Ptaki

Tak właściwie miała na imię: Mimmi, Mimmi Sylvian, ale zwykle, choć już nie była młoda, nazywano ją „panną Mimmi od ptaków”, bo wszędzie, dokąd szła, ciągnął się za nią ptasi ogon.

Zresztą sama przypominała ptaka — wronę! Była drobna i dość niskiego wzrostu, jak jakaś nastolatka, miała długie, wąskie stopy i długie, chude ręce z palcami zakrzywionymi niczym ptasie pazury.

Nawet twarz miała jak u ptaka, z chudym, mocno haczykowatym nosem, głęboko osadzonymi oczami o wypukłch powiekach i rozbieganym ptasim spojrzeniu.

Na małej okrągłej głowie tak latem, jak i zimą nosiła jedwabny, przylegający do włosów czepek, a na spacery zawsze zakładała czarny szeroki kołnierz, opadający fałdami na ramiona. Gdy szła drobnymi krokami, lekko pochylona do przodu — a dochodząc do rynsztoków, robiła nad nimi niewielki skok — nie dało się na ten widok nie pomyśleć o wronie.

Kiedyś, dawno temu, była oczkiem w głowie rodziców, a kiedy zmarła jej matka, została ulubienicą swojego bogatego ojca i rozpieszczaną przez niego córeczką.

Miała też brata, jednego z tych kawalerów, których, pożal się Boże, dość wielu jest na tym świecie i którzy mają wyjątkową zdolność przepuszczania pieniędzy i wpędzania w kłopoty swoich rodzin.

Wskutek tego najpierw ucierpiał ojciec, a gdy ten zmarł, panna Mimmi, która z finansów pojmowała tyle co mały ptaszek, posłusznie kreśliła swoje nazwisko na wszystkich dziwnych dokumentach, które podsuwał jej brat.

Koniec wszystkiego był taki, że brat gdzieś przepadł, a panna Mimmi na stare lata miała do dyspozycji tak skromne środki do życia jak stara wrona zimą.

Niekiedy zgłaszała się gdzieś po pomoc, ale zawsze przychodziła za późno. Zwykle uprzedził ją ktoś bardziej przedsiębiorczy i energiczny, a żadna prywatna osoba nie miała na tyle odwagi, by zaoferować jej wsparcie, bo panna Mimmi była bardzo dumna i na wszystkie pytania dotyczące jej sytuacji materialnej odpowiadała:

— Dziękuję! Niczego mi nie trzeba.

To akurat była prawda, że panna Mimmi prawie niczego nie potrzebowała, nie więcej niż ptaszek.

Nigdy nikomu nie pozwoliła wejść do małego pokoiku na poddaszu, gdzie mieszkała. Skądinąd nie za wiele było tam do zobaczenia, poza czystym łóżkiem i kilkoma skromnymi meblami. To tutaj gotowała sobie swój codzienny kubek kawy i zjadała swoje sucharki, a wychodziła stamtąd tylko po to, by odwiedzić lub choć pozdrowić jedyne stworzenia, z którymi przestawała, czyli ptaki.

W czasach gdy jeszcze posiadała dużo pieniędzy, największą radością panny Mimmi było to, że może je rozdawać, i doprawdy spore sumy przechodziły przez jej chude palce. Teraz, gdy nie miała niczego, jej największym zmartwieniem stało się to, że nie ma już czego rozdawać; naprawdę nie umiała powiedzieć „nie” biedakowi. Więc nic nie mówiła i tylko odwracała głowę, wzdychając. A ponieważ niczego już nie mogła dać ludziom, pragnęła przynajmniej dzielić się tym, co jej zostało, z ptakami — i taki był teraz sens jej życia.

Najpierw miała kanarka i bardzo go kochała. Kanarek był jasnożółty, mizerny i chudy, za to śpiewał naprawdę niebiańsko, tak przynajmniej uważała panna Mimmi. Pozostali mieszkańcy domu, w który mieszkała, twierdzili, że ptak potwornie krzyczy i raz po raz słali do niej prośby, by zabrała kanarka z otwartego okna, gdzie siedział w klatce i robił raban, i przeniosła do najciemniejszego kąta pokoju, by go uciszyć. To byłoby dla panny Mimmi zbyt bolesne, gdyż nie miała wątpliwości, że jej ptaszek doznaje nieskończonych rozkoszy, siedząc w otwartym oknie, skąd widzi niebo i słońce. Najwyraźniej przypominał sobie wówczas swoje pochodzenie, czasy, gdy jego przodkowie latali swobodnie po palmowych lasach Wysp Kanaryjskich1, a cała ziemia przypominała kwietny ogród, w którym ptakom wolno było siadać, gdzie tylko chciały.

