Rozdział siedemnasty Skąd Litwini wracają?

Cały orszak podążył do domu, Zdzisław też szedł na własnych nogach, bo go tylko zamroczyło. Ciężej ranny był Zygmunt — w samo serce. I „kat”, i „ofiara” byli równie bladzi, a w tej chwili podpierali się nawzajem, wedle tej starej recepty, według której „wiódł ślepy kulawego”.

Stary pan chciał od razu uczynić nowy sąd nad Zygmuntem, ale Zdzisław do tego nie dopuścił; począł tłumaczyć szybko i w podnieceniu, że to ich sprawa, że wojna została zakończona, a wieczny pokój podpisany uściskiem; tak długo przeto błagał, aż wybłagał. Zygmunt oczekiwał z rezygnacją zgoła wzniosłą. Chwycił rękę Zdzisława i tkwił przy nim jak cień. Zbyszek i Zenobi, niezmiernie poruszeni najpierw awanturą, a potem zdobyciem nowego wiernego serca, stali poza nimi jak przyboczna straż, gotowa do czynów szaleńczych.

Stary pan był mądrym człowiekiem. Widząc, że Zdzisławowi nie stało się nic złego, uspokoił się powoli, a potem wzruszył szlachetnością Zdzisława i nagłą zmianą Zygmuntowego serca. Swawolny, nieposkromiony chłopak dał się rozbroić: szlachetność go zwyciężyła. Należy przeto odłożyć całą sprawę na później albo zostawić tym czterem pędrakom całkowitą swobodę w zakończeniu tej serdecznej historii. Lepiej będzie nie pytać, co i jak. Najpierw trzeba opatrzyć Zdzisława.

Zajęła się tym już panienka i przybiegła z jodyną2. Wszyscy otoczyli Zdzisława, tworząc bardzo tłumne lekarskie zgromadzenie, wśród którego minę wielkiego profesora miał stary Walenty.

— Proszę panienki — rzekł głosem doświadczonym. — Po co jemu zalewać głowę takim, co piecze. Na te rzeczy jest jedno lekarstwo: złapać nietoperza, wysuszyć, potłuc, zmieszać z oliwą i przyłożyć, a za trzy dni śladu nie będzie.

— Niech więc Walenty idzie łapać nietoperza!

— A ja... — odezwał się nieśmiało Zbyszek — myślę, że należy zagnieść pajęczyny z chlebem. U Sienkiewicza zawsze tak leczono rany3.

Panienka obmyła jednakże niewielkie skaleczenie i pomazała je jodyną, co Zdzisławowi „przypomniało”, że należy trzymać się bohatersko.

— Bardzo cię boli? — szepnął Zygmunt.

— Jak gdyby mnie komar ugryzł — rzekł wesoło Zdzisław. — Myśleliście, że będę wrzeszczał? Och, wy zakazane piecuchy... To mi przypomina, jak podczas wojny lekko raniony żołnierz zaczął drzeć się wniebogłosy. A na to powiada mu drugi: „Czego wrzeszczysz? Panu kapralowi głowę oberwało i słowa nie mówi, a ty się drzesz!”.

— Wszystko w porządku, proszę pana — rzekł z wielką powagą Zenobi. — Nic mu nie jest, bo zaczyna bredzić.

W tej chwili oznajmił Walenty:

— Pan doktor przyjechał.

— Kto wzywał doktora? — zdumiał się stary pan.

— To jakiś nieznajomy, co sam się zgłosił. Autem przyjechał. Bardzo krzyczy i już jest!

— Pan doktor! — krzyknęli chłopcy radośnie.

Ich przyjaciel, zacny lekarz, spojrzał, zerwał z nosa szkła i szybko je oczyścił.

— A, nareszcie mam was, figury zatracone... A temu co się stało? — zawołał, spojrzawszy na głowę Zdzisława.

Nie witając się z nikim, zdjął czym prędzej z głowy Zdzisława kawałek płócienka, spojrzał i wrzasnął:

— Nie ma nadziei, aby z tej głowy była pociecha!

— O Boże! — przeraziła się panienka. — Czy jest tak źle?

— Źle? Najgorzej! Jaki był zakuty łeb, taki pozostał. Co może być z takiego twardego łba?

— Ale nas pan przestraszył...

— Czym? — zdumiał się doktor. — Że ten małpi król ma żelazny garnek zamiast głowy? No, ale wszystko dobrze. O, przepraszam! — wykrzyknął, ujrzawszy starszego pana. — Witam pana, panie hrabio!

— Nie jestem hrabią — odrzekł stary pan rozbawiony.

— To bardzo dobrze. Wygląda pan jednak na hrabiego... Witam panią!... O, jaka pani śliczna.

Panienka zamieniła się w purpurową różę.

— A kto jest ten czwarty młodzian?

— Zygmuś, nasz serdeczny przyjaciel! — wrzasnął Zenobi.

— Mało było trzech największych urwipołciów świata, znaleźli sobie czwartego, do pary. Ale co wy wyprawiacie, smarkacze? Co wy ze mną wyprawiacie? — Zerwał szkła.

— Nic. Kochamy pana straszliwie! — rzekł Zdzisław.

— Niech pan sobie wyobrazi — mówił doktor do starszego pana — telegrafują do mnie, że giną z głodu, i nie podają adresu. Musiałem na stare lata tłuc się do miasteczka, skąd wysłana była depesza, i szukać.

— Wysłała jednak depeszę! — zawołał Zenobi. — Zacna panienka... I co, i co, panie doktorze?

— Tobie, smyku, nie będę odpowiadał, bo tak nisko nie upadłem, abym gadał z półgłówkami. Otóż, drogi panie, szukałem ich przez dwie godziny i dopiero panna na poczcie powiedziała, że są tutaj.

— Wiedziała o tym ode mnie — wtrąciła panienka.

— Co pan najlepszego zrobił? — wołał przezacny staruszek. — Jak pan mógł do uczciwego domu, gdzie zresztą są tak piękne meble i dywany, wpuścić bandę Cyganów, obieżyświatów i łuszczybochenków4? Przecie oni zrujnują panu dom! Wyrzuć ich pan czym prędzej. Zbyszek, jak twoje zdrowie?

— Doskonale!

— Oczywiście. Jeść ci tu pewnie dają wspaniale...

Zerwał szkła i zaczął je czyścić gwałtownie. Starszy pan słuchał wszystkiego z miłym uśmiechem. Chłopcy byli wniebowzięci.

— To mi przypomina — rzekł dziadek, nie zauważywszy, że Zenobi w nagłym uradowaniu trącił „przypominającego sobie” Zdzisława — że pan doktor jest pewnie głodny. Walenty! — zawołał — prędko, wieczerza.

— Wieczerza? — powtórzył doktor. — To dobra myśl o tej porze. Tak mnie wytrzęsło w moim wozie...

— Jaka marka? — wtrąciła żywo panienka.

— To nie jest właściwie automobil, tylko dziwny wóz marki Karawan. Jęczy, wzdycha i jedzie. Będzie musiał dźwigać teraz całą rodzinę. Chłopcy, dzisiaj na noc jedziemy.

— Co takiego? — zdziwił się gospodarz.

Zygmunt, który dotąd słowa nie przemówił, wystąpił nagle i ogłosił pewnym głosem:

— To niemożliwe, proszę pana... Trzej Zet zostają tutaj, bo dziadzio ich zaprosił do końca wakacji. Ani dziadzio, ani siostra, ani ja nie wypuścimy ich za żadną cenę!

— Brawo, Zygmusiu! — zawołał dziadek radośnie.

— Morowy jesteś chłop! — szepnął Zenobi.

A doktor zaczął czyścić szkła.

— Trzej Zet? Co to za instytucja?

— Zdzisław, Zbyszek i Zenobi! — objaśnił Zygmunt. — Moi przyjaciele... A ja jestem też Zet... — dodał cichutko.

— Aha! Związek Zwariowanych Zawalidrogów. Ładna spółka... Jeden skacze do wody, drugi ma rozbity łeb, a trzeci głupią minę. I wy tu chcecie zostać?

— Bardzo chcemy — rzekł nieśmiało Zdzisław.

— Więc po co ciągnęliście mnie tutaj, do stu par diabłów i jeszcze jednego bez pary?

W wielkim gniewie począł czyścić szkła.

— Panie doktorze kochany! — mówił serdecznie dziadek. — Niech nie tylko oni zostaną, ale i pan. Pan jest zacnym człowiekiem. Oni opowiadali mi o panu cudowne rzeczy...

— Łgali, jak zawsze — burknął doktor.

— Niech pan zostanie z nami. Dom wielki, park piękny, w stawie ryby...

— Ryby, powiada pan. Można łowić?

— Czemużby nie?

— To straszne, co pan mówi. Ja pasjami lubię łowić ryby. Na Boga, nie kuście...

Panienka zbliżyła się do doktora i uśmiechnęła się jak poranne słońce.

— Niech pan zostanie — prosiła serdecznie.

— Nie proście — ryknął nagle doktor — bo stanie się coś strasznego!

— Co strasznego? — zapytała ze zdumieniem.

— Że zostanę — dokończył doktor z głębokim jękiem.

— Hurra! — wrzasnęli chłopcy.

— Słyszy pan, jak te małpoludy krzyczą? — pytał podniecony doktor. — I pan to może wytrzymać? I ta krucha panienka? Drogi panie! Znużony jestem i chciałem wypocząć. Prawdę powiedziawszy, byłbym zabrał tych smyków i bylibyśmy pojechali razem w jakieś górskie strony... Dobrze, zostanę... Niech się pan jednak jeszcze namyśli! Trzech żarłoków już pan ma, a ja będę czwarty... Pani nie ma pojęcia, co ja potrafię zjeść! I wypić — dodał szeptem, pochyliwszy się ku gospodarzowi. — Ale, ale... Przecież tu musi być z nimi ich łajdacki pies! Ile kur zginęło śmiercią męczeńską, proszę pani?

— Ani jedna!

— Podano do stołu — śmiertelnym głosem oznajmił Walenty.

Nigdy chyba jeszcze nie było tak wesoło w tym dość mrocznym domu. W doktorze zakochali się wszyscy, a on promieniał. Przeraził się na chwilę tylko, gdy gwałtownie czyszczone binokle wpadły do talerza z zupą, co można było tym tłumaczyć, że je do tego czynu skłoniła przeraźliwie przesadna czystość, więc jakiejś wreszcie zapragnęły odmiany.

Nazajutrz doktor tkwił od samego rana na brzegu stawu i łowił ryby. Było to przedsięwzięcie zgoła nie groźne, zapomniał bowiem z wielkiej radości założyć robaka na haczyk, najgłupsza zaś ryba nie dała się skusić na połykanie samego żelaza.

Chłopcy przepadali na długie godziny; już ich było czterech. Zygmunt, oczarowany, słuchał opowieści Zdzisława o ich wiernej przyjaźni; o troskach i kłopotach; o podróży i o głodach; śmiał się, gdy oni się śmieli, tarzał się po trawie, gdy Zdzisław coś sobie „przypomniał”. Stał się ich przyjacielem najczulszym i najserdeczniejszym. Dziadek, nie pokazując tego po sobie, promieniał. Jednego wieczora wysłuchał z powagą relacji Zygmunta.

— Dziadziu — mówił Zygmunt z wypiekami na twarzy. — Trzeba prędko coś zrobić, ale tak, aby oni nie spostrzegli. Czy dziadzio wie, że oni dzisiaj prali koszule? Oni mają po jednej koszuli, bo zapasowe sprzedali z głodu.

— Będzie załatwione! — rzekł dziadek poruszony. — A cóż teraz o nich myślisz, Zygmusiu?

— Myśleć? Ja o nich nie myślę, ja ich kocham! — odrzekł chłopiec gorąco.

— Czemu nie zacząłeś od tego?

— Bo byłem głupi — przyznał Zygmunt porywczo.

Dziadek tajemnie naradził się z doktorem, który ze szczęścia był bliski obłędu, gdyż złowił karasia. Był to nieszczęsny karaś, bo go podłe raki obgryzły, ale zawsze karaś: miał głowę i kawałek ogona.

Nazajutrz wpadł doktor do pokoju chłopców i wołał od progu:

— Słuchajcie, wyjce5 afrykańskie, ja na śmierć zapomniałem... Zdzisławku! Twoja matka przysłała pod moim adresem bieliznę dla was. Zostawiłem w aucie i zapomniałem...

— O drogie moje matczysko! — ucieszył się Zdzisław.

Po wyjściu doktora uderzył się w głowę.

— Oj! A skąd moja matka znała adres doktora? Czy myśmy pisali o tym?

— O doktorze pisaliśmy, ale nie podaliśmy adresu — mówił zamyślony Zenobi. — To nie matka, Zdzisławie, to oni...

— Więc co zrobić?

— Nic nie zrobić. Zasmucimy ich tylko, nie przyjąwszy tego, co dają z całego serca. Trzeba zanotować, zapisać, a kiedyś oddamy. Jeśli nie im, to innym...

— To mi przypomina — rzekł Zdzisław bez uśmiechu — że na świecie są dobrzy ludzie. Będę w to wierzył zawsze.

— Są i źli...

— Zapewne. Ale ci źli to więcej chyba nieszczęśliwi. Co my zresztą możemy o tym wiedzieć? Ja wiem tylko, że na naszej krótkiej drodze spotkaliśmy więcej dobrych niż złych. Dlatego wybrałbym się nawet w największą drogę i wierzę, że bym nie zginął. Witaj, Zygmuncie, stary druhu. Gdzie doktor?

— Łowi ryby, dziadek pali cygaro, a siostra poszła z Apaszem do lasu. Apasz nie opuszcza jej ani na krok. Ale wiecie, co mi opowiadał Walenty? Nadzwyczajną historię! Apasz ukradł kucharzowi pięć kotletów. Cztery pożarł sam, a jeden podrzucił innym psom, które zaczęły o niego walkę. Wybiegł kucharz, zobaczył kotlet i wszystkie psy dostały lanie.

— Ale ja spiorę Apasza! — zawołał zaczerwieniony Zbyszek.

— Akuratnie! — zaśmiał się Zenobi. — Ty byś sam ściągnął kotlet dla Apasza. Siadaj, Zygmusiu...

Chłopak gadał z nimi długo, ale jakoś niepewnie. Widać było, że ma coś na sercu, lecz nie śmie powiedzieć. Zdzisław zauważył to od razu.

— Zygmunt! — powiedział. — Coś cię dręczy... Czy między nami mogą być tajemnice? Wal, bracie! Co nam chcesz powiedziec?

— Ja... ja chciałem... ja mam straszną prośbę...

— Zrobione!

— To nie jest takie łatwe... Ja chciałem prosić, abyście mnie... chociaż nie zasłużyłem... ale wy niedługo opuścicie nas... abyście mnie przyjęli do związku Zetów.

— O radości! — krzyknął Zdzisław. — Panowie! Czy przyjmujemy brata naszego Zygmunta do naszego związku?

Tamci powstali uroczyście i ogłosili:

— Przyjmujemy!

— Och, dziękuję, dziękuję... Co mam robić?

— Nic. Masz być wiernym przyjacielem, uczciwym i honorowym. Masz kochać nas tak, jak my kochamy ciebie. Chociaż oddzieleni, będziemy zawsze razem, Zygmusiu! Twoje serce jest naszym sercem, a nasze serca do ciebie należą.

— Tak... tak... — powtarzał Zygmunt wzruszony.

Tego dnia szepnął siostrze:

— Zostałem przyjęty do ich związku.

— A ja nie mogłabym?

— Ty? Przecież ty jesteś Irena, a to jest związek Zetów. Zresztą i tak prędko pójdziesz za mąż, a nam nie potrzeba członków obarczonych rodziną. My jesteśmy wolne duchy! Dzisiaj tu, jutro tam!

Lato wolnych duchów miało się jednakże ku końcowi. Każdy dzień uśmiechał się coraz smutniej. Zbliżała się chwila rozstania. Nikt o niej nie chciał myśleć, a wszyscy myśleli.

Trzej starzy spiskowcy uczynili naradę.

— Ty, Zdzisławie — mówił Zenobi — wygłosisz mowę do dziadka.

— Ja? Dlaczego ja? Nie odważę się...

— Zrobisz to śpiewająco.

— Śpiewająco? — rzekł Zdzisław. — Mogę zrobić, byle tylko nie śpiewająco. Wiecie, co mi to przypomina? Oto jeden człowiek jąkał się fatalnie, gdy mówił, a nigdy mu się to nie zdarzało, gdy śpiewał. Nagle wybucha w jego domu pożar. On chwyta za słuchawkę telefonu i obawiając się jąkania zaczyna śpiewać na nutę Patrz Kościuszko na nas z nieba6. I tak śpiewa w telefon: „Tu się pali u mnie w domu, przy Grottgera numer dziewięć, niech pożarna straż przyjedzie, bo już dach się w domu wali!”. „Ach, ty obwiesiu! — zakrzyknęli mu z drugiej strony. — To ty sobie żarty stroisz ze straży pożarnej?” No i dom spłonął na amen. Dlatego ja nie będę gadał śpiewająco.

— To się jąkaj, wszystko jedno...

Dni nieszczęsne nie chcą się nigdy kończyć; trwają zawsze bardzo długo. Dni szczęśliwe mijają szybko. Ich najszczęśliwsze dni gnały jakimś zawrotnym pędem. Wreszcie wyjrzał z kalendarza ów ostatni. Jasny był i pogodny, a dziwnie zaćmiony. Na cały dom padł jakby mrok. Nawet stary Walenty jak gdyby oczadział. Wszyscy byli niezmiernie poważni. Doktor i chłopcy mieli wyjechać zrozpaczonym wozem doktora o godzinie jedenastej rano.

O godzinie dziesiątej, po śniadaniu, gdy wszyscy razem zebrani oczekiwali złej chwili rozstania, nagle Zdzisław podniósł się z krzesła.

I zaczął mówić.

O ludzkiej dobroci, o wiernej przyjaźni. Dziękował pięknymi słowami za wszystko dobre i szczęśliwe, co ich spotkało w tym polskim domu. Żegnał tych, co w nim zostają, ale żegnał pozornie tylko, gdyż oni wyjeżdżają, ale ich serca pozostaną tutaj na zawsze. Serca i wszystkie myśli. A kończąc, mówił prześlicznie:

— „...Niech się w akantach7 kolumn tego domu białe wciąż gnieżdżą gołębie!”8 To z Quo vadis — objaśnił uprzejmie swoim zwyczajem. — A my nie zapomnimy nigdy ciebie, dostojny panie, najlepszej panny Irenki i ciebie, najdroższy, Zygmuncie! O, tak! — prawił9 — przyszliśmy tu ubodzy, a odchodzimy bogaci, bo zdobyliśmy twoje serce na wieki wieków. Żegnajcie!

— Cudownie! — szepnął do Zbyszka Zenobi.

Doktor czyścił namiętnie szkła, dziadek jakoś dziwnie pochylił głowę, panienka ocierała chusteczką łzy, a Zygmunt, wydawszy niezrozumiały okrzyk, rzucił się w ramiona Zdzisława. Najmłodszy Zet nie mógł się oderwać od trzech starych Zetów.

— Od kiedy ma dziurę w głowie, ma tę głowę dziwnie otwartą — usiłował mówić wesoło doktor do dziadka.

Dziadek jednak milczał, patrząc z rozrzewnieniem na wnuka.

Poczęli żegnać się gorączkowo. Chłopcy ściskali wzruszonego Walentego, który nie wiedział, co czyni. Każdy zakład dla obłąkanych miałby pociechę z tego dojrzałego pacjenta, który po dziesięć razy wkładał coś do auta i, nie wiadomo po co, znowu wyjmował.

— Apasz! — zawołał Zbyszek.

Apasz, opasły jak dostojny Turek, zbliżył się z uroczystą powagą. Spojrzał mądrze i — jako żywo! — westchnął. Dość obojętnie pożegnał się z dziadkiem, dość przyjaźnie z Zygmuntem, serdeczny żal natomiast zaczął okazywać, gdy jego łeb objęła panienka. Odbiegł i znowu powrócił. Straszliwym ozorem całował jej ręce i tulił się do niej.

— Apasz, wsiadać! — wołał Zbyszek.

Pies podszedł do wozu, lecz znowu powrócił do Ireny.

— Apaszu, psisko kochane, zostań ze mną! — mówiła ona.

On przystanął i zaczął kolejno zamglonym spojrzeniem patrzyć to na nią, to na Zbyszka.

— Patrzcie, patrzcie — szepnął Zbyszek. — On nas chce opuścić!

— Psia dusza! — rzekł Zenobi. — Dobra psia dusza! — poprawił szybko.

Apasz patrzył przeciągle na Irenkę i można było w jego spojrzeniu przeczytać wyraźnie:

„Jesteś strasznie dobra. Kocham cię całym moim psim sercem, ale jego kocham więcej. Jego kocham więcej niż cały świat!”

Zawrócił nagle i jednym susem wskoczył do napchanego wozu.

— Apasz!

Pies nawet nie spojrzał. Po co się dręczyć? Już załatwione.

Wóz jęczał, płakał, szlochał, łkał, stękał, piszczał, zgrzytał, dzwonił, trąbił, rzęził, buczał, huczał i rwał przed siebie.

Przez jeden dzień odpoczywali w mieszkaniu doktora, potem żegnali się z nim bez uroczystej mowy.

— Bądźcie zdrowe, muły afrykańskie! — mówił doktor i czyścił gwałtownie szkła.

Oni wpili się w niego jak pijawki, całując go i ściskając.

— Czy ja jestem doktorem od wariatów? — krzyczał doktor. — Wynoście się, Abisyńczyki10! Wynoście się!

Przy drzwiach jednak chwytał ich jeszcze jak karasie i ściskał ich płowe łby.

— A na dworzec nie przyjdę, aby nie robić zbiegowiska — wołał za nimi. — Nie mogę sobie psuć opinii w mieście, że się zadaję z łapserdakami.

Apasz jechał w osobnym wagonie, wzruszywszy łopatkami na takie dzikie zwyczaje. Oni zajęli przedział trzeciej klasy i jeden gadał przez drugiego. Nawet Zbyszek.

— O, jakiż to wspaniały wynalazek kolej — mówił Zenobi. — Jak dobrze jest jechać.

— Istotnie, jest to wspaniały wynalazek — odrzekł Zdzisław. — To mi przypomina zabawną historię. Wsiadł raz do pociągu, idącego do Krakowa, jeden taki roztargniony, co miał jechać do Wilna. Gdy pociąg już pędził, pyta on pasażera siedzącego naprzeciwko: „Dokąd pan jedzie?”. „Do Krakowa” — mówi tamten. „Co pan mówi? Patrz pan, jakim znakomitym wynalazkiem jest kolej. Pan jedzie do Krakowa, ja do Wilna, a siedzimy w jednym przedziale, tylko naprzeciwko siebie. Jak oni to robią, żeby dwóch mogło jechać zgoła w przeciwne strony?”

— Kretyn! — ogłosił Zenobi.

— Kto, ja?

— No... nie... tamten, co jechał do Wilna.

— A inny — rozgadał się Zdzisław — w takim pociągu, co się zatrzymuje raz na dobę, bo to było w Ameryce, leży na ławce i strasznie jęczy. „Co panu jest?” — pytają. „Mnie już nic nie pomoże!” — płacze tamten. „Może... jednak... niech pan powie!” „Mnie już nic nie pomoże — jęknął podróżny — ja już drugi dzień jadę fałszywym pociągiem!”

— Drugi kretyn! — rzekł Zenobi.

— Teraz przynajmniej powiedziałeś wyraźnie.

Pociąg wybijał rytm swojego nudnego poematu.

— O której będziemy w Warszawie? — zapytał Zbyszek.

Zdzisław machinalnie spojrzał na przegub ręki. Nagle krzyknął tak przeraźliwie, że oni zerwali się przerażeni z ławek.

— Co się stało? — zapytał niespokojnie Zenobi.

Zdzisław chwycił się rękami za głowę i jęczał:

— Zabijcie mnie, zabijcie mnie bez litości... Takiego jak ja jeszcze świat nie widział... Mówię wam, zabijcie mnie.

— Dlaczego? Czyś zmysły stracił?

— Nie, nie! Ale przecie ja mam na ręku srebrny zegarek. O, o! Sprzedawaliśmy koszule, sprzedawaliśmy buty, nie mieliśmy co jeść, a ja miałem zegarek. A „czas to pieniądz”! Zapomniałem... Otumaniło mnie... Zenobi, błagam cię, zabij mnie!

— To mi przypomina... — rzekł Zenobi z jadowitym uśmiechem.

— Że jestem bałwan?

— To też. Ale przypomina też inną, nie mniej prawdziwą historię. Zdarzyło się raz jednemu, że zgubił kamizelkę. Szuka, szuka, nie może znaleźć i tak jej szukał równo przez rok. Przed Wielkanocą chciał się wykąpać, aż tu patrzy: jest kamizelka! Włożył ją przez roztargnienie pod koszulę... Nareszcie i ja sobie coś przypomniałem, a tobie powiadam...

Przerwał nagle i otworzył usta jak szerokie drzwi.

— Bilety, proszę panów! — rzekł konduktor.

— Tatuś! — wrzasnął Zenobi.

Stary konduktor spojrzał i wąsy mu drgać poczęły.

— Najpierw bilety, a potem przywitanie... Bo jeśli nie macie biletów... — zaczął srogo i chciał przez pomyłkę przedziurawić rękę własnego syna.