Rozdział 17 z 17

Pieśń szesnasta

I

Troje rzeczy Pers umiał starodawny:.
Nie kłamać, łuk napinać, komia zażyć;
Tym trybem Cyrus się chował, król sławny.
U nas młodzieniec wszystkie te skojarzyć
Potrafi cnoty: w „naciąganiu” wprawny;
Konie zajeżdża; a chociaż się zdarzyć
Może, iż skłamie czasami niepięknie,
Za to łuk życia pręży tak, aż pęknie.

II

Przyczyna tego błędu czy zjawiska
(Zjawisko czy błąd musi mieć przyczynę)
Za brzydka, by się jej przyglądać z bliska;
Lecz oceniając z zalet Muz drużynę,
I z bezstronnego sądząc stanowiska,
Choć wszystkie mają nienajszczerszą minę,
Moja poczciwej dotychczas używa
Sławy — bo w fikcji najmniej jest kłamliwa.

III

A że we wszystko wgląda, ni się liczy
Z konwenansami, do tych strof przeznaczy
Z wielkiego świata sfery tajemniczej
Dziwy, jakich nikt indziej nie obaczy.
Do miodu trochę domieszam goryczy,
Ale tak skąpo, iż się zdziwisz raczej
Względności — zwłaszcza że me pióro wieszcze
Prawi de cunctis1 i niektórych jeszcze.

IV

Z wszystkich bajd, które doszły mego słuchu,
Ta powieść prawdy ma najwięcej na dnie.
Będzie to krótka historia o duchu,
Którą tu podam treściwie i składnie.
Czyś szukał granic ruchu i nieruchu
W miejscu, gdzie wszystkim nam mieszkać przypadnie?
— Muszę sceptyków schłostać, co gotowi
Nie ufać jeszcze dzisiaj — Kolumbowi.

V

Niektórzy wierzą najświęciej w zawartość
Kronik Turpina albo Geoffry’ja2
Pisarzy, których ku prawdzie zażartość
W obronie cudów świetnie się przebija.
Ojciec Augustyn ma już większą wartość,
Bo każe właśnie wierzyć przeto, „quia
Absurdum est3”. Ot, co! Człowiek waży, mierzy,
Docieka, węszy, aż „w głupstwo” uwierzy.

VI

Więc nie myszkuj! Wierz! Człowiecze śmiertelny,
Wierzyć winieneś w rzecz niewynikową,
A w niemożebną musisz; jest to dzielny
Środek kojący: wierzenie na słowo..
Nie profanuję tu wiary w kościelny
Dogmat misteryj. Kórz się, harda głowo,
Jakby przed Biblią. Im głębiej się bada,
Coraz się głębiej dno prawdy zapada.

VII

Ludzkość wierzyła od początku świata.
— Mówi historyk Johnson, stary wyga —
Że na ten padół spoza grobu zlata
Czasem duch jakiś, upiór albo strzyga,
Z czym dziwne jeszcze zjawisko się splata:
Że chociaż umysł rozsądny się wzdryga
Przeciw tej wierze, jest jakaś mocniejsza
Władza, że wiara owa się nie zmniejsza.

VIII

Był koniec balu; skończone przyjęcie.
Omówiono już kolację, kobiety,
Ten i ów z gości śpieszył w snu objęcie,
Umilkły tańce, gra i kanconety;
Jak lekkich chmureik mgła na firmamencie,
Znikły ostatnie strojne toalety.
W salonie było mroczno, gasły świece,
Księżyc zaglądał w głąb przez okiennice.

IX

Piękny dzień, słońcem wywaporowany,
Jest jakby resztka szampańskiego wina
W ostatniej szklance, bez dziewiczej piany;
Jak system, co się w chwiejności poczyna,
Albo sodowa woda z odetkanej
Butelki, kiedy gazu odrobina
Ostatnia wzięci; albo fala cicha,
Gdy już jej burza w głąb nurtów nie spycha.

X

Jak opium, które niby duszę głaszcze,
Lecz do cichego snu jej nie układnie,
Jak... ach! Me pióro jest niewynalazcze;
Jest to, z czym nic się porównać dokładnie
Nie da, podobnie jak tyryjskie płaszcze,
Ufarbowane czym... nikt dziś nie zgadnie,
Czy koszenili sokiem, czy ślimaka.
— Wszystkich królów płaszcz spotka dola taka.

XI

Obok strojenia się jest rozbieranie
Największą w świecie męką; wtedy na nas
Szlafrok koszulą Nessusa4 się stanie,
A myśli żółkną — lecz nie jak ananas.
Tytus powtarzał: „Dzień straciłem.” A nie-
Małom ciekawy, ja, com pił jak z dzbana z
Pucharu, co mi dniem i nocą tryskał.
Ileś dni ty sam w ciągu życia zyskał?

XII

Odszedł don Juan, gdy nadeszła pora
Spoczynku, smutny, rozstrojony, blady;
Czuł, że wrażenie nań robi Aurora,
Większe nad zamiar Adeli — ot! rady...
Gdyby się przejrzał do gruntu, jak wczora,
W filozoficzne puściłby się swady
Sam z sobą; sposób, który z każdą chwilką
Niesie pociechę; a tak — westchnął tylko.

XIII

Westchnął. Lekiem jest westchnąć do księżyca,
Do owej westchnień wszech depozytury.
Wychylił właśnie krąg czystego lica
(Czystego, kiedy go nie kryją chmury).
W Juanie tedy uczuć nawałnica
Wzdęła się i chciał krzyknąć: „O ty, który!”
— Zakochanego tuizm5 samolubstwa...
(Kiedy zrozumiesz, nie znajdziesz w tym głupstwa.)

XIV

Na blask miesiąca astronom, poeta,
Pasterz, parobek są jednako czuli;
Wzwyża im ducha; zeń idzie podnieta
Do świetnych idej (gdy stoisz w koszuli,
To katar). Żale i tajne sekreta
Zwierza się zawsze tej wędrownej kuli;
Ona podnosi — jak to pieśniarz rzecze —
Wody mórz, serca i mózgi człowiecze.

XV

Juan miał głowę jakimś smętkiem chorą,
Co wzywa nie do snu, lecz do dumania.
Z gotyckiej sali widok na jezioro,
Skąd spadających wód słychać szemrania.
Zaczarowany tajemniczą porą
Ogród, pod oknem tuż wierzba się słania...
Juan stał, patrząc na srebrne kaskady:
Przewijał się w nich to błysk, to cień blady.

XVI

Na toalecie czy stole (nie warto
W opisach ściśle trzymać się porządku,
Lecz ja się trzymam, teorią upartą
Zaznaczam każdy szczegół w faktów wątku)
Płonęła lampa. On z głową opartą
O niszę, która w rzeźb gotyckich szczątku,
W szkłach malowanych i strukturze śmiałej
Okazywała wiek bardzo zgrzybiały,

XVII

Stał: było mroźno, lecz niebo gwiaździste;
Więc Juan lekko uchylił podwoi
I wszedł w galerie długie i cieniste,
Kędy z portretów bohaterzy w zbroi
Zdali się patrzeć i matrony czyste
(Bo czystość zawsze wielkie damy stroi);
Ale w jasności mdłe każde oblicze
Zdało się chmurne, smętne, tajemnicze.

XVIII

Na twarzach lordów i świętych promienie
Księżyca grały; a gdy widz strwożony,
Patrząc spod oka, wsłuchał się w rozbrzmienie
Swych własnych kroków, jakby głos stłumiony
Szedł aż spod ziemi z trumien; groźne cienie
Z ram, ujmujących męże i matrony,
Zdały się schodzić jak dla zapytania,
Kto śmie nawiedzać dom wiecznego spania.

XIX

Spłowiały uśmiech i wdzięki minione
Zmarłych piękności — bo wszystko czas niszczy
Majaczą w świetle gwiazd; oczy spuszczone
Kryją się w kanwie; ich źrenica błyszczy
Może, lecz ćmi ją płótno zapylone,
Jedna śmierć gzi się i mruga z tych zgliszczy.
Portret to przeszłość. Nim oprawisz w ramy,
Ten, co pozował, już nie jest ten samy.

XX

Gdy tak wpatrzenie się w marność kojarzy
Don Juan z myślą o kochankach — w ciszy,
Której oddechem skłócić się nie waży,
I tylko odgłos lekkich stąpań słyszy,
Nagle swym uchem czuje lub też marzy,
Że czuje jakiś szmer — jak szelest myszy,
Co straszy ludzi, kiedy ząbkiem skrycie
Zgrzyta o ścianę, wlazłszy za obicie.

XXI

Lecz to nie była mysz. Ha! Mnich w kapturze,
Z różańcem, w habit otulony cały,
Stąpa raz w cieniu, raz w światła lazurze,
Krok jego cichy, miarowy a śmiały,
Suknia mu długa szemrze po marmurze,
Sumie się z wolna jak cień „Damy białej”,
A gdy się zbliży doń mierzonym krokiem,
Nie stanie, ale dużym łyśnie okiem.

XXII

Don Juan struchlał. Słyszał w okolicy,
Jak o zamkowym mnichu chodził głuchy
Szept; lecz nie widział w tym żadnej różnicy
Od baśni, które baby i pastuchy
Prawią; moneta z przesądu mennicy,
Co niby złoto w obieg puszcza duchy
Rzadkie jak pieniądz śród banknotów złoty.
Kto je zna? Jakie owych mar przymioty?

XXIII

Trzy razy przeszedł ten gość zagrobowy
I wrócił; on czuł, że mu serce bije,
Krzepnie; zesztywniał i jak marmurowy
Posąg skamieniał, i nie czuł, że żyje.
Kędziory kręte powstały mu z głowy
I pozwijały się grozą jak żmije.
Chce o nazwisko spytać cnego ducha,
Chce mówić — ale język go nie słucha.

XXIV

Wstrzymał się dłużej, za trzecim zawrotem
Poszedł i zniknął — ale gdzie?... Korytarz
Był długi; któż wie, czy biegiem, czy lotem
Uszedł w głąb świata drugiego dygnitarz.
Drzwi było wiele; a przez drzwi — wiesz o tem —
Ciało przejść może, jak w fizyce czytasz;
Lecz Juan nawet sprawdzić się nie stara,
Którymi wyszedł ten człek czy ta mara.

XXV

Stał więc. Minuta godziną mu była;
Czekał i ciągle w ten kąt się wpatrywał,
Gdzie się najpierwej mara pojawiła.
Powoli władze energii zwoływał,
Gotów był wierzyć już, że się mu śniła.
A potem zaczął myśleć, podejrzywał...
Wreszcie z zadumy ciężkiej się ocucił
I półbezsilny do pokoju wrócił.

XXVI

Wszystko, jak było: lampka jeszcze świta
Światłem — nie modrym, tak jak lampki skromne,
Których knot swędem sympatycznym wita
Duchy; przeciera oczy, lecz — przytomne.
Na stole leży dziennik: bierze, czyta,
Oczyma szpalty przebiega ogromne.
Był tam artykuł, który karcił króla;
Niżej: „Wypróbowana maść na móla”.

XXVII

Z tego wionął świat. Lecz mu ręka drżała,
Drzwi zatem zamknął, a dziennik otworzył.
Przebiegł pochwałę Tooka — admirała,
Zdjął suknie, w łóżku do snu się ułożył.
Choć wtłoczył się w kąt, czuł, jak mózg mu pała
Przypomnieniami strachu. Aż go zmorzył
Mrok nocy; z wolna ostatek w nim gasnął
Pamięci jakby po opium — i zasnął.

XXVIII

Zbudził się wcześnie i nie trzeba gadać,
Że zaraz nocne przypomniał widzenie.
Wahał się, czy ma zeń się wyspowiadać.
To mogło wydać go na wyszydzenie.
Nie umiał woli swej kierunku nadać.
Tymczasem chłopiec, co miał polecenie
O jednym czasie do drzwi pukać z rana,
Jak zwykle przyszedł dziś ubierać pana.

XXIX

Ubrał się. Zwykle — jak młody — zasiada
Długo przed lustrem; dzisiaj ani mruknie
Na sługę, wdzięku całości nie bada
W zwierciadle, ledwo tylko się osmuknie;
Włos mu niedbale aż na czoło spada,
Niegładko, krzywo leżą na nim suknie,
A nawet węzeł gordyjski krawata
O cały palec nierówno się splata.

XXX

Kiedy się na dół do jadalni zwrócił,
Siadł zadumany nad czarką herbaty
1byłby na nią uwagi nie zwrócił,
Gdyby gorące w nos go aromaty
Nie uderzyły — więc tym się ocucił.
Był roztargniony widocznie — więc na tej
Podstawie Bóg wie, jakie kto zaczyna
Budować wnioski; pierwsza Adelina

XXXI

Spojrzała; widząc, że zbladł, sama zbladła
Zakłopotana i oczy spuściła.
Może wiedziała o czym, może zgadła?...
Lord Henryk skarżył się, że bułka była
Bez masła. Księżna Fitz-Fulke tuż usiadła
I nic nie mówiąc, bystro nań patrzyła.
Aurora Raby dużym, czarnym okiem
Poglądała nań w zdumieniu głębokiem.

XXXII

Na jego twarzy pobladłe kolory
Drażnią niezwykle ciekawość kobiecą.
Więc Adelina spyta: „Czy pan chory?”
Wzdrygnął się i rzekł: „Tak, nie, może, nieco”.
Domowy lekarz — doktor nad doktory —
Zaraz przyskoczył, a oczy mu świecą,
I już do pulsu i rady gotowy,
Ale Juan rzekł, że jest całkiem zdrowy.

XXXIII

Całkiem zdrów, tak — nie. Dwa wprost sprzeczne słowa,
Ale niepewny wzrok tłumaczy oba.
Może to była jedynie chwilowa
Rozdrażnionego umysłu choroba,
Przelotnie zaatakowana głowa?...
Lecz kiedy mu się przyznać nie podoba,
Aby istotnie był na głowę chory,
Znać, że potrzebne tutaj nie doktory.

XXXIV

Milord, gdy dowiódł już, że czekolada
Niesmaczna, gdy się o placku wygadał,
Spostrzegł, jak gościa jego twarz jest blada,
Czemu się zdziwił, bowiem deszcz nie padał.
Pytał, czy książę zdrów, więc odpowiada
Księżna, że książę od dawna zapadał
Na gościec w nogach (arystokratyczną
Słabość, co była w tym rodzie dziedziczną).

XXXV

Milord, zwróciwszy lice do Juana,
Bolał nad inagłym wypadkiem niemocy.
„Tak dzisiaj blado wygląda twarz pana,
Jakby cię «Czarny mnich» odwiedził w nocy”.
„Jaki mnich?” — spytał Juan, lecz udana
Spokojność, choć ją w sobie z całej mocy
Utrzymać pragnie, tutaj nic nie nada
I jeszcze bardziej zblednie mu twarz blada.

XXXVI

„Co? Nie słyszałeś nic o «Czarnym mnichu»?
Duchu tych murów?” — „Nigdy nie słyszałem”.
— „Fama, choć to łgarz, głośno i po cichu
Roznosi o nim wieść po hrabstwie całem;
Lecz czy dziś braknie serca temu lichu,
Czyli przodkowie bardziej doskonałem
Patrzyli okiem — choć kto wierzy może —
Dość, że się dawno nie zjawił w klasztorze.

XXXVII

Ostatni...” — „Proszę — rzekła Adelina
Która, badając Juanowe lice,
Domyślała się, że głębsza przyczyna
Wiąże humoru jego tajemnicę
Z ową legendą — jeśli pan zaczyna
Żarty, w żartach tych utrzymać granice.
O tym zjawisku dawno już wieść chodzi,
Lecz to istnienia jego nie dowodzi”.

XXXVIII

— „Żarty? — rzekł milord — wszakżeśmy na żywe
Oczy w miesiącu miodowym — Adelo...”
„Tak, co tam. To są dzieje bardzo tkliwe...
Czy zacni goście głosu mi udzielą?” —
Niby Dyjana, gdy ściąga cięciwę,
Harfę przyniósłszy, zagrała. Kapelą
Brzęknęły struny. Pełnym dźwiękiem tonu
Grała o „Mnichu czarnego zakonu”.

XXXIX

„A dodaj wiersze, któreś ułożyła!
Bo jest poetka — wiecie — z mojej żony”.
I wdzięczna mina twarz mu okrasiła.
Więc grzecznie prosił ten i ów, zdziwiony,
Że tyle zalet razem w sobie kryła:
Dar poetycki, piękny głos, złączony
Z kunsztem, trzy kwiaty na jednej gałązce —
Rzecz nadzwyczajna w jednej wiejskiej gąsce.

XL

Potem po lubym krótkim ociąganiu
(Czar czarodziejek, co chociaż urokiem
Kaleczą, jeszcze jego bełt w udaniu
Ostrzą) — ze skromnie pochylonym okiem
Dotknęła harfy strun i w ożywianiu
Stopniowym obu dźwiękom jednym tokiem
Dała popłynąć. Śpiewała z prostotą,
Co, że jest rzadkie, ceni się jak złoto:

1

Strzeż się, o, strzeż się „Czarnego mnicha”,
Co przy normandzkiej siadł skale,
Mruczy pacierze albo mszę z cicha
Na starym odmawia mszale.
Gdy dziedzic na Hillu, pan Amundevillu,
Normandzkiego wziął włości kościoła,
Wszystkich mnichów wypędza, jednego tylko księdza
Żadną mocą wypędzić nie zdoła.

2

Bo choć przyszedł z orszakiem i pod królewskim znakiem
Do dóbr świętych uprawnion zaboru,
Grożąc mieczem, pochodnią, gotów skalać się zbrodnią,
Gdyby doznał twardego oporu,
Wysiekł mnichów i chłostał, przecież jeden pozostał,
Tylko zdał się nie z ciała i kości,
Bo choć bywa w kościele, zwiedza ganki i cele,
Nigdy we dnie, a zawsze w ciemności.

3

A czy szkodzić przychodzi, czy dopomóc chce komu,
To odgadnąć nie w mojej jest mocy,
Dość, że od tej minuty Amundevillów domu
Nie opuszcza ni we dnie, ni w nocy,
I w małżeńskiej komnacie, w ślubny dzień w czarnej szacie
Ponad łożem pochyla się w mroku,
A nawet go widzieli przy śmiertelnej pościeli
Lordów, jak stał — lecz nie ze łzą w oku.

4

Gdy lord nowy się rodzi, wtedy z żalem przychodzi,
A gdy domu nieszczęście jest blisko,
W księżycowych promieni blasku z sieni do sieni
Sunie z wolna ponure zjawisko.
Kształty jego rozpoznasz, lecz nie dojrzysz mu twarzy,
Bo jest cała ukryta w kapturze;
Tylko oko błyszczące spod kaptura się żarzy,
Jak u duchów jest czarne i duże.

5

Strzeż się, o, strzeż się „Czarnego mnicha”,
On gospodarzem jest dworu,
W tych murach mieszka, na zemstę czyha,
Pozostał panem klasztoru.
Amundevill jest panem we dnie,
„Mnich Czarny” jest panem w nocy,
A nikt z wasali jego praw nie zwali,
On ludzkiej urąga mocy.

6

Milczący go przepuść, gdy ujrzysz go mrokiem,
A przejść ci pozwoli bez szwanku.
Odejdzie mierzonym i cichym swym krokiem
Jak rosa po trawie o ranku.
Westchnienie mnichowi poświęćmy w ofierze,
Niech Bóg go wybawi z katuszy,
Jakie bądź są jego codzienne pacierze,
O spokój dla biednej proś duszy.

XLI

Głos jej przycichnął, a niknące tony
Marły na strunach pod dotknięciem dłoni,
Nastała owa pauza, gdy zgłuszony
Śpiew ostatkami dźwięków w uchu dzwoni,
A potem szepty, brawa ze wszej strony.
Każdy z pochwalnym szeptem jej się skłoni,
Wielbiąc głos, wiersze i myśl, i ujęcie.
Zakłopotana stała w tym odmęcie

XLII

Pochwał. — Dzierżyła harfę piękna pani
Z taką prostotą i tak od niechcenia,
Jak gdyby była gra rozrywką dla niej
Śród wiejskiej ciszy i osamotnienia.
Gra, bo chcą tego jej goście kochani —
W istocie chętnie; więc czasem odmienia
Nieśmiałość skromną na uśmiech mistrzyni,
Jakby wskazując, że co chce, to czyni.

XLIII

Lecz to... (Powiedzmy o tym bardzo cicho.
Wybaczcie cytat) By to „Stąpanie
Po platonowej pysze — z większą pychą”,
Jak uciął Plato, gdy mu po dywanie
Deptał Diogenes. Ten rozumiał licho,
Że dla kobierca wścieklizny dostanie
Schludny gospodarz. Lecz attycka pszczoła
Własnym dowcipem pocieszyć się zdoła.

XIV

Ona swojej grze znaczenia odmawia,
Mówiąc, że sobie trudu nie zadaje;
Co dyletanci mówią z miną pawia,
Ta półprofesja profesją się staje,
Gdy się ją często na pokaz wystawia,
Wie o tym, kto zna angielskie zwyczaje
I słyszał kiedy, jak młode dzierlatki
Popisują się dla gości lub matki.

XLV

Och! Te wieczory, duety i trio.
Te spekulacje śród pływania w raju
Dźwięków. Te „Mamma mia”, „Amor mio”,
„Tanti palpiti”, które są w zwyczaju;
Rozpaczne Lasciami!”, miękkie „Addio!” —
W naszym nadzwyczaj muzykalnym kraju.
Wreszcie, gdy głosy przycichną Italii,
Te smętne „Tu mi chamas” Portugalii.

XLVI

Arie Babelu i ballady szarej
Szkocji, i pieśni Irlandii zielonej,
Które góralskie serca przez obszary
Mórz z włoskiej ziemi het, w ojczyste strony
Niosą — muzyki gorączkowe mary;
Ojczyzna wlana w swojskich pieśni tony,
Która mnie w snach się tylko przypomina...
Wszystko umiała wygrać Adelina.

XLVII

Wpadła w niektóre sawantek wybryki:
Tworzyła rymy i nawet pisała
Do przyjaciółek sonety, wierszyki
(Obligująca bardzo rzecz, choć mała).
Lecz od najbardziej lazurowej kliki —
Kolor ten w modzie dziś — z daleka stała.
Ma jedną słabość: w Pope’em6 geniusz widzi;
Co gorsza — głośno wyznać się nie wstydzi.

XLVIII

Aurora — gdy już gustu dotykamy,
Gust termometrem jest, bo jak kropelką
Rtęci mierzy się nim charakter damy —
Aurora była Szekspira czcicielką.
Jej byt wystawał za naszego ramy
Świata i była niby jedną wielką
Przestrzenią, uczuć świat ogarniającą,
Wolną jak bezmiar — i jak on milczącą.

XLIX

Nie tak jej słodko-zdradliwa książęca
Wysokość Fitz-Fulke, Hebe7, której dusza,
Jeżeli ją ma, w oczach siedzi, znęca
Zalotnie i do uklęknienia zmusza.
Czasem pojawi się w nich niejagnięca
Złość; prawie grzeczna — to nas nie porusza.
W każdej kobiecie defekt odkrywamy
Umyślnie, bojąc się nieba bez plamy.

L

Nie wiem, czy była poetką. Wiem, że ja
Sam raz widziałem u niej: Kąpielowy
Przewodnik8 oraz Triumfy Hayleya,
Gdzie wieszcz jak prorok jej dzieje z swej głowy
Wysnuł; była to cała epopeja
Od dnia, gdy wpadła w małżeńskie okowy.
Z poezyj, które chwaliła w potrzebie,
Były: Bouts rimés9 i Stance do siebie. —

LI

Nie wiem, jaki był zamiar Adeliny,
Na taki temat zaśpiewać pieśń ową,
Skoro w nim mogła dopatrzyć przyczyny,
Co nastrajała Juana nerwowo.
Może tę słabość wyśmiać — był jedyny
Jej cel, a może — nie chcę ręczyć głową —
W tej zabobonnej umocnić go wierze.
Dlaczego? Trudno coś orzec w tej mierze.

LII

Lecz owej pieśni skutek bezpośredni
Był, że się zdołał całkiem uspokoić.
Rzecz, którą musi zachować człek przedni,
Chcąc się do tonu spólnego dostroić,
W czym nikt ostrożny nie był nadto. Jedni
Płaszcz sobie muszą sceptyka przykroić,
Drudzy w sukience zakonniczej chodzić,
Jeżeli pragną kobietom dogodzić.

LIII

Więc Juan, krzepiąc ducha, jął przycinki
Odpierać śmielej, wymijać pytania
I równie na ten temat stroić drwinki.
Księżna tu talent złośliwy odsłania;
Składając usta do szyderczej minki,
Detalicznego żąda sprawozdania
I pyta, w jakim mnich się zjawia tonie
Przy urodzeniu lorda, a przy skonie.

LIV

Lecz nikt rzec o tym nie umiał dokładniej.
Jedni to zwali — jak było — ludowem
Przesądem, inni uznali je snadniej
Prawdą, niechętni przedmiotowi. Słowem
Temat o duchu starczyłby na dwa dni.
Don Juan, ogniem ogarnion krzyżowem
Pytań o widmo, z którym miał widoczne
Stosunki, umiał ujść przez ścieżki boczne.

LV

A potem, kiedy minęło południe,
Kompania cała do swych zajęć wstaje
I w dalszym ciągu czas przepędza nudnie:
Tym się za późno, tym za wcześnie zdaje.
Charcik milorda, tresowany cudnie,
Biega o zakład i językiem ziaje,
A koń rasowy, na przyszłe wyścigi
Wytrenowany, wyprawia podrygi.

LVI

Handlarz obrazów przyniósł „oryginał”
Tycjana — nie na sprzedaż oczywista;
Że nie na sprzedaż, ceny nie wspominał.
Lord X. dawał mu funtów już czterysta;
Sam król łaskawie targ z kupcem zaczynał,
Jeno się skarżył, że cywilna lista,
Którą go naród natrętnie obarcza,
W czasie podatków szczupłych — nie wystarcza.

LVII

Ale do niego jako konesera,
Patrona jeśli nie sztuk, to malarzy,
Z czystych pobudek — bo się nie zapiera,
Że chciałby obraz oddać nie w sprzedaży,
Lecz w podarunku (Konieczność przypiera!)
I że mecenat jego wielce waży,
Przynosi skarb swój; nawet nie przynosi
Na sprzedaż, tylko o ocenę prosi.

LVIII

Był tam nowy Got, jeden z cegłolepów
Gotyckich, u nas architektem zwany;
Dowodził, że mur (twardszy od czerepów
Angielskich) — musi być zarysowany;
Więc wybadawszy dom od dolnych sklepów,
Zrobił kosztorys i plan: zburzy ściany
Gmachu i nowy gmach postowi na niem
W stylu — a to zwał restaurowaniem.

LIX

Koszta nieznaczne, bo wyniosą parę
Tysięcy — piosnka z refrenem, co wraca
Ten sam po każdej strofie, a to w miarę
Roboty; zresztą opłaci się praca,
Bo w pałac zmieni się domostwo stare,
A gust milorda zabłyśnie jak raca,
Przez przyszłe wieki słonecznie promieniąc:
„W gotyckiej pysze za angielski pieniądz”.

LX

Prawnik przeglądał księgi hipoteczne;
Milord chciał właśnie zwiększyć swe dziedziny
Zakupnem; wiódł też procesy odwieczne
O miedzę, z księżmi zaś o dziesięciny,
Te żagwie sprzeczek i religii sieczne
Rózgi, kłócące z szlacheckimi syny
Kościół — stał tuczny wół, wieprz i parobek,
Milorda ekonomiczny dorobek,

LXI

W podwórzu. Tamże kradnący zwierzynę
Kłusownik, prawie do więzienia zdatny.
Przyprowadzono też wiejską dziewczynę
W czepcu na głowie i chuście szkarłatnej
(Nie lubię patrzeć na to — mam przyczynę:
Za młodu byłem sam z tych względów stratny).
Gdy odsłoniono chustę — cud natury!
Zjawił się problem podwójnej figury.

LXII

Istną zagadką jest w butelce jaje:
Nikt nie wie, jak tam wpadło, jak wypadnie.
Więc to zjawisko natury oddaję
Tym, co zagadki rozwiązują snadnie.
A (nie dla władzy kościelnej) dodaję,
Milord był sędzią, zaś konstabl, co władnie
Nad moralnością, schwytał na praktyce
Tę przyrodzonych lasów kłusownicę.

LXIII

Zasię sędziowie pokoju zasadne
Do wszech przekroczeń miary przykładają,
Surowo karcąc porywy szkaradne
Tych, którzy na nie konsensu nie mają.
A oprócz dzierżaw i dziesięcin żadne
Swobody z równym wydrzeć się nie dają
Trudem; ochrona dziewcząt i bażantów
Jest najtrudniejsza dla wszystkich sierżantów.

LXIV

Nieszczęsna była jak obrazek blada
— Jej zwykły kolor był kolor jabłuszka
(Co naturalnej u dam odpowiada
Bladości — zwłaszcza kiedy wstają z łóżka).
Może ze wstydu, że co „nie wypada”
Zrobiła. Wiejska uboga dziewuszka
Bladością zdradza swoje zasromanie;
Rumieniec dla się rezerwują panie.

LXV

Spuszczone, czarne a chytre oczęta
Dały ogromnej łzie w swój kątek zlać się,
Którą piąstkami ocierała, zdjęta
Żalem; nie jak te, co weń przystrajać się
Lubią, na pokaz mając sentymenta,
Nie dość bezczelna, by z szyderstwa śmiać się.
Stoi tak, a łzy u powiek jej wiszą,
Czekając, rychło z niej protokół spiszą.

LXVI

Wszystkie te grupy stały jak najdalej
Od buduarów damskich. Więc prawnicy
Dwaj w gabinecie; na podwórzu stali:
Włodarz, tuczone bydło, kłusownicy.
Architekt, handlarz — ci operowali
(Jak wódz, piszący na swojej stanicy
Depesze) obadwaj z oddzielnych stacji,
Dumni ze świetnych swych elukubracji10.

LXVII

W ogromnej sieni stoi zapłakane
Dziewczę; gdy konstabl, stróż niesfornych chuci
(Który potępiał piwo, lurą zwane).
Kufelkiem elu zwiędłe gardło cuci.
Stojąc tak, czeka dziewczę zasromane.
Aż Sprawiedliwość na nią okiem rzuci
I spyta, czego nie wytrząśnie z palca
Niejedna panna: Kto jest ojcem malca?

LXVIII

Tak lord był w ciągle pracy, w ciągłym gwarze,
Nie tylko końmi i psami zajęty.
Tymczasem w kuchni zaczęli kucharze
Inne wyścigi i inne tętenty,
Bo jak pozycja i obyczaj kale.
Ten, co jest wielkiej posiadaczem renty,
Ma dzień przyjęcia. kiedy się panowie
Schodzą. — „Otwartym” jeszcze się nie zowie

LXIX

Taki dom; tam raz w tydzień „nie proszeni”
(Bo tak ogólne nazwę zaproszenie)
Wchodzą szlachcice wiejscy, dżentelmeni
Bez meldowania i każdy siedzenie
Zajmuje; wino w twarzach się płomieni,
Rozmowa idzie gładko i uczenie,
A jeden temat służy zamiast sfory
Stronnictwom: przeszłe i przyszłe wybory.

LXX

Lord Henryk był też patronem wyborów,
Rządził w swym państwie jak szczur albo królik,
Chociaż do częstych z nim przychodził sporów
Sąsiad, uczony Szkot, książę Mól-Mólik.
A także liczył się do matadorów
Mniejszy niż ojciec — jego syn Nul-Nulik,
Który popierał w swojej sferze ciasnej
Zawsze interes cudzy — czytaj: własny.

LXXI

Grzeczny, oględny w powiecie i w domu,
Ludzi słodyczą lub łaską zjednywał;
Umiał swe względy okazać — jak komu,
A co najłatwiej, wszystkim obiecywał,
Co do takiego wyrosło ogromu,
Że obiecanek już skarb nie pokrywał.
Lecz raz dotrzymał, raz nie; przeto jego
Słowo ważyło nie mniej niż innego.

LXXII

Druh liberalnych, przyjaciel wolności,
A niemniej przeto przyjaciel korony
(W kolizję nigdy nie wwiódł swej godności
Z patriotyzmem), tylko zniewolony
Jej łaską służył... „Nie chcę swej wartości
Przeceniać” — mówił skromnie, zaczepiony.
Sam pragnąłby znieść wszystkie synekury,
Lecz cóż by stało się z prawem natury?

LXXIII

„Głosił zasady swoje”, frazes taki
Nie jest angielski, lecz parlamentarny
(Tak się dziisiaj zwą języka pokraki),
A w naszym wieku bardzo popularny.
Milord nie wchodził na frakcyjne szlaki,
Choć na publiczne cele był ofiarny.
Co do urzędu, na swym stanowisku —
Jak mówił — więcej ma straty niż zysku.

LXXIV

Niebo i świat wie, że go nie prowadzi
Próżność, że życie prywatne dlań drogie;
Lecz króla swoim odstępstwem nie zdradzi,
Gdy go żywioły otaczają wrogie.
Każdy demagog nóż rzeźniczy gładzi,
Ażeby przeciąć — ach! przecięcie srogie —
Gordyjski węzeł Georgijskiego węzła,
Gdy w nim panowie, król, Anglia zagrzęzła.

LXXV

Choćby mu nawet przyszło z złą fortuną
Walczyć, to wytrwa na swym stanowisku,
Póki nie spędzą go lub nie odsuną.
Choć inni pragną — on nie pragnie zysku.
Lecz biada Anglii, gdy urzędy runą!
Wtedy nastaną dla niej dni ucisku.
Cóż pocznie biedny kraj bez urzędnika?...
Dlań najpiękniejszy jest tytuł: Anglika.

LXXVI

Był niezależny; niezależność śliczna,
Lepsza niż u tych, co nie otrzymują
Za nią nic. Żołnierz publiczny, publiczna...
Wiele cenniejszych skutków dokazują
Niż wojsko nieregularne i liczna
Zgraja tych, co się nie legitymują
Profesją. Tak więc mąż stanu przed stadem
Profanów stoi jak lokaj przed dziadem.

LXXVII

Wszystko to stroi duszę milordową
(Prócz — co w ostatniej strofie). Ale struny
Uciszam; rzecz tym nie jest wcale nową,
Co ją z wyborczej słyszeli trybuny.
Od kandydatów z niezależną głową
Lub sercem. Słyszę obiadu zwiastuny:
Odgłosy dzwonka. Naprzód pacierz: „Chleba
Naszego”. — Pacierz śpiewać by potrzeba.

LXXVIII

Boję się spóźnić, więc przyśpieszam kroku;
Była to jedna z uczt, w Albionie modnych,
Jakby coś było ładnego w widoku
Sytych żarłoków albo ludzi głodnych.
Był to „publiczny dzień” duszności, tłoku,
Gości gorących i półmisków chłodnych;
Mało wygody, wiele formalności,
Nie swoje miejsce, nieswój humor gości.

LXXIX

Sztywnie swobodna szlachta — nie w swej sferze;
Arystokracja dumnie ugrzeczniona;
Służba wciąż w strachu, jak trzymać talerze,
By sosu z ryby, sarny lub kapłona
Na toalety nie uronić świeże,
Stąpa ostrożna i nieroztargniona,
Bo jedna struga z półmisków lub dzbanów
Mogła pozbawić miejsca ich — i panów.

LXXX

Było tam kilku dzielnych jeźdźców, łowców,
Co mieli czujne wyżły, chwytne charty;
I kilku czynnych myśliwych „wrześniowców”,
Co na przepiórki wstają już o czwartej
I dybią na nie w zbożu, śród jałowców;
Księża, co liczą skrupulatnie kwarty
Dziesięcin, chętnie ludziom śluby dają,
Oremus11 ciszej niż „Pijmy” śpiewają.

LXXXI

Kilku mających dowcipnisiów sławę,
Kilku wygnanych z lwów londyńskiej kasty,
Miast na posadzki muszących na trawę
Patrzeć i wstawać nie o jedenastej,
Lecz o dziewiątej. Niebiosa łaskawe
Mnie dały siedzieć przy „synu niewiasty”,
Przy przepotężnym księdzu Piotrze Pithie,
Którego dowcip oślepia — tak skrzy się.

LXXXII

Znałem go dawniej w świetnych dniach Londynu,
Z przepysznych śniadań sławny był wikary.
Każdy żart listkiem był jednym wawrzynu;
Ta wyższość stała się mu źródłem kary.
O Opatrzności! Czy cię sądzić z czynu?
Jak są niemiłe czasem twoje dary!
Dziś diabła śledzi po linkolnskim bagnie,
Nie psując myśli, ma, czego zapragnie.

LXXXIII

U niego były kazaniami żarty,
Żartem kazania. Wszystko dało nura
W bagnach, bo humor w febrze biorą czarty.
Już się nie czepia uszu ani pióra
Bon-mot, kalambur, dwuznacznikiem wsparty,
Ksiądz się logiczny stał jak zwykły ciura12;
Dziś grubym, głośnym żartem musi z krtani
Swych owiec chichot wydzierać barani.

LXXXIV

„Jest — jak w wierszyku każdy czyta znanym —
Różnica między dziadem a królową”
(U nas raz ten stan zszedł się z tamtym stanem,
Lecz w sprawy stanu wdawać się niezdrowo).
Między biskupem równie i dziekanem,
Między złocistą miską a cynową,
Angielskim mięsem i spartańską zupą
(Herojów oba kraje rodzą kupą).

LXXXV

Jedną z największych omyłek w naturze
Czy nierówności jest ta, która sprawia,
Że nad wsią miasto chce górować duże.
Ostatnie wielkie korzyści przedstawia
Temu, który się nie kocha w lazurze,
Lecz z otoczenia korzyści wyławia
Czy dla ambicji, czy dla interesu.
Oba pojęcia bez tamy i kresu.

LXXXVI

En avant!13 Ogień miłości zamiera,
Kiedy człowiek jest przepity i syty.
Mierniej krzepiony potęgi nabiera.
(Co z gramatyki wiemy i ja, i ty).
Wiemy, że bożek Bachus14 i Cerera15
Są przyjaciółmi matki Afrodyty,
Którym się szampan i trufle zawdzięcza;
Dostatek krzepi, ale post zamęcza.

LXXXVII

Milcząco jedli dyplomaci, strzelce,
Juan nie wiedząc, gdzie siadł, i zasnuty
W siatkę swych dumań, roztargniony wielce,
Siedział na miękkim krześle jak przykuty.
Chociaż stukały noże i widelce,
Zdał się o niczym nie wiedzieć dopóty,
Aż mu ktoś w bok dał szturchnięcie — już trzecie,
Prosząc o sztukę ryby w galarecie.

LXXXVIII

Szarpnięty po raz trzeci za róg fraka
Wzdrygnął się, spojrzał i uśmieszki gości
Widząc tłumione z przekąsem, spiekł raka16
I prędko (nic tak mądrego nie złości
I nie rozstraja, jak śmieszki prostaka),
Zadał potrawie znacznej głębokości
Ranę i rzucił — nim się opamięta —
Pół majonezu na talerz natręta.

LXXXIX

Nie był to wielki błąd, jak każdy przyzna:
Tę rybę lubił bardzo ów jegomość;
Lecz inni, którym została głowizna,
Obrazili się na form nieznajomość.
Pytano, jak mógł tak głupi mężczyzna
Być zaproszony. To — i niewiadomość,
Jak na jarmarku stały merynosy,
Miało milorda kosztować trzy głosy...

XC

Gdyby wiedziano, że miał odwiedziny
Ducha, sądzono by go mniej surowo.
Lecz o duchowe czyliż dbać przyczyny
Zdolna kompania z twarzą tak różową.
Tak pulchna i z tak materialnej gliny,
Że nie wiem, czemu mniej się — daję słowo —
Dziwić: czyli że takie ciała miały
Duszę, czy duszom z podobnymi ciały17.

XCI

Bardziej niż mruki te i chichotanie
Wkoło siedzących szlachty i szlachcianek
— Co się dziwili tej humoru zmianie,
Słyszano bowiem, że do zalecanek
Jest skory, kiedy widzi piękne panie,
Czy placem pałac był, czyli zaścianek;
(Bo i najmniejszy, gdy na pańskim dworze,
Przedmiotem rozmów dla mniejszych być może) —

XCII

Odczuł to, że go Aurora przeszywa
Wzrokiem, a z ust jej lekkie śmieszki wieją.
To już dlań była tortura prawdziwa.
U osób, co się tylko rzadko śmieją,
Śmiech zdradza ważne, głębokie motywa.
Uśmiech Aurory nie schlebiał nadzieją
Ni złośliwością słodką, którą widzą
Niektórzy u dam, choć te szczerze szydzą.

XCIII

Obserwacyjny byl to uśmiech, baczny,
Wchodzący z dziwu na litości stąpnie.
Lecz Juan spłonął ogniem — nieopatrzny!
Ani to było mądrze, ni roztropnie.
Już zwrócił oko na się, co jest znaczny
Postęp; niejeden szczęsny, gdy go dopnie.
On wiedział także o tym — ale zmysły
Straciły swój rząd i rachunek ścisły.

XCIV

Co gorsza — nie odpłaciła mu swoim
Rumieńcem, niezażenowana; była
Jak przedtem, chłodna spokojnym nastrojem,
Wzrok odwracała wprawdzie, lecz nie kryła,
Przybladła trochę: czym — czy niepokojem?...
Nigdy gorąco się nie rumieniła,
Czasem przelotnie; miała barwy świeże,
Niby jezioro w świetlnej atmosferze.

XCV

Triumfów był to dzień dla Adeliny:
Zaprasza okiem i zaprasza usty
Skrzętnych zjadaczów ptactwa, tryb, zwierzyny,
Pochlebstwo, grzeczność, jak kaskad upusty
Zlewa na gości — a to z tej przyczyny,
Że już niedługo kończy się rok szósty
I trzeba przewieść, jak przez koralowe
Rafy, milorda przez wybory nowe.

XCVI

A może zawsze była w gości kole
Tak miła — dziś to było użyteczne.
Lecz Juan wiedząc, jak gra swoją rolę,
Swobodnie cedząc słówka gładkie, grzeczne,
A czasami się zdradza w tym mozole
Duszy przez ruchy, ze spokojem sprzeczne,
Gniewu lub nudy, zaczął myśleć, czy nie
Udaniem było wszystko w Adelinie.

XCVII

Grałaż bo każdą rolę z tym talentem
Nieporównanym, z ową ruchliwością,
Co bezserdeczną zwą ludzie; ze szczętem
Błądzą; jest ona duchową żywością
I nie jest sztuką, lecz temperamentem,
Choć nią się zdaje, przeto że z łatwością
Da się giąć. Ta jest najotwartsza dusza,
Co bezpośrednim wrażeniem się wzrusza.

XCVIII

To robi naszych pisarzy, artystów,
Choć mędrców nigdy, bohaterów rzadko.
Lecz mężów stanu, tancerzy, lutnistów,
Nie to, co wielkie, lecz co strojne gładko.
Przelicznych mówców, mało finansistów,
Choć skarb dziś stał się prawdziwą zagadką;
Zaczął z surowych schodzić dróg Cockera18
I symboliczny coraz kształt przybiera.

XCIX

Są to poeci liczb, co nie obstają,
Że dwa a dwa pięć, czego i najrątszy
Nie udowodni; lecz za rzecz uznają
Prawdopodobną to, że cztery są trzy,
Dlatego, wziąwszy cztery, trzy oddają;
Amortyzacji rana dziś się jątrzy,
Ten liquid niczym nie zlikwidowany,
Gdzie tonie dług jak w nicości Nirwany. —

C

Gdy Adelina tak gości zjednywa,
Księżna sfer szuka i zabaw wygodnych.
Wprawdzie nie szydzi w oczy — powściągliwa,
Lecz jej wzrok błyskiem źrenic niezawodnych
Śmieszności w każdym momencie odkrywa,
Ten miód smakowny naszych pszczółek modnych,
Który złośliwie do swych ulów znoszą —
Księżna zbierała go i dziś z rozkoszą.

CI

Nadszedł już wieczór i noc. Zajechały
Przed dom powozy; ostatnie podrygi
Wesołych śmiechów zmilkły. Damy wstały
Z miejsc i złożyły parafiańskie dygi;
Panowie równie swój wiejsko-nieśmiały
Oddali ukłon, chwaląc na wyścigi
Amfitryjona, kolację i wino,
Oczarowani panią Adeliną.

CII

Ten się urodą, ten wdziękiem zachwyca,
Ciepłem w obejściu; ów chwali życzliwość
Szczerą, którą jej promienieją lica
I którą oka okazuje żywość.
Tak — ona sobą wysoki zaszczyca
Szczebel społeczny, jej z mężem szczęśliwość
Jest zasłużona. A! Czar niewymowny,
Niewyszukany strój, prosty, gustowny.

CIII

Pani Adela pochwał była godna,
A co do zacnych liczę jej uczynków,
Że powściągliwa, litośnie-łagodna,
Szczędziła gościom wieczornym docinków,
Gdy się zaczęła rozmowa swobodna
O ułożeniu mężów, żon, kuzynków,
O śmieszności dam, sukniach jak szlafroki,
Dziwnych fryzurach w koki, loki, fioki.

CIV

Ozwie się rzadko; rozmowę stanowi
Dzisiaj zbyt wolne puszczenie języka.
Za to ma wszystko cel, co ona powie;
Stosownym słowem dosypie pieprzyka
Konceptom, mocy dodaje żartowi
— Tak melodramat podnosi muzyka. —
Słodko przyjaciół nieobecnych bronić!
— Ja przed tą łaską wolę się zasłonić. —

CV

I tylko dwoje udziału nie brało
W tej podjazdowej dowcipu szermierce:
Aurora z miną skromną i nieśmiałą
I Juan, co choć jak żołnierz w manierce
Żart zawsze nosił, dzisiaj, co się działo,
Nie czuł; duch uszedł w ostatniej iskierce.
Uwagi, coraz nowy żart jak raca
Wystrzeli — on nań uwagi nie zwraca.

CVI

Lecz widział w oczach Aurory uznanie
Tego śród śmiechów niegrzecznych milczenia;
Może je wzięła za poszanowanie
Praw nieobecnych, które się ocenia,
Lecz nie wypełnia?... Więc na drugim planie
W kąciku swoim siedział i z półcienia
Patrzał, i mało widział, słyszał mało,
Ale widział to, co go radowało.

CVII

Zysk mu więc przyniósł widok nocnej zmory,
Kiedy mu usta do milczenia złożył
Niby duchowi i w obecnej pory
Okolicznościach szacunku przysporzył.
Toż w jego duszy na widok Aurory
Rój zapomnianych dawno myśli ożył,
Myśli szlachetnych, słodkich, idealnych,
A w skutek swojej boskości — realnych.

CVIII

Miłość szlachetnych rzeczy, młode lata,
Nadzieja czysta, niewiadomość święta
Tego, co jest świat i co drogi świata;
Chwile, gdy rozkosz, ze spojrzeń poczęta,
Milsza jest niż cześć, choć się z dumą splata,
Świecąc jak słońce; bo ona nie spęta
Serca słodyczą ni rozkoszą oną,
Kiedy się z łonem spotka drugie łono.

CIX

Kto by nie westchnął dzisiaj? Hej! Cytera!
Ten, kto miał serce i choć pamięć chowa.
Już ona razem z Dyjaną umiera,
Promienie gasną, rok się z roku snowa.
Ostrą Erosa strzałę w mirt ubiera
Już tylko muza Anakreontowa19.
Lecz, choć niejeden człowiek słuszny żal ma
Do cię, wielbionaś jeszcze, Venus Alma20!

CX

W takich dumaniach pogrążony cały
Wzniosłych jak pośród burzy trąba wodna,
Juan, gdy kury na północ zapiały,
Szedł spać; ale myśl, z mdłym21 ciałem niezgodna,
Miota się bez snu. Nad łożem mu wiały
Wierzby miast maków i, dumając, do dna
Wychylał słodycz wspomnień i rozpacze.
Rozpustnik na nie plwa, lecz młody płacze.

CXI

Znowu była noc. Zrzucił z siebie wszelki
Strój prócz koszuli, co nie jest ubraniem;
Został sans culotte22 i bez kamizelki,
Słowem — nie mogło chyba mniej być na nim.
Usiadł i czekał czując jakiś wielki,
Niecierpliwy strach, i oczekiwaniem
Nowych psot ducha myślom klina zadał
— Nie pojmie tego, kto z duchem nie gadał.

CXII

Nie darmo czekał. Wnet coś załopota.
Słyszy, tak, słyszy, nie — a przecie — Panie
Święty! Wyraźny chód cichy, czyj... kota!
Na diabła kocie po nocach igranie.
A szedł jak lekka, powietrzna istota;
Było to niby panienki stąpanie,
Kiedy na pierwszą schadzkę się wymyka
I drży na odgłos wstydliwy bucika.

CXIII

Znów — czy wiatr? Nie, nie! To w kapturze czarnym
Ten sam mnich — już nim po raz drugi straszę —
Stąpa tak dziwnie, krokiem regularnym
Jak rym (rozumiem tu rymy nie nasze).
Kroczy w ciemnościach nocy, co po gwarnym
Dniu ludzkie uśpi głowy i opasze
Świat niby czarną płachtą, rozesłaną
Szeroko, w iskry dyjamentów sianą.

CXIV

Jak mokrych palców suwanie po suchej
Szybie, co szczęki ścina — zaszeleszcze;
Jak nietuziemskie, podczas zawieruchy
Ostro siekące o północy deszcze
Straszą Juana. Zadrżały mu słuchy,
A może sprawić niecielesność dreszcze,
Gdyż jej nawet ci, co wierzą głęboko
W duszę, popatrzeć nie śmią oko w oko.

CXV

Więc otwarł oczy — i usta. Dziwota
Sprawia ten skutek, że się z szczęką szczęka
Rozchodzi, mowie zostawiając wrota,
Którą się może duszna wydać męka.
Bliżej i bliżej szmery — już nie kota —
Dla śmiertelnego nieznośne bębenka.
Otwarł więc oczy (pomną czytelniczki:
I usta), wtem się otwiera... co?... drzwiczki,

CXVI

Drzwiczki z galerii wiodące w komnatę.
Zawiasy skrzypną piekielnym „Speranza,
Lasciate ogni speranza voi ch’entrate23” —
Groźno jak Danta rym albo ta stanca,
Albo — lecz brak mi słów dosadnych na te
Zgrzyty. Na ducha dziś rycerska lanca
Nawet za słaba. Bo czymże jest ducha
Byt? Kto go dotknie, usłyszy, poniucha?...

CXVII

Drzwi się otwarły, nie gwałtownym pchnięte
Ruchem, lecz jak lot mewy równo, długo
Mierzonym; ale na wpół odemknięte
Do sali wąską przepuszczały strugą
Światło świec, które w lichtarzach zamknięte
Pobladły, nocną znużone usługą.
I w tym półmroku, w tych drzwiach do pokoju
Wiodących stał mnich w swym ponurym stroju.

CXVIII

Don Juan zadrżał jak podobnej chwili
W noc przeszłą; ale ustawiczne drżenia
Sprzykrzywszy zaczął myśleć, że się myli,
I znowu wstyd mu było mieć złudzenia.
Już w mim wewnętrzny człowiek też się sili
I nad materią władzę rozprzestrzenia,
Tłumacząc, że duch z ciałem może śmiało
Ruszyć na ducha, który zezuł ciało.

CXIX

Lęk się zmienił w złość, złość się jęła żurzyć24,
Powstał, szedł naprzód — cień nazad uskoczył.
On ruszył śmiało naprzód, przestał tchórzyć,
Krew się rozgrzała, mózg z gniewu zamroczył
I postanowił mnicha rozkapturzyć,
Chociażby przy tym czyjąś krew wytoczył.
Duch się zatrzymał, pogroził ponurym
Gestem, cofnął się i oparł pod murem.

CXX

Juan ściągnął dłoń: Boże mocnej rady!
Dotknął nie duszy, ciała, ale ściany,
Na której rzeźby gotyckie, arkady
Malował blaskiem promień posrebrzany.
Zadrżał. Pod kim by nie drgnęły posady
Na taki widok i dziw niesłychany!
Wszak Ryszardowi rychlej włos się jeży
Przed cieniem niż przed tysiącem rycerzy.

CXXI

Duch nie ustąpił. Modre oko lśniło
Blaskiem, co zdał się wcale25 niepozgonny.
Nie trącił także bynajmniej mogiłą
Oddech u ducha gorący i wonny,
A kilka loczków o włosach świadczyło.
Z ust karminowych, jak przez winogronny
Splot nad oknami światło księżycowe —
Zębów dwa rzędy bielały perłowe.

CXXII

Zdumiony, ciekaw, wyciągnął znów prawą
Rękę, a potem lewą. Dziw nad dziwy!
Napotkał niby pierś twardą, krągławą,
Ciepłą, snadź26 pod nią bił serca puls żywy.
Poznał, że działał przedtem nazbyt żwawo,
Jak w pierwszej próbie człowiek popędliwy,
Że w roztargnienia ręką w ścianę pukał,
Więc nie natrafił na to, czego szukał.

CXXIII

Dusza tak słodka jak duszyczka ona
Rzadko zapewne w kapturze chadzała;
Broda z dołeczkiem, szyja jak rzeźbiona
Świadczyły, że się składa z krwi i ciała.
Spadła habitu płachta odrzucona,
Szkoda — że późno tak! — i ukazała
Dyszącą czarem, lubieżnie przegiętą,
Zalotną księżnę Fitz-Fulke — uśmiechniętą...

de cunctis (łac.) — o wszystkich. [przypis edytorski] ↩
Geoffry — właśc. Goffrey z Monmouth, kronikarz angielski. [przypis edytorski] ↩
quia absurdum est (łac.) — ponieważ to niedorzeczność. [przypis edytorski] ↩
Nessos (mit. gr.) — centaur zabity zatrutą strzałą przez Heraklesa; przed śmiercią poradził żonie Heraklesa, Dejanirze, by podarowała mężowi tunikę nasączoną jego krwią, bo to zapewni jej wierność męża. Dejanira posłuchała rady po wielu latach; krew centaura okazała się zatruta. [przypis edytorski] ↩
tuizm — neologizm od łac. tu: ty. [przypis edytorski] ↩
Pope, Alexander (1688–1744) — czołowy poeta angielskiego Oświecenia. [przypis edytorski] ↩
Hebe (mit. gr.) — córka Zeusa i Hery, personifikacja młodości. [przypis edytorski] ↩
Kąpielowy Przewodnik — książka Christophera Ansteya (1724–1802). [przypis edytorski] ↩
bouts rimés (fr.) — gra towarzyska, polegająca na dopisywaniu wierszy do zadanych słów, które miały pojawiać się w pozycji rymowej. [przypis edytorski] ↩
elukubracja — długa i wygłoszona z widocznym wysiłkiem wypowiedź. [przypis edytorski] ↩
oremus (łac.) — módlmy się. [przypis edytorski] ↩
ciura — pachołek w obozie wojskowym. [przypis edytorski] ↩
en avant! (fr.) — naprzód! [przypis edytorski] ↩
Bachus (mit. rzym.) — bóg wina. [przypis edytorski] ↩
Ceres (mit. rzym.) — bogini urodzaju. [przypis edytorski] ↩
spiec raka (daw.) — zarumienić się. [przypis edytorski] ↩
ciały — dziś popr. forma N.lm: ciałami. [przypis edytorski] ↩
z surowych schodzić dróg Cockera — tj. popełniać błędy w obliczeniach (Cocker był autorem podręcznika matematyki). [przypis edytorski] ↩
Anakreont (570 p.n.e.–ok. 485 p.n.e.) — grecki poeta znany z krótkich utworów miłosnych. [przypis edytorski] ↩
Venus Alma — dosł. Wenus Karmicielka; por. „(...) genetrix hominum, divômque voluptas, Alma Venus!” Lukrecjusz, De Rerum Natura, księga I, w. 1, 2. [przypis edytorski] ↩
mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski] ↩
sans culotte (fr.) — bez spodni. [przypis edytorski] ↩
Lasciate ogni speranza voi ch’entrate (wł.) — Porzućcie wszelką nadzieję, którzy tu wchodzicie (napis na bramie piekieł według Boskiej komedii Dantego). [przypis edytorski] ↩
żurzyć się (daw.) — złościć się. [przypis edytorski] ↩
wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski] ↩
snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