Rozdział szesnasty Serce szturmem zdobyte

Spojrzeli poza siebie ze strachem. W odległości kilku kroków stał chłopak, zapewne w ich wieku, bardzo przystojnie odziany; spoglądał na nich złośliwie oczami tak pięknymi, że dziwić się należało, skąd w nich może być tyle złośliwości.

Powtórzył zgiełkliwie swój okrzyk, który wywołał spośród zarośli jakiegoś bardzo dostojnego człowieka. Był to starzec wspaniałej postawy, w świetnym odzieniu. Brwi miał niezmiernie krzaczaste, oczy patrzyły bystrze, na ustach błąkał się uśmiech. Było w nim coś bardzo pańskiego i bardzo wytwornego. Zdradzał każdym ruchem szlachetność usposobienia. Chociaż malec z pięknymi oczami darł się wniebogłosy, wspaniały starzec nie spieszył się bynajmniej.

— Przestań krzyczeć, chłopcze — rzekł niskim głosem. — Jacy złodzieje?

— O ci, ci!

Stary pan spojrzał na chłopców, którzy jak na komendę zdjęli okrycia z głów.

— Co tu robicie?

— Wleźliśmy tu przypadkiem — odrzekł Zenobi. — Przez dziurę w ogrodzeniu, za co bardzo przepraszamy. Nie wiedzieliśmy, że to prywatny park. Chcieliśmy odpocząć...

— Nieprawda, dziaduniu... To są złodzieje! — krzyczał paniczyk.

— Proszę pana — odezwał się Zdzisław — czemu ten chłopiec nas krzywdzi?

— Bo mi się tak podoba! — wrzasnął smyk.

— Zygmuncie, ani słowa! — zawołał stary pan. — Czy to wszystko prawda?

— Najuczciwsza, proszę pana... Jesteśmy uczniami...

— Złodziejami! — przerwał krzykiem ów, nazwany Zygmuntem.

W tej chwili Zenobi błyskawicznym ruchem rzucił pusty plecak, skoczył ku wrzaskliwemu chłopcu i tak go zwiniętym kułakiem1 poczęstował w bok, że tamten zawył.

— On mnie bije! Dziadziu, on mnie bije! — krzyczał.

Prawda była tak oczywista, że nikt nie mógł temu zaprzeczyć.

— Więc się broń! — krzyknął stary pan.

Była to jedyna rada i należało ją zastosować w przyspieszonym tempie, gdyż Zenobi wpadł w wojenną furię i grzmocił gagatka, aż grzmiało. Gagatek, któremu wspaniałe mocarstwo odmówiło pomocy, począł się bronić niezdarnie. Udało mu się wprawdzie skaleczyć niegodnie twarz Zenobiego paznokciami, lecz już po chwili odleciał daleko i zarył nosem w ziemię, jak gdyby usiłował w niej szukać trufli2.

— Trzymajcie psa! — krzyknął stary pan.

Ostrzeżenie przyszło w samą porę. Apasz bowiem, przyglądający się ponurym wzrokiem walce, doszedł do przekonania, że należy wdać się w spór. Pewna część ciała Zygmunta, całkowicie nieosłonięta, przedstawiała cel pokaźny i łakomy. Zbyszek schwycił Apasza, gdyż się już sprężał do skoku.

— Sprawiedliwości stało się zadość — rzekł sucho starzec. — Zygmunt do domu, a wy za mną! — rozkazał.

Oni spojrzeli po sobie niewyraźnie.

— Po co, proszę pana? — zapytał Zdzisław z szacunkiem. — My sobie pójdziemy...

On spojrzał na nich bystrze i wodził wzrokiem od twarzy do twarzy; potem z podziwem skierował spojrzenie na nogi Zdzisława, jaskrawo oznajmiające, że ich właściciel nie mógłby w żaden sposób dokonać operacji polegającej na „kiwaniu palcem w bucie”. Widać było tylko wielki palec prawej nogi, wyglądający ciekawie na świat z dziurawej pończochy, jak pisklę z jaja.

— Pójdziecie ze mną — powtórzył. — Wierzę, że nie jesteście włóczęgami, ale nie podoba mi się to wszystko razem. Co jest temu chłopcu? — zapytał nagle, ruchem głowy wskazując Zbyszka.

— On jest chory — odrzekł Zenobi.

— W drogę! — rozkazał starzec niecierpliwie.

Szli za nim przez obszerny park czysto utrzymanymi ścieżkami ku domowi widnemu3 z dala. Był to pałac, pyszniący się sześciu kolumnami wyniosłymi na przedzie, okazały i obszerny.

Stary pan usiadł na trzcinowym fotelu na tarasie.

— Usiądźcie na schodach, pogadamy — rzekł łagodnie. — Po co ty stroisz takie miny? — zwrócił się nagle z zapytaniem do Zenobiego.

Miny Zenobiego, połączone z lekkim zgrzytaniem zębów i takimi spojrzeniami, że każde z nich groziło śmiercią, skierowane były w stronę jednego z okien. Spoza szyby widać było owego krzykliwego Zygmunta, który pokazywaniem języka starał się ubliżyć ich honorowi.

Stary pan, uśmiechnąwszy się niewidocznie, powiedział:

— Teraz gadaj jeden z drugim, byle krótko, prędko i bez łgarstwa.

W tej chwili stało się coś dziwnego. Drzwi domu rozwarły się gwałtownie i zanim można było ujrzeć gwałtowną osobę, usłyszeli wszyscy gwałtowne pytanie:

— Który z was zjadł moje śniadanie?

— Apasz! — wrzasnęli wszyscy trzej jak na komendę.

Apasz skulił się i pochylił łeb, jakby chciał rzec: „Moja wina!”.

— Tak myślałam — zaśmiała się panienka, która ich wiozła w automobilu. — Jak się macie, chłopcy!

Ku niezmiernemu zdumieniu rodzonego swego dziadka podała każdemu z nich rękę, oni zaś, serdecznie zdumieni, uśmiechali się do niej jak do najmilszego sennego widziadła.

— Co to znaczy? — zawołał dziadek. — Czy ty ich znasz?

— Oczywiście! — zaśmiała się panienka. — Jest to najsłynniejsza trupa teatralna, poza tym... nie pamiętasz, dziadku, że ci te gęby pokazywałam oczernione w gazecie?

— To są oni? — zdumiał się stary pan.

— Oni, tylko cokolwiek odmienieni. Za mojej pamięci pan Zdzisław miał jeszcze buty, a pan Zenobi nie miał na twarzy takich odznaczeń... Co się panu stało?

— To Zygmunt... — wtrącił szybko dziadek. — Ale ten młodzieniec sprał go na kwaśne jabłko.

— Doskonale! — zgodziła się panienka. — Dawno mu się to należało... To mój brat. Rodzice nad morzem, a dziadek i ja nie możemy sobie z nim dać rady. Gdzie on jest?

— Za oknem, pokazuje nam język — oznajmił Zenobi. — Oświadczam, że to zostanie zanotowane.

Bardzo się zdumiał stary, z przepoczciwym obliczem lokaj, kiedy mu dano w opiekę trzech całkowicie zrujnowanych młodzieńców i posępne widmo ogromnego kundla. Wytrzeszczył oczy, jak dwa księżyce w pełni, i nie wiedział, czy śmiać się, czy płakać.

Zdzisław zbliżył się do niego z wyciągniętą ręką.

— Witam pana — rzekł uprzejmie.

— Ja jestem służącym — odrzekł tamten z niesłychanym zdumieniem, chowając swoją rękę.

— No to co? — spytał Zdzisław i serdecznie potrząsnął jego prawicą.

— Mój ojciec jest uczciwym szewcem — oznajmił Zbyszek, czyniąc to samo.

— Mój jest konduktorem, ale tylko na osobowym — zakończył prezentację Zenobi.

