AKT PIERWSZY
Pokój w zamku Cześnika, drzwi na prawo, lewo i w środku, stoły, krzesła etc.1, gitara angielska na ścianie.
SCENA PIERWSZA
Cześnik, Dyndalski
CZEŚNIK
jakby do siebie
Lasy — gleba wyśmienita —
Dobrą żoną pewnie będzie —
Co za czynsze! — To kobiéta5!...
Trzy folwarki!
DYNDALSKI
CZEŚNIK
kładzie papiery
Dyndalski wychodzi.
po krótkim milczeniu
Dyndalski, spotkawszy we drzwiach hajduka7 niosącego na tacy wazkę, talerz, chleb itd., odbiera od niego i wraca, zawiązuje serwetę pod szyją Cześnikowi, potem podaje talerz z polewką, co wszystko nie tamuje rozmowy.
Miałbym z Klarą sukces pewny;
Ale Klara młoda, płocha,
Chociaż dzisiaj i pokocha,
Któż za jutro mi zaręczy!
DYNDALSKI
nabierając na talerz
Rzecz to śliska.
CZEŚNIK
obracając się ku niemu
Na toż bym się, mocium panie,
Kawalerstwa dziś wyrzekał,
uderzając w stół
Długo będzie na to czekał,
po krótkim milczeniu, biorąc talerz
Podstolina ma znaczniejsze;
Z wdówką zatem działać zacznę.
po krótkim milczeniu
Bo krewniaczka jej daleka,
Ale mnie się wszystko zdaje...
DYNDALSKI
CZEŚNIK
parskając śmiechem
A bodajże cię, Dyndalu,
Z tym konceptem! — Czegoś czeka!
śmieje się
Czeka! — bardzo temu wierzę.
jedząc i po krótkiej chwili
Ależ wdowa — doświadczona —
Zna proporcją10, mocium panie,
I nie każe fircykować11,
Po kulikach12 balansować13.
po krótkiej chwili
Alem także i niestary.
Co?
DYNDALSKI
niekoniecznie przystając
CZEŚNIK
urażony
DYNDALSKI
Z mego wieku...
CZEŚNIK
kończąc rozmowę
Chwila milczenia.
DYNDALSKI
skrobiąc się poza uszy
CZEŚNIK
DYNDALSKI
Pan zaś, mówiąc między nami,
Masz pedogrę14.
CZEŚNIK
niekontent
DYNDALSKI
CZEŚNIK
DYNDALSKI
CZEŚNIK
zniecierpliwiony
Ten mankament16 nic nie znaczy:
Wszak i u niej co w ukryciu,
Bóg to tylko wiedzieć raczy;
I nikt pewnie się nie spyta,
Byle tylko w dalszym życiu
Między nami była kwita17.
SCENA DRUGA
Cześnik, Dyndalski, Papkin
PAPKIN
Pędząc cwałem na rozkazy
Zamęczyłem szkap bez liku;
Wywróciłem się sto razy,
Tak że z nowej mej kolaski21
Gdzieś po drodze tylko trzaski22.
CZEŚNIK
Że mój Papkin tu piechotą
Przywędrował całą drogę;
A na podróż dane złoto
Gdzieś zostawił przy labecie23.
PAPKIN
pokazując pistolet
CZEŚNIK
PAPKIN
Wypalony!
DYNDALSKI
na stronie, odchodząc
PAPKIN
Lecz nie karty są przyczyną,
Żem się w drodze spóźnił nieco.
Ani ziewnął, na mą duszę!
Tak z mej ręki wszyscy giną!
CZEŚNIK
poprawiając w mowie
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
Już to sześć dni i sześć nocy
Nic nie miałem na języku.
CZEŚNIK
PAPKIN
siada po drugiej stronie stołu, jak do siebie
CZEŚNIK
Kazać zamknąć waszmość pana
Za wiadome dawne sprawki.
PAPKIN
zastraszony
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
By odświeżyć w twej pamięci,
Nim powierzę moje chęci,
Coś mnie winien, a ja tobie.
PAPKIN
Byłbym zaraz dopadł konia...
Bom jest jeździec doskonały:
Niechaj będzie wzięty z błonia25,
Dzik to dziki, lew to śmiały —
W moim ręku jak owieczka,
Bom jest jeździec doskonały.
CZEŚNIK
PAPKIN
Kładłem nawet w strzemię nogę,
Kiedy nagle wielka sprzeczka
Przedsięwziętą spaźnia26 drogę;
A ta była w tym sposobie:
CZEŚNIK
PAPKIN
Mina tęga, włos w pierścienie,
Głowa w górę — a wejrzenie! —
Niech truchleje płeć zdradziecka!
CZEŚNIK
PAPKIN
A wtem jakaś księżna grecka;
Anioł! bóstwo! zerk z karety —
Giną za mną te kobiety! —
Zerk więc na mnie — zerk ja na nią,
Koniec końcem pokochała,
Zawołała et caetera...
Książę, tygrys, ludzi zbiera...
CZEŚNIK
uderzając w stół, aż Papkin podskoczył w krześle
PAPKIN
CZEŚNIK
I tyrkotny28, i kłamliwy.
PAPKIN
Gdybym także, równie tobie,
Namiętności nie brał w ryzy,
uderzając w rękojeść szpady
uprzedzając uderzenie w stół Cześnika
CZEŚNIK
po krótkiej chwili
Kupił ze wsią zamek stary...
PAPKIN
CZEŚNIK
uderza w stół i mówi dalej
Lecz co gorsza, że połowy
Drugiej zamku — czart dziedzicem.
Przestrach Papkina.
Słodki, cichy, z kornym licem,
Ale z diabłem, z diabłem w duszy!
PAPKIN
CZEŚNIK
Nikt go stąd już nie wyruszy30.
Nie ma dnia bez sprzeczki, zwady —
Lecz potrzebne i układy.
Pisać? — nie chcę do niecnoty.
Iść tam? — ślisko, mocium panie:
Mógłby otruć, zabić skrycie.
A mnie jeszcze miłe życie,
Więc dlategom wybrał ciebie:
Będziesz posłem tam w potrzebie.
PAPKIN
Wielki czynisz swemu słudze,
Ale nazbyt jestem srogi:
Zamiast zgody, wojnę wzbudzę,
Bo do rycerskiego dzieła
Matka w łonie mnie poczęła;
A z powicia ślub uniosłem31,
Nigdy w życiu nie być posłem.
CZEŚNIK
Bo mnie Papkin słuchać musi.
PAPKIN
Jak sąsiada Papkin zdusi,
Jak mu kulą łeb przewierci,
Jak na bigos go posieka —
Któż natenczas sprawcą śmierci?
Kogóż za to kara czeka?
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
Teraz inne dam zlecenie:
Mości Papkin — ja się żenię.
PAPKIN
CZEŚNIK
przedrzeźniając
PAPKIN
I w tę sprawę chętnie spieszę.
Powiedz, gdzie mam błysnąć chwałą;
Mamże32 zostać dziewosłębem33?
Mamże zmusić zbyt zuchwałą?
Mamże skłonić zbyt nieśmiałą?
Mamże, jeśli cudzą żoną,
Jej tyrana przeszyć łono?...
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
Bez mej chluby, twej urazy,
Więcej niż ty, mój Papkinie,
Mam rozumu tysiąc razy.
Papkin chce przerwać, co Cześnik znakiem wstrzymuje.
Owe jakieś bałamutnie34,
Afektowe35 świegotanie —
Niech mi zaraz łeb kto utnie,
Nie potrafię, mocium panie.
Ty więc musisz swą wymową...
PAPKIN
Chcesz, przysięgnę — masz już żonę,
Bo ja szczęście mam szalone:
Tylko spojrzę, każda moja,
A na każdą spojrzeć umiem.
Idę.
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
zatrzymując go
PAPKIN
Za godzinę jest gotowa.
CZEŚNIK
odchodząc
PAPKIN
SCENA TRZECIA
PAPKIN
sam
Gdybym krótko go nie trzymał,
Nie wiem, co by z światem było.
po krótkim myśleniu
I w podziele tak się zwinę:
Jemu oddam Podstolinę,
Malowidło nieco stare;
Sobie wezmę śliczną Klarę.
Już od dawna mam nadzieję,
Że jej serce mnie się śmieje.
Już by para z nas dobrana
Zaludniała Papkinami,
Gdyby Cześnik, jakby ściana,
Nie stał zawsze między nami.
po chwili
Niechaj lubym śpiew szelestem
W lube, drogie uszko wpadnie —
Ach, jak anioł śpiewam ładnie!
śpiewa przy angielskiej gitarze
Pani matko dobrodziejko, kotek mleko chłepce;
Oj kot, pani matko, kot, kot,
Narobił mi w pokoiku łoskot.
Pani matko dobrodziejko, kotek myszki szuka;
Oj kot, pani matko, kot, kot,
Narobił mi w pokoiku łoskot.
Pani matko dobrodziejko, i srebrne ostrogi;
Oj kot, pani matko, kot, kot,
Narobił mi w pokoiku łoskot37».
SCENA CZWARTA
Papkin, Podstolina ze drzwi prawych.
PODSTOLINA
Albo Papkin nam się zjawił.
PAPKIN
Podstolino! pół anioła!
Kolosalny wzorze cnoty
Pośród hemisfernej sceny40,
Strojny w miłość, lubość, wdzięki!
Pozwól kornie ugiąć czoła
I na śniegu twojej ręki
Złożyć ustek wyciśnienie.
całuje w rękę
PODSTOLINA
PAPKIN
PODSTOLINA
PAPKIN
PODSTOLINA
PAPKIN
Mieć u siebie na wieczerzy
Lorda Pembrok41, kilku panów,
Cały tuzin szambelanów,
Dam niewiele, ale jakich!
PODSTOLINA
PAPKIN
Za mąż idzie piękna Hanna.
Ten zapewnia, ów nie wierzy,
Ale każdy z ócz mych czyta.
Wtem miledi42, bóg-kobieta,
Lecz w zazdrości diablik mały,
Wciąż mnie szczypiąc pod serwetą,
Na pół z płaczem dwakroć pyta:
«Skąd masz styczność z Hanny losem?»
Ach, spokojną bądź w tej mierze —
Szepnę w uszko wdzięcznym głosem —
Przyjaciela Hanna bierze.
PODSTOLINA
PAPKIN
Bo nie chwalić jakże mogą!
PODSTOLINA
na stronie
PAPKIN
I majętny, i stateczny.
PODSTOLINA
na stronie
I zachodzi tak z daleka
Tam, gdzie go się dawno czeka.
Głupi mędrek.
PAPKIN
na stronie
Ona zerka, ona wzdycha —
Czy nie myli się w osobie?
Może we mnie... dałżem sobie!
A to plaga, boska kara:
Do mnie młoda, do mnie stara.
Jeszcze zerka... czy szalona!
Tu żartować nie ma czego —
Zjadłbym śledzia44 z rąk patrona45,
A mnie po co, na co tego!
To już dłużej trwać nie może.
do Podstoliny
Gratulacje niechaj złożę.
PODSTOLINA
PAPKIN
Bajkęż by to rozgłoszono?
PODSTOLINA
PAPKIN
Wkrótce prawdą — czy się mylę?
PODSTOLINA
PAPKIN
Wskroś przejęty twymi wdzięki,
Drgnął miłością i rzucony
Do nóg twoich, błagał ręki?
PODSTOLINA
odchodzi w drzwi prawe
PAPKIN
sam
Co pustoty rozpoczyna,
Jeno wspomnisz zapowiedzi!
Bo kto mądry, niech mi powié:
Po kaduka46 Podstolina
Daje rękę Cześnikowi?
SCENA PIĄTA
Papkin, Cześnik wychodzi ze drzwi lewych już ubrany.
CZEŚNIK
Kiedy Rejent mnie napada
I otwartej żąda wojny?
Lecz godnego ma sąsiada!
Dalej żwawo! — niech, kto żyje,
Biegnie, pędzi, zgania, bije!
PAPKIN
CZEŚNIK
Mur graniczny, trzech murarzy!
On rozkazał! on się waży!
Mur graniczny! — Trzech na murze!
Trzech wybiję, a mur zburzę!
Zburzę, zniszczę, aż do ziemi. —
PAPKIN
zmieszany, niechcący powtarza
CZEŚNIK
Zbierz więc ludzi — ruszaj z niemi!
I jeżeli nie namową,
To przemocą spędź z roboty —
Ty się trzęsiesz?
PAPKIN
Ale czekaj — słuchaj wprzody
Mojej szczytnej, pięknej ody.
CZEŚNIK
PAPKIN
A jeżeli żądza boju
Nie umilknie na głos Muzy...
CZEŚNIK
grożąc
odchodzi
PAPKIN
idzie za nim ze spuszczoną głową
SCENA SZÓSTA
Odmiana sceny. Ogród, kawał muru całego, od lewej strony ku środkowi prosty, od środka w głąb sceny załamany i w połowie zburzony, przy tej części mularze pracują. Po lewej stronie zupełnie w głębi za częścią całego muru baszta albo róg mieszkania Rejenta, z oknem. Nieco na przodzie po prawej stronie podobny róg mieszkania Cześnika. Altana po lewej stronie na przodzie. Klara przechodzi scenę. Wacław, wszedłszy wyłomem, skrada się wzdłuż muru i pokazuje się powtórnie w altanie przy Klarze.
Klara, Wacław
WACŁAW
Bliższe serca — ach, a przecie
Tak daleko na tym świecie.
KLARA
Chmurzą jasność twego czoła?
Nigdyż granic, nigdyż miary —
Nicże wstrzymać cię nie zdoła,
Nawet miłość twojej Klary?
WACŁAW
Potem spędzić godzin tyle
Bez twych oczu, twego głosu —
I mam chwalić hojność losu?
KLARA
Jakie były twe wyrazy,
Gdy zaledwie parę razy
Zeszliśmy się na krużganku47.
«Pozwól, droga, kochać siebie,
O nic więcej łzy nie proszą;
Z mą miłością stanę w niebie
Bogiem, będę żył rozkoszą!»
WACŁAW
KLARA
Ale wkrótce, gdyś z zapałem
Cisnął w swoich moje dłonie:
«Kochasz ty mnie, droga Klaro?» —
Zawsześ mnie się, zawsze pytał,
Chocieś w oczach dobrze czytał48.
WACŁAW
By mógł wyssać do upicia,
Wyssać duszą z ust twych słowa,
Które jeszcze uśmiech chowa!
KLARA
Kocham — bom też i kochała.
udając jego zapał
Dzięki niebu, ziemi, słońcu!...»
Tym życzeniom czyniąc zadość,
Już natura zubożała49
Więcej dla cię nic nie miała.
WACŁAW
Dopełniła wtenczas miary;
Lecz gdy zwiększa miłość moję,
Czyż nie winna zwiększać dary?
KLARA
«Ach, to okno, ach, ta krata
Będą źródłem mojej zguby.
Patrz, jak różdżka różdżkę splata,
Jak ku sobie kwiat się skłania,
Któż nam, Klaro, tego wzbrania?»
WACŁAW
Zimną kratę brać w objęcie?
KLARA
Dzień w dzień schodzim się w altanie,
Lecz i razem co dzień prawie
Nowe od cię mam żądanie —
Tobiem szczęście życia winna,
Ty nawzajem — chętnie wierzę;
Czemuż twoja miłość inna
Coraz nową postać bierze?
Kiedy rozkosz być przy tobie
Aż przepełnia serce moje,
Ty, niewdzięczny, w tejże dobie
Tłumisz tylko niepokoje.
WACŁAW
Bo tak dotąd czynim mało,
By zapewnić przyszłość całą —
A przyszłością miłość nasza.
Z twoim stryjem ojca mego
Ciągłe sprawy, sprzeczki, kłótnie
Nic nie wróżą nam dobrego;
Raczej mówią, iż okrutnie
Będziem kiedyś rozdzieleni,
Jeśli...
KLARA
Ty czy ja tu pomóc mogę?
WACŁAW
Co się zdaje nie do zmiany.
KLARA
WACŁAW
Że cię kocham nad te nieba,
Że przy sobie żyć pragniemy,
To oboje dobrze wiemy;
Nie oboje, czego trzeba,
Aby zniszczyć to ukrycie51,
W którym pełza nasze życie,
I nie truchleć, czy dzień szczęścia
Nie poprzedza dnia żałoby.
KLARA
WACŁAW
KLARA
WACŁAW
KLARA
W woli ojca, powiedz raczej.
WACŁAW
Gdy nie może być inaczej.
KLARA
Gdzie mnie zechcesz, znajdziesz wszędzie
Zawsze twoją — prócz w niesławie.
WACŁAW
KLARA
Czyś poślubił wykradzioną...
Co za hałas? — Słyszę kroki!
Coraz bliżej!... idź bez zwłoki!
WACŁAW
KLARA
WACŁAW
KLARA
z czułością, jakby poprawiając
WACŁAW
KLARA
wytrącając go prawie
przechodzi scenę
SCENA SIÓDMA
Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach.
PAPKIN
Przyzwoicie, grzecznie, ładnie,
Nie murować tu z napaści,
Bo mu na grzbiet co upadnie.
po krótkim milczeniu
Którzy młotki, piony, kielnie
W niepotrzebnym dzisiaj trudzie
Używacie arcydzielnie,
Idźcie wszyscy precz, do czarta!
po krótkim milczeniu
Ta hołota, jakby głucha,
Mego słowa ani słucha. —
No, Śmigalski! Nie trać czasu —
Ściągnij za kark! weź narzędzie!
Grzecznie, ładnie, bez hałasu,
Niech wszystkiemu koniec będzie.
Nic się nie bój — ja za tobą.
Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom, Papkin cofa się za róg domu.
ŚMIGALSKI
REJENT
w oknie
ŚMIGALSKI
Aby muru nie kończono.
CZEŚNIK
w oknie
Dalej naprzód, dalej żwawo!
Śmigalski posuwa się naprzód, Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu.
REJENT
CZEŚNIK
Mur graniczny, tak zostanie.
REJENT
To szaleństwo z waszej strony —
I mur będzie naprawiony.
CZEŚNIK
REJENT
do mularzy
Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.
CZEŚNIK
REJENT
Mój sąsiedzie, luby, miły,
Przestań też być rozbójnikiem.
CZEŚNIK
Śmigalski ze swoimi ludźmi wstępuje na mur, mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego.
REJENT
Nic się nie bój — niechaj bije,
Kiedy go tam swędzą dłonie.
Dobrze! dobrze! — po czuprynie —
Ot-tak — lepiej! — co się wlezie! —
Nic się nie bój! — niechaj bije,
Niechaj bije! świat nie zginie!
Ja Cześnika za to skryję,
Gdzie nie widać ziemi, nieba52!
CZEŚNIK
wołając za siebie
Niechaj strącę tę makówkę —
Prędko!
Rejent zamyka okno.
CZEŚNIK
No, Śmigalski! dosyć będzie,
Daj półzłotka albo złoty
Baserunku55 dla hołoty,
Ale zabierz im narzędzie.
Dosyć, dosyć na dziś będzie.
zamyka okno
Po odejściu wszystkich Papkin obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi.
PAPKIN
sam
Bo na miazgę was rozgniotę —
Nie zostanie jednej nogi —
A mam diablą dziś ochotę!
Wielu was tam? chodź tu który!
Nie wylezie żaden z dziury?
O wy łotry! o wy tchórze!
Jutro cały zamek zburzę.
SCENA ÓSMA
Papkin, Wacław
WACŁAW
stanąwszy tuż za nim
Papkin zdejmuje kapelusz.
Które pewnie z przyszłą dobą
Zrówna z ziemią wyrok srogi? —
Wolę jeńcem iść za tobą!
PAPKIN
wkładając kapelusz na bakier
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
Jestem... jestem...
PAPKIN
chwytając za broń
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
PAPKIN
Ledwie szlachcic na wioszczynę
Z pękiem długów się wydrapie —
Już mieć musi komisarza.
Dziw się potem, gdy się zdarza,
Że wołają: «Sto tysięcy!
Kto da więcéj!»57 A jak krzykną po raz trzeci,
Jakby z procy szlachcic leci
I do swego komisarza
Idzie w służbę za szafarza58.
Ale chodźmy.
na stronie
Wielką radość jeńcem sprawię,
I zapewne do mnie powié,
Gdy mu zdobycz mą przedstawię:
«Niechaj Klara twą zostanie».
Chodź, mój jeńcze.
WACŁAW
- etc. — skrót od łac. et caetera: i inne, i tak dalej, i tym podobne. [przypis edytorski] ↩
- żupan (z czes.) — staropolski strój szlachecki. Noszono go po domu; w razie wyjazdu lub przybycia gości wkładano na żupan kontusz oraz przypasywano karabelę, czyli rodzaj szabli raczej paradnej niż używanej do walki. [przypis redakcyjny] ↩
- szlafmyca (z niem.) — czapka, w której sypiano. [przypis redakcyjny] ↩
- Cześnik (...) czyta papiery — Papiery, które przegląda Cześnik, stanowią odpisy lub wyciągi z akt odnoszących się do majątków Podstoliny. [przypis redakcyjny] ↩
- kobiéta — czytaj: kobita. Mamy tu do czynienia z dawnym é tzw. pochylonym; wyraz ten tworzy rym z „wyśmienita”. [przypis edytorski] ↩
- polewka (starop.) — dziś: zupa. Tu chodzi zapewne o polewkę winną, spożywaną zazwyczaj przy śniadaniu. [przypis redakcyjny] ↩
- hajduk (z węg.) — chłopiec usługujący, pachołek ubrany w specjalny, obcisły strój kroju węgierskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- qua (łac.) — jako. [przypis edytorski] ↩
- opiekun — tu: opiekun prawny wyznaczany małoletnim sierotom. W prawodawstwie staropolskim opiekun posiadał prawie całkowitą władzę (praktycznie przez nikogo niekontrolowaną) nad swym podopiecznym. Częste też były fakty nadużyć, np. zmuszania dzieci do wstąpienia do klasztoru (majątek zagarniał wtedy opiekun, zwykle najbliższy krewny) czy do małżeństwa z samym opiekunem. Taki, między innymi, zamiar względem Klary rozważa Cześnik. [przypis redakcyjny] ↩
- proporcją (z łac.) — forma staropolska, dziś mówimy: proporcję; tu w znaczeniu: umiar. [przypis redakcyjny] ↩
- fircykować — tzn. zachowywać się jak fircyk. Mianem fircyka określano w XVIII i na początku XIX w. typ modnisia, eleganta, przesadnie nadskakującego damom trzpiota, a jednocześnie rozrzutnika. [przypis redakcyjny] ↩
- kulik a. kulig — zabawa popularna w dawnej Polsce wśród szlachty, urządzana w karnawale. Polegała na gromadnym objeżdżaniu dworów saniami z towarzyszeniem muzyki i tańców. W poszczególnych dworach zatrzymywano się krótko i po kilkugodzinnych tańcach i pijatyce ruszano dalej, zabierając gospodarzy. [przypis redakcyjny] ↩
- balansować (z fr.) — tańczyć. [przypis redakcyjny] ↩
- pedogra, właśc. podagra (z gr.) — ból stopy (szczególnie wielkiego palca) pochodzenia artretycznego. [przypis redakcyjny] ↩
- rumatyzmy — zniekształcona forma od: reumatyzm (z gr.), choroba mięśni i stawów. [przypis redakcyjny] ↩
- mankament (z łac.) — brak, wada, usterka. [przypis redakcyjny] ↩
- Byle... była kwita — by nie było podstaw do wzajemnych wyrzutów. [przypis edytorski] ↩
- tupet (z fr.) — mała peruczka pokrywająca tylko wierzchołek głowy. [przypis redakcyjny] ↩
- harcopf (lub harcap, z niem.) — warkocz przy peruce. [przypis redakcyjny] ↩
- kapelusz stosowany — kapelusz trójkątny i spłaszczony, używany przeważnie w wojsku. [przypis redakcyjny] ↩
- kolaska — kareta, powóz. [przypis edytorski] ↩
- trzaski — tu: drzazgi. [przypis edytorski] ↩
- labet (z fr.) — hazardowa gra w karty. [przypis redakcyjny] ↩
- gracko (daw.) — zręcznie, dzielnie. [przypis edytorski] ↩
- wzięty z błonia — tzn. młody (źrebaki do lat trzech lub pięciu przebywały swobodnie w stadninie, na błoniu), jeszcze nieujeżdżony, dziki. [przypis redakcyjny] ↩
- spaźnia (daw.) — forma niedokonana od czasownika: spóźnić. Dziś: spóźnia. [przypis redakcyjny] ↩
- żywy — tu: porywczy, gwałtowny. [przypis edytorski] ↩
- tyrkotny a. terkotny (starop.) — od: terkotać; mówiący szybko i miarowo, terkocący jak wóz lub młyn w ruchu. [przypis redakcyjny] ↩
- Artemiza — Papkin, jak przystało na samochwała, wzorem bohaterów romansowych nadał swej szpadzie nazwę. Pochodzi ona od imienia greckiej bogini łowów, Artemis (Artemidy). [przypis redakcyjny] ↩
- wyruszyć — wyrażenie wzięte z języka myśliwych, znaczące: wypłoszyć, wypędzić. [przypis redakcyjny] ↩
- z powicia ślub uniosłem — tzn. jeszcze w powiciu, w dzieciństwie ślubowałem, zobowiązałem się. Częsty był w owych czasach zwyczaj, że rodzice ślubowali w imieniu nieletnich dzieci. [przypis redakcyjny] ↩
- mamże — czy mam (daw. konstrukcja z partykułą -że). [przypis edytorski] ↩
- dziewosłęb (starop.) — swat; poseł w sprawach kojarzenia par małżeńskich. [przypis redakcyjny] ↩
- bałamutnia — bałamucenie, zawracanie głowy. [przypis redakcyjny] ↩
- afektowy (z łac. affectus: uczucie) — pełen rozczulenia, uczuciowy, miłosny. [przypis edytorski] ↩
- wulkan — tu: porywczy, skory do wybuchów. [przypis redakcyjny] ↩
- Córuś moja, dziecię moje... — Te trzy zwrotki wyjęte są z dzieła Wacława z Oleska pt. Pieśni polskie i ruskie, s. 419, nr 289 [przyp aut. Wacław z Oleska: pseudonim Wacława Zaleskiego (1799–1849), krytyka i zbieracza pieśni ludowych. W 1833 r. wydał popularny zbiór pieśni pt. Pieśni polskie i ruskie ludu galicyjskiego. W późniejszym okresie życia poświęcił się karierze urzędniczej, w latach 1848–1849 był gubernatorem Galicji]. [przypis autorski] ↩
- albo koty — przytyk do fałszywego śpiewu Papkina. [przypis redakcyjny] ↩
- wena (z łac.) — usposobienie, skłonność, ochota. [przypis redakcyjny] ↩
- hemisferna scena (z gr.) — półkula ziemska. [przypis redakcyjny] ↩
- Lord Pembrok — Papkin ma zapewne na myśli Jerzego Augusta hr. Pembroke (zm. 1827), angielskiego polityka i generała, który w 1807 r. bawił w Wiedniu jako ambasador Wielkiej Brytanii. [przypis redakcyjny] ↩
- miledi (z ang. milady) — żona lorda. [przypis redakcyjny] ↩
- grzeczny — tu w znaczeniu staropolskiego: do rzeczy (k rzeczy). [przypis redakcyjny] ↩
- zjadłbym śledzia — miałbym za swoje, czułbym się z pyszna. Wyrażenie powstało w związku ze staropolskim zwyczajem, według którego w zapustny wtorek, o północy, na zakończenie zabawy, podawano śledzia. Oznacza więc coś nieprzyjemnego, tym bardziej że następuje po poprzedniej przyjemności. [przypis redakcyjny] ↩
- patron (z łac.) — zwierzchnik, przełożony, rozkazodawca; tu mowa o Cześniku. [przypis redakcyjny] ↩
- po kaduka — w jakim celu, po co; kaduk: czart, diabeł. Nazwa przeniesiona z choroby zwanej epilepsją, padaczką (caducus po łacinie znaczy: padający), którą w średniowieczu przypisywano opętaniu przez diabła. [przypis redakcyjny] ↩
- krużganek (z niem.) — kryty korytarz wzdłuż budynku od strony dziedzińca. [przypis redakcyjny] ↩
- Chocieś... czytał — staropolska forma, dziś już przestarzała: choć (chociaż) czytałeś. [przypis redakcyjny] ↩
- zubożała — tu imiesłów, nie zaś czas przeszły: tzn. uboższa. [przypis redakcyjny] ↩
- obecność — tu: teraźniejszość. [przypis edytorski] ↩
- zniszczyć to ukrycie — przestać się ukrywać, ujawnić swoje uczucie. [przypis edytorski] ↩
- Cześnika... skryję, gdzie nie widać ziemi, nieba — tzn. spowoduję, że zostanie zamknięty w więzieniu. [przypis edytorski] ↩
- gwintówka — rodzaj strzelby o gwintowanej lufie, celniejszej i dalej niosącej od zwykłej fuzji. [przypis redakcyjny] ↩
- fugas chrustas — charakterystyczne dla wymowy szlacheckiej wyrażenie makaroniczne, powstałe z łączenia wyrazów polskich z łacińskimi, oznacza: ucieka w chrust, w krzaki. [przypis redakcyjny] ↩
- baserunek (z niem.) — odszkodowanie za sprawiony ból. [przypis redakcyjny] ↩
- pardon (fr.) — tu: poddaję się, proszę o darowanie życia. [przypis redakcyjny] ↩
- Sto tysięcy! Kto da więcej! — mowa o licytacji przymusowej, na którą bywa wystawiany majątek dłużnika. Przytoczone wyrażenie stanowi przepisową formułę, którą wykrzykuje licytujący urzędnik na początku licytacji. Za każdą nową, wyższą ofertą powtarza przytoczoną formułę aż do chwili, kiedy uderzenie młotkiem obwieszcza. [przypis redakcyjny] ↩
- szafarz — zarządzający gospodarstwem domowym, klucznik. Także urząd dworski, znacznie niższy od komisarza, który zarządzał całym majątkiem i kierował jego prawnymi sprawami. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Aleksander Fredro
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Zemsta · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zemsta/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.