Gdy jednak któregoś dnia panna Mimmi otrzymała kolejny kąśliwy liścik od sąsiadów: „Proszę zabrać tego potwornego ptaka, drze się tak, że pękają uszy!” — wstała, drżącymi rękami ściągnęła klatkę z parapetu i przestawiła na stolik przy swoim łóżku.

Kanarek momentalnie zamilkł, bo trudno doprawdy mieć zapał do wysławiania pieśnią cudów nieba i ziemi, gdy zostało się postawionym w głębi ciasnego i ponurego pokoju. Przeskakiwał tylko w panice z patyka na patyk i spoglądał na swoją panią, jakby chciał powiedzieć: „Czy naprawdę nie można by mi sprawić tej małej przyjemności? Co w tym złego, że ucieszyłem się, znów widząc słońce, które przez całą zimę chowało się za murem naprzeciwko? Ach, doprawdy, czy życie musi być takie przykre?”.

Panna Mimmi została w ciemnym kącie pokoju, by dotrzymać kanarkowi towarzystwa i pocieszyć go dobrym słowem.

I tak w życiu ptaka przyszedł pewien osobliwy dzień. Zaczął się krzątać i w pośpiechu wić sobie małe gniazdko.

Panna Mimmi szybko odgadła jego plany, więc by mu pomóc, chwyciła cienką kołdrę w swoje chude palce i zaczęła wysupływać z niej watolinę. Koniec końców kanarkowi ze słomek, włosów i waty udało się zbudować niewielkie gniazdko, w którym złożył kilka małych jaj, i teraz zaczął je wysiadywać. Widać było, że jest szczęśliwy i czuje się ważny, i że pewnie rozmyśla o swojej spełnionej przyszłości, gdy już przestanie być sam, a będzie miał pod opieką kilka małych rozkosznych pisklaków, którymi będzie się opiekować i z którymi będzie mógł sobie porozmawiać.

Mijały jednak dni i tygodnie, a z jaj nic nie wychodziło.

Początkowo ptak był w dobrym humorze, a gdy jego pani podchodziła do klatki, mówił:

— Musimy mieć cierpliwość, panienko! Musimy mieć cierpliwość! Cierpliwość jest gorzka, ale jej owoce słodkie!2

Jednak z biegiem czasu kanarek stawał się coraz bardziej posępny, a jego oczy zdawały się pytać: „Czy panna Mimmi naprawdę myśli, że coś z tego będzie? Zaczynam mieć dość”.

I tak któregoś ranka panna Mimmi zastała gniazdo zniszczone, a pod nim rozbite jajka. Nie umiała stwierdzić, czy ptak sam to zrobił. Jak by jednak nie było, teraz siedział cichy i rozżalony na drugim końcu klatki i raczej nie miał ochoty na pogawędki.

„I widzi panienka! Na nic się to zdało” — to wszystko, co wydawał się mówić.

Odtąd zrobił się cichszy niż do tej pory, aż któregoś dnia panna Mimmi znalazła go w klatce martwego.

Przypuszczalnie bardzo mu to jego życie doskwierało. Pani wypłakała po nim wiele drobnych, krągłych łez, a potem poszła go pochować w rogu cmentarza św. Jana3. I odtąd nigdy już nie chciała mieć ptaszka w klatce.

— Jeśli nie można mu darować nic więcej, to można mu przynajmniej pozwolić zachować wolność! — oświadczyła pewnym głosem i wstawiła klatkę pod łóżko.

Jej pierwszymi przyjaciółkami wśród wolnych ptaków zostały jaskółki.

Było lato, pierwsze po śmierci kanarka. Panna Mimmi, dla której dokoła nigdy nie było wystarczająco schludnie i czysto, nie umiała pojąć, że choć szoruje i sprząta, to i tak parapet jej okna zawsze jest brudny.

Któregoś ranka spojrzała w górę i wtedy zobaczyła jaskółkę. Siedziała z przekrzywioną główką i patrzyła na nią z góry.

— Ach, przepraszam szanowną panienkę! — powiedziała. (Panna Mimmi bardzo dobrze rozumiała język ptaków). — Naprawdę nic na to nie mogę poradzić! Uważamy, jak tylko się da! Ale nasze nieszczęsne pociechy są tak małe, że nie wiedzą, co robią. Swoją drogą, czy mogę je panience przedstawić? No już, maluszki! Wystawcie mi tu głowy i przywitajcie się ładnie!

Panna Mimmi zobaczyła cztery młode jaskółki podobne do czterech słoików na półce, które z wysiłkiem odwróciły się i wyjrzały na zewnątrz. Wtedy ona skłoniła się głęboko i uśmiechnęła się:

— Dzień dobry, moje młode panny i kawalerowie! — przywitała się. — Jakże wam mija poranek?

— Jesteśmy głodne! — odpowiedziało jedno z piskląt, rozdziawiając szeroki dziób.

— Przeraźliwie głodne! — dodało drugie.

— Ojciec i matka dali nam na śniadanie ledwie kilka marnych komarów! — zapiszczało trzecie.

— A co innego mają do roboty niż przynoszenie nam jedzenia? — powiedziało czwarte z lekkim wyrzutem w głosie.

— Ach, prawda, wybaczcie — zaszczebiotała jaskółcza mama, która siedziała, lekko kołysząc skrzydłami. — Powinnam pomóc mężowi łapać muchy i komary dla maluchów — wyjaśniła i już jej nie było.

Panna Mimmi przesiedziała cały dzień, patrząc, jak para jaskółek lata w tę i z powrotem z owadami dla swoich piskląt.

Te rozdziawiały szeroko dzioby i wyglądało to niemal tak, jakby otwierały połowę głowy. Ich apetyt był nienasycony. Pannie Mimmi aż żal się zrobiło jaskółczych rodziców, którzy nie mieli ani chwili wytchnienia, tylko bez ustanku gonili owady i przynosili je maluchom pod połacią dachu.

— A nie chcieliby państwo wlecieć do mojego pokoju, by wyłapać muchy? — zaproponowała wreszcie. — Tyle ich tu mam, że nawet połowa powinna wystarczyć. Pewnie przyleciały ze stajni na podwórzu. Zapraszam! Okno jest otwarte, a droga wolna.

Trochę to trwało, zanim jaskółki się zdecydowały.

— Czy na pewno można jej zaufać? — szeptały do siebie.

Ostatecznie jednak zebrały się na odwagę. Szybko jak strzały wpadły do pokoju, po czym zaraz z niego wyleciały.

Niedługo potem zorientowały się, że w tym miejscu mogą się czuć bezpieczne i od tej pory panna Mimmi zaczęła, rzec by można, dzielić z nimi obowiązki domowe. Pisklęta jadły i jadły, i z nastaniem lata były już tak duże jak ich ojciec i matka.

— Teraz muszą nauczyć się latać — powiedziała któregoś dnia jaskółcza mama. — Rozmawialiśmy już o tym z młodymi, ale twierdzą, że się im nie spieszy i że to może być niebezpieczne, no i mają tysiąc innych wykrętów. Tymczasem trzeba zacząć je uczyć, bo jesienią, gdy będziemy opuszczać kraj, muszą to potrafić.

I tak rozpoczęły się lekcje latania.

— Patrzcie na nas! My, my potrafimy latać! Nie ma nic łatwiejszego, gdy się ktoś urodził ze skrzydłami. Patrzcie! Nie bądźcie takie strachliwe! No dalej, w powietrze!

Panna Mimmi słyszała, jak pisklęta, jedno przez drugie, głośno protestują.

— Nie chcemy! O wiele przyjemniej jest siedzieć na brzegu gniazda i czekać, aż mama z tatą przyniosą nam jedzenie. Czy to aż tak duży kłopot? Chyba możecie to dla nas zrobić? Ale mama jest okropna, że nas stąd wypycha!

Jednak protesty na nic się nie zdały. Jaskółczy rodzice mieli teraz tylko jeden cel, a mianowicie nauczyć swoje dzieci latać. Te zaś, gdy tylko spostrzegły się, że skrzydła je niosą, z miejsca zrobiły się odważniejsze. Nie minęło parę dni, a latały tak samo szybko jak mama i tata i panna Mimmi nie umiała już odróżnić starych jaskółek od młodych.

I tak któregoś ranka obudził ją czarujący szczebiot jaskółczej mamy.

— Ależ pięknie pani śpiewa! — powiedziała, gdy ptak ucichł. — Jaki tytuł nosi ta kompozycja?

— Ach, tak sobie śpiewałam, co mi akurat przyszło do głowy — odpowiedziała jaskółka. — Bo widzi moja panna, my już niedługo ruszamy w podróż, więc muszę jakoś dać upust całej tej mojej tęsknocie za południem. Przecież wkrótce zrobi się tak zimno i ponuro, że już nie da się tu mieszkać. Dlatego odlatujemy do południowych krajów, gdzie przez całą zimę można bujać w powietrzu i gdzie śnieg spada tylko po to, by zaraz stopnieć. Nie pojmuję doprawdy, jak panna Mimmi może chcieć zostać tutaj, w tej beznadziei.

— Taka już moja dola! — westchnęła panna Mimmi. — Jak niby miałabym stąd uciec, skoro nie mam skrzydeł?

Jaskółka odwróciła głowę i zakołysała ogonem. Nie umiała tego zrozumieć, więc nie wiedziała, co odpowiedzieć.

— To ludzie nie latają tak jak my, ptaki? — zapytała, zerkając z góry na pannę Mimmi. — Wyruszamy w najbliższą niedzielę — dodała i aż zadygotała z radości na całym ciele.

I tak, gdy przyszła niedziela, jaskółki odleciały.

Ich gniazdo opustoszało, a wkrótce nadeszły sztormy, mgły i śnieg, które zmusiły starszą panią do zamknięcia okna.

Ale gdy ziemię już przykryła biel płatków i zaświeciło zimowe słońce, wszystkie wróble z podwórza zebrały się, by poszukać czegoś do jedzenia.

Panna Mimmi zobaczyła to ze swojego okna i rzuciła im kilka kawałków drożdżowego placka. W ptasim zgromadzeniu od razu zrobił się ruch. Wróble rzuciły się jeden przez drugiego, by pochwycić okruchy ciasta, dziobały się i kłóciły jak uliczni chłopcy, którym ktoś cisnął garść miedziaków.

Panna Mimmi musiała pójść po kolejny kawałek. Od tego dnia wszystkie wróble w porze śniadania spotykały się pod jej oknem, by dostać to, czym się z nimi dzieliła. Wkrótce była dobrą znajomą całego stada. Gdy tylko pokazała się na podwórzu, wróble od razu ją okrążały, skubały za spódnicę, a nawet wskakiwały jej na ręce i ramiona.

— Co dziś dostaniemy? Co nam dasz? — trajkotały wszystkie naraz — Z drogi, szczawiu! — krzyczał jeden do drugiego, a każdy próbował podejść jak najbliżej panny Mimmi.

Ona zaś uśmiechała się i broniła przed ich natarczywą zachłannością, a jednocześnie z każdym dniem kroiła dla nich coraz to większe kromki, sama zadowalając się absolutnym minimum.

Tymczasem zima okazała się bardzo sroga i pewnego ranka panna Mimmi usłyszała wyraźnie, jak ktoś puka do jej okna.

— Proszę wejść! — powiedziała w półśnie, ale pukanie powtórzyło się, tym razem jeszcze mocniejsze.

Panna Mimmi otworzyła oczy, ostrożnie wstała z łóżka i podeszła do okna zobaczyć, co to mogło być. Któż to dał radę wspiąć się aż do jej okna na strychu, żeby zapukać?

Wtedy w świetle jutrzenki zobaczyła trzy czy cztery sikory bogatki, które swoimi małymi dziobami stukały o parapet. Ale nie było tam ani okruszka jedzenia.

— Wystroiłyśmy się najpiękniej, jak umiałyśmy — oświadczyły, spoglądając na pannę Mimmi. — Żółta kamizelka, biały kołnierzyk, wszystko do siebie pasuje tak zgrabnie, że lepiej nie może. Kto by się jednak spodziewał takich okrutnych mrozów! Marznąc tak parszywie, można się nabawić podagry w nóżkach i kolki w boku! Będziemy wdzięczne za najmniejszy kąsek.

Zatem panna Mimmi musiała pójść do sklepu po słoninę, którą pokroiła na małe kawałeczki i dała ptakom. Te rzuciły się na jedzenie łapczywie i widać było, jakie są wygłodzone, więc panna Mimmi miała od tego poranka na utrzymaniu również sikory.

Aż tu nagle pojawił się kolejny gość. Gil. Początkowo był sam, zadzierał głowę i spoglądał zdziwiony, jak sikory pozwalały się bez cienia zażenowania karmić pannie Mimmi; wkrótce jednak przyprowadził ze sobą kolejne, a ponieważ starsza pani wiedziała, że gile lubią owoce leśne, kupiła na targu za parę öre kilka gałęzi zwiędłej jarzębiny. Odtąd każdego ranka w oknie panny Mimmi robiła się wrzawa jak na zebraniu sufrażystek4. Roiło się tam od sikor i gili, a w dole na podwórzu stado wróbli krzykami dopominało się o jedzenie. Chcąc dogodzić tak wielu ptakom, panna Mimmi aż się cała pociła. Biegała w tę i z powrotem — zupełnie jakby urządzała elegancki podwieczorek dla wielu gości.

Potem wraz z wiosną i słońcem powróciły jaskółki. Choć tylko matka i ojciec. Pozdrowili pannę Mimmi głośnymi okrzykami radości.

— Witajcie z powrotem! — powiedziała, dygając. — A gdzie są wasze młode?

— Cóż! Pobrały się i założyły własne gniazda — odpowiedziała mama-jaskółka. — Nie mają już dla nas czasu.

— Zastanawiam się, czy gdy je spotykamy, w ogóle nas jeszcze poznają — dodał ojciec. — Przed paroma dniami przeleciało tuż obok mnie kilka jaskółek i słyszałem wyraźnie, jak jedna pytała drugą: „Czy to nie nasz stary ojczulek?”. Na co tamta odpowiedziała: „Phi! Phi! Nic mnie to nie obchodzi! Teraz mam ważniejsze sprawy na głowie”.

I tak jaskółki zaczęły szykować sobie gniazdo i składać jaja na kolejny lęg. A panna Mimmi przechadzała się po ogrodzie i przyglądała się, jak jedyny rosnący tam krzak bzu wypuszcza liście i pąki i wreszcie pewnego słonecznego dnia cały pokrywa się cudownie pachnącymi wiechami. Zaś głęboko w jego wnętrzu zbudowała sobie gniazdo para gajówek.

Samica siedziała na jajach, a samiec przycupnął wśród gałęzi i wspierał ją, śpiewając najpiękniejsze pieśni. W połowie długiego trelu nagle przerwał. Dostrzegł pannę Mimmi, która stała jak zaczarowana i słuchała.

— Spójrz tylko, pani żono! — odezwał się samiec gajówki. — Widzisz ją, jak się gapi? Okropieństwo, oczy ma jak u jakiegoś starego kocura! Myślisz, że zamierza nas zjeść?

Samica siedząca na jajach w milczeniu przyglądała się pannie Mimmi.

— Nie wiem — szepnęła. — Ale wygląda przerażająco! Mam nadzieję, że zaraz sobie pójdzie!

Ona jednak nie odchodziła. Stała zupełnie bez ruchu i mówiła do ptaków.

— Oczywiście, że nie zamierzam was dotykać — powiedziała swoim cienkim, drżącym głosem. — Za to z niezmierną radością słucham pańskich śpiewów. Doprawdy pomyśleć by można, że pracował pan w operze.

Samiec gajówki nie był zupełnie niewrażliwy na pochlebstwa, więc na nowo i z tym większym zapałem rozpoczął swe trele i pasaże.

Gdy skończył, panna Mimmi zaklaskała lekko w dłonie.

— Brawo! Brawo! — pochwaliła go. — Da capo5! Jeszcze raz, jeśli można prosić!

A wtedy samiec po raz trzeci rozpoczął swoją arię.

Potem za każdym razem, gdy widział, że zbliża się panna Mimmi, odkasływał i szykował się do tego, by zaśpiewać dla niej najpiękniej, jak potrafił — i za każdym razem jednakowo ją zachwycał.

Po niedługim czasie panna Mimmi stała się dobrą znajomą gajówek mieszkających w krzaku bzu. Pomagała samcowi łapać drobne robaki i muchy dla samicy, która siedziała na jajach, a gdy wreszcie pojawiły się pisklaki, jako pierwsza mogła je podziwiać. Były to szkaradne, małe i nieopierzone stworzenia z dużymi głowami, ślepymi oczami i żółtymi dziobami, zawsze szeroko rozdziawionymi w nadziei, że dostaną coś do jedzenia. Ale pani gajówka twierdziła, że to najrozkoszniejsze pisklaki na świecie, więc i panna Mimmi tak mówiła.

Gdy nastała łagodna pora roku, do zadań starszej pani doszło zajmowanie się wieloma innymi ptakami. Gołębie, które całą zimę spędziły zamknięte na jakimś strychu, teraz przeniesiono do gołębnika i latały po całej okolicy.

Panna Mimmi wysypywała im na parapet groch i każdego ranka o stałej porze zlatywały się ze wszystkich stron, by zjeść swój posiłek z jej ręki. Były wśród nich gołębie najróżniejszego koloru i wielkości, jedne śnieżnobiałe z czerwonymi dziobami i czerwonymi obwódkami wokół oczu, inne czarno-białe z pojedynczymi zielonymi plamkami na skrzydłach. Były i gołębie o przepięknie połyskującej barwie, wręcz nieopisanej, oscylującej między błękitem a różem, która zmieniała się pod wpływem światła i cienia. Wszystkie jednak miały ten sam teatralny sposób chodzenia i poruszania się. Dreptały, stawiając drobne kroczki, i przy każdym stąpnięciu potrząsały głowami.

— Jesteśmy tak dobrze wychowane, tak elokwentne — mówiły. — My nie latamy dokoła jak popadnie i nie wykrzykujemy jak jaskółki. Szybujemy elegancko i z gracją, a gdy się przechadzamy, to robimy to z godnością i dbamy o postawę. Ponadto jesteśmy nad wyraz łagodne. Ach, tak barrrdzo barrrdzo łagodne — gruchały, wywracając swoimi okrągłymi oczkami. — Słyszała pani pewnie, jak ludzie raz po raz mówią, że ktoś ma gołębie serce? Doprrrawdy możemy się spokojnie przechadzać i być dumne z tego, że służymy za wzór dla ludzkości.

W rzeczywistości jednak gołębie były dość porywcze i pazerne, więc panna Mimmi musiała starannie pilnować, by te najmniejsze i najsłabsze też coś skubnęły, bo inaczej przeganiała je reszta, z furią i bezwzględnie wydziobując wszystko dla siebie.

— Byłem pierwszy! — wykrzykiwał jeden przez drugiego. — Kto pierwszy, ten lepszy! Jakaś sprawiedliwość musi być! Co racja, to racja! Nie zamierzamy się dzielić!

A gdy już wyjadły wszystkie ziarna, dreptały dalej, przewracając oczami i gruchając:

— Jesteśmy barrrdzo mądrrre, wytworrrne i łagodne!

Czasami panna Mimmi wychodziła na spacer, a ponieważ mieszkała w parafii św. Jana, często mijała ten kościół. Wówczas przystawała i spoglądała w górę na wieżę, w której mieszkały kawki, a one zerkały na nią.

— Czy to może być jakaś stara kawka? — pytały jedna drugą, po czym dodawały z namysłem: — Jest za duża! Tak, o wiele za duża.

Ale ponieważ nadal tam stała, kilka z nich zleciało z wieży, by lepiej się jej przypatrzeć. W podskokach zbliżyły się do panny Mimmi, szaro upierzone, z czarnymi jak węgiel głowami i mądrymi, połyskującymi oczami.

— Co tu robisz? — zapytały i porozsiadały się na kamieniach w pewnej odległości od niej. — Dlaczego chodzisz tu sama wokół kościoła? Dlaczego nie ma przy tobie męża i dzieci? I dlaczego nosisz taki kołnierz, w którym wyglądasz jak ptak?

Ale panna Mimmi tylko się uśmiechnęła i spojrzała na nie serdecznie.

— Masz dla nas coś do jedzenia? — zapytały kawki. — Bardzo lubimy ziarna, żyto, owies i jęczmień. Nie ma nic lepszego! Czy znajdziesz w swoim woreczku takie pyszności?

Na te słowa panna Mimmi pospieszyła do sklepiku, gdzie można było kupić jedzenie dla ptaków, po czym rozsypała je na kamieniach wokół kościoła. A wtedy, słowo daję, to dopiero zrobiła się wrzawa.

Niczym jakaś czarna chmura wszystkie kawki rzuciły się z wieży i opadły na ziarna. Krzyczały i darły się zapalczywie, dziobały się po karkach i kłóciły. Nie minęło kilka minut i po ziarnach nie było śladu, a panna Mimmi została tego dnia przyjaciółką wszystkich tych czarnych nieokrzesanych ptaków.

Odtąd nigdy już nie wybierała się w stronę kościoła św. Jana bez woreczka z ziarnem, kawki zaś rozpoznawały ją nawet ze szczytu kościelnej wieży.

— Jest i stara i jej błogosławione żarełko! — krzyczały do siebie.

Ledwo otworzyła torebkę, w której miała rożki z ziarnem, a już wszystkie ptaki były przy niej. Wskakiwały jej na buty, trzepotały skrzydłami i krzyczały:

— Szybko, szybko! Nie możemy się doczekać!

Ta czarna postać, otoczona rojem ciemnych ptaków, przedstawiała dość osobliwy widok. Chwilę później po jedzeniu nie było już śladu, podobnie jak po kawkach i pannie Mimmi.

A gdy nadeszło lato w całej swej krasie, starszej pani zdarzało się czasem wybierać na dalsze wyprawy — bywało że i na Djurgården6. Gdy tam docierała, wchodziła w najgęstsze zarośla, między brzozy, czeremchy i topole, rozsiadała się na trawie, gdzie łodygi kwiatów pięły się wysoko w stronę światła, zamykała oczy i słuchała ptasich śpiewów.

Wczesnym latem odbywały się tutaj najprawdziwsze koncerty. Ptaki śpiewały jeden przez drugiego, każdy na swoją modłę i według panny Mimmi oddawały tym cześć cudowi życia.

Powietrze było łagodne, a nawet jeśli powiało, to wietrzyk też był delikatny i ciepły i głaskał ją po policzkach, jakby chciał powiedzieć: „Czy to ty, stara przyjaciółko? Witam na łonie przyrody! Dobrze tu. Można sobie posiedzieć w spokoju i posłuchać ptasiego śpiewu”. Po czym odlatywał.

Panna Mimmi godzinami siedziała tak i słuchała. Wokół niej latały zięby i jaskółki. Wysoko na czubku jakiegoś smukłego świerku drozd dawał upust emocjom, wyśpiewując najradośniejsze melodie, a kawałek dalej, wśród gałęzi brzozy siedziała kukułka — choć nie dało się jej dostrzec — i skandowała swoje „kuku”, robiąc raz dłuższe, to znów krótsze przerwy.

Zdaniem panny Mimmi lato było najpiękniejsze w takich właśnie chwilach — i tak rok za rokiem.

Nie minęło wiele czasu, a ptaki na wyspie Djurgården przyzwyczaiły się do niej; skądinąd nigdy nie przychodziła tam z pustymi rękami. Siedziała zatopiona w zaroślach i krzakach, a one przylatywały i jadły ziarenka i okruchy chleba prosto z jej ręki. Zdarzało się nawet, że któryś usiadł jej na ramieniu lub głowie i stamtąd, niczym ze sceny, odśpiewywał swoją arię. Otaczał ją trzepot skrzydeł, piski i świergoty, ptaki fruwały w tę i z powrotem między gałązkami. Ona zaś siedziała w bezruchu, jakby była babką ich wszystkich, dzielącą z nimi smutki i radości.

Po przesileniu letnim w lesie robiło się ciszej. Wówczas ptaki miały mnóstwo pracy przy swoich młodych.

Lato mijało, a wkrótce po nim przychodziła jesień, gdy ptaki śpiewające odlatywały, a gałęzie drzew rozwiewał zimny silny wiatr. Panna Mimmi coraz rzadziej docierała aż na Djurgården. W końcu nadciągały pierwsze białe płatki śniegu. Wówczas zamykała się w swoim niewielkim pokoiku i mogła już tylko gwarzyć z wróblami na podwórzu i ptakami, które zostały na zimę.

Mawiano, że jest głuchoniema, i nie było w tym nic dziwnego. Tak rzadko rozmawiała z ludźmi, że koniec końców niemal zupełnie straciła mowę. Za to język ptaków rozumiała doskonale, zresztą im nie musiała nic odpowiadać.

I tak mijały miesiące i lata, a panna Mimmi niewiele się zmieniała. Nie miała na świecie nikogo, kto przysparzałby jej trosk, a jej własne potrzeby stawały się coraz to skrommniejsze, więc na nic nie musiała już tracić sił. Panna Mimmi była teraz bardzo stara. Pewnego dnia obudziła się tak zmęczona, że pomyślała, iż już się nie podniesie. Nazajutrz było tak samo. Właśnie nadeszła wiosna i przez na wpół otwarte okno wskoczył do środka wróbel. Spojrzał na nią i zapytał:

— Jak się miewa panna Mimmi?

— Raczej marnie! — odpowiedziała.

— A czy nic nie możemy dla pani zrobić? — chciał wiedzieć ptak.

— Możecie. Bądźcie tak miłe i zawołajcie jaskółki — rzekła przyjaźnie.

Jaskółki były jej ukochanymi ptakami.

Wróbel wyskoczył przez okno, a niedługo potem do pokoju wleciał z impetem pan jaskółka.

— Wi-wi! Jak się panna Mimmi miewa? — zapytał i usiadł przy zagłówku łóżka. — Rozumiem, że to nic poważnego?

— Nie wiem, doprawdy — odpowiedziała z wolna panna Mimmi. — Ale czuję, że już nie dam rady ustać na nogach. Kto wie, czy nie pora mi umierać.

— Jeśli tak, to nie będzie już panna Mimmi musiała wstawać i chodzić — powiedział i przekrzywił swoją małą główkę. — Bo wtedy wyrosną pannie skrzydła i będzie mogła latać. A to, szczerze powiedziawszy, o wiele przyjemniejsze.

— Tyle że do nieba jest tak daleko! — westchnęła staruszka i spojrzała na cienkie pasmo wiosennych chmur ponad dachami domów.

— Racja! — zaszczebiotał pan jaskółka. — I to właśnie jest najcudowniejsze! Chyba nie chciałaby panna Mimmi, żeby się obniżyło i przykryło ją jak parasol? Gdyby tylko panna wiedziała, co to za uczucie: rzucić się w przestworza i wiedzieć, że nie da się osiągnąć ich kresu! Można jedynie lecieć, coraz dalej i dalej, i wzbijać się w górę w nieskończoność, i opadać w dół w nieskończoność. Nawet gdyby zaprząc całą moc swoich skrzydeł, to i tak przemierzy się ledwie fragmencik tego wielkiego firmamentu.

— Tylko że ja nie potrafię — westchnęła staruszka.

— Nasze młode też tak mówią, ale tylko za pierwszym razem. Potem nie mogą już wysiedzieć w spokoju i bez przerwy chcą latać — odpowiedział jaskółczy ojciec. — Proszę tu sobie spokojnie leżeć, a ja zaśpiewam pannie Mimmi i opowiem, jak cudownie jest tam wysoko ponad chmurami.

Tak oto staruszka leżała zupełnie bez ruchu, a pan jaskółka, który siedział u jej wezgłowia, zaczął swój trel.

Śpiewał o tym, jak łatwo jest latać, i jakie małe i nic nieznaczące wydaje się wszystko na Ziemi, gdy się ją widzi z góry. Śpiewał o powietrzu, które unosi jak morskie fale, i o blasku słońca, które świeci i grzeje. Z każdą chwilą śpiewał z coraz większym zapałem. Staruszka zamknęła oczy. Wydało się jej, że teraz i ona niespiesznie szybuje w górę. Dokoła robiło się coraz jaśniej i jaśniej, po czym nagle spłynął na nią oślepiający blask, a wtedy rozpostarła ramiona i uśmiechnęła się.

— Odwieczna światłość! — powiedziała powoli.

Pan jaskółka zorientował się, że w pokoju zapanowała jakaś osobliwa cisza i zamilkł.

— I jak się panna Mimmi teraz czuje? — zapytała, spoglądając w dół na poduszkę.

Ale ona nie odpowiedziała.

Umarła.

W ciągu dnia przyleciały wszystkie ptaki z podwórza, żeby popatrzeć na pannę Mimmi z parapetu. Wróble tłoczyły się i popychały.

— Była z niej doprawdy wytworna kobieta! — ćwierkały jeden przez drugiego. — Taka serdeczna i szczodra. I nigdy nas nie zganiła, ani nie wyśmiała, choć nazywają nas ulicznikami wśród ptaków. Ach, kto nam teraz będzie dawał okruchy chleba, kto się z nami przywita w mroźny zimowy poranek?

Przydreptały też gołębie, przewracając swoimi okrągłymi oczkami i gruchając niemrawo.

— Była taka łagodna, taka łagodna — szeptały miedzy sobą. — Jak gołębica; i miała gołębie serce. A grrroch od niej był wprrrost wyborrrny! Rozpływał się w dziobie! Ach, gdyby tylko wciąż mogła mieć to szczęście i nas karmić, nas, takie piękne i dobre gołębie!

A gdy pannę Mimmi złożono w trumnie i wyniesiono na podwórze; postawiono ją na chwilę pod krzakiem bzu, w którym mieszkała gajówka.

— Zmarła? — zapytał malutki ptaszek, ostrożnie wystawiając główkę zza gałązek. — Ach, zmarła? Mimo to raz jeszcze dla niej zaśpiewam, bo tylko ona naprawdę umiała docenić moją muzykę.

Powiedziawszy to, gajówka zaczęła piosneczkę tak piękną, jakiej nie słyszano jeszcze nigdy. Śpiewała aż do utraty sił, a jej ostatnie słowa brzmiały:

— Śpij smacznie, o najdroższa, ty, która jednego pragnęłaś, naszego szczęścia! Za wszystko dziękujemy, o najmilsza, najukochańsza, o najpiękniejsza z ludzkich córek!

I tak powieźli pannę Mimmi od ptaków w drogę, a za trumną ciągnął długi skrzydlaty kondukt. Na jego czele leciały wróble, potem gołębie, a najwyżej ze wszystkich szybowały jaskółki. Gdy słońce zaczęło się zniżać, jaskółki wciąż krążyły nad grobem z przeszywającym świstem. Po czym odleciały długim sznurem na zachód. Słońce zniknęło i nastała noc.