— Bardzo, bardzo mi przyjemnie... — bąknął stary służący. — Dobre chłopaki... To rozumiem... Ależ wy wyglądacie, niebożęta! Kiedy jedliście po raz ostatni?

— Podczas ostatniej pełni — odrzekł Zenobi melancholijnie.

Ponieważ staruszek nie mógł szybko obliczyć, kiedy zaszło osobliwe to astronomiczne zdarzenie, uśmiechnął się tylko boleśnie i zawiódł ich czym prędzej do gościnnych pokojów.

Jak w zaczarowanym kraju stół nakrył się jakby sam i zjawiły się wspaniałe buty dla Zdzisława. Apasz został zawezwany do psich salonów, gdzie go przywitano podejrzliwymi spojrzeniami jak barbarzyńcę. Barbarzyńca jednak, rozgromiwszy zniewieściałe i we własnym tłuszczu pływające psie zgromadzenie, rozkazał, aby mu oddano hołdy.

Po kilku godzinach Zdzisław, jako mówca jeneralny4, składał sprawozdanie z całego miesiąca włóczęgi, nędz, utrapień i radości. O tych nędzach i utrapieniach mówił jednak wesoło i wciąż sobie „coś przypominał”. Stary pan słuchał z błyskiem w mądrych oczach, a panienka wypełniała konieczne pauzy wykrzyknikami. Usłyszawszy o przygodzie z fałszywą monetą na poczcie, zawołała:

— Jutro powiem o wszystkim tej panience!

Złośliwy Zygmunt słuchał też, ale z uśmiechem pełnym politowania. Wydął pogardliwie wargi i znaczącym spojrzeniem oglądał swoje buty na nogach Zdzisława.

— Zygmuś! — zawołał nagle dziadek. — Słyszałeś?

— Słyszałem — odrzekł chłopiec niechętnie.

— Bądź łaskaw podać rękę każdemu z nich. Pobiliście się, ale musicie o tym zapomnieć.

Chłopiec spojrzał chmurnie, ociągając się.

— Zygmunt! — rzekł dziadek dobitnie.

Chłopiec podszedł niechętnie najpierw do Zdzisława i odwrócony tyłem do dziadka wyciągnął rękę, a jednocześnie język.

— Spiorę cię przy najbliższej sposobności — szepnął Zdzisław.

— A ja z ciebie zrobię marmoladę — szepnął Zygmunt, schowawszy język.

— Będziesz pochowany w parku — zapowiedział następnie Zenobiemu.

— Rzucę twojego trupa Apaszowi — z niewzruszoną powagą odrzekł Zenobi.

— Co wy tam gadacie? — zaniepokoiła się panienka.

— Nic, proszę pani... My się tak czule witamy — powiedział głucho Zenobi.

Wskutek tej interpelacji5 powitanie ze Zbyszkiem odbyło się bez śmiertelnych gróźb. Złośliwy Zygmuś, ściskając jego rękę, boleśnie go uszczypnął. Wtedy Zbyszek spojrzał dziwnym spojrzeniem w jego oczy. Tamten zarumienił się.

Gdy w ciszy swego pokoju, patrząc dwoma oknami na park, sennie rozgwarzony wśród cichej nocy, omawiali niespodziane zdarzenia dnia, Zdzisław rzekł krótko:

— Ten Zygmunt jest to przystojny mandryl.

— Rozumiem słowo „przystojny” — mówił Zenobi. — A co to jest „mandryl”?

— Małpa, po prostu. Małpa w butach, bo ja mam na nogach jego buty, ale mnie pieką. Dziadek jest rozkoszny i sprawiedliwy, a panienka powinna mieć skrzydła.

— Jakie to szczęście, żeśmy ją spotkali i że wytłumaczyliśmy, kto zjadł jej śniadanie. Ale, ale! Czy widzieliście Apasza? Leży jak basza6, a tuzin rozmaitych piesków siedzi dokoła niego jak jego dwór. Tak się obżarł, że nie może już tknąć jedzenia.

— Ten pies zrobi wielką karierę! Radźmy jednak, chłopcy kochani, co mamy teraz począć! Ja myślę, że poprosimy o krótką gościnę i o pożyczkę na opłacenie pośpiesznych listów, i do Warszawy, i do doktora. Za dwa, trzy dni może już będziemy w drodze.

— Sądzisz, że za dwa, trzy dni? — zapytał zamyślony Zenobi. — Myślę, że się w tym czasie uda...

— Co ci się ma udać w tym czasie?

— Muszę sprać na amen tego Zygmunta — rzekł głucho Zenobi.

— Najpierw ty, a potem ja — mówił Zdzisław. — Z tobą walczył niehonorowo i podrapał cię jak kot, a mnie pokazał język.

— Jak małpa! — wtrącił Zenobi z pogardą.

— Dajcie pokój, dajcie pokój — prosił Zbyszek. — Przecie nas tak cudownie przyjęli!

— Toteż nie będziemy walczyli z tymi, którzy nas serdecznie przyjęli, tylko z tym, który nas przyjął po tatarsku7.

— I pomyślcie sobie — krzyknął Zenobi — że ten pajac jest też Zet!

— Prawda, Zygmunt...

— Czy to nie wstyd, czy to nie hańba?

— W każdej rodzinie może się zdarzyć taka ludzka katastrofa — zauważył ponuro Zenobi. — On zatruwa życie dziadkowi i siostrze, a rodzice zapewne dlatego wyjechali, aby go nie widzieć przez czas dłuższy. Zbyszek, już idziesz spać?

— Niech idzie — wtrącił Zdzisław. — Niech używa, póki można.

Zbyszek z niewypowiedzianą rozkoszą gruchnął na łóżko, lecz w tej samej chwili wyskoczył z niego i usiłował, korzystając z okazji, wyskoczyć też ze skóry.

— Co ci się stało? — zapytali z przerażeniem.

— Nie wiem... Coś mnie okropnie... O, o, to jeż!

Jeż, w groźny i kolczasty kłębek zwinięty, leżał w samym środku łóżka pod prześcieradłem.

— Aha... Pan Zygmunt... — mruknął Zenobi. — Poczekaj no, kreaturo! Ostrzyżemy cię na jeża. Zobacz, Zdzisławie, co jest w naszych łóżkach.

— W twoim jest miednica z wodą, a w moim pokrzywy. Wszystko w porządku. Kiedy on to zrobił?

— Gdyśmy poszli do parku po wieczerzy.

— Czy nie wiesz, gdzie jego pokój?

— Trzecie drzwi stąd, na lewo. Wszystko jedno... Dopadniemy go, gdzie się da. Ale jutro, chłopcy, ani pary z ust! Nic o jeżu i o innych zasadzkach. Zbyszek, bardzo cię boli?

— Ej, nie bardzo — odrzekł Zbyszek i począł trzeć to miejsce, o którego położeniu mówi jeden wielki pisarz, że jest tam, „gdzie plecy nazwę swą szlachetną tracą”.

Noc dyszała znojnym upałem, a oni dyszeli zemstą, wskutek czego noc jeszcze bardziej stała się parna.

Gdy rano jedli śniadanie na tarasie, rozmawiając poczciwie ze starym lokajem, nagle Zbyszek szepnął:

— Uwaga! Zbliża się...

Wróg stanął na palcach, tajemnie w czarnym radując się osierdziu8. Oni zaczęli rozmawiać hałaśliwie i rzucać ku sobie rozgłośne śmiechy jak tenisowe piłki. Zygmunt stropił się i spoglądał podejrzliwie. Nie chciał z nimi zacząć rozmowy, ale nie wytrzymał.

— Jak się wam spało? — zapytał ze złośliwym uśmiechem.

— Ma być niewidzialny! — rozkazał Zdzisław.

— Jak się wam spało? — powtórzył Zygmunt podniesionym tonem.

Oni nie zwracali na niego najmniejszej uwagi i rozmawiali dalej. W pewnej chwili Zenobi, wskazując palcem Zygmunta, jak gdyby tam było powietrze, mówił:

— O, tam jest staw... Przed obiadem trzeba się będzie wykąpać.

— Zwracam uwagę, że ja tu jestem! — wołał podrażniony Zygmunt.

— Coś wam opowiem — zaśmiał się Zdzisław. — Coś o tym Zygmuncie... Zdaje się, że ten ananas tak się nazywa...

— Lepiej nie mówić o nieobecnych — przerwał mu Zenobi.

— Dobrze, powiem wam to przy nim.

— Ja tu jestem! — wrzasnął Zygmunt.

— Co to tak krzyczy? — zapytał Zbyszek.

— Nikt nie krzyczy. To jakieś cielę beczy na łące przed parkiem.

— Ładny dzień, cielęta się weselą — śmiał się Zdzisław.

— Wy... wy... żebraki! — krzyknął Zygmunt.

Zenobi drgnął i chciał się porwać z krzesła, ale Zdzisław położył rękę na jego ręku.

Podnieśli się spokojnie i śmiejąc się, poszli do parku. Zygmunt stał ogłupiały i patrzył za nimi błędnym wzrokiem. Potem pogroził im ręką.

— Poczekajcie! — mruknął.

Przez cały dzień wałęsał się chmurny i zamyślony. Opryskliwie odpowiadał siostrze i niechętnie dziadkowi. Stary był serdecznie zadowolony z pobytu chłopców.

— To są wyborne smyki — mówił do panienki. — Dzielni chłopcy. Mógłbyś się z nimi zaprzyjaźnić, Zygmuncie, a wiele byś się od nich nauczył.

— Chyba kraść — burknął Zygmunt.

— Chłopcze! — krzyknął dziadek. — Jesteś nie tylko nieznośny. Jesteś zły! Wstydź się, niemądry smarkaczu. Cieszyłbym się na stare lata, gdybyś był chociaż odrobinę do nich podobny. A teraz oświadczam ci, że jeszcze jedno o nich złe słowo, a dostaniesz takie cięgi, że będziesz długo pamiętał. Zrozumiałeś? Precz mi z oczu!

Zygmunt wyszedł, pochmurny.

Spotkali się wszyscy przy obiedzie; trzej przyjaciele weseli i szczęśliwi, starszy pan zamyślony i panienka czymś zasmucona. Lokaj podał półmisek najpierw dziadkowi, potem panience, wreszcie pochylił się nad Zdzisławem.

— Mnie podawać najpierw! — krzyknął Zygmunt.

— Milcz! — zawołał dziadek. — Zjesz obiad w swoim pokoju.

— Zygmusiu — szepnęła panienka z drżeniem w głosie.

Nastała chwila przykrego milczenia. Chłopcy ucichli i patrzyli z lękiem na starego pana.

— Przepraszam was — mówił dziadek. — Nieznośny chłopak... Nie jest zły, tylko nieznośny.

— Pójdę do niego — rzekła panienka. — Wróci i przeprosi was. Dziadku, czy mogę?

— Idź — odpowiedział ze smutkiem w głosie starszy pan.

Oni jedli w milczeniu, oczekując jej powrotu. Nagle wewnątrz domu rozległ się krzyk, a po chwili panienka wybiegła ze łzami w oczach.

— Rzucił we mnie przyciskiem9 — mówiła przerażona.

Historia zanotowała, że w owym dniu młodzian imieniem Zygmunt przez czas dłuższy nie mógł zająć pozycji siedzącej.

Po smętnym obiedzie chłopcy poszli do gabinetu starszego pana, a Zenobi wygłosił wzruszającą mowę. Słowami rzewnymi jak śpiew słowika dziękował mu za gościnę. Oświadczył następnie, że ponieważ Zygmunt z niewiadomych powodów nie może znieść ich obecności, proszą serdecznie o dwa dni gościny i o nieznaczny kredyt na listy i depesze. Starszy pan słuchał uważnie i zapytał:

— Jak długo jeszcze macie wakacje?

— Trzy tygodnie.

— Otóż zostaniecie tu przez trzy tygodnie. Do widzenia! Ani słowa więcej.

Chłopcy wyszli na palcach.

— To jest straszne — szepnął Zenobi. — Wnieśliśmy niepokój do tego domu. Co robić?

— Dzisiaj rozmówimy się z Zygmuntem — oświadczył twardo Zdzisław.

W zakątku parku złożyli wojenną naradę i toczyli ją bardzo długo.

Po południu Zbyszek zbliżył się do Zygmunta, który dziwnie się kręcił, siedząc na fotelu, jak gdyby ta prosta czynność sprawiała mu niewymowne cierpienie, i bez słowa podał mu kartkę.

— Zjedz ją i udław się! — rzekł Zygmunt.

Zbyszek, w milczeniu, niezmiernie poważnym ruchem położył kartkę na stole i odszedł uroczystym krokiem.

Zygmunt patrzył za nim w niespokojnym zdumieniu, potem wpił wzrok w ten tajemniczy kawałek papieru. Piekła go ciekawość i zmogła go po chwili. Porwał ją i czytał łapczywie:

„Do Zygmunta!!! Jeżeli nie jesteś tchórzem, bądź dzisiaj przed zachodem słońca w brzozowej altance. Z. Z. Z.”

— Bohaterowie! — zaśmiał się, wydąwszy pogardliwie usta. — Trzech na jednego!

Nie wierzył jednakże sam tej zniewadze. Wiedział, że mu nie uczynią żadnej krzywdy i że jeśli będą walczyli, to honorowo. Nie mógł ich tylko znieść. Oczarowali dziadka, oczarowali siostrę, a ten stary Walenty, gdy o nich mówi, podnosi oczy do nieba. W gazecie o nich pisali! Najbardziej nie znosi tego cichego Zbyszka, co to niby wyratował jakieś tam dziecko... Niczego złego ten chuchrak mu nie uczynił, ale się pewnie dmie10 w duszy. Oberwaniec jeden! Wielkie bohaterstwo, że o głodzie wędrowali przez całą Polskę... On by to samo potrafił, gdyby mu się tak spodobało, ale jeszcze ma rozum w porządku. A nic go bardziej nie drażni, jak ta ich wesołość. Z grobu wyleźli, a śmieją się. Słowa jednego nie powiedzieli o tym, co im urządził w łóżkach zaraz pierwszego wieczora. Obłudnicy! Teraz coś zamyślają i posyłają mu wezwanie. Poczekajcie, powsinogi, obdarte włóczęgi. Zobaczymy, kto się boi!

Czekał na nich w altanie na długo przed zachodem słońca. Udawał spokój, lecz zadrżał, gdy usłyszał ich kroki.

Chłopcy szli w milczeniu, jakimś uroczystym i bardzo poważnym. Ujrzawszy go, okazali zdziwienie, co mu sprawiło uciechę.

„Aha! Myśleli, że się nastraszę, głupie łapserdaki” — pomyślał.

Oni skłonili się jemu, on machinalnie skłonił się im.

— Czy to zasadzka? — zapytał, mrużąc oczy.

— Jeśli jesteś zdolny pomyśleć coś podobnego, odejdź — rzekł Zenobi.

— Nie chce mi się. Zostanę.

— Jak ci się podoba...

— No i co? — zapytał zaczepnie. — Czego chcecie?

— Chcemy, abyś przeprosił... — zaczął Zdzisław.

Zygmunt roześmiał się obelżywie.

— Kogo? Was? Zjawiliście się tu z gościńca, obdarte głodomory i włóczęgi, i ja was mam przepraszać?

Oni zacięli wargi. Zenobi po chwili odezwał się, jakby z trudem:

— Nie chcemy, abyś przepraszał nas. Jesteśmy wyżsi ponad twoje pomysły z jeżem i z miednicą, bo były one godne sztubaka. Nie nas będziesz przepraszał.

— A kogóż to, jeśli łaska? — zapytał urągliwie.

— Siostrę! — oznajmił z powagą Zenobi.

— To moja siostra — mówił Zygmunt zduszonym głosem. — Co ona was obchodzi?

— Bardzo nas obchodzi. Jest to zacna i dobra panienka, która nam wyświadczyła wiele dobrego...

— Każdy dziad pod kościołem może powiedzieć to samo.

— Spokojnie, spokojnie, Zdzisławie — mówił szybko Zenobi, ujrzawszy gwałtowny ruch przyjaciela. — Ten pan nie może nas dotknąć... Najpierw skończymy tamtą sprawę. Otóż powtarzam ci, musisz przeprosić siostrę, bo twoja siostra jest kobietą. Kto obraża kobietę, jest marnym człowiekiem, a ty chciałeś ją uderzyć.

— Wcale nie chciałem, tylko uderzyłem — chełpił się Zygmunt.

— Tym gorzej. Przeprosisz ją uroczyście, przy nas.

— Moje uszanowanie, tylko tyle? A jeżeli tego nie zrobię?

— Zrobisz!

— Głupi jesteś. Nie przeproszę! Jakim prawem mieszacie się do cudzych spraw? Ładne rzeczy, żeby byle włóczęga...

— Zygmuncie! — krzyknął Zenobi takim głosem, że tamten przerwał w połowie.

— Czego krzyczysz? — zapytał Zygmunt ciszej. — Czy chcesz przywołać tutaj krzykiem dziadka? Czy to jest ukartowane?

— Nie chcę przywołać dziadka, my się załatwimy z tobą sami. Po raz ostatni pytam się ciebie: czy przeprosisz swoją siostrę za zniewagę?

— Nie przeproszę mojej siostry za zniewagę. No i co teraz?

— Teraz odbędzie się sąd! — rzekł Zdzisław, występując naprzód.

Zygmunt okazał niepokój. Zbyszek przypomniał sobie, jak zmusili owego atletę w szkole, aby go przeprosił.

— Przyjaciele! — mówił Zdzisław. — Ten człowiek z niewiadomych powodów nienawidzi nas.

— Słusznie powiedziane — śmiał się niepewnie Zygmunt, patrząc na nich bacznie.

— Na co zasłużył za nienawiść do tych, którzy mu niczego złego nie uczynili?

Zenobi i Zbyszek zamyślili się na chwilę, a potem odpowiedzieli równocześnie:

— Przebaczamy mu!

— Dziękuję za łaskę — rzekł Zygmunt.

Widać było, że pobladł. Niepokoiła go ich powaga i napełniał gniewem ich uroczysty spokój.

— Dobrze odpowiedzieliście... I ja mu przebaczam... Przebaczymy mu zapewne i niemądre psoty, i to, że nas nazwał żebrakami.

— Przebaczamy. On nie wiedział, co mówi — oświadczył Zenobi w imieniu całego zespołu sędziów.

— Na co jednak zasłużył człowiek — zapytywał Zdzisław podniesionym głosem — który godzi w kobietę i w ten sposób śmiertelnie ją znieważa?

— Na śmierć! — krzyknął Zenobi.

— Och, to za wiele — szepnął przerażony Zbyszek.

— Słyszałeś, Zygmuncie? — spytał Zdzisław. — Ja też jestem tego zdania.

— Ale ta glista protestuje — zaśmiał się Zygmunt, aby pokryć nagłe zmieszanie.

— I to ci przebaczam — rzekł Zbyszek gorączkowo. — I to ci przebaczam, Zygmusiu, zastanów się!

— Czego wy ode mnie chcecie? — krzyknął Zygmunt niespodzianie i w podrażnieniu.

— Abyś strzegł swego honoru.

— To moja sprawa!

— Słyszałeś wyrok? Nie zabijemy cię, oczywiście, możesz się nie obawiać. Zasądziliśmy cię na śmierć tak zwaną „cywilną”. Nikt z nas nie poda ci ręki. Nikt z nas nie odezwie się do ciebie. Nikt z nas nie stanie w twojej obronie. Jesteś dla nas niczym. Słyszysz, niczym!

— Niczym! — potwierdził Zenobi ze straszliwą mocą.

Zygmunt patrzył na nich, zmrużywszy oczy. Usiłował się uśmiechnąć, ale nie mógł. Coś go zabolało. Zabolało go głęboko ukrywane poczucie, że jest w tej chwili bardzo mały i mizerny. Te wstrętne oberwańce gadają z takim spokojem i godnością, że go tym najwięcej poniżają. Wie o tym, że postąpił brzydko, wie o tym dokładnie. Oni jednak nigdy o tym się nie dowiedzą! Bez ich żądania byłby siostrę przeprosił, ale teraz tego za nic nie uczyni. Związek trzech „Z” tego żąda! Okazują mu łaskawie swoją rycerskość i wzniosłość, szczególnie ten Zdzisław, który chodzi w jego butach. Aha! Zaraz coś usłyszą.

— Wypowiadacie mi wojnę?

— Nie! Nie istniejesz dla nas.

— Doskonale! W takim razie jeszcze słowo...

— Mów. Po raz ostatni.

— W takim razie — krzyknął szybko — oddaj mi moje buty, ty oberwańcze!

Zdawało się, że coś załomotało w ciszy przedwieczornej. Zygmunt przeraził się swoich słów. Ogarnął go nagły strach, że uczynił coś okropnego. Serce w nim drgnęło.

— Zresztą możesz nie oddawać — rzekł szybko.

W tej chwili Zdzisław, pobladły, zerwał z nóg owe nieszczęsne buty i cisnął w jego stronę. Chciał mu je cisnąć pod stopy, lecz w rozdrażnieniu rzucił jednym tak nieszczęśliwie, że ugodził w piersi Zygmunta.

— Och, ty... — wrzasnął Zygmunt i nieprzytomnie chwycił za żelazne grabie, oparte o ścianę altany.

Uderzył w głowę Zdzisława.

— Matko Boska! — jęknął Zenobi. — Krew!

Zdzisław zachwiał się i oparł ręką o Zbyszka, aby nie upaść.

Zygmunt stał, jakby okrutnie zdumiony i jakby nie rozumiejąc, co się stało.

Wtem Zbyszek uderzył w krzyk:

— Na pomoc! Na pomoc!

— Cicho, na Boga! — usiłował uspokoić go Zenobi.

— Na pomoc! Na pomoc! — wołał Zbyszek.

Zygmunt miał rozpacz w oczach.

— Co się tu stało? — pytał zduszonym głosem stary pan.

Za nim biegła siostra Zygmunta.

— Co się stało? Dziadziu!... Krew!

Stary pan ogarnął wzrokiem pobojowisko i chwycił się za serce. W oczach miał przeraźliwą boleść.

— Zygmuncie, to ty?

— Nie, nie! — zaczął gorączkowo Zdzisław, zrozumiawszy, że prawda będzie dla starego człowieka katastrofą. — To nie on... To ja sam... Biegłem tu do nich... Potknąłem się... Leżały grabie. To ja sam, proszę pana, to ja sam! Zygmuncie, powiedz przecie... Przecie widziałeś!

Wszystkie oczy spojrzały na Zygmunta.

Chłopiec stał nieruchomo, blady jak widmo. Coś straszliwego się z nim działo. Jakiś gwałtowny spazm chwycił go za gardło, bo długo łowił powietrze, zanim powiedział słowo. Znalazł je wreszcie, wydobył i oblał rzęsistym płaczem.

— Zdzisławie! — wołał wśród łez. — Zdzisławie!

Wyciągnął ku niemu ręce, jakby błagając o litość. Zdzisław uśmiechnął się promiennym uśmiechem i otworzył ramiona. Objęli się jak bracia najtkliwsi. Zygmunt oznajmił głośno:

— To ja go uderzyłem... To ja!

— Za to mi przynieś...

— Co? Co?

— Buty... tam leżą...

A cichutko dodał:

— Podtrzymaj mnie, Zygmusiu, bo mi jakoś słabo...