Loreva
Loreva

Rozdział 9 z 10

AGON WTÓRY

(1353–1452)

SCENA XXXI

Ci sami.

ARCYCHMURA I

Jednakże z czego wśród was ta bójka się pocznie, 
Trzeba wiedzieć chórowi; opowiedz bezzwłocznie! 

WYKRĘTOWIC

O co właśnie my nasamprzód 
zaczęliśma1 lżyć się wzajem, 
Toć słuchajcie! Jako wiecie, 
siedzieliśma przy biesiedzie; 
Więc ja jemu wziąć kazałem 
naprzód lutnię i zaśpiewać 
Symonida2 pieśń tę starą, 
jako Krijos3 w sławie chodził: 
Ten zaś mówi, że na lutni 
grać i śpiewać w czasie uczty 
Rzecz niemodna, że tak baby 
pieją, mieląc pęcak4 w żarnach. 

ODRZYKOŃ

I już wtedy trzeba było 
pana ojca prać i kopać, 
Gdyś mi tylko kazał śpiewać, 
jakbym świerszczem był na uczcie! 

WYKRĘTOWIC

Takie brednie mówił doma, 
jako teraz tu przed wami: 
Śmiał Symonidesa nadto 
marnym nazwać wierszokletą. 
Zrazu z trudem, lecz tam jakoś 
wstrzymywałem wybuch gniewu; 
Potem mówię mu, niech weźmie 
na skroń swoją kiść wawrzynu 
niech coś z Ajschyla głosi, 
a ten na to zaraz breszy: 
«To sękaty pysk, ryczywół, 
huku pełen odmigęba!» 
A wtedy mi, wżdy czujecie, 
jak nie zedrga serce w piersi. 
Ajschylosa5 bowiem mam ja 
za hetmana wszech poetów: 
Pomimo to wargi zgryzłem 
i powiadam: to z tych nowszych 
Wieszczów coś mi tu zaśpiewaj, 
jako to tam mądre głowy. 
Ten w tej chwili śpiewa rytmy 
Eurypida6, jako przespał 
Brat rodzoną siostrę swoją7! 
Chrońże nas od złego, Febie! 
Wtedy już nie mogłem zdzierżyć. 
Plunąłem weń zamaszyście 
Prawdą mnogich brzydkich wyzwisk: 
stąd zaczęła się, jak bywa, 
Kłótnia, ząb za ząb zażarta. 
Potem wyród8 skoczył na mnie, 
Zwalił na ziem, skolankował, 
dusił, gniótł, do żywa dobił! 

ODRZYKOŃ

Czyż nie słusznie? Nie uznajesz 
przecież Eurypida księciem 
Wszystkich mędrców? 

WYKRĘTOWIC

Księciem mędrców? 
Jego? O ty, ty, jak zwać cię!!? 
Cóż, kiedy mnie bić znów poczniesz! 

ODRZYKOŃ

Klnę się Zeusem, zbiję słusznie. 

WYKRĘTOWIC

Jak to słusznie? Bić mnie, drabie, 
który wyżywiłem ciebie? 
Gdyś dzieciątkiem zaczął paplać, 
jam zgadywał twoje chęci: 
Ledwieś zaszczebiotał mlimli, 
jam już mleczko ci podawał, 
Kiedyś krzyknął tylko papu, 
biegłem wraz9 i bułkę niosłem. 
Jeszcześ wżdy nie uśpiał pisnąć 
ę, ę, już cię w ręku miałem, 
I na dwór wyniósłszy, strzegłem! 
Tyś mnie dziś pod gardło chwycił! 
śpiewa
Wrzeszczącego w niebogłosy, 
Iże mnie nagli, na dwór nie puściłeś 
Tylko dzierżąc mnie za włosy, 
Łotrze, tak długo na ziemi dusiłeś. 
Aż trzasła błona: 
Zwolniał10 zamek u łona! 

SCENA XXXII

Ci sami.

CHÓR

Myślę, że biją żywo serduszka młodzików, 
Co powie synal, ciekawe: 
Dopuściwszy się takich na ojcu figlików, 
Gdy wygra słowną rozprawę, 
Wtedy za skórę ojców nie wydamy z miecha 
Ni dziurawego orzecha! 
Więc do dzieła, ty nowych zasad krzewicielu, 
Znajdź rację, by choć pozór był słusznego celu! 

ODRZYKOŃ

Jakże miło poznać nowe 
i dowcipne owe prawdy 
I ze wzgardą patrzeć z góry 
na społecznych praw przesądy! 
Gdy się przedtem zajmowałem 
całą duszą li11 koniarstwem, 
Nie umiałem wypowiedzieć 
ni trzech zdań bez błędów mnóstwa: 
Teraz zaś, gdy mnie powstrzymał 
ten mój stary, sam, od błazeństw, 
Zająłem się wiedzą wyższą, 
praktykami i studiami. 
Sądzę więc, że udowodnię, 
iż się godzi bić rodzica. 

WYKRĘTOWIC

Toć, prze Zeusa, jedź, pojeżdżaj! 
Dla mnie lepiej jest z pewnością 
Ogierów ci karmić czwórkę 
niż raz wraz brać basarunek12! 

ODRZYKOŃ

Otóż gdzieś mi przerwał mowę, 
wracam do przedmiotu mego; 
I pytanie pierwsze zadam: 
czy mnie biłeś, gdym był dzieckiem? 

WYKRĘTOWIC

Oczywiście, lecz przez miłość 
i przezorność... 

ODRZYKOŃ

Więc mów zaraz, 
Czy nie słuszna, bym ja ciebie 
obił również przez tę miłość, 
Skoro bicie już dowodem 
jest miłości — wedle ciebie? 
Czyliż ma być wolne może 
od plag chłosty ciało twoje, 
Moje zasie nie? A jednak 
jam się również wolnym zrodził! 
Płaczą dziatki, biorąc chłostę: 
czemu nie ma płakać ojciec? 
Powiesz mi, że podług ciebie, 
taki jest przywilej dzieci. 
Ja zaś twierdzę, że staruszek, 
przebóg, to podwójne dziecko! 
Przeto rzecz słuszniejsza karcić 
starych ostrzej niźli młodych, 
Zwłaszcza, że w podeszłym wieku 
wcale nie przystoi grzeszyć! 

WYKRĘTOWIC

Lecz na całym świecie nie ma 
takich praw, by ojców bito! 

ODRZYKOŃ

Czyż to nie był człowiek taki, 
jakoś ty jest, jakom ja jest, 
Który prawa nadał ongi, 
przodków słowem przekonawszy? 
Czyż nie wolno i mnie nadać 
praw najnowszych, by w przyszłości 
Mogli w odwet bić do woli 
rodzicieli swych synowie? 
Jednak, ile batów wzięlim13, 
nim to nowe prawo stanie, 
Odpuścimy ojcom z łaski 
i skwitujem porachunki. 
Patrzaj acan14 na koguty 
i na inną wszechżywiznę, 
Jak ścigają, bijąc ojców! 
Aza15 różnią się czym od nas? 
Przebóg, chyba tym, że ustaw 
na tablicach nie gryzmolą! 

WYKRĘTOWIC

Czemuż tedy, gdy koguty 
naśladujesz w każdej sprawie, 
Nie żresz z nimi na gnoisku 
i na płocie nie śpisz, siedząc? 

ODRZYKOŃ

To nie jedno, panie miły! 
Tak Sokrates nie powiada. 

WYKRĘTOWIC

Wobec tego nie bij ojca, 
bo sam na się bicz ukręcisz! 

ODRZYKOŃ

Jak to mniemasz? 

WYKRĘTOWIC

Skoro ciebie, 
jako ojciec prawnie karcę, 
Tak ty, gdy mieć będziesz syna... 

ODRZYKOŃ

szydersko
Jeśli go zaś mieć nie będę, 
To te baty darmo wezmę, 
ty zaś umrzesz, drwiący ze mnie! 

WYKRĘTOWIC

Mnie się zdaje, o rówieśni, 
że syn słuszne rzeczy prawi! 
Przeto mniemam, że się godzi 
wręcz ustąpić po słuszności! 
Gdy bezprawie bowiem czynim, 
słuszna — byśmy brali cięgi. 

ODRZYKOŃ

Poznaj inną mą zasadę! 

WYKRĘTOWIC

Chcesz mnie chyba życia zbawić? 

ODRZYKOŃ

Nie — i owszem: chcę ci ulżyć, 
żeś tam dostał, ile wlazło. 

WYKRĘTOWIC

Jakimże to, mów, sposobem, 
chcesz mi, synku, sprawić ulgę? 

ODRZYKOŃ

Matkę zbiję, jako ciebie! 

WYKRĘTOWIC

ze zdumieniem i strachem
Kogo? Matkę, matkę zbijesz?!! 
Toli16 jeszcze większa zbrodnia! 

ODRZYKOŃ

śpiewając i tańcząc
Cóż, a jeśli cię przekonam 
Przez ten wywód mój nieprawy, 
Że konieczność bić swą mać17? 

WYKRĘTOWIC

Wtedy tobie mogę dać 
Jednę radę: bez obawy 
Z Sokratesem, tym wyrodem 
I z nieprawym twym wywodem 
Prosto w otchłań na łeb skacz! 
zwracając się do chóru
Przez was, o Chmury, jam to wszystko wyznał, 
Wam powierzywszy całe szczęście moje! 

OBIE ARCYCHMURY

Sam sobie służysz za sprawcę i kata, 
Gdyś tak «wykręcił» na zdrożny tor świata! 

WYKRĘTOWIC

Przecz18 tego pierwej wyście mi nie rzekły, 
Lecz starca, gbura, jeszcze bardziej wzdęły? 

OBIE ARCYCHMURY

Zawsze tak czynim, ile razy widzim 
Człeka, co w sercu złe skłonności pieści: 
Wtrącim go na dno nieszczęścia i szydzim, 
By się nauczył dobrze bożej cześci19! 

WYKRĘTOWIC

Wszystko to boli, o Chmury, lecz słusznie, 
Bo grzechem było wyprzeć się bezczelnie, 
Com gdzie pożyczył! Teraz, synu miły, 
Pójdziem bić na śmierć łotra Chajrefonta 
I Sokratesa, bo nas oszwabili20! 

ODRZYKOŃ

Nigdy nie będę moich krzywdził mistrzów! 

WYKRĘTOWIC

Na bogi! Bój się Zeusa, Rodziciela! 

ODRZYKOŃ

Patrzaj go! Zeusa! Jakiżeś ty wstecznik! 
Jestli21 Zeus jaki? 

WYKRĘTOWIC

Jest! 

ODRZYKOŃ

Ech! Już go nie ma! 
Wir tam króluje, wypędziwszy Zeusa! 

WYKRĘTOWIC

Oj, to nieprawda, tylkom ja tak poplótł 
Na wiarę tego mędrka. Och, ja nędznik!! 
gesty rozpaczliwe

ODRZYKOŃ

Sam tutaj szalej i sam bredź do siebie! 
Odchodzi spiesznie.

SCENA XXXIII

Wykrętowic, Chór.

WYKRĘTOWIC

Och, to szaleństwo! Jakżem mógł tak zgłupieć, 
Żem chciał wypędzać bogów dla Sokrata! 
podchodzi do posągu Hermesa przed domem, obejmuje go pieszczotliwie
Drogi Hermesie, nie gniewaj się na mnie, 
Nie gub do reszty, daruj: już nie będę!... 
Wybacz, żem bzika dostał przez warcholstwo! 
Teraz poradź mi, czy mam ich zaskarżyć 
Przed sądem, czy też co innego każesz... 
przykłada ucho do ust boga, nasłuchując
Dowcipnie radzisz... nie włóczyć się w sądach, 
Lecz w okamgnieniu podpalić to gniazdo 
Owych warchołów... 
woła donośnie na służbę, która wypada z osękami i toporkami.
Hej! Do mnie, Rudasie! 
Dawaj drabinę a przynieś osękę! 
Wychodź mi zaraz na tę wymyślnicę, 
Rwij dach, rozwalaj, pokaż, iż mnie kochasz! 
Żywo! Tę szopę na łeb trza im zwalić! 
Przynieś tam który zapaloną żagiew! 
Już ja tu dzisiaj komuś sprawię łaźnię! 
Ja wam tu... łotry... ja wam... paliwody!... 
Niewolnicy szybko wypełniają rozkazy, rąbią i rwą dach. Wykrętowic z głownią i oskardem wchodzi po drabinie na dach, rąbie i podpala. Dym i ogień. Oknami wyglądają przerażeni uczniowie.
  1. zaczęliśma (daw. forma) — zaczęliśmy. [przypis edytorski] ↩
  2. Symonides z Keos (ok. 556–468 p.n.e.) — poeta grecki, znany jako autor trenów i smutnych elegii. [przypis edytorski] ↩
  3. Krijos z Eginy — bohater z wojen perskich, opiewany przez Symonidesa. [przypis edytorski] ↩
  4. pęcak a. pęczak — kasza z całych ziaren jęczmienia lub pszenicy. [przypis edytorski] ↩
  5. Ajschylos (525–456 p.n.e) — dramaturg grecki, uważany za twórcę tragedii jako gatunku literackiego. [przypis edytorski] ↩
  6. Eurypides (ok. 480–406 p.n.e.) — dramaturg grecki, autor tragedii, uznawany za reformatora gatunku. [przypis edytorski] ↩
  7. rytmy Eurypida, jako przespał brat rodzoną siostrę swoją — dramat Eurypidesa, Ajolos: treścią jego jest miłość kazirodcza pomiędzy rodzeństwem, Kanachą i Makareusem. [przypis tłumacza] ↩
  8. wyród — wyrodek, zwyrodnialec. [przypis edytorski] ↩
  9. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski] ↩
  10. zwolniał — tu: został zwolniony; puścił. [przypis edytorski] ↩
  11. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
  12. basarunek (daw.) — baty. [przypis edytorski] ↩
  13. wzięlim — wzięliśmy (forma skrócona). [przypis edytorski] ↩
  14. acan (daw.) — waćpan. [przypis edytorski] ↩
  15. aza (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski] ↩
  16. Toli jeszcze większa zbrodnia — To przecież jeszcze większa zbrodnia (konstrukcja z partykułą -li). [przypis edytorski] ↩
  17. mać (daw.) — matka. [przypis edytorski] ↩
  18. przecz (daw.) — dlaczego. [przypis edytorski] ↩
  19. cześci — dziś popr. forma D.lp: czci. [przypis edytorski] ↩
  20. oszwabić — oszukać. [przypis edytorski] ↩
  21. jestli — czy jest. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Arystofanes

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Chmury · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-chmury/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Edmund Cięglewicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis