Loreva
Loreva

Rozdział 3 z 6

Pieśń III

Że dobrze myśleć o chlebie i wodzie, 
Bajali niegdyś mędrcy zapalczywi. 
Wierzył świat bajkom, lecz, mądry po szkodzie, 
Teraz się błędom poznanym przeciwi. 
Już wstrzemięźliwość nie jest teraz w modzie; 
Piją, jak drudzy1, mędrcowie prawdziwi. 
Miód dobry myślom żywości udziela, 
Wino strapione serca rozwesela.  
Dały to poznać ojcy przewielebne, 
Skoro, jak mogli, wyszli z refektarza; 
Wstępując w ślady swych przodków chwalebne, 
Pełni radości, którą trunek zdarza, 
Znowu na radę poszli; tam potrzebne 
Sposoby, śrzodki, gdy każdy powtarza, 
Ociec Gerwazy od Zielonych Świątek, 
Taki radzenia uczynił początek;  
„Nie dość, ojcowie, najeść się i napić, 
Trzeba tu więcej coś jeszcze dokazać. 
Kto wie? W dyspucie możem się poszkapić2. 
Ja radzę, żeby tę niezgodę zmazać, 
Trzeba się wcześnie a dobrze pokwapić. 
Niech z nami piją — a wtenczas ukazać 
Potrafim światu, o ich własnej szkodzie, 
Co może dzielność w największej przygodzie”. 
„Daj pokój, bracie — rzekł ociec Hilary — 
Nie zaczepiajmy rycerzów zbyt sławnych! 
Wierz doświadczeniu, wierz, co mówi stary: 
Widziałem nieraz w tej pracy zabawnych3. 
Zbyt to są mocne kuflowe filary, 
Nie zdołasz wzruszyć gmachów starodawnych. 
Znam ja ich dobrze, zna ich brat Antoni — 
Pijemy dobrze, ale lepiej oni”. 
Już dziewięć głosów było w różnem zdaniu, 
Gdy kolej przyszła na Elizeusza: 
„Żeby dogodzić waszemu żądaniu — 
Rzekł — sprawiedliwa żarliwość mnie wzrusza. 
Za nic tu kufle: w księgach i czytaniu 
Cała treść rzeczy. Żal mówić przymusza: 
Minęły czasy szczęśliwej prostoty, 
Trzeba się uczyć, upłynął wiek złoty! 
Z góry zły przykład idzie w każdej stronie, 
Z góry naszego nieszczęścia przyczyna. 
O ty, na polskim co osiadłszy tronie, 
Wzgardziłeś miodem i nie lubisz wina! 
Cierpisz4, pijaństwo że w ostatnim zgonie — 
Z ciebie gust książek, a piwnic ruina, 
Tyś naród z kuflów, szklenic, beczek złupił. 
Bodajeś w życiu nigdy się nie upił! 
Trzeba się uczyć. Wiem z dawnej powieści, 
Że tu w klasztorze jest biblijoteka; 
Gdzieś tam pod strychem podobno się mieści 
I dawno swego otworzenia czeka. 
Był tam brat Alfons, lat temu trzydzieści, 
I z starych książek poodzierał wieka5. 
Kto wie? Może się co znajdzie do rzeczy 
I słaby oręż czasem ubezpieczy”. 
Rzekł; a, gdy żaden nie wie, gdzie są księgi, 
Na ich szukanie wyznaczają posły. 
Żaden się podjąć nie chce tej włóczęgi, 
A, uczonemi wzgardziwszy rzemiosły, 
Wolna starszyzna od przykrej mitręgi, 
Wkłada ten ciężar na domowe osły: 
„Bracia kochani, wam to los nadarza!” 
Posłano w zwiady z krawcem aptekarza.  
Między dzwonicą i furcianym gmachem, 
Na starożytnej baszty rozwalinach, 
Laty spróchniały, wiszący nad dachem, 
Był stary lamus6; ten w tylu ruinach 
Nabawił nieraz przechodzących strachem, 
Chwiejąc się z wiatry w słabych podwalinach. 
Tam, choć upadkiem groził szczyt wyniosły, 
Po zgniłych krokwiach dostały się posły.  
Czegóż nie dopnie animusz7 wspaniały! 
Przy pożądanej mecie ich postawił. 
Drzwi okowane posłów zatrzymały, 
Więc, żeby długo żaden się nie bawił. 
Porwą za klamry: pękł zamek spróchniały, 
Widok się wdzięczny natychmiast objawił. 
Wracają, pracy nie podjąwszy marnie, 
Dając znać wszystkim, że mają księgarnię. 
Właśnie natenczas ociec przeor trwożny 
Dla dobrej myśli resztę kufla dusił. 
Wchodzi w tym punkcie goniec nieostrożny: 
Porwał się ociec i z nagła zakrztusił. 
Już chciał ukarać, lecz, jako pobożny, 
Wypić za karę, co było, przymusił. 
Zagrzany duchem pokory chwalebnym, 
Wypił brat resztę po ojcu wielebnym. 
Wdzięczna miłości kochanej szklenice8! 
Czuje cię każdy i słaby, i zdrowy; 
Dla ciebie miłe są ciemne piwnice, 
Dla ciebie znośna duszność i ból głowy. 
Słodzisz frasunki, uśmierzasz tęsknice; 
W tobie pociecha, w tobie zysk gotowy. 
Byle cię można znaleźć, byle kupić, 
Nie żal skosztować, nie żal się i upić!  
Co tam znaleźli, ukrył czas zazdrosny, 
Czas, który niszczy nietrwałe dostatki. 
Mówmy więc teraz, jak doktor żałosny 
Poszedł na radę do wielebnej matki. 
Co wskórał, dobra zakonu miłosny9 — 
I to czas zakrył. Więc dziejów ostatki, 
Gdy każe umysł natchnieniu posłuszny, 
Piszmy, jak możem, na pożytek duszny10.  
Piszmy — jak doktor, wróciwszy od kraty, 
Zwołał najpierwsze głowy zgromadzenia; 
Jak wierne swemu powołaniu braty 
Byli posłuszni na jego skinienia; 
Jako się wszystkie zamknęły komnaty, 
Jako się postać klasztorna odmienia: 
Ustał brzęk kuflów i radość obfita; 
Nawet Gaudenty w rubryceli11 czyta. 
Tak, kiedy Jowisz poprzedniczym grzmotem 
I rażącemi błyski świat uciska, 
Trzęsie się Atlas12 okropnym łoskotem, 
Jęczą pieczary i Etny łożyska 
Pełne cyklopów13; pod hartownym młotem 
Grom się rozżarza i iskrami pryska, 
Wulkan je nagli, a z swego warsztatu 
Raz wraz pociskiem strasznym grozi światu. 
O miejsce niegdyś szczęśliwe prostotą! 
Jakaż trwożliwość z gruntu nie odmienia14? 
Książki nieszczęsne! Waszą zjadłe cnotą 
(Zamiast słodkiego z pracy odpocznienia 
Płochej dysputy złudzeni ochotą!) 
Dwa przewielebne cierpią zgromadzenia! 
Przemogła zazdrość, zemsta duch spokojny15 — 
Bracia pokoju biorą się do wojny. 
  1. jak drudzy (daw.) — jak inni. [przypis edytorski] ↩
  2. poszkapić się (pot.) — nie podołać czemuś a. pomylić się w czymś. [przypis edytorski] ↩
  3. w tej pracy zabawnych (przestarz.) — zajmujących się tą pracą. [przypis edytorski] ↩
  4. cierpisz (daw.) — pozwalasz. [przypis edytorski] ↩
  5. wieko — tu: okładka. [przypis edytorski] ↩
  6. lamus — skład starych rzeczy; rupieciarnia. [przypis edytorski] ↩
  7. animusz — dzielność, duch walki. [przypis edytorski] ↩
  8. Wdzięczna miłości kochanej szklenice — żartobliwa trawestacja pierwszego wersu Hymnu do miłości Ojczyzny I. Krasickiego. [przypis edytorski] ↩
  9. dobra zakonu miłosny — miłujący dobro zakonu. [przypis edytorski] ↩
  10. na pożytek duszny — dla pożytku duszy. [przypis edytorski] ↩
  11. rubrycela — kalendarz zawierający spis nabożeństw, parafii, kościołów itd. [przypis redakcyjny] ↩
  12. Atlas (mit. gr.) — tytan podtrzymujący na swoich barkach kulę ziemską. [przypis redakcyjny] ↩
  13. Etny łożyska pełne cyklopów — wg mit. gr. wulkan na Sycylii, Etna, mieścił w sobie kuźnię Hefajstosa, boga ognia (w mit. rzym. Wulkan); tam cyklopi, jednoocy olbrzymi, wykuwali gromy dla Zeusa oraz broń dla innych bogów i bohaterów. [przypis edytorski] ↩
  14. Jakaż trwożliwość z gruntu nie odmienia — w innym wydaniu: „Jakaż fatalność z gruntu cię odmienia”. [przypis edytorski] ↩
  15. Przemogła zazdrość, zemsta duch spokojny — duch spokojny został zwyciężony przez zazdrość i zemstę. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ignacy Krasicki

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Monachomachia · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/monachomachia/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis