Loreva
Loreva

Rozdział 1 z 3

Agamemnon

OSOBY DRAMATU:
  1. Agamemnon
  2. Klitajmestra
  3. Ajgistos
  4. Kasandra
  5. Poseł
  6. Stróż
  7. Chór mężów rady argiwskiej
  8. Świta Agamemnona, Klitajmestry i Ajgistosa
Ściana tylna sceny przedstawia zamek Atrydów w Argos1.
Przed zamkiem szereg ołtarzy i posągów bóstw. Na dachu przechylony ku przodowi Stróż.

STRÓŻ

Ach, skończcie raz już, proszę, bogowie, tę nędzę! 
Przez cały rok na dachu Atrydowym2 pędzę 
Psie życie, strażujący — istny kundel dziki. 
Aż nadtom ci już poznał nocne gwiazd sejmiki, 
Wyliczyć mogę wszystkie te jasne wielmoże, 
Władnące w tym powietrznym nade mną przestworze; 
Wiem, które dają ciepło, które zimę rodzą 
I w jakiej wschodzą chwili, a w jakiej zachodzą. 
I teraz pilnie baczę z tej strażnicy mojej, 
Czy wieści mi nie przyjdą o zburzonej Troi, 
Ogniste, szybkie wieści. Bo tak mi królowa 
Kazała — nadoprawdy3, mądra, męska głowa! 
Więc leżę, ni4 ten tułacz, przesiąknięty rosą, 
Wczasuję się, lecz wczasy nocne nie przyniosą 
Spoczynku moim kościom: w ciągłej jestem trwodze, 
Ażeby sen zbyteczny nie skleił niebodze 
Tych powiek utrudzonych. A jeśli się kiedy 
Świstaniem albo śpiewem chcę pozbyć tej biedy 
I snu natarczywego odpędzać katusze, 
Nad losem tego domu zalewać się muszę 
Gorzkimi iście łzami — bo gdzież się podziały 
Te dawne, dobre czasy i cnoty, i chwały? 
Bodajby już nareszcie błysnął ogień boski, 
Co zwolni mnie, nędzarza, od tej ciągłej troski! 
chwila milczenia; nagle spostrzega ognie na górach
A, witajże mi, światło, ty słońca zwiastunie! 
Zatańczy lud argiwski5 w twojej szczęsnej6 łunie, 
Dziękując za tę łaskę. Oj dana! Oj dana! 
Co tchu ja zawiadomię żonę mego pana, 
By, z łoża się zerwawszy, wszystek dom zbudziła, 
Okrzykiem przeradosnym witając co siła 
Ten błogi żar pochodni. Padł gród Ilijonu7 — 
Tak wieści straż płomienna tam, u nieboskłonu! 
Jać8 sam wyskoczę pierwszy, bo straż moja czujna 
Sprawiła, że mi padła dziś szóstka potrójna9 
W szczęśliwej grze mych państwa zapłatą dostatnią, 
Gdy rękę mego króla uściskam jak bratnią. 
O reszcie wolę milczeć.. Tak jest, mówię szczerze: 
Mam pypeć10 na języku... Wcale mnie nie bierze 
Ochota pisnąć słówko! Hej, świat by się zdumiał, 
Co by ten dom powiedział, gdyby mówić umiał! 
Cóż gadać o tym ludziom nieświadomym rzeczy? 
Kto wie, temu milczenie moje nie zaprzeczy. 
Z boku wchodzi na scenę Chór, z piętnastu złożony starców, w świątecznych szatach, z wieńcami na głowie, z długimi laskami w ręku, z mieczami u lędźwi. W czasie gdy się ustawiają, mówi Przodownik chóru.

PRZODOWNIK CHÓRU

Dziesięć upływa lat, 
Gdy dwaj wrogowie Priama11, 
Których zrodziła ta sama 
Boska Atrydów krew, 
Król Menelaos i brat, 
Król Agamemnon, na czele 
Tysiącznych argiwskich okrętów 
Jęli przecinać topiele 
Morskich odmętów — 
Zemsty poganiał ich gniew. 
Z bojowym ruszyli okrzykiem — 
Każdy krwiożerczy jak ptak, 
Jak oszalały ten sokół, 
Co skrzydeł wiosłami naokół 
Z gniazda odartych, skalnych ścian 
Powietrza prując szlak, 
Krakaniem napełnia dzikiem 
Przestworza: 
Zaginął jego płód, 
Przepadły pisklęta, 
Długiego wylęgu trud. 
Aleć12 Apollon13, czy Zeus14, czy Pan15, 
Władyki16 stromych gór, 
Sokoli usłyszą wrzask: 
Moc boża 
O powierzonych swej trosce pamięta! 
Pomsta żyje — 
Choć nierychliwe, 
Lecz sprawiedliwe 
Jawią się Erynije17. 
Tak gościnności możny stróż18, 
Zeus, rozdawca opiekuńczych łask, 
Atreuszowym kazał synom iść 
Na Aleksandra19, odbić z jego rąk 
Najpłochszą z ziemskich cór. 
Długo bitewny unosił się kurz; 
Pod tarcz brzemieniem tłum rycerzy kląkł. 
Kolana zadrżały ni liść, 
Oszczepów kruszył się wał. 
Proch krew trojańską ssał 
I naszą, Danaów20 krew. 
Lecz jakikolwiek będzie tego kres, 
Tak będzie, jak każe los: 
Boży gniew, 
Boży cios 
Nic sobie nie robi z łez, 
Uderza, niepowstrzymany. 
Mimo ofiary wylanej; 
Łamie, niezwyciężony, 
Pomimo żertwy21 spalonej. 
Lecz myśmy tu pozostali 
Precz22 od wojennej chwały, 
Precz od chwalebnej wojny; 
Ni23 chłopaczkowie mali, 
Tarczy nie źdźwigniem zbrojnej: 
Kij nam do ręki daje wiek zgrzybiały. 
Bo jeśli w wątłej postaci chłopięcej 
Potężny Ares24 nie zamieszka, 
Tym więcej 
Stronić on musi od starości znojnej. 
Odartą ze świeżych liści, 
Żywotać ją wiedzie ścieżka, 
Słabą i chwiejną, 
W dal beznadziejną. 
Po życia wlecze się drogach; 
Trzęsąca się, o trzech nogach25; 
W dzień biały 
Ni senna snuje się zjawa, 
Niepewnym krokiem stawa26, 
Nikłego widma wzór. 
Klitajmestra wyszła tymczasem z pałacu, otoczona służebnicami, i zajmuje się podczas wierszy następnych składaniem ofiar na ołtarzach.
Córko Tyndareowa27, 
Cóż się to, powiedz, dzieje? 
Jakież nadeszły wieści, 
Jakież to cudo się iści28, 
Jakież radosne przyniesiono słowa 
K’nam29, 
Iże30 ofiarą kolejną 
Bogom nie skąpisz części? 
Niechże nam powie królowa. 
Niech Klitajmestra nam powie, 
Czemu obiata31 się leje. 
Dlaczego żertwa się pali 
Dla władców nizin i gór, 
Dla bóstw, co chronią nasz gród, 
Co rynków strzegą i bram? 
W kosztownym płoną żarze 
Wszystkie po mieście ołtarze; 
Olejów, jakie znam, 
Najprzedziwniejszy dym 
Swe kłęby ku niebu splótł; 
Wonności skarbiec bogaty 
Z królewskiej wynosisz komnaty —  
Jakiż to stał się cud? 
O dobrym wypadku czy złym, 
Jeżeli słuszność ci każe. 
Opowiedz, troskę tę zrzuć, 
Pod którą krok się nasz chwieje,  
Pod którą duch nasz zamiera. 
Ogni tych blask 
Wielkie w nas budzi nadzieje, 
Otwiera 
Nowe koleje 
Niespodziewanych łask. 
Ból nam wypędza ze serca, 
Co tak nam w łono się wwierca, 
Co tak nas cały pożera. 
Klitajmestra milczy, zajęta ofiarami.

CHÓR

Zaśpiewać chcę wam dzisiaj o tym, jaki znak 
Walecznych powiódł mężów w ten chwalebny szlak. 
Dźwięcznej mi pieśni nie odmówił bóg — 
Jak stało się, że władca napowietrznych dróg, 
Możny, królewski ptak32, 
Dwuberłej33 kazał mocy Achajów34, by młódź, 
Zbrojną w oszczepy i łuk, 
Zebrawszy, Teukrów35 ukróciła chuć. 
Wodzom okrętów zabłyśli u góry 
Orłowie dwaj, ten biały, a ten czarnopióry, 
Po stronie oszczepu36 siedli 
Na wierchu, zajęczycy rozszarpanej jedli 
Niedonoszony płód!37 
O, biada! Niech jęczy lud, 
Niech skargi rozebrzmią ponure — 
Lecz dobro niech weźmie górę! 
Dwoistą myśl Atrydów widząc, mądry wróż38 
W zabójcach zajęczycy ujrzał widmo burz 
I takieć wieszcze wnet im słowa rzekł: 
„Nadejdzie czas, gdy zniszczon39 gród Priama legł, 
Gdy go pokryje kurz, 
A Mojry40 wam oddadzą zdobycz, którą dom 
Długi gromadził wiek. 
Bodajby tylko pomsty bożej grom  
Nie strzaskał bicza, co smagać ma Troję: 
Niechętna jest Artemis41 — i o to się boję — 
Krwiożerczym ptakom, co siadły 
I, trwożną zajęczycę rozszarpawszy, jadły 
Niedonoszony płód”. 
O, biada! Niech jęczy lud, 
Niech skargi rozebrzmią ponure — 
Lecz dobro niech weźmie górę! 
„Nadobna pani nasza42, 
Która o leśnej zwierzynie pamięta, 
Ma w swej opiece i przypierśne lwięta, 
Przeze mnie powiedzieć rada, 
Co z wieszczby onej wypada — 
Weseli mnie ta wróżba, ale i przestrasza. 
Błagać więc będę Pajana43, 
By naw44 danajskich wiatr nie wstrzymał wrogi, 
Ażeby, zagniewana, 
Wyrodnej nie żądała ofiary, co w progi 
Domowe nieprzepartą nienawiść by wniosła.45 
Czeka już bowiem zemsta, z krwi wyrosła46 — 
Mord dziecka krew zapłaci, haniebnie wylana!” 
Tak królom wróżył Kalchas, dzień blasku i chwały 
Z tych ptaków przepowiadał, co jadły nieźrzały47 
Ów zajęczycy płód. 
Więc niechaj jęczy lud, 
Niech skargi rozebrzmią ponure — 
Lecz dobro niech weźmie górę! 
Zeusie! Ty ku nam się skłoń! 
Nie wiem, jak wzywać go mam, 
Jak mam przemawiać doń. 
To jedno tylko wiem, 
Że on mi ucieczką w złem. 
Że on w swej mocy boskiej zbawi mnie wszelkiej troski. 
On mi ją zrzuci sam! 
Ten, co tak długi czas 
Wszechwładzy rozkosz pił48, 
W ludzkiej pamięci zgasł. 
Ale i wtóry bóg49 
Zaginął — Zeus go zmógł! 
W rozumie poszedł najdalej, kto dziś Zeusa chwali, 
Kto czci go z wszystkich sił. 
Przezeń nauczon jest człek, 
Że mądrość li50 zdobył świat, 
Gdy wie, co znaczy ból. 
Zaledwieś do snu, uspokojon, legł, 
Już on na serce wspomnieniem ci padł — 
Wbrew woli naukę masz! 
Lecz łaska boża ma nad nami straż, 
Acz srogi jest wieków król. 
I starszy floty wódz 
Achajskiej zgiął się wnet 
Przed siłą wieszczych słów, 
Poddał się losom, co chciały go zmóc, 
Gdy wiatr przeciwny od Chalcydy51 szedł. 
Z okręty on w Aulis52 stał, 
Bacząc cierpliwie, aże53 morski wał  
Przyjazny mu będzie znów. 
Wichr szalał od Strymonu54, 
Za nim szła zwłoka i głód. 
Wróg zwycięskiego plonu, 
Tak rozpętawszy się nagle, 
W tak dziki wydąwszy się prąd, 
Łamał maszty, szarpał żagle, 
Walił w okrętu przód; 
Krzepki Argiwów lud 
Bezczynnie wiądł. 
Wówczas natchniony wieszcz, 
Bożego słowa stróż, 
Poddał pod wodzów sąd 
Lekarstwo sroższe od burz: 
„Gniew Artemidy z was szydzi — 
To wiem! 
Trzeba mu zadać kres!” 
Straszny ich przejął dreszcz, 
Berła rzucili Atrydzi 
O ziem55. 
Zalani strugą łez. 
Z starszego księcia wargi 
Spłynął naonczas56 ten głos: 
„Z boginią pójdę w zatargi, 
Gdy jej podepcę rozkazy! 
Lecz zbrodnia to będzie i ból, 
Straszne piętno krwawej zmazy, 
Jeśli, jak chce tego los, 
Ojcowskiej ręki cios 
Na kwiat mych pól, 
Na córkę sprowadzi skon. 
I tu jest zło, i tam”. 
Tak rzecze ten zbożny król — 
„Lecz czyż was rzucić mam? 
Być zdrajcą bojowych przymierzy? 
Niech krew 
Ukoi burzę fal! 
Niech ten dziewiczy plon 
Srogiego gniewu uśmierzy 
Dziś gniew! 
Tak, dobrze — i płony57 żal!” 
Przed koniecznością gdy tak zegnie kark, 
W duszy się jego występek zapłodni — 
Złowróżbny go owiał dech! 
Ziejący żądzą zbrodni, 
Z sumieniem nie wchodzi już w targ, 
Bo kogo raz już opanował grzech, 
W tym ci zuchwałość ponadmiar wyrasta. 
Wojnę poczęła niewiasta, 
A dla tej wojny 
I by zwycięstwo dać swej flocie, 
W spokojnej, 
Ponurej 
Ochocie 
Stał się mordercą swej córy. 
Ten płacz i żal jej — na cóż się on zdał? 
Ku rodzicowi zanoszone prośby, 
Ni czar dziewiczych lat 
Od tej straszliwej kośby58  
Nie powstrzymały żądz bitewnych chwał. 
Poczęli modły, krwawy rozkaz padł — 
Ku miłosierdziu ojciec się nie nagnie:  
Gdy ją kładziono, by59 jagnię, 
W ofiarnym płótnie 
Wśród śmiertelnego ołtarza, 
Na wargi 
Okrutnie 
Sam zważa, 
By klątw nie rzuciły, ni skargi!60 
Oniemiona, 
Gdy jej z łona 
Precz szafranowe pozdzierano szaty, 
Spojrzeń strzały, 
Wzrok omdlały 
Na swoje rzuci katy. 
Jak posąg, tak nadobna, przemówić by rada61 
Onać62 skazanka blada, 
Onać śpiewaczka miła, 
Co ongi63 tak zbożnie nuciła 
O szczęściu ojcowskim i chwale, 
Gdy wspaniale 
Licznych gości 
W jego włości 
Huczna ściągała biesiada. 
Jakie drogi 
Los ten srogi 
Wybrał ci potem, nie wiem64, nie mam słowa — 
Ale godna, 
Niezawodna 
Jest wiedza Kalchasowa. 
Cierpieniem Sprawiedliwość nas, śmiertelnych, ćwiczy; 
Przyszłości tajemniczej 
Wieścić me usta nieskore: 
Zjawi się w samą porę — 
Niech tylko ręka jej szczera 
Dobro wspiera, 
A bez straty  
Przedsię65 dla tej, 
Na którą Apia66 tak liczy. 
Klitajmestra, skończywszy ofiary, zwraca się ku Chórowi.

PRZODOWNIK CHÓRU

Z godziwym, Klitajmestro, szacunkiem przychodzę, 
Bo jeśli tron królewski opuścili wodze, 
Małżonkom ich królewski hołd się przynależy. 
Czy nowin masz nadzieję, czy po wieści świeżej 
Ofiary te dziś składasz? Pytać się nie lenię — 
Ze czcią odpowiedź przyjmę, ze czcią i milczenie. 

KLITAJMESTRA

Jak głosi nam przypowieść, nowinę radosną 
Noc-matka śle nam z jutrznią — i tobie wyrosną 
Uciechy nad nadzieje, gdyć mój język powie, 
Że gród Priama wzięli nasi Argiwowie. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Co?! Możem nie dosłyszał? Powtórz, pani moja!  

KLITAJMESTRA

Powtarzam ci wyraźnie: w naszych rękach Troja.  

PRZODOWNIK CHÓRU

Ma radość tak jest wielka, że do łez mię67 wzrusza.  

KLITAJMESTRA

Toć łzami się tłumaczy wszelka szczera dusza.  

PRZODOWNIK CHÓRU

Prawdziwać68 to wiadomość? Gdzież pewności znamię? 

KLITAJMESTRA

Nie może być inaczej, jeśli bóg nie kłamie.  

PRZODOWNIK CHÓRU

Czy może snów pochlebczych twoja miłość słucha? 

KLITAJMESTRA

Nie ufam nigdy marom uśpionego ducha.  

PRZODOWNIK CHÓRU

Lub może lekkoskrzydła tak cię wieść porwała?  

KLITAJMESTRA

Przyganiasz mi — nie jestem ja dziewczyna mała.  

PRZODOWNIK CHÓRU

A kiedyż to — mów! — padły mury tego miasta?  

KLITAJMESTRA

Tej nocy, z której dzień nam dzisiejszy wyrasta.  

PRZODOWNIK CHÓRU

A gdzież tej wieści poseł tak rączy, tak chyży?  

KLITAJMESTRA

Hefajstos69, co swe ognie rozpalił na wyży 
Idajskiej; od ogniska spieszył do ogniska 
Płomienny jego goniec. Ida70 blask swój ciska 
Na Lemnos, na Hermesa opokę71, a dalej 
Już Athos72, schron Zeusa najmilszy, się pali, 
Ognisty znak dostawszy. Potem coraz płodniej 
Rozrastał się po drogach sosnowej pochodni 
Ogromny żar; świecący, jak promienie słońca, 
Po morza rozigranych falach mknął bez końca, 
Aż dobiegł do Makista73 wierchowej strażnicy; 
I tego sen nie zmorzył: płomienistolicy, 
W te tropy ze swej czujnej zerwawszy się warty, 
Wysłańca w dalszą drogę pchnął; ten, nieprzeparty, 
Z swą żagwią do Eurypu74 dobiegłszy wybrzeży. 
Dał znak Messapiosa75 opoczystej76 wieży. 
Ten w zamian odpowiedział: suche wrzosu pęki 
Żar dały niesłabnący. Łagodny i miękki, 
Ni światło księżycowe, szedł ten blask wysoki 
Równiami Asoposa77, aż hen, pod opoki. 
Pod szczyty Cyteronu78, nowe budząc straże. 
A oneć, rozpłonąwszy w możniejszym pożarze 
Niż rozkaz, wnet przeniosły przez wody Gorgony79 
Na szczyty Ajgiplanktu80 znak swój rozpłoniony 
I tutaj, popędziwszy nieleniwe stróże, 
Niebawem takie światło roznieciły duże, 
Iż mocą niebosiężną wzbiły się ogromy  
Tej miotły płomienistej w górę, ponad stromy. 
Skalisty brzeg Zatoki Sarońskiej81; a potem, 
Tych ogni niezagasłym opleciona złotem, 
Szła wić ta ku Arachny82 wysokim chochołom. 
O szczyt tu uderzywszy ostatni, z wesołą 
Nowiną w gród Atrydów przybiegło to płomię83, 
Idajskich ogni wnuczę. Tak ci się widomie84 
Sprawili moi gońce, tak ci po sto razy 
Podawał ten tamtemu królewskie rozkazy — 
Zwycięzcą jest w tym biegu pierwszy i ostatni. 
Ten znak ci moich wieści prawdę uwydatni, 
Przysłanych mi przez męża dziś spod murów Troi. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Nie mogęć jeszcze bogom dziękować w tej mojej 
Radości; pełna dziwu, słuchać jest gotowa 
Bez końca moja dusza, pani, twego słowa. 

KLITAJMESTRA

Do Troi dziś wkroczyli zwycięzcy Achaje. 
Dwojakie słyszę krzyki — tak mi się wydaje — 
W tym mieście zwyciężonym. Wlej do jednej kruży85 
I ocet, i oliwę: juścić86 im nie służy 
Ta spółka, zawszeć będą wrogami — tak losy 
Nierówne wprowadzają rozdźwięk między głosy 
Zdobywców i pobitych. Patrzaj: ci, pobledli, 
Przy zwłokach swych najbliższych w wielkim smutku siedli — 
Przy mężu tutaj żona, tam przy starcu dziecię. 
Najmłodsza swego rodu latorośl. Na świecie 
Większego nie ma bólu nad ten, gdy tak z wargi 
Tych dziś już niewolników krwawe płyną skargi 
Na dolę swych najdroższych. Tamci zaś, strudzeni 
Zamętem i rozgwarem walk wśród nocnych cieni, 
Rozbiegli się po mieście, aby znaleźć jadło. 
Nikt znaku się nie trzyma, idzie, jak wypadło. 
Jak ślepy traf przydarzył; pomny swojej nędzy, 
W trojańskich się pałacach rozgaszcza co prędzej: 
Już szron mu nie dokucza, nie ziębi go rosa, 
Na wartę iść nie trzeba pod gołe niebiosa, 
Wygodnie nockę prześpi, ciepło i bez trwogi. 
Jeżeli tylko uczczą opiekuńcze bogi 
Tej twierdzy87, poszanują w tej zdobytej ziemi 
Przybytki bóstw — to myślę, że się już ze swemi 
Zwycięstwy88 nie rozminą. Ale tak się zdarza, 
Iż wojsko w chęci zysków niejedno znieważa, 
Co uczcić się należy. Aby wrócić potem 
Do domu z tej wyprawy, powtórnym zawrotem 
Potrzeba łaski niebios. A nuż wojsko wróci, 
Zgrzeszywszy, i bogowie w swojej gniewnej chuci 
Ponowną zbudzą zemstę z krwi umarłych? Boże! 
Ot, tyle wam niewiasta dziś powiedzieć może. 
By dobro było górą, to jedno życzenie 
Ze wszystkich swoich skarbów przenajwyżej cenię. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Niewiasto, mądrześ rzekła, od mężów niegorzej. 
A teraz, gdy mam dowód i pewność, niech złoży 
Dziękczynna się modlitwa dla bóstw, którzy krwawą 
Niedolę taką dzisiaj ozłocili sławą.  
Klitajmestra odchodzi do pałacu.

PRZODOWNIK CHÓRU

Zeusie królewski! O Nocy ty miła, 
Ty światów wszechmożna pani! 
Na Troiś89 warownię mgłę gęstą rzuciła, 
Że starce i dzieci 
Z zabójczej tej sieci, 
Z niewoli okrutnej obieży90 
Nie uszli w twych mroków otchłani. 
Wargi me skore 
Wielbią Zeusa, stróża gości, 
Co łuk w prawicy swej dzierży; 
Dawno go trzymał napięty 
Przeciwko złości 
Aleksandrowej, 
Bacząc, by pocisk gotowy  
Nie padł w powietrzne odmęty 
Nie w porę... 

CHÓR

Zeusa grom 
Szczodrze już poznał ich dom — 
Któż by mógł 
Między nieprawdy policzyć mój głos? 
Spotkał ich los,  
Jakiego chciał dla nich bóg. 
Świat ci znam, 
Mówiący, że boskim oczom 
Uchodzą ludzie, jeśli kroczą 
Środkiem występnych, krzywych dróg. 
Ale to grzech i kłam91! 
Na cały ród 
Przezgubna spadnie pokuta, 
Jeżeli żądza, z bożej czci wyzuta, 
Za zbytnim łupem goni, 
Jeżeli w domu zbytni blask gromadzi. 
Więc skromnym losom bądźmy radzi, 
Albowiem z nieszczęścia toni 
Żaden ci skarb nie wyprowadzi 
Tego, kto prawo był zgniótł, 
Sprawiedliwości ołtarze 
W zuchwalstwa zdeptał nadmiarze. 
Juścić on 
Nie wie, gdzie znaleźć ma schron: 
Gładka dłoń 
Chytrej pokusy uwodzi go wciąż. 
Występny mąż 
Grzechem znaczoną ma skroń, 
Zbrodni swej 
Przed nikim już nie ukryje — 
Onać swym własnym blaskiem żyje! 
Fałszywy kruszcu, płoń się92, płoń, 
Połyski złota miej — 
Nadejdzie czas: 
Sczernieje jaśń twa zdradziecka! 
A on podobny jest do tego dziecka, 
Co ściga ptaszę skrzydlate: 
Klęsk od swojego nie odwróci miasta —  
Łaska mu boża nie wyrasta! 
Tak ci na swoją zatratę 
Zła przywabiła go niewiasta — 
Parys nawiedził nas: 
Łamie gościnę, jak złodziej, 
Cudzą małżonkę uwodzi. 
Włóczni tłum, 
Żagli szum, 
Zbroi szczęk, 
Ludu jęk 
Zostawiła ziomkom swym. 
Zamiast wiana, 
Z domu pana 
Gdy lekkimi uszła kroki, 
Klątwę wniosła, sercem lekka, 
Gruz i dym 
W Ilijonu smutny gród. 
I zajękli wieszcze domu 
Nad czelnością tego sromu93. 
Ach, to łoże! Ach, ten lud! 
Ach, ten wstyd głęboki, 
Którym miasto, którym człeka 
Okryła ta zdrada!... 
A on, tak podle zhańbiony, 
Z milczącej umiera tęsknoty — 
Snać94 w domu widmo jej włada95 
Spoza dalekich mórz. 
Hej, jakiż po stracie żony 
Zajmie go jeszcze obraz złoty? 
Minęło wszystko już! 
Wzrok ci ma odtąd zakryty 
Na wszelki wdzięk Afrodyty96. 
Żywot marł, 
Tylko czar 
Budził sen — 
Nikły len, 
Który prządł mu gorzki żal; 
Wiotkie, lotne, 
Bezpowrotne, 
Mgławe mary i widziadła, 
Co na wiewnych skrzydłach wioną 
W pustą dal. 
Darmo je tęskny ściga wzrok! 
Taka w wszystkich domach klęska, 
Nieodparta, przezwycięska, 
Trosk wodząca rojny tłok, 
Przy ogniskach siadła! 
Na tę ziemię nawiedzoną 
Gorzka przyszła dola: 
Wszak nie ma w Helladzie sioła, 
Skąd by orszaki zbrojne 
W bitewne nie poszły pola. 
Cierpliwość czyha u bram; 
Ale i żal głośno woła: 
Ilum słał w tę krwawą wojnę, 
Wiem ci to dobrze sam, 
A oko dziś wita moje 
Popioły tylko i zbroje! 
Ares, mieniacz ludzkich trupów! 
Za garść złota, on, co waży 
Na oszczepie życie człeka, 
Hen, z daleka, 
Spod Ilionu 
Zamiast łupów 
Śle najdroższym ku boleści 
Proch rycerzy, proch żeglarzy 
W kosztownej, zamkniętej urnie! 
Przedsię górnie 
Chwałę skonu 
Pieśni głoszą: 
Ten z rozkoszą 
Dla żołnierskiej zginął części, 
Tamten dla cudzej żony 
Padł, włócznią ugodzony! 
Zaś na Atrydów ponury, 
Tajemny, bólem sycony,  
Podstępny czyha gniew, 
W pierś ich waleczną mierzy. 
A Troi upadłe mury 
Zmarli obiegli bohaterzy; 
Wylana mężnie krew 
Na obcej, dalekiej ziemi 
Sławę ich krzewi i plemi97. 
Przepotężny jest głos ludu, 
Klątwę ściąga za śmierć braci; 
A ja czekam, aż złowroga 
Przyjdzie trwoga, 
Córka Nocy, 
Z jarzmem trudu, 
Gdyż bogowie nie przebaczą 
Sprawcom rzezi. Już postaci 
Czarnych Erynij zjawisko 
Widzę blisko, 
Pełne mocy! 
W życia boju 
Kto bez znoju 
Zdobył szczęście, ten w rozpaczy 
Ujrzy, jak rychło zginie, 
Co przyszło w złej godzinie. 
Groźny jest honor wszystek, 
Gdy wzrósł na krwawej winie: 
Zeusowy pada grom — 
Haniebny koniec z weselem! 
Więc bogactw razi mnie zbytek, 
Nie chcę być grodów burzycielem, 
Cichy przenoszę98 dom 
I wielce mnie serce boli 
W cudzej umierać niewoli. 
Ognie świecą, 
Wieści lecą  
Po ulicach miasta! 
Któż odgadnie, 
Zali99 zdradnie 
Kłamny100 nie zwodzi nas bóg? 
Chłopięca tylko dusza 
Taką się złudą wzrusza: 
Jak to, nadzieja wyrasta 
W tym naszym łonie, 
Że gdzieś tam wśród górskich dróg 
Jakowyś ogień płonie, 
Aby gdy zgaśnie ten żar, 
Jeszcze nas większy smutek sparł? 
Niech łatwowierna niewiasta 
Przed czasem dzięki składa! 
Słowa jej grot 
Chyży ma lot, 
Lecz chyżo również pada 
Wieść urodzona 
Z płochych białogłów łona. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Dowiemy się niebawem, czy prawdy jest bliska 
Płomienna wieść, przez żarne podana ogniska, 
Czy może owo światło jest, ni obraz we śnie, 
Co przyszedł, pełen czaru, i zginął przedwcześnie. 
Bo oto widzę posła, jak k’nam od wybrzeża, 
Uwieńczon gałązkami oliwnymi101, zmierza. 
A suchy, dżdżu spragniony kurz, co pod dostatkiem 
Obsypał go, brat bliźni błota, jest mi świadkiem, 
Że niemym posłem nie jest i że nie przez blaski 
I dymy watr102 wierchowych udzieli nam łaski 
Radosnej, albo... O tym ani wspomnąć nie chcę, 
Albowiem gdy go widzę, nadzieja mnie łechce, 
Że z dobrem tym niebawem dobro się połączy! 
A kto naszemu miastu życzyć byłby rączy 
Odmiennie, ten niech — mówię, a to prawda szczera — 
Swojego zaślepienia sam owoce zbiera! 
Zjawia się Poseł.

POSEŁ

Rodzinna ziemio Argos, witaj mi! Nareszcie 
Po latach aż dziesięciu jestem w moim mieście. 
Ta jedna mi się z wszystkich nadziei spełniła! 
A jużem prawie zwątpił, czy ta ziemia miła 
Dla kości mych swe wnętrze najdroższe otworzy. 
Witajcie, moje łany! Witaj, blasku boży 
Słoneczny i ty, Zeusie, stróżu tej krainie, 
I ty, pytyjski władco103, święty Apollinie! 
Pociski twoje na nas już się nie powalą, 
A byłeś nam niechętny nad Skamandru falą104. 
Bądź odtąd naszym zbawcą, podtrzymuj nam zdrowie! 
I was pozdrawiam wszystkich, o walki bogowie! 
A przedsię ciebie, pośle, posłów czci i chwało, 
Hermesie!105... Spod oszczepów powracamy cało, 
Więc radzi nas przyjmijcie, bohaterzy zmarli106, 
Wy, coście nas do tego bojowania parli! 
Witajcie mi, przysionki królewskie, ty, drogi 
Mój zamku, wy, ołtarze, wy, promienne bogi! 
Jeżeli kiedykolwiek, to już dzisiaj właśnie 
Niech oko waszej łaski dla niego nie gaśnie, 
Albowiem Agamemnon, książę władczej mocy, 
Przynosi wam i wszystkim światłość pośród nocy. 
Przyjmijcie go jak męża, co trojańskie niwy 
Przeorał onymć107 pługiem, który Zeus mściwy 
Powierzył jego ręce: już tam ni ołtarzy, 
Ni żadnych świątnic bogów wzrok nie zauważy. 
Do szczętu wyniszczono nasienie tej ziemi! 
Dziś wraca ten, co dłońmi narzucił silnemi 
Na Troję ciężkie jarzmo, wraca pierworodny  
Szczęśliwy syn Atreja, czci największej godny 
U ludzi... Przedsię Parys razem z miastem swojem 
Nie może się pochlubić czynem, by go znojem 
Nie spłacił słusznej kary: winien był kradzieży, 
Rabunku, i dziś za to sam pohańbion leży, 
Ojczysty dom i kraj swój podeptany widzi —  
Podwójnie za grzech jego cierpią Priamidzi108. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Wysłańcze wojsk achajskich, witaj u tych progów!  

POSEŁ

O szczęście! Nawet śmierć dziś przyjmę z ręki bogów! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Co — powiedz! — tak tęskniłeś do ojczystych włości?  

POSEŁ

Że łzy mam dzisiaj w oczach z nadmiernej radości.  

PRZODOWNIK CHÓRU

I wyście tego bolu109 poznali rozkosze?  

POSEŁ

Co znaczy to? Ja nie wiem, wytłumacz mi, proszę! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Za waszą w trop boleścią i nasz ból się miota. 

POSEŁ

Tęsknotę twą budziła naszych wojsk tęsknota? 

PRZODOWNIK CHÓRU

Że nieraz jęki głuche rozdzierały duszę. 

POSEŁ

A skądże takie w domu nadmierne katusze? 

PRZODOWNIK CHÓRU

Milczenie już od dawna najlepszy mój lekarz. 

POSEŁ

Któż gnębił cię w czas wojny? Na kogo narzekasz? 

PRZODOWNIK CHÓRU

Z rozkoszą i ja dzisiaj byłbym umrzeć gotów. 

POSEŁ

Zadowoleni bądźmy z szczęśliwych obrotów — 
Choć, prawda, czas tak długi zło i dobro płodzi. 
A o kim, oprócz bogów, powiedzieć się godzi, 
Że nigdy trosk nie zaznał? My zaś jakież chwile 
Miewali dolegliwe! Ileż trudów, ile! 
Ciasnota na okręcie, niewygodne leże, 
Co moment jakieś skargi, jakieś żale świeże. 
Na lądzie jeszcze gorzej. Rozbiliśmy płótna 
Tuż obok murów wroga: wilgoć łąk okrutna 
I rosa, spadająca z pochmurnych niebiosów, 
Moczyły nam odzienie; w czochry110 naszych włosów 
Dostało się robactwo. A któż nie pamięta 
Tych strasznych zim, gdy z mrozu ginęły ptaszęta, 
Tych śniegów, które Ida sypała bez miary? 
A one letnie spieki, południowe żary, 
Gdy morze, bez powiewu, bez najmniejszej fali 
W sen cichy się układa?... Dziś nikt się nie żali, 
Minęły wszystkie trudy — dla tych, którzy w grobie 
Dziś legli i zapewne już nie życzą sobie 
Zmartwychwstać. Ale po cóż tych, co padli w boju, 
Wymieniać? A zaś żywi po cóż by o znoju 
Pamiętać mieli dzisiaj? Żegnajcie nam, troski! 
Nad bólem zapanował wszakże promień boski 
Zwycięstwa! Onoć dzisiaj przemożną zdobyczą 
Dla szczątków wojsk argiwskich. Blaski słońca krzyczą, 
Radosne niosąc wieści przez lądy i wody: 
Argiwski oto naród wziął trojańskie grody 
I mnogie swoje łupy w wieczną cześć Helladzie 
Na bogów swych ołtarzach z kornym sercem kładzie! 
Ktokolwiek to usłyszy, winien głosić sławę 
I wojsk, i wodzów naszych, przedsię dzięki prawe 
Zeusowi trzeba złożyć: on to był w tym całem 
Zwycięstwie najmożniejszy. Tyle rzec wam miałem. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Przekonan twymi słowy, chętnie się ukorzę —  
I starość jeszcze czegoś nauczyć się może. 
Ten dom i Klitajmestra juścić do radości 
Największy mają powód, lecz i we mnie gości 
Nie mniejsze dzisiaj szczęście, uciecha najszczersza. 

KLITAJMESTRA

która podczas słów powyższych wyszła z pałacu, otoczona świtą
Okrzyki przeradosne wznosiłam ja pierwsza, 
Gdy gończy płomień ognia dotarł dziś do mojej 
Komnaty z nowinami o upadku Troi. 
Niejeden z was podrwiwał: „Jakże wierzyć można  
Pozorom? Myśl niewieścia zbyt jest nieostrożna, 
Zbyt lekka, jeśli sądzi po blasku pochodni 
O zgubie Ilijonu!”. Tak ci najniegodniej  
Przepłochą mnie nazwano. Lecz ja, na te słowa 
Nie bacząc, wbrew przyganie byłam ci gotowa 
Obiaty złożyć bogom od razu. Po mieście 
Okrzyki się podniosły — zwyczajnie niewieście, 
Pochopne wesołości — a pośród ołtarzy 
Ofiarny, wonny ogień kadzideł się jarzy. 
Lecz po cóż słów mi twoich? Za chwilę sam książę 
O wszystkim mi opowie. A teraz podążę, 
Ażeby jak najlepsze zgotować przyjęcie 
Mężowi, który idzie. Bo, powiadam święcie, 
Cóż może być milszego dla oddanej żony 
Ponad to, gdy z wyprawy wraca ocalony 
Małżonek w bramy domu? Idź, powiedz królowi, 
By śpieszył się! Gród cały hucznie go pozdrowi, 
A w domu wierna żona niecierpliwie czeka 
Tak, jako ją zostawił. Wszelakiej daleka 
Zdrożności względem niego, tylko złemu wroga, 
Ni pies, u domowego warowała proga. 
Tak! W niczym niezmieniona, precz od myśli zdradnej, 
Choć długie przeszły lata, pieczęci mu żadnej 
Nie naruszyła. Owszem, miłosne rozkosze  
Z kim innym tak jej obce — powiedzieć mu proszę! —  
Jak obcą i nieznaną jest sztuka barwienia 
Żelaza — i w tym, myślę, zbyt się nie przecenia 
Kobieta, jeśli prawda w jej słowie się mieści. 
Odchodzi.

PRZODOWNIK CHÓRU

Słyszałeś, co ci rzekła. Nad ten mózg niewieści 
Zapewne nikt ci sprawy jaśniej nie wyłoży. 
A teraz powiedz, pośle, czy zdrowy i hoży 
Powraca tutaj ku nam wraz z wojskami swemi 
Menelaj, luby władca tej ojczystej ziemi? 

POSEŁ

Nie umiem kłamstwa mieszać z radością, jeżeli 
Nie wolno z niej obdzierać drogich przyjacieli111. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Więc w słowie twym, co miłe, z prawdą się nie zgadza? 
By rozdźwięk taki ukryć, gdzie znajdzie się władza? 

POSEŁ

Znikł mąż ten spośród wojów achajskich szeregu, 
Znikł razem z swym okrętem. Mówięć bez wybiegu. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Czy w waszych oczach ruszył spod murów Ilionu? 
Czy burza go odcięła, ta zwiastunka skonu? 

POSEŁ

Ni łucznik wielce sprawny trafiasz w samo sedno: 
Odkryło ogrom klęski twoje słowo jedno. 

PRZODOWNIK CHÓRU

A jakież o tym zdanie wśród innych żeglarzy? 
Czy uszedł zdrów? Czy uległ burz potędze wrażej? 112 

POSEŁ

Nikt pewnych nie ma wieści, prócz jednego Słońca —  
Żywiciel ziemi, Helios, świadomy jest końca113. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Jak było z tym orkanem, co wasze okręty  
Nawiedził, w gniewie bożym tak srodze poczęty? 

POSEŁ

Czyż godzi się zakłócać dnia słoneczne blaski 
Złowróżbną wiadomością, tracić rozkosz łaski 
Niebiańskiej? Jeśli poseł ze smutkiem na skroni 
Do grodu rodzinnego z nowiną przygoni. 
O klęsce wojsk, gdy powie, jaka wspólna rana 
Została jego miastu biednemu zadana 
Na skutek ran przemnogich, które mężom, w pole 
Z domostwa wywołanym na wojenne bole, 
Ciął Ares obosiecznym, ulubionym biczem, 
Podwójnych nieszczęść sprawca114 — jeżeli z obliczem 
Posępnym taki poseł do swoich przybieży, 
Złą wieścią obładowan, czyż go nie należy 
Powitać straszną pieśnią Erynij115? Lecz jeśli, 
Przybywszy, swoim ziomkom ucieszonym skreśli 
Szczęśliwy obrót walki, jakżeż ma on wtedy 
Rzecz dobrą łączyć razem z grozą krwawej biedy, 
Zmuszony przypominać, jaka burza sroga 
Spłynęła na Achajów nie bez gniewu boga116? 
Tak, ogień razem z wodą, dwa żywioły sprzeczne, 
Kłócące się wzajemnie, tym razem w bezpieczne 
Przymierze weszły z sobą, aby wspólną mocą 
Nieszczęsne zgnieść Argiwy. Zguba przyszła nocą. 
Od Tracji zadął wicher117 i począł okręty 
Rozbijać o okręty. Orkan niepojęty. 
Smagając rozhukane fale biczem gradu 
I deszczu, porwał statek i zgubił bez śladu 
W pomrokach. Lecz gdy słońce zabłysło w przestworze, 
Egejskie myśmy wówczas zobaczyli morze, 
Osiane kwiatem trupów i floty szczątkami. 
My tylko uszli cało. Jakiś bóg nad nami  
Zlitował się, nie człowiek, po odmęcie wody 
Na tramie118 ocalałym uniósł nas bez szkody — 
Wyżebrał nas czy wykradł. Szczęście nam przy sterze 
Usiadło, że ni fala nasze kotwie119 bierze, 
Ni rzuca nas ze statkiem na wybrzeżne skały. 
Lecz choć uszliśmy z życiem, przecież dzień nas biały 
Radością nie napełniał, owszem, troski nowe 
O wojsko rozpierzchnięte obiegły nam głowę. 
Ktokolwiek z nich żyw jeszcze, o tym tylko baczy, 
Że myśmy potraceni. Możeż być inaczej? 
I my tak samo o nich myślimy tej chwili. 
Bodajby jak najlepiej bogowie zrządzili 
To wszystko! Ale wierzaj, że z tej gorzkiej nędzy 
Pierwszego Menelaja powitasz co prędzej, 
Jeżeli go gdziekolwiek widzi promień słońca 
Przy życiu i przy wzroku: rodu jego końca 
Nie pragnie jeszcze Zeus, jest jeszcze otucha, 
Że wróci... To słyszący prawdy duch twój słucha. 

CHÓR

Któż pierwszy to imię, któż 
W cichy, spokojny, 
Zła nieświadomy puścił świat? 
Zgodne z posiewem burz, 
Snać niewidzialny wynalazł je duch, 
Przeczuwszy los, 
Który na ziemię tę padł. 
Miasta walący cios, 
Rozbijający w puch 
Rycerzy zastęp zbrojny 
I druzgocący okręty — 
Oto, co znaczy 
To imię, pełne rozpaczy! 
Gdy wstała z miękkiego łoża 
Helena, sprawczyni wojny, 
Gdy, na zachodzie wszczęty, 
Poniósł ją wicher przez morza 
Odmęty, 
Pospieszył za nią wślad 
Nad Simoidu120 brzeg. 
Na bujny puszcz manowiec 
Wszelaki odważny łowiec, 
Wszelaki krwi żądny człek. 
Ale złowróżbny ten ślub, 
Urodzon z winy, 
Co praw gościnnych kłóci mir121,  
Miał wnet wykopać grób. 
Aby weń strącić Ilionu gród. 
Zeusa gniew 
Przytłumił dźwięki lir. 
Zdusił radosny śpiew, 
Którym niebaczny lud 
Witał te zaślubiny: 
Jakkolwiek nierychliwy, 
Groźnie przybieży 
I zgasi hymny dziewierzy122. 
O miasto ty Priamowe, 
Smutnej dożyłoś godziny! 
Ogrodzie ty sędziwy, 
Na twoją starą głowę 
Od niwy, 
Gdzie krwi się rozpienił wir, 
Klątewny się wali strach! 
Parys — tak naród łka blady —  
Winien jest naszej zagłady. 
On wiarołomca i gach! 
Wychował ci pewien człek 
Lwie szczenię, 
Z pustynnych zabrane leż123. 
Od piersi matki odjęty. 
Nieraz ten młody zwierz, 
Jak dziecko zgoła, 
Na łonie jego legł. 
Pomiędzy pacholęty 
I między starszymi wesoła, 
Przekrotochwilna124 zabawa: 
Na łapkach przed nimi stawa, 
Do stóp się żenie125, 
Liże mu ręce, 
Gdy głodny, oczy niemowlęce 
Pokornie k’niemu podnosi, 
O strawę prosi. 
Ale dorósłszy, w ten czas 
Objawił 
Swoich rodziców krew. 
Płacąc tak za opiekę, 
Wpadł rozjuszony lew 
Pomiędzy trzodę, 
Mięsem się jagniąt pasł, 
Posoki wylał rzekę. 
Przestrach napełnił zagrodę, 
Rozpierzchły się domowniki, 
A zwierz wciąż szalał dziki, 
We krwi się pławił. 
Tak z woli boga 
Dla wszystkich straszna wstała trwoga, 
Gdy nieszczęść groźny wróżbita 
W progi zawita. 
Weszła ci w gród Ilionu 
Nadobna, hoża, 
Spokojna, by cichy błękit morza... 
Klejnot najdroższy pomiędzy klejnoty126, 
Oczu promienny pocisk złoty, 
Miłości czarowny kwiat. 
Lecz urok szybko zbladł — 
Kara żyje! 
Ślub zapowiedzią stał się skonu 
Cnej Priamidów chwały. 
Zeus, pomstą rozgorzały 
Za praw gościnnych srom, 
Sam ci wprowadził ją w dom, 
Ni krwawą Eryniję! 
Stare powiada przysłowie: 
„Bogactw dostatek 
Bez dziedziczących nie mrze dziatek, 
A między kwiaty szczęścia wszak się plemi 
Zielsko niedoli”. Jać się z temi 
Słowy nie godzę, lecz wciąż 
Twierdzę, że grzeszny mąż 
Płodzi grzechy 
I że w pokoleń się osnowie 
Przebija ojców wina127, 
Że zbożna zaś rodzina 
Zbożny wydaje plon: 
Dla świata ci będzie on 
Krynicą cnej pociechy. 
Pycha, z nieszczęściem ludzi 
Wciąż igrająca, pychy wielkiej 
Nowy, we winy bogaty 
Obraz na światło budzi — 
Aż przyjdzie chwila, gdy z zbrodni 
Świeży się płód128 zapłodni: 
Rodu zatraty 
Sprawca posępny, 
Niezwyciężony, niedostępny 
Powstanie demon, syn Aty129 
Z obliczem swej rodzicielki.  
Lecz Sprawiedliwość, co rada 
Jasnymi blaski opromienia 
Chat zadymione ściany, 
Gdy zbożne życie w nich włada, 
Odwraca od domu oblicze, 
Gdzie ręce kryje zbrodnicze 
Płaszcz, złotem tkany; 
Bogactw potęga 
Nigdy do serca jej nie sięga. 
Ona li cnotę na łany 
Słoneczne wywodzi z cienia. 
W płaszczu królewskim zjawia się na rydwanie Agamemnon; za nim Kasandra130 z oznakami prorokini: w przepaskach wełnianych we włosach i z laską wawrzynową w ręku.

PRZODOWNIK CHÓRU

Witaj nam, królu, 
Możny zdobywco Troi, 
Potomku Atreuszowy! 
Jakimi cię słowy 
Dziś uczcić mam? 
Dusza się boi 
Przesadnej dziękczynień miary, 
Lecz wielki to byłby kłam, 
Gdyby uszczuplić chciała, 
Czego wymaga twa chwała. 
Ludzki to nałóg stary, 
Że się kochamy w pozorze, 
Przekraczający granice 
Słuszności. 
Niejednokrotnie dla bolu 
Współbolejące mamy lice, 
Ale nie zawsze wnika nam do duszy 
Kolec ich krwawych katuszy; 
A gdy wesołych przyjmujemy gości, 
W nieszczery się uśmiech stroi 
Nasza obłudna twarz. 
Przedsię dobrego pasterza, 
Gdy pilną ma straż 
Nad swego ludu trzodą, 
Błyski wodnistej przyjaźni, 
Którymi fałszywe lśnią oczy, 
Nigdy nie zwiodą — 
Ty lud swój znasz! 
Przyznaję najwyraźniej: 
Rozumnyś mi nie był wódz, 
Który roztropnie ku swym celom zmierza, 
Gdyś, nazbyt ochoczy, 
W sprawie Heleny 
Przygotowywał bój. 
Życie najbliższych było ci bez ceny, 
Ofiarą ich chciałeś zmóc 
Niechętliwego żołnierza, 
Wiodąc na straszny go znój, 
Na skon! 
Lecz dziś wśród naszych łon, 
Gdy trudne dzieło dobiegło już końca, 
Życzliwość znajdziesz radosną. 
A wzrok badawczy twój 
Rozpozna niebawem, 
Kto się tu rządził prawem, 
Kto jego był obrońcą, 
Kto zaś w tym mieście twem 
Parał się z złem, 
Przez kogo grzechy tu rosną. 

AGAMEMNON

Nasamprzód131 memu Argos i ojczystym bogom 
Godziwe pozdrowienie! Przez nich widzę drogą 
Mą ziemię, przez nich karę słuszną Priamowy 
Otrzymał gród. Zaiste! Nie pustymi słowy 
Głoszono tu wyroki na twierdzę Ilionu: 
Do urny śmiercionośnej, rozstrzygając skonu 
Rozlicznych mężów sprawę, rzucili bogowie 
Swe gałki, zaś do drugiej, przynoszącej zdrowie, 
Nadzieja przystąpiła z próżnymi rękoma. 
Dotychczas jeszcze miasta pożoga widoma, 
Tlą jeszcze się ofiary nieszczęścia. Niedługo 
I ty się w nic rozwiejesz, ciemna dymu smugo, 
Wijąca się nad bogactw popalonych zgliszcza. 
Niech za to wierna dzięka bogom się uiszcza: 
Z ich łaski nieprzyjaciel wpadł w nasze obieże, 
Trojański gród argiwskie stratowało zwierzę, 
Gdy zbrojne, z wnętrza konia urodzone plemię132 
Rzuciło się o Plejad zachodzie133 na ziemię, 
By, ni to lew niesyty, napić się posoki 
Królewskiej! Ten ci bogom nasamprzód głęboki 
Złożywszy hołd, ku tobie zwracam się tej pory. 
To wszystko, co mi rzekłeś, zawszeć jestem skory 
Pamiętać, gdyż z twoimi zgadzam się słowami. 
Niewielu przedsię znajdziesz takich między nami, 
Co patrzą bez zawiści na szczęśliwą dolę 
Swych bliźnich, chociaż zazdrość podwaja nam bole, 
Albowiem gdy do serca wsączy swą truciznę, 
Rozkrwawia jeszcze bardziej naszą krwawą bliznę: 
Nie dosyć, że nas brzemię troski własnej trudzi, 
Lecz jeszcze nas przygniata szczęście innych ludzi. 
Wiem o tym z doświadczenia. Zawszem najwyraźniej 
Ułudę tylko widział w zwierciedle przyjaźni, 
Na miejscu życzliwości pustem chwytał mary. 
Odyssej134 tylko jeden dotrzymał mi wiary, 
On jeden, choć niechętnie poszedł z mą wyprawą135, 
Rad dzielił ciężkie jarzmo, niedolę mą krwawą. 
Dziś nie wiem, czy on żywie136, czy spoczął już w grobie. 
Wszelakie inne sprawy rozważymy sobie 
Na wspólnej naszej radzie, pilne sprawy miasta 
I bogów... Niech, co dobre, mnoży się i wzrasta — 
To naszą będzie troską! A gdzie jest wskazane 
Lekarstwo, aby wyciąć czy wypalić ranę, 
Roztropnie tam usuniem wrzodu powód srogi. 
A teraz w dom swój wejdę, przywitam swe bogi, 
Co precz mnie stąd wysławszy, znów mnie powrócili.  
Niech przedsię mi zwycięstwo sprzyja każdej chwili! 
Podczas ostatnich wyrazów wyszła z bramy pałacu Klitajmestra i podąża ku rydwanowi. Staje pomiędzy Agamemnonem a Chórem. Towarzyszące jej służebnice z wałkami tkanin w ręku zatrzymują się w bramie.

KLITAJMESTRA

zwrócona do Chóru
Sędziwa rado Argu, cni obywatele! 
Nie wstydzę ja się wyznać przed wami, jak wiele 
Miłości mam dla męża: i nieśmiałość bowiem 
Opuszcza nas z latami. Przeto wam opowiem, 
Nie cudzą nauczona dolą, tylko swoją, 
Jak wiele wycierpiałam, gdy on był pod Troją. 
Już w tym jest ból niemały, jeśli opuszczona 
Przez męża, dom samotny zamieszkuje żona, 
A jakżeż te katusze bez ustanku rosły, 
Gdy wieści coraz sroższe przynosiły posły. 
Bo jeśliby te wszystkie był otrzymał rany 
Mój mąż, o których goniec za gońcem wysłany 
Obwieszczał, jużcić skórę miałby jako siatka 
Dziurawą, a jeśliby, jak nam wieść nierzadka 
Głosiła, miał był polec, byłby ni trójciały 
Geryjon137 i, zabity, zająłby wspaniały, 
Potrójny kawał ziemi każdą z swych postaci. 
Zdawało mi się nieraz, że życiem opłaci 
Mój umysł te rozpaczne, nieustanne wieści. 
Toć nieraz miałam stryczek z tej wielkiej boleści 
Na szyi, tylko ludzie zdjęli go przemocą. 
zwrócona ku rydwanowi
Dlatego mnie tu widzisz samotną, sierocą, 
Bez syna, Orestesa. Lecz niech się nie boi, 
Nie dziwi się twe serce! Ten miłości mojej 
I twojej luby zakład dobrą ma dziś pieczę: 
Fokijczyk138 Strofios wziął go. On mi bowiem rzecze —  
Tak było — o tej grozie, która czeka ciebie 
U murów Ilijonu, i w jakiej potrzebie 
Nasz ród się znaleźć może, jeśli rada miasta  
Ulegnie buntom tłumu, bo gdzie brak jest własta139,  
Tam ludzkim jest zwyczajem deptać jeszcze bardziej 
Upadłych. Takim słowem chyba nikt nie wzgardzi: 
Nie chował się w nim podstęp. Co do mnie, to jużci140 
Łez tyle wypłakałam, że w wnętrza czeluści  
Już wszystkie wyschły zdroje, a zaś od czuwania 
Blask oczu moich przygasł, mrok mi go zasłania. 
Zbyt długom cię czekała — czekałam daremnie, 
Czy ogniem twoich wieści nie rozpłoną ciemnie. 
Najlżejszy trzepot skrzydeł nikłej, wątłej muszki 
Ze snu mnie, widzisz, budził, a w sen twojej służki 
Spływały większą falą bole twe i smutki, 
Niż mógłby ją pomieścić w swej chwili tak krótkiej. 
To wszystko dziś przebywszy, w duszy swojej ważę. 
Jak witać cię, jak nazwać! Psa, owczarni strażę, 
Pozdrawiam dzisiaj w tobie, zbawczą linę statku, 
Potężny filar domu, zaporę upadku, 
Jedyne dziecko ojca, ląd, co wbrew nadziei 
Żeglarzom się ukazał, po strasznej zawiei  
Przecudny dzień słoneczny, źródło wśród manowców, 
Rzeźwiące świeżą wodą strudzonych wędrowców! 
Rozkoszą jest wyjść cało z niebezpieczeństw burzy, 
Więc takie niech ci dzisiaj pozdrowienie służy, 
A wszelka niechaj zawiść ucieka! Zbyt wielu  
Katuszy doznaliśmy. Drogi przyjacielu, 
Zejdź teraz z tego wozu! Tylko stopy swemi 
Nie wolno ci dotykać brudnych pyłów ziemi, 
Pogromco Ilijonu! A czemuż, służebne, 
Zwlekacie? Gdzież te sukna, pod nogi potrzebne? 
Pokrowiec purpurowy drogę mu wymości 
Do domu, gdzie go dzisiaj dłoń Sprawiedliwości 
Wprowadza niespodzianie. Zaś resztę, co trzeba, 
Skrzętność moja, snu wroga, zrządzi z wolą nieba. 
Służebnice rozkładają sukna.

AGAMEMNON

Strażniczko mego domu, luba córko Ledy! 
Stosownie do tej długiej rozłączenia biedy 
Długimi witasz słowy. Przednią rozkosz wzbudza 
Pochwała, gdy ją warga podaje nam cudza. 
Białogłów obyczajem nie wypada tobie 
Rozpieszczać swego męża, ani też w sposobie  
Pozdrawiać barbarzyńskim, wlokąc się po ziemi. 
Daj spokój tej purpurze!141 Z bóstwy potężnemi 
Nie myślę iść w zawody: takiej czci li bogi 
Są godne. Człek śmiertelny, kroczyć ja bez trwogi  
Nie umiem po kobiercach. Czcij mnie jak człowieka, 
A nie zaś jako boga! Sława ma nie czeka 
Barwnego podścieliska, ni wzorzystej szaty, 
A w łaskę bóstw niebiańskich ten tylko bogaty, 
Kto umiał zbyć się pychy. Szczęśliwym zwać można 
Li tego, kto szczęśliwie skończył żywot. Zbożna 
Uciecha spłynie na mnie, gdy będę gotowy  
Tak czynić, jako tymi wypowiadam słowy. 

KLITAJMESTRA

Oporu niech nie budzi w tobie me życzenie!  

AGAMEMNON

Nie! Ja życzenia swego — wiedz o tym! — nie zmienię. 

KLITAJMESTRA

Czyś z strachu przed bogami takie złożył śluby?  

AGAMEMNON

Wiem lepiej, jak rozumne są moje rachuby.  

KLITAJMESTRA

A Priam gdyby takie spełnił czyny duże?  

AGAMEMNON

Zapewne, że w zwycięskiej chodziłby purpurze.  

KLITAJMESTRA

Niech ludzkiej się przygany serce twe nie boi!  

AGAMEMNON

Głos ludu moc i wagę posiadł w duszy mojej.  

KLITAJMESTRA

Niegodzien jest zazdrości, komu nie zazdroszczą.  

AGAMEMNON

Niedobrze, gdy kobiety swarzą się i złoszczą.  

KLITAJMESTRA

Przystoi szczęśliwemu ulec choć na chwilę.  

AGAMEMNON

Zwycięstwo swe czyż tyle sobie ważysz, tyle?  

KLITAJMESTRA

Zwycięzcą tyś, lecz proszę, ustąp, jakoć mówię! 

AGAMEMNON

Jeżeli tego pragniesz... Hej, zdjąć mi obuwie,  
jedna z służebnic odwiązuje mu sandały
Strzegące mojej stopy! Nie chcę, aby z góry 
Padł na mnie gniewny pocisk bóstw, co tej purpury  
Zawiścić łatwo mogą. Jać z pokorą w sercu 
Chcę kroczyć po tym srebrem dzierganym kobiercu. 
Dość o tym! 
wskazując na Kasandrę
Ty życzliwie przyjmij w nasze progi 
Tę obcą: na łagodnych władców wielkie bogi 
Przychylnym patrzą okiem — nikt też rad nie zgina 
Pod jarzmo swojej szyi. Ta piękna dziewczyna, 
Ten skarb, ten z wszystkich ozdób kwiat najnadobniejszy, 
Podarek wojsk, w czas ze mną przybyła dzisiejszy. 
A teraz niechaj zadość twej woli się stanie: 
Do domu swego wkroczę po kraśnym142 dywanie. 

KLITAJMESTRA

Jest morze — a któż morze to wyczerpie do dna? 
W purpury sok przemnogi głębia jego płodna, 
W kosztowny płyn, stworzony, by barwił nam szaty. 
Dziękować bogu, dom nasz, w dobytek bogaty, 
Nie zaznał, królu, nigdy, co znaczy ubóstwo — 
Nie jedną, ale tkanek143 zdeptałabym mnóstwo 
Za cenę twego życia, gdyby mi tak wróże 
Uczynić rozkazali. Drzew liściwia duże 
Z zdrowego wyrastają korzenia i tonią 
Swych mroków dom od spieki Syriuszowej bronią144. 
Po zimie ty nam wiosnę przynosisz, w ogniska 
Naszego stając progach. Gdy Zeus wyciska 
Sok winny z cierpkich jagód, słoneczne upały 
Miłemu ustępują chłodowi — wspaniały, 
Zwycięski bohaterze, tyś dla nas tym chłodem! 
Agamemnon przekracza progi pałacu, za nim Klitajmestra, mówiąca

KLITAJMESTRA

Zeusie, o Zeusie, nie daj się z zawodem 
Mym chęciom spotkać dzisiaj! Coś zamierzył, boże, 
Niech dzisiaj się wypełni w tym królewskim dworze! 
Wychodzi.
Scena się opróżnia: pozostaje tylko Kasandra stojąca na rydwanie i Chór starców.

CHÓR

Czemu precz się już nie ruszy  
Ten widziadeł straszny tłok, 
Co lękliwej mojej duszy 
Niepokoi wzrok? 
Nieproszone słowa wieszcze 
Czemu ciągle jeszcze 
Nie przestają brzmieć? 
Są ni ta wiewna sieć  
Snów-majaków, co dokoła 
Oblegają nas —  
Czemu, czemu w żadnej mierze 
Serce rozwiać ich nie zdoła? 
Długi minął czas, 
Gdy okrętów zbrojnych las, 
Na Ilion wiozących rycerze, 
Piaszczyste opuścił wybrzeże. 
Teraz wszyscy już wrócili, 
Świadkiem tego jestem sam — 
Moim oczom któż tej chwili 
Zadać może kłam? 
Przecież coraz smutniej 
Drży w mej piersi, acz bez lutni, 
Śpiew Erynij! Ach! 
Bezlitośny strach 
Wygnał mi nadzieję z łona! 
Serce, pełne trwóg, 
Wielką klęskę dziś nam wieści. 
Dusza moja zrozpaczona 
Błaga, iżby bóg 
Wbrew przeczuciom zło to zmógł, 
Ażeby zapowiedź boleści 
Zamienił w dzień chwały i cześci145!  
Komu zbyt bujne kwitnie zdrowie, 
Ten w samą porę się dowie, 
Jak rychłe są zdrowia ostatki: 
Ręka choroby-sąsiadki 
Pod jego wkopuje się wał! 
Pomyślność zbyt prosto płynąca 
Łatwo swe czółno roztrąca 
O skryte krawędzie skał. 
A kto się odważy z swej łodzi 
Zbyteczny bogactw ładunek 
Wyrzucić, 
Ten może dom swój zasmucić, 
Ale frasunek 
Statkowi jego nie szkodzi, 
Owszem, wybawić go może — 
Resztę dobytku ocala. 
Gdzie plenne wyrosło zboże 
Z Zeusa łaski przehojnej, 
Tam lud ma żywot spokojny 
Od chorób głodowych z dala. 
Ale z mrącego gdy człeka 
Krwi czarnej popłynie rzeka, 
Gdy ziemia się krwi tej napije, 
Czyjeż zaklęcia, czyje 
Znów go wywiodą na świat? 
Ów jeden jedyny, co życie 
W mogilne znów wnosił ukrycie146, 
Z ręki Zeusa padł. 
Ach, gdyby nie bogów tych wola, 
Która mi dzisiaj me wargi 
Zamyka, 
Czyżbym poskąpił języka 
Na ból i skargi? 
Taką już moja dziś dola: 
Serce w swych ciemniach kołacze. 
Ni w ogniach, dusza ma pała. 
Straszne ją szarpią rozpacze, 
Czy przyjdzie zbawienia chwila — 
Tak się daremnie wysila, 
Tak miota, tak rzuca się cała! 
Z pałacu wychodzi Klitajmestra.

KLITAJMESTRA

I ty, Kasandro, wnijdźże, wnijdź w te nasze progi! 
Użyczył Zeus ci łaski, że ci wolno w mnogiej 
Służebnic moich świcie stanąć u ołtarzy 
I patrzeć, jak się ogień ofiarniczy jarzy. 
Zejdź z wozu! Nie bądź dumna! Toć, jak wieści niosą, 
Sam nawet syn Alkmeny, ulegając losom, 
Niewoli dźwigał jarzmo147. Kto swobodę straci, 
Niech będzie rad, jeżeli z pradziadów bogaci 
Zajęli się nim państwo, gdyż dorobkiewicze, 
Wiadomo, srogie mają dla służby oblicze: 
Zda im się, że w ten sposób pańskość swą podnoszą. 
Wiesz teraz, co cię czeka — wnijdźże, gdy cię proszą. 
Kasandra milczy.

PRZODOWNIK CHÓRU

do Kasandry
Ku tobie wszak się zwraca z wyraźnymi słowy; 
Jeżeli cię już więżą nieszczęsne okowy, 
Więc słuchaj... albo... Słuchać nie masz li148 ochoty? 
Kasandra milczy.

KLITAJMESTRA

Zna język nieco inny niżeli świergoty 
Jaskółcze barbarzyńców; juścić jej do ucha 
Wniknęły moje prośby, pewnieć ich posłucha. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Posłuchaj, z tego wozu zejdź, jej bowiem rada 
Dzisiejszej twojej doli słusznie odpowiada. 

KLITAJMESTRA

Nie myślę tu się dłużej kłaniać byle komu, 
Czas tracić pode drzwiami; tam, we wnętrzu domu 
Czekają u ołtarza ofiarne jagnięta, 
Albowiem niespodzianie onać chwila święta 
W me progi zawitała... Jeżeliś gotowa 
Posłuchać, o, nie zwlekaj! A jeśli me słowa 
Twym uszom nieprzystępne, daj mi znak swą dłonią! 
Kasandra milczy.

PRZODOWNIK CHÓRU

Podobna do zwierzyny, ściganej pogonią — 
Snać bardzo dokładnego trzeba jej tłumacza. 

KLITAJMESTRA

Szalona! Z drogi pychy bynajmniej nie zbacza, 
Nie myśli zgiąć pod jarzmo karku swojej buty, 
Choć właśnie opuściła gród niewolą skuty; 
Aż krwią się cały spieni, tak się wnet przełamie 
Jej upór nieprzeparty! Ale ja w tej bramie 
Nie będę stała dłużej na szyderstwo ludzi! 
Wychodzi.

PRZODOWNIK CHÓRU

Nie gniew, tylko współczucie ta nieszczęsna budzi. 
Zejdź z wozu, uświęć los swój niewolny, sierocy, 
Te ciężkie przyjmij pęta, uległa przemocy! 

KASANDRA

Ratunku! Świat w oczach mi ginie! 
Apollinie! Apollinie! 

CHÓR

Dlaczego do pomocy wzywasz Loksyjasza149? 
A wszak ci nie dociera doń ta boleść nasza. 

KASANDRA

Ratunku! Świat w oczach mi ginie! 
Apollinie! Apollinie! 

CHÓR

I znowu nadaremnie wzywa tutaj boga, 
Któremu obojętna wszelka ludzka trwoga!  

KASANDRA

Apollinie! Apollinie! 
Ty, polowaczu pośród śmierci pól, 
Polujesz na mój ból! 
Twój pocisk raz mnie wtóry tak ugodził ninie150! 

CHÓR

Zapewne treścią wróżb jej własna będzie dola, 
Bożego bowiem ducha nie zniszczy niewola. 

KASANDRA

Apollinie! Apollinie! 
Ty, polowaczu pośród śmierci pól, 
Polujesz na mój ból!  
Ach, w jakież ty mnie progi zapędziłeś ninie?! 

CHÓR

W Atrydów dom! Gdy nie wiesz, mój ci język powie! 
Przekonasz się, że fałszu nie ma w moim słowie. 

KASANDRA

Od bogów przeklęty dom! 
Ha! Wiem ci! Krwawa rzeźnia, hańba, grzech i srom! 
Zabójców nikczemne hordy, 
Stryczki, topory, mordy! 

CHÓR

Gończego węch ma ostry ta obca niewiasta, 
Wywęszy, czego szuka: mord spod stóp wyrasta. 

KASANDRA

Ha! Widzę świadków! Znam! 
Ubite pacholęta gotują! On sam, 
On, rodzic, ich mięso zjada!151 
Straszna, ohydna biesiada! 

CHÓR

Twej wieszczej myśmy sławy wszyscy tu świadomi, 
Lecz dziś nas twe proroctwo wcale nie złakomi. 

KASANDRA

Jakiż to ona w tej chwili 
Krwawy gotuje los? 
O, biada! Biada! 
Ten potwór człeczy  
Na zbrodnie się nowe sili. 
Nowy cios 
Gdy ranę dzisiaj zada, 
Żadna jej moc nie wyleczy. 

CHÓR

Co znaczy to proroctwo, rozum mój nie zgadnie... 
O tamtym mówią wszyscy, znam ci je dokładnie. 

KASANDRA

Co czynisz, nieszczęsna żono? 
Twój ci to mąż i pan! 
O, biada! Biada! 
Wyrzec nie mogę! 
Ku łaźni go zaproszono152 — 
Koniec znasz? 
Ręce do mordu składa — 
Mord szybką wybrał drogę. 

CHÓR

Nic dotąd nie rozumiem z tego, co nam wieści: 
Nie zdołam zagadkowej wytłumaczyć treści. 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
Cóż to me widzą oczy? 
Piekieł to godna sieć! 
Przędza, wspólniczka zbrodni, 
Patrzajcie, krwią już broczy! 
Radosne hymny piej, 
Wielkie wesele wznieć, 
Ty, domu straszny demonie!153 
Nowa ofiara ci płonie! 

CHÓR

Jakąż to wzywasz Erynię? 
Jacyż duchowie, krwi głodni, 
Mają radością napełnić ten dom? 
Nie cieszy mnie język twój: 
Trwożnie mi serce bije. 
Dreszcz mnie przenika srogi, 
Ni grom, 
Krwi mi się ścina zdrój. 
Jestem ni człek, 
Co od oszczepu legł — 
Nieszczęście szybkie ma nogi. 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
Cóż to me widzą oczy? 
Niech sobie pójdzie byk!154 
Trzymać go z dala od krowy!155 
Płaszcz go fałdami otoczy — 
Miejże baczenie, miej, 
Na róg cię wdzieje!... Krzyk 
Zali słyszycie? Przyjaźnie 
Krwawą gotuje mu łaźnię.  

CHÓR

Chełpić się znawstwem jej wróżby 
Wcale nie jestem gotowy, 
Przecież to widzę, że tych wieszczeń treść 
Nowy oznacza trud. 
Celem proroczej służby, 
Cóż być innego może, 
Jak nieść 
Same nieszczęścia w lud? 
Słów wieszczych moc, 
A w każdym groźna noc, 
Lęk w każdym ma swoje łoże. 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
Jakiż to straszny wiódł mnie los! 
Nędzę ci moją opowiadam w głos! 
Do tych zbójeckich kniej 
Po cóż mnie przygnał on? 
Chyba na wspólny skon, 
Bo na cóż by innego? 

CHÓR

Prorocki porywa cię szał — 
O swojej własnej doli 
Nieśpiewny nucisz śpiew! 
Ach! Jak on boli! Jak boli! 
Tak szary słowik wśród drzew 
„Itysie! Itysie!” wciąż woła.156 
Smutniejszy on żywot miał — 
Rozkoszy chwila wesoła 
Odbiegła nieszczęsnego... 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
Gdzież ze słowiczym równać mój  
Nieporównany, niezmożony znój? 
O losie spokojnym piej, 
W pierze cię stroi bóg — 
Mnie, biedną, oszczep zmógł, 
Miecz obosieczny siecze. 

CHÓR

Ach, skądże cię naszedł ten lęk? 
Skądże te dary wieszcze, 
Co takie w sercu mem 
Rozpaczne budzą dreszcze? 
Nadludzkim porwana tchem, 
Szaloną szalejesz pieśnią! 
Skąd ten złowróżbny jęk, 
Te sny, co ludziom się nie śnią, 
Natchnienie to nieczłecze? 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
Parysie, twe śluby, twe śluby  
Stały się źródłem zguby 
Najdroższej braci twej! 
Ojej! Skamandrze, ma rzeko, 
Tam, nad twym brzegiem, daleko 
Młodość ci moja wyrosła! 
A teraz we mnie masz nieszczęścia posła, 
Teraz w cierpieniu niesytem 
Wieszczyć już będę nad Kocytem, 
Nad Acherontu wodami157. 

CHÓR

Tak już wyraźnie przemawiasz tu do mnie, 
Że każde dziecko zrozumie twe słowa. 
Straszna w nich rozpacz się chowa! 
Jakby ukąsił mnie wąż, 
Tak ci mnie boli ogromnie, 
Tak ci mnie szarpie wciąż Twój ból! 
Żałość swą tul, 
O, miejże litość nad nami! 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
O grodzie zburzony, zburzony! 
Daremny trud obrony! 
Czyż mi nie będzie lżej? 
Ojej! Daremne ofiary, 
Na które ojciec mój stary 
Poświęcał hojnie swe stada, 
Iżby na miasto nie przyszła zagłada, 
Która się nad nim dziś sroży; 
I mnie wnet pocisk boży  
Na wieki o ziem powali. 

CHÓR

Zgadza się słowo twoje z poprzedniemi, 
Lecz cóż za demon dziś opętał ciebie, 
Że w tak rozpacznem się grzebie. 
Słów rozpasaniu twój duch? 
Nie szedł ci nigdy po ziemi 
Równie straszliwy słuch! 
Twój czas 
Snać ci już zgasł! 
Ach! Cóż się stanie dalej? 

KASANDRA

Nie będzie me proroctwo jak oblubienica, 
Co w ślubne otuliła zasłony swe lica — 
Zaszumi ni poranny wiatr na morskiej toni 
I, kłęby mgieł rozwiawszy, by falę wyłoni 
Nieszczęście, stokroć większe, niż wszystkie na ziemi 
Nieszczęścia! Tak! Nie będę już zagadkowemi 
Wieściła wam słowami! A was tu na świadki  
Przyzywam, iże węch mój niezwykły, węch rzadki 
Wyśledził krwawe drogi najdawniejszych zbrodni. 
Nie wyjdzie z tej siedziby chór, co jak najzgodniej 
Niezgodne nuci hymny, pieśni klątw i kary — 
Przeciwnie: krwią upojon, wylaną bez miary,  
Szaleje tłum Erynij, nie myślący wcale 
Opuszczać tego domu. W swym złowróżbnym szale 
O pierwszej śpiewa winie straszny śpiew, klątwami 
Rzucając i na zdrajcę, co małżeńską plami 
Łożnicę swego brata158. Strzały mojej siła 
Czyż chybia — czy też dobrzem w środek wyceliła? 
Szachrajskaż ze mnie wróżka, żebrząca po mieście?  
Przysięgnij, że poświadczysz, jako mnie, niewieście, 
Stojącej tu przed tobą tej gorzkiej godziny, 
Nietajne są pradawne rodu tego winy! 

PRZODOWNIK CHÓRU

I cóż, choćbym ci złożył przysięgę-rękojmię? 
Lecz tego moja dusza zdumiona nie pojmie, 
Że, wzrosła gdzieś za morzem, prawisz o tej rzeczy 
Jak człek, co się źrenicą własną ubezpieczy. 

KASANDRA

Za łaską Apollina duch ten we mnie gości. 

CHÓR

Użyczył ci jej wiedzion pragnieniem miłości? 

KASANDRA

Tak — dawniej wstyd mnie było wyznać to przed światem. 

CHÓR

Wszak prawda: zakochany zbyt czułym jest kwiatem.  

KASANDRA

O względy me walczyło jego serce boże.  

CHÓR

Odpowiedz: podzieliłaś z nim małżeńskie łoże?  

KASANDRA

Przyrzekłam, ale potem zwiodłam Loksyjasza.  

CHÓR

Już wówczas moc wieszczenia miała wróżka nasza?  

KASANDRA

Z ust moich o swej doli słyszały me ziomki.  

CHÓR

A jakżeż? Gniew Fojbosa159 nie ścigał cię gromki? 

KASANDRA

Od chwili tej nikt nie chciał wierzyć słów mych treści.  

CHÓR

Ja mniemam, że się prawda w twoich wróżbach mieści. 

KASANDRA

Ojej! Ojej! 
I znowu mnie opętał groźny duch! W swe służby 
Porywa mnie szał wieszczeń. O, nieszczęsne wróżby!  
Patrzajcie! W bramie domu, ni senne widziadła, 
Gromadka niewiniątek zabitych usiadła — 
Przez własnych swoich krewnych zarzezane dzieci! 
W ich rękach — patrzcie, patrzcie! — kawał mięsa świeci —  
To nerki ich i trzewia! Ojciec ich rodzony 
Spożywał karm tę straszną. Gdzież szukać obrony?  
Tchórz w skórze lwiej, zająwszy legowisko cudze, 
Na moim mści się panu160 — przystoi mnie, słudze, 
Zwać panem tego wodza, co zburzywszy Troję,  
Powrócił i nie przeczuł na nieszczęście swoje  
Języka zdradnej suki! Ni podstępna Ate, 
Tak łasi się, tak słowa w pochlebstwa bogate 
Do nóg mu, skomląc, rzuca, a zgubę mu knuje!  
Niewiasta morderczynią! Poszła między zbóje! 
Jak nazwać ją? Z czym stwora tego zrównać można? 
Gadzina pełzająca, nie, Scylla161 bezbożna, 
Co z statków precz porywa niebacznych żeglarzy!  
Szalona matka Hadu162, spór niecąca wraży 
Pomiędzy najbliższymi! O, jakżeż radośnie 
Krzyczała ni to w bitwie, gdy zwycięstwo rośnie, 
Szczęśliwa, że ocalon powraca do domu, 
Ty wierz mi albo nie wierz! Nie chcęć ja nikomu 
Narzucać swojej prawdy — ale przyszłość bliska, 
Że z płaczem nie odmówisz mi wieszczki nazwiska. 

CHÓR

Pojmuję Tyestesa okrutną biesiadę 
Z rodzonych jego dzieci i trwogi mnie blade 
Nachodzą na tę prawdę, szczerą, bez pozoru — 
Lecz to, co teraz słyszę, wytrąca mnie z toru. 

KASANDRA

Powiadam ci, że ujrzysz mord Agamemnona.  

CHÓR

Niech słowo to nieszczęsne na uściech163 twych skona! 

KASANDRA

Nieszczęsne będzie każde me słowo w tej porze.  

CHÓR

Gdy spełni się — lecz nigdy spełnić się nie może!  

KASANDRA

Tak pragniesz, a tam mord się gotuje niegodnie.  

CHÓR

A jakiż to mąż chciałby wykonać tę zbrodnię?  

KASANDRA

Nie dajesz sobie rady z treścią wróżby mojej.  

CHÓR

Kto mord ten ma wykonać, na tym sprawa stoi. 

KASANDRA

Językiem wszak helleńskim mówi duch przeze mnie.  

CHÓR

I pytia po helleńsku obwieszcza swe ciemnie. 

KASANDRA

O rety! O rety! 
O, jakiejż znów płomiennej doznaję podniety!  
Licejski Apollinie164! Biada mi, o biada! 
O, widzę, jaką śmierć mnie, nieszczęśliwej, zada 
Dwunożna owa lwica, co się z wilkiem sprzęga 
Od czasu, kiedy lwa jej szlachetna potęga 
Odbiegnąć ją musiała! Truciznę dlań warzy 
I jeszcze się przechwala, że w ten napój wraży 
Domiesza i dopłatę za mnie; sztylet ostrzy 
Na męża i powiada, że to jest najprostszy 
Podarek dla człowieka, co mnie wiódł tu z sobą. 
Lecz po cóż ja to noszę? Precz! Precz z tą ozdobą, 
Z tym wieńcem wokół skroni, z tym wieszczym kosturem! 
Roztrzaskam cię, nim sama w tym moim ponurem 
Utonę przeznaczeniu. Precz z wami! To wasza 
Nagroda! Niech w tym stroju inna świat przestrasza 
Wróżbitka! Sam Apollo płaszcz ten ze mnie zdziera, 
Boć widział, jak niejeden szyderczy przechera 
Wydrwiwał mnie, ubraną w te kapłańskie szaty. 
Czy druh, czy nieprzyjaciel — wszyscy mnie za katy165 
Błaźnicą przezywali. Byłam ni włóczęga, 
Żebraczka, tłuk uliczny, co po płacę sięga 
Za wróżby. Jam to zniosła! Teraz wieszcz ten święty, 
Co wieszczką mnie uczynił, w takie mnie odmęty 
Strasznego przeznaczenia bezlitośnie wtrąca! 
Nie ołtarz ci ojcowski ja zobaczę: wrząca 
Krew moja pień czerwoną zleje dzisiaj strugą! 
A jednak nie pomrzemy bez cześci! Niedługą 
Jest chwila, gdy powstanie mściciel166, co ukarze 
Swą matkę, za śmierć ojca śmierć jej niosąc w darze. 
Przybędzie z obcej ziemi, wygnaniec tułaczy167, 
I zbrodni swego rodu dopełni: rozpaczy 
Ojcowskiej jęk go przyzwie, bo taką bogowie 
Związali się przysięgą! Lecz po cóż w mym słowie 
Ten żal, ta gorzka boleść? Czylim nie widziała, 
Jak w gruzy Ilijonu rozpadła się chwała, 
Jak władców mego grodu karał wyrok nieba? 
To wszystko jeślim zniosła, czyliż mi się trzeba 
Obawiać własnej śmierci? Tak! Pójdę i zginę! 
Hadesuć to są wrótnie168 ta brama! Jedyne 
Mam tylko dziś życzenie: niech od razu we mnie 
Uderzy cios morderczy, niech śmiertelne ciemnie 
Ogarną mi źrenicę z pierwszym krwi potokiem, 
Bez kurczów niechaj zasnę ze spokojnym okiem! 

CHÓR

O wielce nieszczęśliwa, lecz i wielce mądra 
Niewiasto, tak świadoma swoich losów jądra, 
Przecz169 spieszysz do ołtarza, ni ofiarne zwierzę 
Pędzone ręką boga? Jakiż szał cię bierze? 

KASANDRA

Ratunku nie ma dla mnie, drodzy przyjaciele! 

CHÓR

I jedna chwila zwłoki daje szczęścia wiele. 

KASANDRA

Nadeszła już ma chwila, nic tu nie poradzę.  

CHÓR

Że zguba czyha na cię, przypisz swej odwadze!  

KASANDRA

Odważna śmierć największą człowieka rozkoszą.  

CHÓR

Szczęśliwi ludzie myśli takiej nie wygłoszą.  

KASANDRA

O biada! Biadać, ojcze, razem z dziećmi twymi! 

CHÓR

Cóż dzieje się? Przecz usty wołasz tak trwożnymi? 

KASANDRA

O biada!  

CHÓR

Cóż biadasz? Skąd twym sercem taki lęk owłada? 

KASANDRA

Ach, dom ten cuchnie mordem, krwią wylaną zionie!  

CHÓR

Cóż może być? Ofiara na ołtarzu płonie.  

KASANDRA

Mogilny czuję zaduch! O, lęki! O, strachy!  

CHÓR

Tak, juścić to nie słodkie syryjskie zapachy.  

KASANDRA

O drodzy! 
Odejdę! Nie utrzymam tam, w domu na wodzy 
Swych łez nad moim losem i Agamemnona. 
Nie płaczę bez powodu, jak w krzewach strwożona  
Ptaszyna. Skoro umrę, wy mi poświadczycie, 
Jak życiem ta niewiasta zapłaci za życie 
Niewiasty, jak za męża padnie mąż. Odchodzę... 
W gościnę śmierci idę w tej ostatniej drodze. 

CHÓR

Ach, żal mi! Los ten sama wywróżyłaś sobie.  

KASANDRA

Raz jeszcze się odezwę — czyż to przy mym grobie 
Żałobną ma być pieśnią? Nie! Nie! Na ten słońca 
Ostatni blask zaklinam, ażeby obrońca 
Ojcowskiej czci, gdy mścić go na mordercach będzie, 
I moją, niewolnicy, cześć miał też na względzie! 
O, dziwne życie ludzkie! Lada cień je zmoże, 
Jeżeli jest szczęśliwe, a jeśli, nieboże, 
Nieszczęsne, tak je gąbka, jak litery, zmaże170 — 
I na to ja się więcej niż na los swój skarżę. 
Wchodzi do pałacu.

CHÓR

Nikt ze śmiertelnych nie ma szczęścia dość: 
Gdy nowe szczęście zapuka do bram, 
Gdzie władnie dobytek sam, 
Zasób bogactwa przemnogi, 
Złoto przydane złotu, 
Nikt mu palcami nie pokaże drogi 
Powrotu, 
Nikt mu nie powie: „Niepotrzebnyś gość!”. 
Patrzcie! Zburzywszy Priamowy gród, 
Boży ściągnąwszy nań gniew, 
Niebiańskiej chwały zagarnąwszy plon, 
Wrócił pomiędzy swój lud — 
I oto teraz dawnych przodków krew 
Krwią własną płaci, 
Swym własnym skonem płaci innych skon. 
Słyszący o tym, któż by z naszych braci 
Chełpić się mógł, 
Że mściwy nie sięgnie go bóg? 

GŁOS AGAMEMNONA

z wewnątrz
O biada! Cios śmiertelny godzi we mnie! Biada!  

PIERWSZY Z CHÓRU

Cyt! Ciosem ktoś uderzon śmiertelnym upada.  

GŁOS AGAMEMNONA

jak wyżej
O biada! Po raz wtóry ugodzono we mnie!  

DRUGI Z CHÓRU

To króla jęk! Nie wątpić! Zabity nikczemnie!  

TRZECI Z CHÓRU

Potrzeba się naradzić, towarzysze mili, 
Co czynić nam się godzi w tej rozpacznej chwili. 

CZWARTY Z CHÓRU

Ja powiem wam, co myślę: co tchu iść należy 
Do miasta, niechaj zaraz wszystek lud przybieży!  

PIĄTY Z CHÓRU

Ja mniemam, że źle będzie, jeśli sprawę zwleczem: 
Wszystkiego my z dobytym wywiedzmy się mieczem!  

SZÓSTY Z CHÓRU

I ja tego samego, mówię, jestem zdania: 
Niech nikt z nas się nie waha, działać się nie wzbrania! 

SIÓDMY Z CHÓRU

Wiadoma rzecz: przygrywka to, co w mury miasta 
Wprowadzi nam tyranię; przewrót z niej wyrasta. 

ÓSMY Z CHÓRU

Tracimy czas, a przecież zabójczą jest zwłoka 
Dla tych, co swej przyszłości nie chcą spuścić z oka.  

DZIEWIĄTY Z CHÓRU

Bezradny tutaj stoję, lecz to wam wyłożę: 
Kto działać chce, ten łatwo na radę się zmoże.  

DZIESIĄTY Z CHÓRU

I ja tak samo myślę, boć nie ma sposobu, 
By kto pustymi słowy wskrzesił zmarłych z grobu. 

JEDENASTY Z CHÓRU

Więc cóż? Za cenę życia ma li nasze serce 
Uznawać hańbiciela domu, czcić mordercę?  

DWUNASTY Z CHÓRU

Nie! Tego mi zanadto! Raczej umrzeć radzę! 
Najgorszy los znieść łatwiej niż tyranii władzę. 

TRZYNASTY Z CHÓRU

Słuchajcie! Gdzież jest dowód? Czy te z wnętrza jęki 
To znak już całkiem pewny, że zginął z ich ręki?  

CZTERNASTY Z CHÓRU

Przedwcześnie naszych gniewów płomienie rozbłysły.  
Boć inna sprawa pewność, a inna domysły.  

PIĘTNASTY Z CHÓRU

Tak wszystkim ta się rada wielce słuszną wyda: 
Wpierw trzeba się dowiedzieć, czy zginął Atryda. 
Rozsuwa się ściana tylna sceny: widać łaźnię, w której zamordowano Agamemnona. Zwłoki jego, wielką okryte tkaniną, spoczywają w wannie; obok nich leży trup Kasandry; Klitajmestra z siekierą w ręku zastępuje drogę mężom rady, pragnącym wkroczyć do wnętrza.

KLITAJMESTRA

z czołem obryzganym krwią
Wbrew wszystkim dawnym słowom, które tak, jak pora  
Żądała, wygłosiłam, jestem oto skora 
Przemawiać wręcz przeciwnie i tego się zgoła 
Nie wstydzę. Bo gdzież człowiek, co inak171 wydoła 
Na wrogów, udających przyjaciół, tak śmiało 
Zarzucić swoje sieci, by się nie udało 
Wyskoczyć z nich i umknąć? Z dawnej ja zawiści 
To wszystko obmyśliłam, dziś się plan mój iści, 
Czas nadszedł ostateczny. Po skończonym dziele  
Widzicie mnie przed sobą, drodzy przyjaciele! 
Spełniłam i otwarcie wyznać to wam mogę, 
Iż wszystką do ucieczki zamknęłam mu drogę: 
Ogromna ci to przędza, niby sieć rybacka, 
Tkań zguby przeolbrzymia, łowiąca znienacka. 
Dwukrotnym cios zadała, dwukrotne westchnienie 
Dobyło mu się z piersi, gdy o ziem go żenie172 
Mój topór. Potem jeszcze, gdy już legł zabity, 
Raz trzeci uderzyłam — w cześć Zeusa, wśród świty 
Umarłych władnącego w podziemnej krainie173. 
Padając, tak wyzionął swego ducha ninie! 
A strumień krwi, trysnąwszy aż po moje włosy, 
Obryzgał mi to czoło kroplą czarnej rosy, 
Radując mnie, jak pola cieszy deszcz wiosenne, 
Gdy padłszy z nieba, kiełki z ziarn dobywa plenne. 
Tak rzecz się ma, widzicie! Cieszcie się, panowie 
Argiwscy, jeśli wolę macie po mym słowie 
Radować się, jak ja się raduję! A gdyby 
Przy zmarłym można czaszę wznieść bez żadnej chyby174. 
Godziłoby się tutaj, tak jak rzecz jest godna, 
Że on swój kielich zbrodni wypił dzisiaj do dna.  

PRZODOWNIK CHÓRU

Truchleję na twój język! Niewiasto bezbożna! 
Przy zwłokach swego męża czyż tak mówić można? 

KLITAJMESTRA

Pragniecie wmówić we mnie szał i obłąkanie! 
Odważnam białogłowa! Niech, co chce, się stanie, 
Wy gańcie mnie lub chwalcie — mówię bez obsłonek — 
To dla mnie obojętne. Oto mój małżonek, 
Patrzajcie! Agamemnon! Serce się nie boi: 
Śmierć jego to mistrzowskie dzieło ręki mojej! 

CHÓR

O, jakich trujących ziół 
Wyrosłych z ziemi łona 
Najadłaś się dzisiaj, szalona 
Niewiasto? 
Z głębin mórz 
Jakiegoś się jadu napiła, 
Że taka w tobie wre zbrodnicza siła? 
Klątw nie okiełzać ci już: 
Pogardy czeka cię dół, 
Za bramy wyświęci cię miasto. 

KLITAJMESTRA

Skazujesz mnie tej chwili na sromne wygnanie. 
Pogardą ludu grozisz! Niewczesne łajanie! 
Bo powiedz, czemuś wówczas nie obwiniał męża, 
Gdy powziął myśl haniebną, że miłość zwycięża 
Ojcowską, i, ni jagnię z swojej licznej trzody, 
Poświęcił własną córkę, mego łona młody, 
Uroczy kwiat, by trackie uspokoić burze? 
Dlaczegoście go wówczas, srodzy prawa stróże, 
Za zbrodni tych ohydę, nędznego mordercę, 
Z tej ziemi nie wygnali, gdy tak moje serce 
Skwapliwie dziś karzecie? Ale to — słyszycie? — 
Powiadam wam: deptajcie175 do woli me życie. 
Jak ja podepcę wasze, gdy chwila zagości, 
Że bóg was nieco innej nauczy mądrości. 

CHÓR

Wyniosły jest umysł twój, 
Aleć się chełpić nie radzę: 
Duszy opętał ci władzę  
Siew zbrodni; 
Mordu ślad 
Jeszczeć na twojej skroni 
Krwią niezatartą dotychczas się płoni — 
Ale opuści cię świat, 
Znojem zapłacisz za znój, 
Zemstę twa wina zapłodni. 

KLITAJMESTRA

Nie będzie mi, powiadam, żadna trwoga bliska, 
Dopóki mąż, Ajgistos, strzeże mi ogniska, 
Oddany, jako dotąd. On ci jest nam zbroją, 
On tarczą, co osłoni tę odwagę moją. 
Przysięgam — ty posłuchaj tej świętej przysięgi! —  
Na Atę i Erynis, na owe potęgi, 
Mścicielki mojej córki, klnę się — tak, na Dikę176, 
Co z rąk mych tę ofiarę przyjęła! Podwikę177 
Niejedną miał tam w Troi, podeptawszy prawa 
Swej żony. Jak wesoła kwitła tam zabawa 
Z dziewkami chryzejskimi178! A ona, kochanka, 
Co razem z nim przybyła tutaj do nas — branka. 
Wróżbitka, prorokini, na statku pomoście 
Rozkosze z nim dzieląca! Drodzy, słodcy goście 
Statecznie ukarani!... Miejcie to na względzie: 
On zginął, jakom rzekła, a ona, łabędzie 
Swe treny wyśpiewawszy, uśmiercona leży 
Przy boku miłośnika! W progi moich dżwierzy 
Wspólniczkę zdradzonego łoża wwiódł niebaczny, 
Na stypie tej pogrzebnej kąsek wielce smaczny. 

CHÓR

O Mojro! Ześlij mi skon —  
W sen wieczny, w sen nieprzespany  
Bez długiej konania męki 
Oczy mi stul! 
Albowiem on, 
Który miał pieczę nad naszymi łany, 
Mój stróż, mój król, 
Co dla niewiasty taki poniósł ból, 
Z niewiasty zginął ręki! 
Ojej! Ojej! 
Heleno, niewiasto szalona, 
Coś tyle, ach, tyle dusz 
Na śmierć skazała pod Troją! 
Na wieki wieków już 
Nie skona 
Wspomnienie winy twej, 
Skąpane w świeżej posoce! 
Klątwy straszliwe moce, 
W swych ręku mające wciąż  
Ten dom, 
Nowy na głowę moją 
Ściągnęły grom: 
Przez nie dziś zginął ten mąż! 

KLITAJMESTRA

W przystępie tego bolu 
Nie tęsknij do mogiły, 
Ani nie złorzecz Helenie, 
Że ręce jej pobiły 
Tysiączne Danaów siły, 
Że je na krwawym polu 
Podały na zniszczenie, 
Że przez nią na naszej ziemi 
Taki się smutek plemi! 

CHÓR

Demonie, którego dłoń 
Wciąż rzuca i rzuca klęski 
Na obu potomków Tantala179, 
Straszny tyś bóg! 
Piekielną broń 
Dałeś niewieście, że hymn dziś zwycięski 
Kracze, jak kruk: 
Przy zwłokach męża, wstrętny jego wróg, 
Swą zbrodnią się przechwala. 
Ojej! Ojej! 
Heleno, niewiasto szalona, 
Coś tyle, ach, tyle dusz 
Na śmierć skazała pod Troją! 
Na wieki wieków już 
Nie skona 
Wspomnienie winy twej, 
Skąpane w świeżej posoce! 
Klątwy straszliwe moce, 
W swych ręku mające wciąż  
Ten dom, 
Nowy na głowę moją  
Ściągnęły grom: 
Przez nie dziś zginął ten mąż! 

KLITAJMESTRA

Prostujesz swoje słowa, 
Mówiący o demonie, 
Zabójcy naszego rodu, 
Co żądzą pomsty płonie! 
Już w macierzystym łonie  
Zaród się klątwy chowa! 
Starego ci jeszcze wrzodu 
Nie zasklepiła się rana, 
A świeża już przezeń zadana! 

CHÓR

Groźnego wspominasz ducha, 
Waszego domu niszczyciela. 
Który — ojej, ojej, 
Przegorzkie to wspomnienie! — 
Ciągłymi ofiary zaściela 
Krwawy ślad dróg  
Niesytej pomsty swej. 
Ale on boga li słucha, 
Bo wszystkim kieruje bóg! 
Bez niego nic się nie dzieje, 
On na dni naszych koleje 
I dzisiaj smutek ten żenie! 
Ojej! Ojej! 
O królu mój, królu! 
Jak opłakiwać cię mam? 
Jak żegnać w godzinie tej, 
Gdy dusza ma pełna jest bólu, 
Gdy się w rozpaczy błąka? 
Podstępny cię zabił kłam. 
Bezbożny grzech! 
Uwikłan w sieci pająka, 
Ostatni wydałeś dech! 
O biada! O biada! 
Powiązanego zabiła cię zdrada! 
Daremny opór: 
Ciął obosieczny cię topór.  

KLITAJMESTRA

Mym zwiesz to dzieło? Mary! 
To nie Agamemnona 
Małżonkę masz przed sobą! 
Upioremć jest ta żona, 
Ku zemście wyznaczona, 
Odwiecznym duchem kary,  
Co dom ten okrywa żałobą. 
Co chłonie obiatę nową 
Za ucztę Atreuszową. 

CHÓR

Któż świadkiem ci tu będzie, 
Że mord nie spełnion jest przez ciebie, 
Ach, któż? Ojej! Ojej! 
Duch, mściciel winy twej, 
On, co w nieszczęściach grzebie 
Z dawna wasz ród, 
Tylko podżegnął cię k’niej! 
Posępny Ares, w rozpędzie 
Szalonym kroczący w bród 
Krwi bratniej, coraz to więcej 
Wylewa posoki dziecięcej — 
W swej drodze on nie ustoi! 
Ojej! Ojej! 
O królu mój, królu, 
Jak opłakiwać cię mam? 
Jak żegnać w godzinie tej. 
Gdy dusza ma pełna jest bólu, 
Gdy się w rozpaczy błąka? 
Podstępny cię zabił kłam, 
Bezbożny grzech! 
Uwikłan w sieci pająka, 
Ostatni wydałeś dech! 
O biada! O biada! 
Powiązanego zabiła cię zdrada! 
Daremny opór: 
Ciął obosieczny cię topór. 

KLITAJMESTRA

Niegodnyż jego był ten skon? 
Azali180 zdrady i sromu 
Do swego nie wniósł domu? 
Nic nie uczynił on? 
Nic! Tylko córkę, Ifigenię, 
Nieopłakane moje mienie, 
Pozbawił życia, ach! 
Jeżeli zabić miał prawo, 
To cierpieć jego jest prawem! 
W Hadesie, tonący w łzach, 
Niech w rozżaleniu się krwawem 
Nie skarży, że zginął krwawo! 
On, sprawca wszystkich zdrad, 
Od miecza zdradnego padł. 

CHÓR

Zbawiona181 zmysłów, nie wie 
Dusza, co począć już, 
Gdzie zwrócić na tor się najprostszy! 
Patrzący na domu ruinę, 
Snać na wiek wieków ginę 
Bez rady! 
Widzę, zbliżają się grady, 
Nie w kroplach deszczu, lecz w krwawej ulewie 
Nadciąga ciężar burz! 
Na nowym brusie182 Sprawiedliwość ostrzy  
Do nowej pomsty swój nóż.  
Ojej! Ojej! 
O ziemio, ziemio najświętsza, 
Czemuś do swego nie wzięła mnie wnętrza? 
Czemuś mi patrzeć kazała, 
Jak padła jego chwała 
W srebrzystej wannie tej? 
Któż mu wykopie grób? 
Któż po nim płakać będzie? 
Czy ty, zwaliwszy go do swoich stóp, 
W dół go zepchnąwszy ciemny, 
Zechcesz żałobne ogłaszać orędzie? 
Lej łzy obłudne, lej! 
Czelnie183 nad zmarłym tym biadaj, 
Hołd jego duszy składaj 
Nikczemny! 
W bożego męża cześć 
Któż hymn żałosny może wznieść? 
Na jego grobie 
Któż w szczerej zapłacze żałobie?  

KLITAJMESTRA

Nie tobie składać taki dług! 
Z mej ręki padła ta głowa, 
Moja go ręka pochowa — 
Nie trzeba żadnych sług! 
Córce przystoi czcić rodzica: 
Ifigenia bladolica 
Wyjdzie nad rzeki brzeg184. 
Ku ciężkiej wyjdzie toni, 
Jękiem nabrzmiałej i skargą  
Po nieskończony wiek, 
Ust jego dotknie się wargą, 
Czule się k’niemu nakłoni, 
W uścisk go zamknie swój, 
Nad śmierci powiedzie zdrój. 

CHÓR

Zarzut ścigają zarzuty — 
Któż by rozstrzygać śmiał? 
Od miecza ten zginął, kto mieczem 
Wojuje; kto zbroił, od doli 
Smutnej się nie wyzwoli! 
Odwieczne 
Takie jest prawo bezsprzeczne 
I póki w niebie bóg, ten zakon luty185 
Na zawsze będzie trwał. 
Chcieć gałąź odciąć, z przekleństwem człowieczem  
Zrosłą, daremny to szał! 
Ojej! Ojej! 
O ziemio, ziemio najświętsza, 
Czemuś do swego nie wzięła mnie wnętrza?  
Czemuś mi patrzeć kazała, 
Jak padła jego chwała 
W srebrzystej wannie tej?  
Któż mu wykopie grób? 
Któż po nim płakać będzie? 
Czy ty, zwaliwszy go do swoich stóp, 
W dół go zepchnąwszy ciemny, 
Zechcesz żałobne ogłaszać orędzie? 
Lej łzy obłudne, lej! 
Czelnie nad zmarłym tym biadaj, 
Hołd jego duszy składaj  
Nikczemny! 
W bożego męża cześć  
Któż hymn żałosny może wznieść? 
Na jego grobie 
Któż w szczerej zapłacze żałobie? 

KLITAJMESTRA

Prawdę wyrzekły twe słowa. 
Jam ci też przysiąc gotowa 
Plejstenidów186 demonowi, 
Że zniosę już sama ten srom, 
Jeżeli tylko opuści nasz dom, 
Jeżeli inny złowi 
Ród, 
W któryby wwiódł 
Ten grozy ciężar wszytek187! 
Najmniejszy mi starczy dobytek, 
Jeżeli mściwych pozbędziem się hord, 
Wzajemny mord 
Nasze opuści progi. 
Na scenę z prawej strony wchodzi Ajgistos w płaszczu królewskim, zbrojną otoczony świtą.

AJGISTOS

O dniu sprawiedliwości, dniu jasny i błogi! 
Dziś wierzę, iż na ludzkie spoglądają drogi 
Bogowie i że karzą wszystkie grzechy ziemi. 
Rozkoszy! Oto w płaszczu Erynij mściwemi  
Rękami uprzędzonym leży tej godziny 
Przede mną człek płacący stare ojców winy! 
Boć — aby wam przypomnieć bieg wypadków krwawy —  
Atreusz, ojciec tego, władca tej dzierżawy, 
Tyesta, mego ojca, a swojego brata, 
O władzę spór z nim wiodąc, wypędził na lata 
I z domu, i z ojczyzny. Po niejakim czasie  
Tyestes, powróciwszy, ufający, zda się 
Na łaskę i niełaskę u jego ogniska 
I tyle uzyskuje, że posoka śliska — 
Przynajmniej jego własna — nie pocieknie strugą 
Po ziemi rodzicielskiej. Za chwilę niedługą 
Atreusz, tego ojciec bezbożny, z nie lada 
Zapałem dla rodzica mojego układa 
Przyjęcie przyjacielskie: na ucztę go prosi 
I ciała jego dzieci upieczone wnosi. 
Nikczemnie swe zamiary ukrywając lisie, 
Pochował pod pieczyste w tej ohydnej misie 
Od rąk i nóg odcięte ich palce. Nieświadom  
Mój ojciec — któż był takim obecny biesiadom? —  
Spożywa karm zdradziecką; jakie stąd wypadło 
Nieszczęście, wszak widzicie! Rozpoznawszy jadło, 
Zajęczał, wypluł mięso i runął na ziemię, 
Rozpacznie przeklinając Pelopidów plemię188 — 
Na wieki aby zginął ród Plejstenesowy, 
Tak w bólu swoim życzył zdławionymi słowy — 
I oto wskutek czego ten tu ubit leży. 
Jam sprawcą jest zabójstwa! Niech każdy uwierzy 
W postępku sprawiedliwość! Dziecko byłem trzecie, 
I tamten mnie wypędził wraz z ojcem, mnie, dziecię 
Zaledwie w powijakach, niemowlę. Lecz potem, 
Gdym wyrósł, tak mnie Pomsta przywiodła z powrotem 
W te strony. Nie przestałem knować do ostatka  
Przeciwko moim wrogom; przeze mnie ta siatka 
Dla tego tu sprzędzona! Teraz, gdy on w mojej 
Legł matni, i me serce umrzeć się nie boi. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Niegodnie jest się chełpić zbrodnią, Ajgistosie! 
Powiadasz, żeś o jego wyrokował losie  
Sam jeden, że przez ciebie mord ten był uknuty — 
Bądź pewien, wyrok ludu nie minie cię luty: 
Ukamienować zbójcę, utłuc cię gotowi. 

AJGISTOS

Z ostatniej śmiesz urągać burty sternikowi, 
Co dzierży na okręcie niepodzielną władzę? 
O, juści ja starości twojej nie poradzę, 
By była rozumniejszą, lecz rzec się odważę, 
Iż głód i kaźń najlepsi ponoć są lekarze, 
Co z pychy nawet starców wyleczyć umieją! 
Nie widzisz tego okiem widzącym? Nadzieją 
Pocieszam się, że wierzgać nie zechcesz, mój luby, 
Przeciwko ościeniowi, gdyż nie ujdziesz zguby! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Więc śmiałeś, niewieściuchu, na wzgardę rycerzy, 
Co właśnie powrócili z tej wyprawy świeżej — 
Tak, śmiałeś, pohańbiwszy wprzód małżeńskie łoże, 
Wodzowi i mężowi uknuć śmierć? O boże! 

AJGISTOS

I to ci łzy przyniesie! Twa warga zuchwała 
Odwrotnie niźli język Orfeusza189 działa: 
On słodkim swoim śpiewem wszystkie więził twory, 
Ty zasię gniew obudzasz; szczek twój nazbyt skory 
Do kaźni cię zawiedzie, tam ci zamkną usta! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Ty królem chcesz być w Argos? O nadziejo pusta! 
Umiałeś uknuć spisek, ale podnieść dłoni  
Na niego, mord wykonać — tchórzostwo ci broni! 

AJGISTOS

Kobiety rzeczą podstęp, ja zaś podejrzenie 
Budziłem, wróg dziedziczny — przyznać się nie lenię. 
Lecz dzisiaj, gdym już posiadł te jego bogactwa, 
Spróbuję silnie ściągać cugle mego władztwa! 
Okiełzam ja przekornych! Owsem nie przepaszę  
Rumaka, by miał wierzgać, krnąbrne stadko wasze 
I głodem, i ciemnicą zacnie obłaskawię — 
W zaprzęgu chodzić będzie spokojnie i prawie. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Z tchórzostwaś go nie zgładził — ona go zabiła, 
Ohyda naszej ziemi i bogów, przemiła 
Małżonka jego własna! Lecz na obcej niwie 
Orestes jeszcze patrzy w blask słońca! Szczęśliwie 
Powróci kiedyś do nas i z boską pomocą 
Wszak pomści na obojgu swą dolę sierocą. 

AJGISTOS

Za te słowa, za te czyny 
Już twa czelność płacę wzięła. 
Drodzy moi kopijnicy, 
Cni żołnierze, hej, do dzieła! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Hej, wyciągnąć miecze z pochew! 
Już gotowe szranki moje! 

AJGISTOS

I ja jestem również gotów, 
I umierać się nie boję! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Mówisz, śmierci się nie lękasz? 
Więc spróbujmy jak najgodniej! 

KLITAJMESTRA

O, przenigdy, mężu drogi! 
Nie spełniajmy nowej zbrodni! 
Cośmy dotąd już sprzątnęli, 
Złym sypnęło dla nas ziarnem. 
Dość już cierpień, dość przelewu 
Krwi na polu tym ofiarnem! 
Wróćcie do dom, zacni starce, 
Nim doznacie męki świeżej, 
Lub spełnicie czyn niegodny: 
Co się stało, znieść należy. 
Oby tylko padać na nas 
Nie zechciały nowe klęski! 
Wszak nas ciężką przygniótł stopą 
Demon pomsty przezwycięski. 
Posłuchajcie dobrej rady, 
Choć przemawia li niewiasta! 

AJGISTOS

Co? Mam słuchać, jak ich język 
W coraz większą czelność wzrasta? 
Mam im dzisiaj puścić płazem, 
Że liczący na poparcie 
Ducha pomsty, tak nikczemnie 
Lżą mnie, pana, tak zażarcie? 

PRZODOWNIK CHÓRU

U Argiwów jużcić łaski 
Człek nie znajdzie lada jaki. 

AJGISTOS

Oho! Przyjdzie jeszcze chwila, 
Kiedy dam ci się we znaki! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Tak, Orestes gdy powróci — 
A powróci w swoim czasie! 

AJGISTOS

Wiem, że rad się nadziejami 
Wszelki człek wygnany pasie. 

PRZODOWNIK CHÓRU

Lżyj, używaj, deptaj prawa — 
Wszak to godne twego ducha! 

AJGISTOS

Jeszczeć ja ci to zapłacę, 
Jeszcze szał twój mnie posłucha! 

PRZODOWNIK CHÓRU

Tak się sierdzi, tak się puszy, 
Ni to kogut przy kokoszy. 

KLITAJMESTRA

Ty się nie trwóż! My tu pany! 
Nikt nas stąd już nie wypłoszy! 
Klitajmestra i Ajgistos giną we wnętrzu pałacu. Drzwi zamykają się za nimi. Z jednej strony rozchodzi się Chór, z drugiej świta Ajgistosa.
  1. Argos — miasto w Grecji, w płn.-wsch. części Płw. Peloponeskiego; jeden z najważniejszych ośrodków Argolidy, krainy hist. w czasach wojny trojańskiej rządzonej przez Agamemnona, naczelnego wodza wyprawy przeciw Troi. [przypis edytorski] ↩
  2. Atrydzi (mit. gr.) — Menelaos i Agamemnon jako synowie Atreusza. [przypis redakcyjny] ↩
  3. nadoprawdy (daw. gw.) — doprawdy, naprawdę. [przypis edytorski] ↩
  4. ni (daw.) — tu: niby, jakby, jak. [przypis edytorski] ↩
  5. lud argiwski — mieszkańcy Argos. Ponieważ Argiwowie byli najważniejszą grupą wojowników walczących w wojsku greckim przeciw Troi, ich nazwa w odniesieniu do tych czasów często oznaczała ogół Greków. [przypis edytorski] ↩
  6. szczęsny (daw.) — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski] ↩
  7. Ilion — Troja. [przypis edytorski] ↩
  8. jać — zaimek osobowy „ja” w połączeniu z partykułą wzmacniającą „ci” skróconą do „-ć”. [przypis edytorski] ↩
  9. szóstka potrójna — obraz wzię­ty ze starożytnej gry w kości. [przypis redakcyjny] ↩
  10. pypeć (pot.) — krosta na języku. [przypis edytorski] ↩
  11. Priam (mit. gr.) — król Troi podczas wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
  12. aleć (daw.) — spójnik „ale”, wzmocniony partykułą „-ć”. [przypis edytorski] ↩
  13. Apollo (mit. gr.) — bóg słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnik dziewięciu muz. [przypis edytorski] ↩
  14. Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patronujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski] ↩
  15. Pan (mit. gr.) — górskie bóstwo trzód. [przypis redakcyjny] ↩
  16. władyka (daw.) — władca, pan. [przypis edytorski] ↩
  17. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, pilnujące moralnego porządku świata. [przypis redakcyjny] ↩
  18. gościnności możny stróż — tak zwany Zeus Herkejos, pilnujący praw domu i nakazujący gospodarzowi uczcić gościa, gościowi uszanować gospodarza. Jego to obraził Parys, królewicz trojański, porywając i uwożąc ze sobą do Troi Hele­nę, żonę Menelausa, swego gościnnego gospodarza. Atrydzi wyru­szają więc na Troję w imię znieważonych praw Zeusa. [przypis redakcyjny] ↩
  19. Aleksander (mit. gr.) — Parys, królewicz trojański. [przypis edytorski] ↩
  20. Danaowie — dawna epicka nazwa Greków. [przypis redakcyjny] ↩
  21. żertwa (daw.) — ofiara, zwykle przez spalenie. [przypis edytorski] ↩
  22. precz — tu: daleko. [przypis edytorski] ↩
  23. ni (daw.) — tu: niby, jakby, jak. [przypis edytorski] ↩
  24. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis redakcyjny] ↩
  25. o trzech nogach — tj. na starość podpierająca się kijem. [przypis edytorski] ↩
  26. stawa (daw.) — dziś popr.: staje. [przypis edytorski] ↩
  27. córka Tyndareowa — Klitajmestra, córka Tyndareusa i Ledy, małżonka Agamemnona, siostra Heleny. [przypis redakcyjny] ↩
  28. iścić się (daw.) — ziszczać się, spełniać się. [przypis edytorski] ↩
  29. k’nam a. ku nam (daw.) — do nas, w naszym kierunku. [przypis edytorski] ↩
  30. iże (daw.) — że, iż. [przypis edytorski] ↩
  31. obiata — ofiara, ślubowanie, obietnica (w sło­wie tym występuje ten sam pierwiastek, co w słowie: „obiecać”). [przypis redakcyjny] ↩
  32. możny, królewski ptak — orzeł; starożytni wróżyli z lotu ptaków drapieżnych. [przypis redakcyjny] ↩
  33. dwuberłej — dwuberłej, gdyż przywodzili im dwaj królowie: Agamemnon i Menelaos. [przypis redakcyjny] ↩
  34. Achajowie — dawna epicka nazwa Greków. [przypis redakcyjny] ↩
  35. Teukrowie (mit. gr.) — Trojańczycy; Teukros był według podania pierwszym królem Troi. [przypis redakcyjny] ↩
  36. po stronie oszczepu — tj. po prawej stronie, gdyż oszczep noszono w prawej ręce. [przypis redakcyjny] ↩
  37. Po stronie oszczepu siedli na wierchu, zajęczycy rozszarpanej jedli niedonoszony płód! — zjawienie się orłów było znakiem wieszczym; zjawienie się ich po prawej stronie było znakiem dobrym, rozszarpywanie zaś zajęczycy mającej płód niedonoszo­ny — złym. Pojawienie się obu znaków budzi więc wątpliwości Atrydów. [przypis redakcyjny] ↩
  38. mądry wróż — Kalchas, wróżbita grecki towarzyszący wyprawie na Troję. [przypis edytorski] ↩
  39. zniszczon — krótka forma przymiotnika r.m., dziś: zniszczony. [przypis edytorski] ↩
  40. Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia. [przypis redakcyjny] ↩
  41. Artemis a. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini-łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej, bliźniacza siostra Apollina; jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis redakcyjny] ↩
  42. nadobna pani nasza — Artemis. [przypis redakcyjny] ↩
  43. Pajan (mit. gr.) — pierwotnie bóg leczenia, z czasem jego imię stało się przydomkiem bogów związanych z leczeniem: Apollina, a następnie Asklepiosa. [przypis edytorski] ↩
  44. nawa (daw.) — statek. [przypis edytorski] ↩
  45. ażeby, zagniewana, wyrodnej nie żądała ofiary, co w progi domowe nieprzepartą nienawiść by wniosła. — bogini Artemida za pomocą przeciwnych wichrów zatrzymała w Aulidzie, w Beocji, wojska greckie ruszające pod Troję. Kalchas, wróż­bita achajski, oświadczył, że bogini żąda, aby Agamemnon złożył jej w ofierze własną córkę Ifigenię. Po długim wahaniu Agamemnon zgodził się; czynem tym obudził nienawiść żony swej, Klitajmestry. [przypis redakcyjny] ↩
  46. czeka już bowiem zemsta, z krwi wyrosła — w po­jęciu starożytnych każda krew wylana woła o pomstę. [przypis redakcyjny] ↩
  47. nieźrzały (daw., gw.) — niedojrzały. [przypis edytorski] ↩
  48. Ten, co tak długi czas wszechwładzy rozkosz pił — pierwszym władcą świata był Uranos, strącony przez syna swego, Kronosa. [przypis redakcyjny] ↩
  49. wtóry bóg — Kronos, ojciec Zeusa, przez syna pozbawiony władzy. [przypis redakcyjny] ↩
  50. li (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
  51. Chalcyda, właśc. Chalkida, hist. Chalkis — miasto na wyspie Eubei. [przypis edytorski] ↩
  52. Aulida (gr. Aulis) — wojska greckie wyruszyły na wy­prawę trojańską z Aulidy, miasta w Beocji. [przypis edytorski] ↩
  53. aże (daw.) — aż. [przypis edytorski] ↩
  54. Strymon — rzeka w Macedonii; wicher wiał od Strymonu, tj. od północy, unie­możliwiając w ten sposób wojskom greckim wyruszenie właśnie na północ, tj. na Troję. [przypis redakcyjny] ↩
  55. o ziem (daw., gw.) — o ziemię. [przypis edytorski] ↩
  56. naonczas — wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
  57. płony (daw.) — jałowy; daremny; dziś: płonny. [przypis edytorski] ↩
  58. kośba — koszenie trawy lub zboża; tu przenośnie: mord. [przypis edytorski] ↩
  59. by — tu: niby, jakby; jak. [przypis edytorski] ↩
  60. by (wargi) klątw nie rzuciły, ni skargi! — słowo przekleństwa rzucone podczas obrządku religijnego na­rusza i unicestwia jego znaczenie: obrządek religijny może się odbywać tylko w zbożnej ciszy. Oprócz tego słowo przekleń­stwa jest szczególnie groźne w ustach umierającego, bo wywo­łuje Erynie. [przypis redakcyjny] ↩
  61. przemówić by rada — Ifigenii zakneblowano usta, by nie wymówiła przekleństwa w chwili śmierci. [przypis redakcyjny] ↩
  62. onać — zaimek „ona” z partykułą wzmacniającą „-ci”, skróconą do „-ć”. [przypis edytorski] ↩
  63. ongi (daw.) — kiedyś, dawniej. [przypis edytorski] ↩
  64. Jakie drogi los ten srogi wybrał ci potem, nie wiem — według podania Ifigenia nie została zabita, lecz w ostatniej chwili Artemida podstawiła zamiast niej łanię, a Ifigenię uniosła do dalekiej Taurydy (por. Ifigenia w Tauris Eurypidesa). [przypis redakcyjny] ↩
  65. przedsię (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski] ↩
  66. Apia — daw. nazwa Peloponezu, używana zanim półwysep ten został podbity przez mitycznego króla Pelopsa. [przypis edytorski] ↩
  67. mię — daw. forma (analogiczna do: cię, się) zaimka w pozycji nieakcentowanej w zdaniu; dziś: mnie. [przypis edytorski] ↩
  68. prawdziwać — konstrukcja z partykułą „-ci”, skróconą do „ć”. [przypis edytorski] ↩
  69. Hefajstos (mit. gr.) — bóg ognia i kowalstwa, opiekun rękodzielników; kulawy syn Zeusa i Hery. [przypis edytorski] ↩
  70. Ida — pasmo górskie w pobliżu Troi. [przypis edytorski] ↩
  71. na Lemnos, na Hermesa opokę — Lemnos, wy­spa naprzeciwko wybrzeża trojańskiego, była ulubioną siedzibą Hermesa. [przypis redakcyjny] ↩
  72. Athos — szczyt górski w płn.-wsch. Grecji, na Płw. Chalcydyckim. [przypis edytorski] ↩
  73. Makistos — góra na wyspie Eubei. [przypis redakcyjny] ↩
  74. Euripos — cieśnina morska pomiędzy wyspą Eubeją a lądem. [przypis redakcyjny] ↩
  75. Messapios — góra w Beocji. [przypis redakcyjny] ↩
  76. opoczysty — skalisty; por. opoka: skała. [przypis edytorski] ↩
  77. Asopos — rzeka w Beocji. [przypis redakcyjny] ↩
  78. Cyteron — góra na pograniczu Beocji i Attyki. [przypis redakcyjny] ↩
  79. wody Gorgony — Gorgopis, jezioro, które miało znajdować się w okolicach Koryntu. [przypis edytorski] ↩
  80. Ajgiplankt — góra w Megarydzie. [przypis redakcyjny] ↩
  81. Zatoka Sarońska — zatoka pomiędzy Attyką a Argolidą. [przypis redakcyjny] ↩
  82. Arachna — góra w Argolidzie. [przypis redakcyjny] ↩
  83. płomię (daw.) — dziś r.m.: płomień. [przypis edytorski] ↩
  84. widomie (daw.) — widocznie; w widoczny sposób. [przypis edytorski] ↩
  85. kruża (poet.) — dzban lub czara. [przypis edytorski] ↩
  86. juścić — konstrukcja z partykułą wzmacniającą „-ci”, skróconą do „-ć”; znaczenie: a jakże, pewnie. [przypis edytorski] ↩
  87. Jeżeli tylko uczczą opiekuńcze bogi tej twierdzy — głębokie religijne uczucie Greków nakazywało cześć i dla bogów pokonanych wrogów. Słowa te są zarazem przepowiednią: Grecy tych bogów należycie nie uszanowali i przez to poniosą niezliczone klęski w powrotnej drodze. [przypis redakcyjny] ↩
  88. zwycięstwy — dziś popr. forma N. lm: zwycięstwami. [przypis edytorski] ↩
  89. Na Troiś warownię mgłę gęstą rzuciła — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: Na Troi warownię mgłę gęstą rzuciłaś. [przypis edytorski] ↩
  90. obieża (daw.) — pułapka, matnia (dosł.: sieć myśliwska). [przypis edytorski] ↩
  91. kłam (daw.) — kłamstwo; fałsz. [przypis edytorski] ↩
  92. płonić się (daw.) — czerwienić się; zwracać uwagę swoją czerwoną barwą. [przypis edytorski] ↩
  93. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski] ↩
  94. snać a. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩
  95. w domu widmo jej włada — wg jednej z wersji opowieści za sprawą bogini Afrodyty w pałacu Menelaosa w Sparcie przebywało widmo Heleny, aby ucieczka prawdziwej Heleny z Parysem pozostała nieodkryta do chwili, gdy kochankowie szczęśliwie dotrą do Troi. [przypis edytorski] ↩
  96. Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości. [przypis edytorski] ↩
  97. plemić (daw.) — wydawać plony, rodzić, płodzić, rozmnażać; plemić się: plenić się, mnożyć się. [przypis edytorski] ↩
  98. przenosić (daw.) — bardziej cenić. [przypis edytorski] ↩
  99. zali (daw.) — czy. [przypis edytorski] ↩
  100. kłamny (daw.) — kłamliwy. [przypis edytorski] ↩
  101. uwieńczon gałązkami oliwnymi — poseł nio­sący dobrą nowinę wieńczył głowę. [przypis redakcyjny] ↩
  102. watra (reg.) — ognisko. [przypis edytorski] ↩
  103. pytyjski władca — główną świątynią Apollina była pytyjska wyrocznia w Delfach (pytia: kapłanka udzielająca proroczych odpowiedzi). Przed pałacem Agamemnona stoi posąg Apollina i do niego zwraca się poseł z powitaniem. [przypis redakcyjny] ↩
  104. byłeś nam niechętny nad Skamandru falą — tj. pod Troją. W Iliadzie Apollo jest po stronie Trojańczyków; Skamander: rzeka pod Troją. [przypis redakcyjny] ↩
  105. posłów czci i chwało, Hermesie! — bystronogi bóg Hermes był przedstawiany zazwyczaj jako poseł bogów. [przypis redakcyjny] ↩
  106. więc radzi nas przyjmijcie, bohaterzy zmarli — Grecy czcili zmarłych bohaterów; sądzili, że pomagają oni w wal­ce swym ziomkom. Powracając z obczyzny do kraju, należało się więc zmarłym przodkom uroczyste powitanie na równi z bogami. [przypis redakcyjny] ↩
  107. onymć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą „-ć”; znaczenie: tym właśnie. [przypis edytorski] ↩
  108. Priamidzi — synowie i córki Priama. [przypis redakcyjny] ↩
  109. bolu — dziś: bólu. [przypis edytorski] ↩
  110. czochry — wyraz utworzony od słowa czochrać = kudłać, a więc tyle, co kudły. [przypis redakcyjny] ↩
  111. przyjacieli — dziś popr. forma D.lm: przyjaciół. [przypis edytorski] ↩
  112. Czy uległ burz potędze wrażej? — Menelaosa zaniosła burza do egipskich wybrzeży. [przypis redakcyjny] ↩
  113. Helios, świadomy jest końca — Helios, bóg słońca, wie wszystko, co się dzieje na ziemi, gdyż promienie jego całą ziemię obchodzą. [przypis redakcyjny] ↩
  114. podwójnych nieszczęść sprawca — tj. nie­szczęść zarówno dla zwyciężonych, jak i dla zwycięzców, albo­wiem drogą ceną krwi najlepszych bohaterów okupują oni zwy­cięstwo. [przypis redakcyjny] ↩
  115. straszną pieśnią Erynij — tj. żądaniem zemsty za poległych bohaterów. [przypis redakcyjny] ↩
  116. burza sroga spłynęła na Achajów nie bez gniewu boga — burzę tę rozpętał bóg morza Posejdon na prośbę Ateny, wcześniej sprzyjającej Achajom, lecz znieważonej świętokradztwem: kiedy podczas upadku Troi wieszczka Kasandra schroniła się w świątyni Ateny i obejmując jej posąg, błagała o ochronę, została od niego brutalnie oderwana i zgwałcona. [przypis edytorski] ↩
  117. Od Tracji zadął wicher — z północy. [przypis redakcyjny] ↩
  118. tram — belka. [przypis edytorski] ↩
  119. kotew — kotwica. [przypis edytorski] ↩
  120. Simois — rzeka pod Troją. [przypis edytorski] ↩
  121. mir — pokój, ład; poważanie, szacunek. [przypis edytorski] ↩
  122. dziewierz (daw.) — brat męża, szwagier. [przypis redakcyjny] ↩
  123. Wychował ci pewien człek lwie szczenię, z pustynnych zabrane leż — według przepowiedni Parys miał stać się przyczyną zagłady Troi, dlatego po narodzeniu nakazano porzucić go na śmierć na pustkowiu, w górach, skąd zabrał go i wychowywał ze swoimi dziećmi miejscowy pasterz. [przypis edytorski] ↩
  124. krotochwilny (daw.) — zabawny, żartobliwy. [przypis edytorski] ↩
  125. żenie się (daw., gw.) — rzuca się. [przypis edytorski] ↩
  126. klejnot najdroższy pomiędzy klejnoty — daw.: klejnot najdroższy pomiędzy klejnotami. [przypis edytorski] ↩
  127. że w pokoleń się osnowie przebija ojców wina — dla Greków starożytnych całością nie był poszczególny człowiek, lecz dopiero ród. Syn, ojciec, dziad, są to ogniwa jednego łańcucha, rodu. Dlatego też syn odpowiada za czyny ojca, wnuk za czyny dziada. [przypis redakcyjny] ↩
  128. płód (daw.) — potomek. [przypis edytorski] ↩
  129. Ate (mit. gr.) — córka Zeusa lub bogini niezgody Eris, uosobienie zaślepienia prowadzącego do zbrodni lub upadku. [przypis edytorski] ↩
  130. Kasandra — córka Priama, wieszczka Apollina, branka Agamemnona. [przypis redakcyjny] ↩
  131. nasamprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski] ↩
  132. zbrojne, z wnętrza konia urodzone plemię — Agamemnon mówi tu o koniu drewnianym, do którego wnętrza schowali się najdzielniejsi bohaterzy achajscy i w ten sposób ukryci dostali się podstępem do Troi, gdzie urządzili straszliwą rzeź, niespodzianie wypadłszy z konia. [przypis redakcyjny] ↩
  133. o Plejad zachodzie — wschód konstelacji Plejad wypada na wiosnę, zaś zachód późną jesienią. [przypis redakcyjny] ↩
  134. Odys a. Odyseusz — król Itaki, mąż Penelopy, najprzebieglejszy z królów biorących udział w wojnie trojańskiej; autor podstępu, dzięki któremu Grecy wygrali wojnę (tj. pomysłu użycia sławnego konia trojańskiego); bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski] ↩
  135. On jeden (Odys), choć niechętnie poszedł z mą wyprawą — w chwili rozpoczęcia wyprawy trojańskiej Odys był od niedawna żonaty; żona wtedy właśnie powiła mu dziecko, nie spieszyło mu się zatem do wojny. Udał więc chorego umy­słowo. Lecz Palamedes, inny wódz achajski, dowiódł, że Odys jest przy zdrowych zmysłach i zmusił go do wzięcia udziału w wyprawie. [przypis redakcyjny] ↩
  136. żywie (daw.) — dziś: żyje. [przypis edytorski] ↩
  137. Gerion (mit. gr.) — potwór o trzech zrośniętych ra­zem ciałach, zabity przez Heraklesa. [przypis redakcyjny] ↩
  138. Fokijczyk (hist.) — mieszkaniec Fokidy (Focydy), krainy w środkowej Grecji nad Zat. Koryncką, znanej z sanktuarium Apollina w Delfach, u podnóży Parnasu. [przypis edytorski] ↩
  139. włast (daw.) — władca. [przypis edytorski] ↩
  140. jużci (daw., gw.) — oczywiście, pewnie. [przypis edytorski] ↩
  141. Daj spokój tej purpurze! — Klitajmestra podstępnie namawia męża, by po purpurze wszedł do pałacu, gdyż wie, że w ten sposób ściągnie Agamemnon na siebie gniew bo­gów: dla Greków purpura była emblematem boskim, nosili ją bogowie i tylko wyjątkowo w ich zastępstwie królowie. Zdeptanie purpury nogami jest więc świętokradztwem. [przypis redakcyjny] ↩
  142. kraśny a. krasny (daw.) — piękny; jaskrawy; czerwony. [przypis edytorski] ↩
  143. tkanka (daw.) — tkanina. [przypis edytorski] ↩
  144. od spieki Syriuszowej bronią — Syriusz (łac. Sirius, z gr. Σείριος: palący, gorący), najjaśniejsza gwiazda nieba północnego, w lipcu i sierpniu wschodzi na niebo przed wschodem Słońcem i jest znakiem największych upałów letnich. [przypis edytorski] ↩
  145. cześci (daw.) — D. lp od wyrazu: cześć (tzn. szacunek, poważanie, dobre imię); dziś: czci. [przypis edytorski] ↩
  146. Ów jeden jedyny, co życie w mogilne znów wnosił ukrycie — Asklepios, genialny lekarz mityczny, który we­dług podania przywrócił do życia zmarłego i za to został strzaskany piorunem Zeusa. Potem był czczony jako bóg-lekarz. [przypis redakcyjny] ↩
  147. syn Alkmeny (...) niewoli dźwigał jarzmo — Herakles, syn Alkmeny, pełnił służbę niewolniczą u królowej lidyjskiej Omfale jako odkupienie za zabójstwo. [przypis redakcyjny] ↩
  148. li — tu: partykuła pytajna (czy). [przypis edytorski] ↩
  149. Loksjasz (mit. gr.) — przydomek Apolla jako boga wyroczni, wiązany z zawiłością i niejednoznacznością jego przepowiedni (λοξός: niejasny), ale pochodzący od λέγειν (mówić). [przypis redakcyjny] ↩
  150. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  151. On sam, on, rodzic, ich mięso zjada! — ojciec Agamemnona, Atreus, poróżnił się z bratem swym Tyestesem i zemścił się na nim okrutnie: pod pozorem pojednania zaprosił go na ucztę, zabił jego własne dzieci i dał nieszczęsnemu do zjedzenia ich mięso. Według podania słońce odwróciło swe obli­cze od tej ohydnej uczty. Jedyny syn Tyestesa, Ajgistos, który przyszedł na świat po tej zbrodni, ma teraz obowiązek zemsty za zabitych braci na Agamemnonie, który wedle pojęć staro­żytnych odpowiada za czyn ojca. [przypis redakcyjny] ↩
  152. Ku łaźni go zaproszono — Klitajmestra zabiła męża w łaźni, narzuciwszy nań długi płaszcz, w który się zaplątał. [przypis redakcyjny] ↩
  153. Wielkie wesele wznieć, Ty, domu straszny demonie! — mowa o Alastorze, duchu zgubnym, prowadzącym winny ród do zagłady. [przypis redakcyjny] ↩
  154. Niech sobie pójdzie byk! — Agamemnon. Dla starożytnych obraz byka nie miał w sobie nic przykrego, był to symbol potęgi. [przypis redakcyjny] ↩
  155. Trzymać go z dala od krowy! — Klitajmestry. Również w obrazie krowy nie było nic negatywnego. [przypis redakcyjny] ↩
  156. Tak szary słowik wśród drzew „Itysie! Itysie!” wciąż woła — według podania greckiego Prokne, żona króla trackiego Tereusa, z nienawiści do męża, który podstępnie zbezcześcił jej siostrę Filomelę i uciął jej język, by nie wyjawiła prawdy, zabiła własnego synka; została potem przemieniona w słowika, opłakującego wiecznie to dziecko, wiecznie wołającego je po imieniu: „Itys, Itys!”. [przypis redakcyjny] ↩
  157. nad Kocytem, nad Acherontu wodami — Kocyt i Acheron to rzeki w krainie zmarłych. [przypis redakcyjny] ↩
  158. małżeńską plami łożnicę swego brata — Tyestes uwiódł żonę swego brata, Atreusa. [przypis redakcyjny] ↩
  159. Fojbos (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnika dziewięciu muz; bardziej znany w zlatynizowanej formie „Feb”. [przypis edytorski] ↩
  160. Tchórz w skórze lwiej, zająwszy legowisko cudze, na moim mści się panu — Ajgistos, syn Tyestesa. Jest on w tragedii zawsze przedstawiany jako tchórz (por. Sofoklesa Elektra), gdyż mści się za pomocą niewiasty, Klitajmestry. [przypis redakcyjny] ↩
  161. Scylla (mit. gr.) — potwór morski w postaci psa o sześciu pyskach i dwunastu przednich łapach, mieszka­jący pod skałą w morzu i ściągający żeglarzy ze statków. [przypis redakcyjny] ↩
  162. matka Hadu — Persefona, żona władcy podziemi; Hades: kraina zmarłych. [przypis redakcyjny] ↩
  163. na uściech (starop.) — na ustach. [przypis edytorski] ↩
  164. licejski Apollo — Apollina czczono także i w Licji (Azja Mniejsza). [przypis redakcyjny] ↩
  165. za katy (daw.) — do licha (łagodne przekleństwo). [przypis edytorski] ↩
  166. Niedługą jest chwila, gdy powstanie mściciel — Orestes, syn Agamemnona. [przypis redakcyjny] ↩
  167. wygnaniec tułaczy — Orestes wychowywał się z dala od kraju ojczystego, w Focydzie u Strofiosa. Odesłała go tam sama Klitajmestra, aby go ustrzec przed możliwą zemstą Ajgistosa, który właściwie powinien wytępić całe męskie poko­lenie rodu Atreusa. [przypis redakcyjny] ↩
  168. wrótnie (daw., gw.) — wrota; obszerne drzwi a. brama. [przypis edytorski] ↩
  169. przecz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis edytorski] ↩
  170. tak je gąbka, jak litery, zmaże — zwoje papirusowe były dość drogie, dlatego czasem używano ich wielokrotnie, poprzedni tekst zmywając gąbką. [przypis edytorski] ↩
  171. inak (daw.) — inaczej. [przypis edytorski] ↩
  172. żenie (daw., gw.) — rzuca. [przypis edytorski] ↩
  173. Zeusa, wśród świty umarłych władnącego w podziemnej krainie — Zeusa Katachtoniosa (Zeusa Podziemnego), czyli Hadesa. [przypis edytorski] ↩
  174. chyba (daw.) — błąd, uchybienie. [przypis edytorski] ↩
  175. deptajcie — dziś popr.: depczcie. [przypis edytorski] ↩
  176. Dike (mit. gr.) — uosobienie sprawiedliwości. [przypis redakcyjny] ↩
  177. podwika (daw.) — dziewczyna; kobieta. [przypis edytorski] ↩
  178. z dziewkami chryzejskimi — Chryza: miasto w pobliżu Troi, w którym znajdowała się świątynia Apolla, skąd pochodziła Chryzeida, córka Chryzesa, kapłana Apolla, branka i kochanka Agamemnona do czasu, kiedy rozgniewany bóg zesłał na wojska Achajów zarazę, zmuszając ich do uwolnienia dziewczyny i odesłania do ojca. [przypis edytorski] ↩
  179. na obu potomków Tantala — ród Atrydów wywodzi się od Tantala. [przypis redakcyjny] ↩
  180. azali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski] ↩
  181. zbawiony (tu daw.) — pozbawiony. [przypis edytorski] ↩
  182. brus — kamień szlifierski używany do ostrzenia narzędzi metalowych. [przypis edytorski] ↩
  183. czelnie (daw.) — bezczelnie, zuchwale. [przypis edytorski] ↩
  184. Ifigenia bladolica wyjdzie nad rzeki brzeg — na brzeg rzeki w krainie zmarłych. [przypis redakcyjny] ↩
  185. luty (daw.) — surowy, srogi. [przypis edytorski] ↩
  186. Plejstenidzi — według Hezjoda, a wbrew tradycji Plejstenes był synem Atreusa, ojcem Agamemnona i Menelaosa. [przypis redakcyjny] ↩
  187. wszytek (daw.) — wszystek; cały; każdy. [przypis edytorski] ↩
  188. Pelopidów plemię — Pelops był ojcem Atreusza, pierwszym grzesznikiem w rodzie Pelopidów. [przypis redakcyjny] ↩
  189. Orfeusz (mit. gr.) — śpiewak, który śpiewem swym poruszał nawet skały i dęby i zmiękczył serce Hadesa oraz Persefony. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Oresteja · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-oresteja/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis