Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 3

Ofiarnice

OSOBY DRAMATU:
  1. Klitajmestra
  2. Ajgistos
  3. Elektra
  4. Orestes
  5. Pylades
  6. Cylissa, niańka Orestesa
  7. Odźwierny domu Atrydów
  8. Sługa domu Atrydów
  9. Chór służebnic. Lud. Świta Klitajmestry.
W głębi królewski pałac Atrydów w Argos.
Na okrągłym placu przed pałacem znajduje się w pobliżu jednego z dwóch wejść mogiła Agamemnona.
Orestes, młodzieniec osiemnastoletni, w ubraniu podróżnym, z mieczem u boku, stoi na grobie; obok niego Pylades, młodzieniec cokolwiek starszy, w stroju podobnym, z dwoma oszczepami w ręku.

ORESTES

Hermesie, panie włości podziemnych2, rodzica 
Mojego dzisiaj królu, zwróć ku mnie swe lica. 
Pomocnym bądź mi zbawcą! Przybyłem z daleka3 
Do ziemi swej rodzinnej, lecz nikt mnie nie czeka — 
Nie witan przez nikogo syn Agamemnona, 
Orestes! Dusza jego bólem przepełniona, 
Gdyż ojca krwawy podstęp zabrał mu i przeczy 
Puścizny jego dziadów! W Strofijosa pieczy 
Nad brzegiem cudzoziemskim parnaskiego4 zdroja 
Chowała się i rosła biedna młodość moja; 
A ty, dni mych najpierwszych towarzyszu miły, 
Pyladzie, tyś sam jeden podpierał me siły 
Na drodze, którą muszę — Apollo mi świadkiem, 
Bo on to mnie powołał — spieszyć tak ukradkiem... 
Lecz dziś, gdy ojciec zasnął, ty sam jeden z bogów 
Przebiegasz ciemne mroki śmiertelnych rozłogów, 
Hermesie! Korne modły zasyłam ku tobie: 
Twój głos, wysłańcze niebios, niech zabrzmi na grobie 
Ojcowskim, niech mu wnętrze przeniknie aż do dna, 
By prośba moja była wysłuchania godna, 
Przyjęcia ma ofiara! Znad mej skroni młodej 
Uciąłem pierwszy pukiel, gdy Inacha5 wody 
Oblały moje stopy6 z ojczystym szelestem. 
Niech przyjmie go praojciec, wdzięczny bowiem jestem, 
Że władca życiodajny tak mi róść szczęśliwie 
Pozwolił i rozkwitnąć choć na obcej niwie. 
Ten drugi tobie składam w pogrzebnej ofierze7, 
Ty, ojcze mój wspaniały! Gdy ostatnie leże 
Twym zwłokom gotowano, nie mogłem ci, panie, 
Ni słowa na synowskie szepnąć pożegnanie, 
Nie mogłem w hołdzie podnieść tej ręki. Przepłony8 
Wygnańca dar, lecz jeśli mocą twej obrony 
Królewskie zyszczę9 berło, synowskiej obiaty 
Na grób twój spłynie, ojcze, strumień przebogaty: 
Wśród cieniów kroczyć będziesz we czci i honorze, 
Jakiego żaden z zmarłych dostąpić nie może. 
Schodząc z mogiły, spostrzega orszak, który, zakryty jeszcze przed okiem widzów, zbliża się z przeciwległego wejścia ku scenie.
Co widzę? Orszak kobiet, odzianych w głębokiej 
Żałoby czarne płaszcze, kieruje swe kroki 
W tę stronę. Cóż się dzieje? Cóż ten pochód znaczy? 
Czy może dom nasz w świeżej pogrążon rozpaczy? 
Czy może z ofiarami na grób ojca spieszą, 
By jego gniew przebłagać? Tak jest! Między rzeszą 
Tych niewiast i Elektrę widzę. Na jej skroni 
Zbyt wielki cień żałości, bym nie poznał po niej 
Mej siostry! Zeusie, błagam, niech mnie dłoń twa wspiera! 
Śmierć ojca pragnę pomścić, ojca-bohatera. 
Chowają się w jednym z dwóch wejść. Z drugiego wychodzi Elektra, dziewica starsza od Orestesa, z obciętymi krótko włosami10, w czarnej sukni żałobnej, bez najmniejszej odznaki, która by ją odróżniała od towarzyszących jej dworek. Piętnaście tych kobiet, stanowiących Chór, występuje w roli płaczek11. Jedne z nich mają dzbanki ofiarne, inne, stosownie do ceremoniału, biją się w piersi itd.

CHÓR

Ofiaryć ja niosę na grób — 
Wysłał mnie dom. 
Rączymi — patrz! — pięściami 
Biję się w pierś. 
Krew mi lica plami — 
Paznokci to mych 
Dotkliwy łup. 
Niehamowany żal 
Pospiesza w krok za nami. 
Co tylko chcesz. 
To czyń, to rób, 
A nie wypędzisz — nie! — 
Rozpaczy z łona! 
Zdarta na szmat, 
Na łachman postrzępiona, 
Opada nam suknia do stóp. 
Komnatę dziś naszą, ach, 
Rozbudził krzyk. 
Zerwały się na nogi 
Groza i lęk. 
Bladych widziadeł trwogi 
Przepełny był dom. 
Śmiertelny strach 
Dziko najeżył włos, 
Gdy wieścił sen złowrogi, 
Co naszedł dziś 
Królewski gmach. 
Wróżbitów orzekł głos, 
Że w zmarłych grobie 
Drży żądza krwi12: 
Zemsty nie stłumią w sobie — 
Że mord się objawił w tych snach. 
I tu mnie ona śle13, 
Bogów przeklęta nać: 
Pochlebstwem pragnie dziś 
Przebłagać zabitych gniew 
Ta najpodlejsza z żon... 
Słów mi się własnych bać! 
Bo gdzież ta wielka moc, 
By zmyć wylaną krew? 
Pohańbion dziś 
Królewski gród, 
Zamieszkał w nim 
Ponury ból, 
W głęboki mrok, 
Nieznany wprzód, 
Pogrążył się jasny dom 
Z chwilą, gdy umarł król. 
Tak, ongi, za dawnych lat —  
Gdzież jest ten błogi czas? 
Z miłością słuchał tłum 
Tego, co władca mu rzekł. 
Inak czynimy dziś: 
Strach li popędza nas. 
Korzyść to ludzi bóg, 
Za nią podąża człek, 
Lecz pomsty dzień 
Rozbłysnął już, 
Przyspieszył swój 
Niechybny krok, 
A kto by chciał 
Do skonu zórz 
Godzinę sądu zwlec, 
Tego pochłonie mrok. 
Krwi rodzicielka-ziemia 
Napiła się do syta 
I mord o pomstę woła 
Z przesiąkłej krwią głębiny.14 
Niedługo czeka odwet, 
Wnet krzywda będzie zmyta —  
Krzywdziciel dopełnił swej winy. 
Gdy pękł już pas dziewiczy, 
Przerwanyć on na wieki! 
Chociażby wszystkie zdroje 
Spłynęły jedną drogą — 
Daremnie! Rąk mordercy 
Wody tej wielkiej rzeki 
Oczyścić już nigdy nie mogą.  
Ale, o biada, ciężkie brzemię sług 
Gniecie nam barki — 
Narzucił je bóg. 
Ni się poskarżyć, ni pożalić komu! 
W niewolniczego posłuszeństwie sromu15 
Trzeba nam wszystko znieść, 
Hańbę uważać za cześć, 
Sercu zadawać gwałt 
I tylko po kryjomu 
Wylewać gorzkie łzy 
Nad losem tego domu! 

ELEKTRA

O dziewki, służebnice w naszych progach skrzętne, 
I wierne towarzyszki w tej drodze, pamiętne 
Boleści mojej krwawej! Niech mnie wasza rada 
Wspomoże: co powiedzieć ma córka, gdy składa 
Ofiarę na grób ojca? Ma li rzec: te datki 
Powierzam twej mogile, przysłana od matki — 
Wiernemu małżonkowi niesie wierna żona? 
Nie mogę! Na mych uściech słowo takie skona, 
Gdy stanę z obiatami przy ojca mogile! 
Daremnie się na wyraz powitania silę... 
Czy może go zawezwać przyjętym zwyczajem, 
Ażeby za podarek odpłacił się wzajem 
Podarkiem, krzywdę krzywdą nagrodził? Czy godniej 
Umilknąć? Padł mój rodzic od haniebnej zbrodni — 
Na znak więc strasznej hańby płyn ofiarny z błotem 
Pomieszam, wzrok odwrócę i odejdę potem 
Ze wzrokiem odwróconym! Tak ci domu ściany 
Obmywszy, wylewamy kał niepożądany! 
Poradźcie przez tę wspólną nienawiść do wroga, 
Nie tajcie nic! Niech wnętrza nie szarpie wam trwoga: 
My dzieci jednej Doli, słudzy czy panowie, 
Niech zatem serce wasze, co myśli, wypowie! 

PRZODOWNICA CHÓRU

W nie mniejszej czci mam ojca grób niźli ołtarze — 
Wyjawię ci, posłuszna, co mi serce każe. 

ELEKTRA

Tak, jak ci cześć dla grobu mego ojca radzi. 

PRZODOWNICA CHÓRU

O szczęście módl się dzisiaj dla wiernej czeladzi! 

ELEKTRA

Gdzież ona? Gdzież ta dusza, tak wiernie służbista? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Ty pierwsza i nienawiść kto ma dla Ajgista. 

ELEKTRA

Więc za was i za siebie wznoszę dzisiaj modły. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Powinnaś wiedzieć sama, kto cny, a kto podły. 

ELEKTRA

Któż jeszcze poza nami tutaj się ostoi?  

PRZODOWNICA CHÓRU

Orestes na obczyźnie wart modlitwy twojej.  

ELEKTRA

Tak, prawda. Twa nauka w dobrej przyszła chwili. 

PRZODOWNICA CHÓRU

I o tych nie zapomnij, którzy mord spełnili! 

ELEKTRA

Cóż na to rzec? Me serce twej porady czeka. 

PRZODOWNICA CHÓRU

By przeciw nim obudzić boga lub człowieka. 

ELEKTRA

Jak myśleć mam, odpowiedz: mściciela czy sędzię? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Kto śmiercią ich ukarze, ten pożądan będzie. 

ELEKTRA

Nie grzech to? Czyż się na to godzą wielkie nieba? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Jakożby nie? Krzywdzącym płacić krzywdą trzeba! 

ELEKTRA

Skargami żyć nam dzisiaj, a nie zemstą srogą. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zaufajże podziemnym, litościwym bogom! 

ELEKTRA

Głos ludzki nie dociera do głębiny ziemi. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Lecz Hermes ci przychylny, dotrze z prośby twemi.16 

ELEKTRA

Posłucham. Gdy się modlić u grobu przestanę, 
Podacie mi obiaty, drużki me kochane! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Tak, módl się, jak się modlić płód17 królewski może! 
My czekać będziem znaku w milczącej pokorze.18 

ELEKTRA

Wszechmocny nieb wysłańcze i umarłych świata, 
Ku tobie dziś, Hermesie, prośba moja wzlata: 
O, spraw, by pomni mordu podziemni bogowie 
Raczyli mnie wysłuchać! A przedsię w tym słowie 
O łaskę Ziemi proszę19, tej wielkiej macierzy, 
Do której wszystko wraca, by na żywot świeży 
Wypuścić nowe kiełki... Skrapiając mogiłę 
Rodzica, tak się modlę: Ojcze! Światło miłe 
Oresta niechaj w naszym zajaśnieje domu, 
Bo straszni my nędzarze, żywiący się sromu 
Potrawą, precz wygnani przez matkę dla męża, 
Ajgista, współwinnego twej śmierci!... Zwycięża 
Naokół ręka zbrodni. Jam dziewką, a w cudzej 
Dziedzinie brat, ci zasię, głodnych chuci słudzy, 
Na trudów twych dobytku bez miary się pasą. 
Z młodzieńczą Orestesa pozwól zejść się krasą20 
W ojczyźnie — o to dzisiaj do ciebie się modlę! 
Mnie dłoń zachowaj czystą, iżbym nie tak podle 
Czyniła jako matka! Rozum daj i serce 
Poczciwe!... Tyle za nas... A twoje morderce 
Niech ściga krwawy mściciel! Ci, co cię zabili, 
Niech padną, luby ojcze, zabici! Ni chwili 
Nie waham się tej klątwy ściągać na twe wrogi, 
Zaś na nas oby spłynął strumień łaski błogi 
Z dostojnych rąk mieszkańców podziemnej krainy, 
Z rąk bóstw, a zwłaszcza Ziemi i karzącej winy 
Sprawiedliwości... Ojcze, to rzekłszy, ofiary 
Poświęcam twej mogile... A wy, jak wam stary 
Obyczaj nakazuje, w czci mający groby, 
Uczcijcie umarłego pieniami21 żałoby. 

CHÓR

śpiewa; podczas tego Elektra zajęta ofiarami na grobie ojca
Niech spłynie na ziemię 
Łez tych hojny zdrój, 
Na grób, gdzie on drzemie, 
Pan i władca mój!22 
Przynosim obiaty, 
Racz wysłuchać nas: 
Wybaw od zatraty, 
Daj spokojny czas! 
O biada! Biada! Biada! 
Gdzież ten oszczep w dłoni. 
Gdzie scytyjski łuk, 
Co od klęsk obroni 
Nasz rodzinny próg? 
Gdzie te męża siły, 
Gdzie ten miecza grom, 
Co by wyzwoliły Od klątwy nasz dom? 
Zbyt krwawo ona włada... 

ELEKTRA

schodzi z mogiły, trzymając pukiel włosów w ręku
Ofiarę ojciec przyjął wylaną, lecz nowa 
Na serce spada troska — chcę waszego słowa. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Mów! Pełne my, czekając, bojaźni i lęku. 

ELEKTRA

Na grobie był ten pukiel, który trzymam w ręku. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Mężczyzny to czy dziewki ten pęk włosów gładki? 

ELEKTRA

Nie trudnoć chyba będzie pojąć treść zagadki. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Ja stara, niechaj młodość pouczyć mnie raczy! 

ELEKTRA

Któż inny mógł to złożyć, prócz mnie? Nie inaczej! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Od wroga juścić dar ten nie wyszedł żałobny. 

ELEKTRA

A przecież — patrzcie tylko! — jak on jest podobny. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Do czyich, mówisz, włosów? Chcę to wiedzieć właśnie. 

ELEKTRA

Przy włosach z mojej głowy pukiel ten nie gaśnie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Tajemnaż to ofiara Orestesa? Boże! 

ELEKTRA

Zapewne; niczyj inny zwój ten być nie może.  

PRZODOWNICA CHÓRU

Czyż śmiałby on powrócić w rodzicielskie strony? 

ELEKTRA

Nie... Przysłał ojcu w darze pukiel poświęcony. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Twe słowa żal mi świeży rozbudzają w łonie, 
Że stopą na ojczystym nie spoczął zagonie. 

ELEKTRA

I mnie się serce kraje z tak strasznej boleści, 
Jak gdyby nóż kto wraził! Snać już nie pomieści 
Powieka łez nadmiaru, w których kąpać muszę 
Tę dreszczem zimnej trwogi przepełnioną duszę, 
Patrząca na ten pukiel... Bo czyż mi się godzi 
Spodziewać, że kto inny na grób tu przychodzi, 
Właściciel tego włosa?... Toć nie moja matka, 
Ohydna morderczyni, w której do ostatka 
Nie zgasła k’własnym dzieciom nienawiść bezbożna! 
A jednak zbyt na pewno powiedzieć nie można, 
Iż skarb to najdroższego dla mnie spośród ludzi 
Oresta!... Przecież w wnętrzu nadzieja się budzi! 
Ach! 
O, gdybyś ty miał język i wyznał mi, zwoju, 
Czyj jesteś, by me serce wyrwać z niepokoju, 
Wiedziałabym ja dobrze, gdzie cię rzucić, jeśli 
Wrogowie cię tu, z głowy uciąwszy, przynieśli! 
Lecz słysząc, żeś mi krewny, tobym razem z tobą 
Zawodzić rozpoczęła zawodną żałobą 
W cześć ojca!... Ale bogom wiadoma jest burza, 
Co lichą naszą łódkę wśród odmętów nurza — 
Lecz jeśli nam ratunek przeznaczą litośnie, 
Wnet z ziarnka najmniejszego wielki pień wyrośnie. 
kładąc z powrotem pukiel na grobie, spostrzega ślady stóp
Tu oto nowe ślady: jakichś stóp odbicie; 
Podobne są do moich — patrzcie! — całkowicie 
Zgadzają się z moimi; tak, każda z osobna 
I razem — jedna w drugą do moich podobna! 
Ta stopa — o, zmierzyłam, patrzcie! — i ta pięta...  
Tak, miara jest ta sama, jakby z mojej wzięta! 
Ten obrys, ta odległość — serce mi się ściska! 
Utraty wszystkich zmysłów snać jestem już bliska. 

ORESTES

zjawia się z Pyladesem
O, módl się, by tak zawsze spełniły ci nieba, 
Jak dzisiaj, szczęsnym23 trafem, to, czego ci trzeba! 

ELEKTRA

A w czymże dotąd prośbie sfolgowały24 mojej? 

ORESTES

Człek dawno upragniony dziś przed tobą stoi. 

ELEKTRA

Jakiegoż to — odpowiedz! — pragnę ja człowieka? 

ORESTES

Na losy Orestesa warga twa narzeka. 

ELEKTRA

Dlaczegóż się więc dzisiaj modły me spełniły? 

ORESTES

Oresta masz przed sobą: jam ci brat twój miły. 

ELEKTRA

A jeśli, cudzoziemcze, zwodzi mnie twa zdrada? 

ORESTES

Na siebie bym samego kręcił bicz nie lada. 

ELEKTRA

Podrwiwasz zbyt skwapliwie z mej ciężkiej niedoli. 

ORESTES

Nie mniej me serce krwawi to, co ciebie boli. 

ELEKTRA

Witająż Orestesa me siostrzane słowa? 

ORESTES

Widząca na swe oczy, poznać niegotowa! 
A jakąż ci tęsknotą spłonęła źrenica, 
Gdy pukiel ten znalazłaś na grobie rodzica, 
Gdy mierząc stóp mych ślady wyciśnięte w ziemi, 
Ujrzałaś, że się godzą z stopami twojemi! 
Ten pukiel — czyż mi czoło inny włos oplata? 
A płaszcz ten? Czyjeż ręce tkały go dla brata? 
Nie twojąż to dziergane igłą te zwierzęta? 
Elektra rzuca mu się na szyję.
Powściągnij zbytnią radość! Niech się opamięta! 
Najbliżsi wszak na naszą uwzięli się zgubę. 

ELEKTRA

Najbliższym ty mi jesteś; twoje oczy lube 
Ślozami25 trwogi płaczą, ale i rozkoszy, 
Iż moc twa krzywdzicieli z ojcowskiej wypłoszy 
Dziedziny, dom odzyszcze26! O lica słodkości, 
Poczwórna dzisiaj miłość w moim sercu gości! 
Jak ojca witam ciebie; wszystko przywiązanie 
Do matki na cię spada — jej niech pozostanie 
Nienawiść zasłużona! Srogo poświęcili 
Mą siostrę27; tyś mi został, ty, jeden w tej chwili, 
O wierny, drogi bracie! Tylko niech nas szczera 
I moc, i sprawiedliwość w naszych troskach wspiera, 
I Zeus, najpotężniejszy w bóstw potężnych kole! 

ORESTES

O Zeusie, Zeusie, spojrzyj na tę naszą dolę, 
Na orła spojrzyj dziatwę, bezdomną, sierocą — 
Tak, orła, który zginął, oplątany mocą 
Pierścieńców zdradnej żmii. Głód nas w swoje kleszcze 
Pochwycił i zabija, bo dotąd my jeszcze 
Zbyt wątli, byśmy mogli zgromadzić w pieleszy28 
Zdobycze, które złowił nasz rodzic. Pocieszy 
Twa łaska nas, o Zeusie?! Spojrzyj, oto stoję 
Przed tobą — ja z Elektrą, bez ojca oboje, 
Sromotnie wypędzeni poza domu wrótnie! 
Gdy zniszczysz plemię władcy, co cię tak rozrzutnie 
Zbożnymi czcił obiaty, gdzież dłoń się pokaże, 
By z równą mu hojnością darzyć twe ołtarze? 
Gdy z orlim zginie płodem głosiciel twej chwały 
Wśród ludzi, szczep królewski, powiędły, zniszczały, 
W dni twoje uroczyste żadnej ci nie złoży 
Ofiary! Przeto bądź nam litościw, ty, boży 
Monarcho! Dom nasz podnieś, silnymi wiązadły29 
Tak ongi umocowan, a dziś w gruz rozpadły! 

PRZODOWNICA CHÓRU

O dzieci, ojczystego ogniska podpory 
I zbawcy, umilknijcie! Jakiś język skory 
Zbyt łatwo ponieść może dzisiejsze nowiny 
Do uszu naszych panów... Czekam tej godziny, 
Gdy trupy ich płomienny żar rozgryzać pocznie. 

ORESTES

Potężne Loksyjasza30 nie zdradzą wyrocznie: 
Toć on mnie na tę drogę pchnął swymi rozkazy, 
Krew w żyłach mi ścinając, gdy po kilka razy 
Pogroził groźbą zemsty, jeśli nie uśmiercę 
Zabójców rodziciela, bo — mord na morderce! 
„Twa dusza — tak powiedział — sczeźnie, zginie marnie; 
Jak wołu ryczącego, będą cię męczarnie 
Na drogach twych ścigały!”. Oto jego słowa, 
Wieszczące, jaki gniew się w łonie zmarłych chowa 
I jakie spustoszenia rozsiewa ponure: 
Że straszna mnie choroba połamie, że skórę 
Ostrymi będzie szarpać zębami na sztuki, 
Spoczwarzy dawne kształty. Nie koniec nauki: 
Opadną mnie — tak wróżył — widma, Erynije, 
Z wylanej krwi ojcowskiej wrzący płód ożyje 
I sen mi wszelki wydrze, albowiem me oczy 
Zobaczą błysk ich paszczęk w najgęstszej pomroczy; 
Wyprawia je spod ziemi niepomszczony bliski, 
Ażeby nas skrytymi ścigały pociski, 
By szczuły nas majaków rozpętaną sforą, 
Do szału przywodziły mózg nasz trwogą chorą; 
Że z miasta mnie głos ludu na nędzę wywoła! 
A takim wywołańcom31 nie wolno jest zgoła 
Kielicha tknąć — w ofiarnym gdy zechce obrzędzie 
Wziąć udział, tejże chwili odepchnięty będzie: 
Gniew ojca niewidzialny odtrąca zbrodniarza! 
Przytułku nikt mu nie da; dola jego wraża, 
Samotna, bez przyjaciół, wszelkiej czci daleka, 
I śmierć go pełna hańby i samotna czeka, 
Acz umarł, będąc żywym... Oto wyrok nieba! 
Tym wróżbom Loksyjasza uwierzyć mi trzeba, 
A choćbym i nie wierzył, dzieło spełnić muszę. 
Zbyt dużo dzisiaj przyczyn nagli moją duszę: 
Od boga dany rozkaz i ten srom ojcowski, 
Ohydny, i to jarzmo nieuchronnej troski. 
Dopuścić wszak nie mogę, by ziomkowie moi, 
Ci sławą przepojeni rycerze spod Troi, 
Służyli dwom niewiastom — że i on niewieście 
Jest rówien, w krótkim czasie pokaże się wreszcie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

O wielkie Mojry32, błagamy, niech bóg 
W swej mocy obrończej 
Zwycięstwem prawa tę walkę zakończy! 
„Jeśli cię język nienawistny zmógł, 
Niech twój go język nienawistny zmoże!” — 
Takie jest dawne przykazanie boże. 
A zaś: „Od mordu niechaj ginie wróg, 
Który mordował!” — taka od stuleci 
Niezaprzeczona ludziom prawda świeci. 

ORESTES

Ojcze, nieszczęsny ty mój! Jakimiż cię dzisiaj ofiary, 
Jakimiż cię modły, ach, wyzwolić z więzów mogiły? 
Światłości nie znosi mrok. Lecz nam — Atreusza my stary 
Ród, który zginąć już ma — hymn żalu, o, jakże jest miły! 

CHÓR

Synu! Płomieni żrących ostry ząb33 
Nie niszczy duszy człowieka: 
Gniew zmarłych żyje wciąż! 
Oto mogilna wzdycha głąb 
I wraz powstaje mściciel — mąż. 
Zabity twój ojciec czeka, 
Czy zemsta już niedaleka: 
Ku zemście, o synu mój, dąż! 

ELEKTRA

Ojcze, wysłuchaj i mnie! Skargę ci niosę żałosną: 
Oboje my, dzieci, twój grób łzami zlewamy gorzkiemi. 
Biedny, tułaczy nasz los! Cierpienia po drodze nam rosną. 
Co złe jest, co dobre, kto wie? Czy klątwa nie zniknie nam z ziemi? 

PRZODOWNICA CHÓRU

A jednak jeszcze sprawić może bóg, 
Że pieśń tryumfu spłynie z waszych warg. 
Dziś przy tym grobie pełno łez i skarg, 
Jutro weselnie zamku tego próg 
Powita męża, co złu zdeptał kark. 

ORESTES

Czemużeś, ojcze mój, 
Nie padł chwalebnie pod Troją, 
Licyjskim34 powalon oszczepem? 
Sławy promienny byłby spłynął zdrój 
Na głowy twych dzieci, co w hańbie tu stoją. 
Nad morzem, pod niebios tych sklepem35 
Przegodny miałbyś kurhan, cnym sypany wojom. 

CHÓR

Druh swoim druhom, wśród podziemnych pól 
W monarszej panuje chwale; 
Z książęty mrocznych niw 
Zasiada razem władny król36, 
Tak, jako wówczas, kiedy żyw 
Złociste berło wspaniale 
Nad lądy dzierżył i fale, 
Dla świata poszana37 i dziw. 

ELEKTRA

Nie ojcu było tam lec, 
Na polach Troi, w żołnierzy 
Walczących rozlicznym szeregu! 
Morderca jego precz od naszych miedz 
Powinien był zginąć u krwawych rubieży, 
U Skamandrowego38 tam brzegu! 
Na życiu twym, nie śmierci, ojcze, nam zależy. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Droższe nad złoto wypowiadasz słowa, 
O dziecię moje, słodsze niźli błonie 
Hyperborejskie39! Lecz gdy straszny bicz 
Smaga, coć powiem: ziemia dawno chowa 
Tych, których ręka była nam gotowa 
Pomóc, a we krwi pomazane dłonie 
Władców dzisiejszych. Nienawiść w nich płonie 
Większa ku dzieciom niż ojcu! Tak licz! 

ORESTES

Jak pocisk, tak mi serce 
Przenika treść twych słów. 
O Zeusie! Ty na morderce 
Mściwy spod ziemi wywiedź huf40: 
Gdy padną spokoju odzierce41, 
Umarli spokój swój odzyszczą znów.42 

CHÓR

Obym radosny mogła nucić śpiew, 
Radosnym patrząca okiem, 
Jak się z niewiasty leje krew, 
Jak zdradny pada mąż! O tak, w głębokiem 
Wnętrzu mej duszy rozszalał się gniew! 
Nienawiść mnie straszna prze, dzikim się zrywa potokiem. 

ELEKTRA

Karzącą jeszcze rękę 
Wznosi wszechmocny bóg. 
Tak! Tak! Krwi godną podziękę 
Otrzyma jeszcze rychło krwawy wróg. 
O Ziemio! O Piekło! Wy mękę 
Pomścijcie naszą, spłaćcie zbrodni dług! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Takie jest prawo: męka wstaje z mąk, 
Krew z krwi się rodzi. Nieuchronny los — 
Mściwy po świecie brzmi Erynij głos, 
Jako z morderczych, strasznych padnie rąk, 
Kto śmiał morderczy, straszny zadać cios.  

ELEKTRA

O biada! Biada! O wszechwładne moce 
Dzierżaw podziemnych, o klątwy, w głębinie 
Mogił ukryte, patrzcie na sieroce 
Plemię Atrydów, jak ninie 
Bez czci, bez domu, bez pomocy ginie! 

CHÓR

O, jaki serce me ogarnia strach, 
Gdy słyszę te skargi twoje! 
Jak mi się walą me nadzieje! Ach! 
Ale choć w wnętrzu mym wrą niepokoje, 
Jeszcze mi radość przebłyskuje w łzach: 
Patrząca na jasną twą moc, chmur żadnych już się nie boję. 

ELEKTRA

Od czego zacząć? Wyliczać katusze, 
Któreśmy zniosły od matki? Czyż ziści 
Przez to się żądza ukojeń? Mą duszę 
Szarpie zły wilk nienawiści, 
Gniew ją rozpala nad ogień ogniściej. 

CHÓR

A my, jak płaczek kissjańskich43 tłum, 
Ze żarem skarg wśród łona, 
Dźwiękom żałobnych folgujący dum, 
Podnosiłyśmy dłoń, bijąc się w pierś i skroń. 
Za razem pada raz — tak ból opętał nas, 
Że oddech snać już wszystek we wnętrzu naszym skona. 

ELEKTRA

O biada! Cóżeś zrobiła, 
Nieszczęsna matko? Jakiż pogrzeb miał 
Ten książę, ten wódz, godzien chwał? 
Samotna go w mrok swój mogiła 
Bez jęku ludu, bez pieśni spowiła! 

CHÓR

Okaleczyli — słyszysz? — jego ciało, 
Bezecnie potem schowali pod ziemię... 
A tobie cóż zostało? 
Bólu i łez niemało, 
Hańby ojcowskiej niepomszczone brzemię! 

ELEKTRA

O losie ojca słyszę z twoich warg, 
A ja, trapiona znojem, 
W ohydnym jarzmie uginałam kark. 
Skuta jak wściekły pies, wśród bezowocnych łez 
Trawiłam dzień za dniem! Śmiać się w więzieniu tem? 
Nie! Raczej wyć mi bez miary! Zapisz to w sercu swojem! 

CHÓR

Niech ci do wnętrza przez uszy 
Wniknie to wszystko, co na uściech mam! 
Jak było, słyszałeś. Wiesz sam, 
Co czynić ci trzeba. Niech duszy 
Żadna ci litość w tym boju nie wzruszy! 

ORESTES

O, jaka hańba kryje się w twym słowie! 
Za hańbę ojca ona w tej godzinie 
Straszliwie mi odpowie! 
Tak, tego chcą bogowie. 
Tak chcą me ręce. Cóż, chociaż i zginę? 

PRZODOWNICA CHÓRU

O wy, pomsty ukryte potęgi, 
Przeradosną zbierzcie się gromadą 
Na ten wielki, na ten święty czas! 
Ojcze, syna wysłuchaj przysięgi! 
Już się mroki zwyciężone kładą. 
Idzie wolność wśród słonecznych kras. 

ORESTES

Więc, ojcze mój, 
Niechaj będzie złemu kres! 

ELEKTRA

I córka twa 
Wzywa ciebie pośród łez. 

CHÓR

O, wszyscy my 
Towarzyszym prośbom tym! 

ORESTES, ELEKTRA, CHÓR

Przeciwko wrogom zbudź się złym, 
Na światłość wyjdź z mogiły! 

ORESTES

Tak, krew za krew! 
Tak, morderstwo pomści mord! 

ELEKTRA

Wszechmocny bóg 
Niech ma w pieczy swej nasz kord44! 

CHÓR

Chwyta mnie lęk 
Na tych krwawych przysiąg głos. 

ORESTES, ELEKTRA, CHÓR

Długie już lata czeka Los, 
Oby się wypełniły! 
Podczas wierszy następnych Orestes i Elektra wstępują na grób ojca.

CHÓR

Dziedziczny grzechu nasz!45 
Klątwa — to twoja straż! 
O ty, najkrwawsza z ran, 
Komu wytchnienie dasz, 
Któż twego bólu pan? 
Tylko Atrydów płód 
Rozetnie dawny wrzód: 
Dziedzicu, dom swój lecz! 
Bogów ci wzywam wprzód, 
By twój nie chybił miecz!  

PRZODOWNICA CHÓRU

O mieszkańcy tych podziemnych stref! 
Jeśli dotarł do was przysiąg zew, 
Dajcie dzieciom pomścić ojca krew! 

ORESTES

klęczący na grobie, uderza ręką o ziemię46
Mój ojcze, któryś skonał niekrólewskim skonem, 
Ramieniem pozwól zdobyć tron niezwyciężonem!  

ELEKTRA

I ja mam, ojcze, prośbę: niech twa moc zwycięża —  
Przemógłszy Ajgistosa, daj mi dom i męża!  

ORESTES

Przehojne ci obiaty wówczas lud mój złoży. 
Lecz jeśli nie wysłuchasz, w dzień umarłych boży47 
Darami naszej ziemi nie będziesz uczczony! 

ELEKTRA

I ja ci z ojczystego domu zniosę plony 
Bogate w dzień zaślubin i we czci najszczerszej 
Ze wszystkich grobów rodu twój przystroję pierwszy. 

ORESTES

O Ziemio! Wróć nam ojca! Niech na bój nasz patrzy!  

ELEKTRA

Daj moc, o Persefasso48, w tej walce najrzadszej! 

ORESTES

O, pomnij, ojcze, krwawej, morderczej kąpieli! 

ELEKTRA

Bacz sieci, w którą chytrze spowić cię umieli! 

ORESTES

W żelazne ni kajdany tak cię podle skuli. 

ELEKTRA

O zdradnej, drogi ojcze, pamiętaj koszuli! 

ORESTES

Ta hańba czyż cię z głębi grobu nie wywoła? 

ELEKTRA

Ku dzieciom swym najdroższym nie podniesiesz czoła? 

ORESTES

Na pomoc sprawiedliwość ześlij swej rodzinie 
Lub niech od równej broni wróg twój dzisiaj zginie, 
Jeżeli chcesz zwycięsko wyjść z tej sromnej matni! 

ELEKTRA

Wysłuchaj, luby ojcze, mej prośby ostatniej! 
Przy grobie twym stoimy — schroń49 ci to jedyna: 
Nad córką swą się zmiłuj, ulituj się syna. 
Od nieszczęść ostatecznych ratuj swoje plemię, 
Byś żył, chociaż twe ciało zagrzebano w ziemię! 

ORESTES

Wysłuchaj, wszak ci głos nasz wznosi się dla ciebie! 
Te prośby nasze spełnisz ku własnej potrzebie, 
Albowiem człek umarły żyje w dzieciach dalej: 
Są one ni to korek, co płynąc po fali, 
Na sieć wskazuje w morskiej zanurzoną toni. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Dość skarg już, choć wam żalu serce me nie broni! 
Cześć godną oddaliście zhańbionej mogile, 
Lecz jeśliś postanowił pofolgować sile 
I działać, to idź, próbuj, co ci zdarzą bogi! 

ORESTES

Już idę... Tylko jedno jeszcze słowo — z drogi 
Nie zwiedzie nas pytanie — po cóż te obiaty? 
Czyż śle je, by zmyć winę przebolesnej straty, 
Co nigdy zmyć się nie da? Czyż oddać zamierza 
Spóźniony hołd pamięci zmarłego rycerza? 
Nie! Okup to zbyt mały — nie zmaże jej zbrodni. 
Daremne wszelkie trudy: za krew, najniegodniej 
Wylaną, choćbyś wszystko poświęcił — daremnie!... 
Odpowiedz, jeśli możesz, zrzuć tę troskę ze mnie! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Odpowiem, byłam przy tym... Senne ją opadły 
Majaki; przebudzona groźnymi widziadły, 
Posyła dziś te dary niewiasta bezbożna. 

ORESTES

A snu tego osnowa? Czyż posłyszeć można? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Powiada, iże smok się narodził z jej łona. 

ORESTES

Cóż dalej? Co poczęła matka przerażona? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Jak dziecko, tak potwora złożyła w kolebce. 

ORESTES

A czymże gad ten żywie? Czyje mleko chłepce? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zdawało się jej we śnie, że karmi go sama. 

ORESTES

Na piersi nie zostałaż jadowita plama? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Wraz z mlekiem wytrysnęły czarne krwi potoki. 

ORESTES

Zaprawdę, sen niezwykły, sen to jest głęboki. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zerwała się ze krzykiem, trwoga siadła na niej; 
Niejedną zapalono pochodnię dla pani, 
Od dawna zgasłą w mrokach. I oto, nadzieję 
Żywiąca, iż odwróci nieszczęścia koleje, 
Zleciła nam te dary położyć na grobie. 

ORESTES

Na ziemię, na grób ojca zapowiadam tobie, 
Że straszne twe widzenie sprawdzi się przeze mnie! 
Odgadłem ci ja sen twój, widne50 mi są ciemnie: 
Bo jeślić z tego łona, co mnie dało życie, 
Narodził się ów potwór, jeżeli okrycie 
W kolebce mojej znalazł, jeżeli ta żmija 
To samo mleko z piersi mej matki wypija, 
Jeżeli razem z mlekiem czarna krew wycieka, 
Aż matka z wielkim krzykiem zrywa się — daleka 
Nie może być jej chwila! Ona to zrodziła 
Potwora, więc i umrze od niego! Mogiła 
Gotowa — ja tym smokiem! Ja mordercą matki! 
Tak sen mi ten rozkazał. A was tu na świadki 
Przyzywam, snu krwawego moich współtłumaczy. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Niech stanie się! A teraz twój rozum wyznaczy, 
Co czynić i jak czynić mają przyjaciele. 

ORESTES

To łatwo. Jużem wszystko obliczył w tym dziele. 
Ty, siostro, wrócisz do dom. Lecz nasze zamysły 
Okrywaj w tajemnicy, ażeby nie prysły! 
Podstępem dostojnego uśmiercili męża, 
Więc niechaj sieć podstępu dziś i ich zwycięża! 
Tę śmierć im sam Loksyjasz w swej mocy wywróżył, 
Apollo, wieszcz, co nigdy kłamowi nie służył. 
Wędrownik, w wędrownika odzieniu się zjawię 
U bram naszego domu; pomocnym w tej sprawie 
Pylades, druh mój wierny od pierwszego czasu. 
Używać będziem obaj mowy spod Parnasu, 
Języka, jakim mówi lud w krainie Foków. 
Odźwierny nie otworzy, wstrzyman naszych kroków 
Odgłosem: w domu zbrodni wszak tchórzostwo władnie. 
Będziemy więc czekali, aż nas kto zagadnie: 
„Ajgistos drzwi zamyka? Jak to? Czy nie słyszy 
Przytułku żądających, strudzonych przybyszy? 
Czy wyszedł? Czy otworzyć bram już nie ma komu?”. 
A skoro już przekroczę progi mego domu, 
Na tronie gdy ojcowskim zobaczę Ajgista, 
Gdy przyjdzie zawezwany, stanie, oczywista, 
Przede mną — przed mym okiem gdy, wstydem okryta, 
Pojawi się ta postać, wierzcie, nim zapyta: 
„A skądże, mój ty gościu?” — położę go trupem! 
Erynie wraz się zerwą nad mej stali łupem, 
Niesyte krwi, napiją się krwi po raz trzeci. 
A zatem, bacz mi, siostro, by tych planów sieci 
Nie stargał nikt przed czasem! Skrzętną bądź i czujną! 
Wy także swym językom nakażcie podwójną 
Roztropność: gdzie potrzeba, milczcie, gdzie wypada, 
Tam mówcie! Co do reszty, niech mieczem mym włada 
Ów władca nieuchronny, który kroki moje 
Skierował na te pomsty godziwe przeboje! 
Pylades i Orestes ustępują na bok; Elektra znika w drzwiach ściany tylnej.

CHÓR

Ludziom wrogie stada mnogie żywi ziemia; 
W głębi wód straszny płód czujnie, bujnie się rozplemia; 
Nieb przestwory 
Niepokoją meteory, 
A o burzy, co się chmurzy, 
Co ci w dom ciska grom, co przebiega niebios szlak, 
Powieć51 zwierz i lotny ptak. 
Ale męża cóż zwycięża? Cóż tu łamie 
Jego dłoń, gdy ma w broń hardą, twardą zbrojne ramię, 
W wolę duszy, 
Której żaden wzgląd nie ruszy? 
A niewiasta? Cóż wyrasta 
Ponad chuć? Walkę rzuć! Tam, gdzie żądzy płomień biegł, 
Padło zwierzę, zginął człek. 
A kto ducha swego skupił, ten posłucha, 
Jakiś były dziwy, 
Z jakiej zdrady Testiady52 — o krwawiące czyny! —  
Syn jej padł, bujny kwiat, bohater jedyny! 
Padł niegodnie przez pochodnię: w narodzin godzinie 
Żagwię oną rozpłonioną dały mu boginie — 
Matka miła ją zgasiła, zgasł syn nieszczęśliwy! 
Gdzież się zmieści tyle wstrętu, co w powieści 
O morderczej Skylli53? 
Tak się darzy: z ręki wrażej bierze łańcuch złoty — 
Córkę zwiódł lśnisty cud kreteńskiej roboty — 
Pukiel z głowy przez namowy chytrego Minosa 
We śnie zdradnie ojcu kradnie. Pozbawiony włosa, 
Nisos kona — duszę z łona wziął Hermes tej chwili. 
A gdy sobie tak przypomnę te ogromne 
Zbrodnie, winy — jakimże dziś prawem  
Płyną skargi z mojej wargi? 
Czyż się brzydzę, czyż się wstydzę, stojąca nad krwawem 
Tego ślubu złem, co — boże! — 
Rzucił srom na ten dom, nad tą żoną, która śmiała 
Męża zmóc? Zginął wódz! Zgasła ziemi chwała — 
Ja znoszę to w pokorze. 
Teraz język mój opowie, że w przysłowie 
Wszedł mord straszny popełnion na Lemnie54. 
I tę zbrodnię nazwać godnie 
Niesłychanym owym mianem. Nie ściga daremnie 
Klątwa boża. Ród ten zginie, 
Hańby on sprzątnie plon! Toć odarty z ludzkiej cześci, 
Komu wróg wielki bóg. Nie prawdaż się mieści 
W tym, co rzekłem ninie? 
Duszę lecz: krwawy ją rani miecz! 
Prawo zbaw, kto ma poszanę dla praw! 
Jeśli człek z drogi zbiegł, którą nakreślił Zeus swą dłonią, 
Jeśli znieść pragnie cześć dla tych, co bożych ustaw bronią, 
Przyjdzie wraz cnego wymiaru czas, 
Ajsa55 już ostrzy swój straszny nóż. 
Idzie czyn! Posiew win w zhańbionym domu wnet ożyje; 
Zbrodnię płać, głowę kładź, wstały już mściwe Erynije! 
Orestes z Pyladesem wchodzą na scenę w ubraniu podróżnym; Orestes puka do drzwi pałacu.

ORESTES

Chłopaczku, hej, chłopaczku! Czy słyszysz pukanie? 
Co, nie ma tam nikogo? Czy nikt tam nie wstanie 
Otworzyć? Hej, chłopaczku! Spełnij swą powinność, 
Jeżeli dom Ajgista wie, co jest gościnność.  

ODŹWIERNY

otwiera i mówi we drzwiach
Dyć56 słyszę. Skądże droga? Otworzyć mam? Komu?  

ORESTES

Zapowiedz mnie, chłopaczku, państwu tego domu, 
Boć do nich z nowinami ważnymi przychodzę. 
Noc swemu zaprzęgowi rozpuściła wodze.57 
Już czas, ażeby w porcie strudzony wędrowiec 
Zarzucił swą kotwicę! Biegajże i powiedz, 
za odchodzącym Odźwiernym
Ażeby tu się zjawił ktoś świadomy sprawy, 
Najlepiej pani domu lub sam pan łaskawy, 
Bo juścić nie chcę słów swych owijać w bawełnę 
Z oględnej przezorności: otwarte i pełne 
Są tylko z mężczyznami wzajemne rozmowy. 

KLITAJMESTRA

wychodzi przed bramę, otoczona świtą sług i służebnic
Witajcie! Na przyjęcie dom nasz jest gotowy, 
Wnet wszystko, czego trzeba, z radością wam poda. 
I ciepła czeka kąpiel, i trudów nagroda: 
Wygodne, miękkie łóżko — gospodarze radzi. 
Lecz jeśli jaka sprawa ważniejsza prowadzi, 
Uprzedzę o tym męża — niech się mąż w tym wyzna! 

ORESTES

Z krainy Foków jestem, Daulis58 ma ojczyzna. 
Wybrałem się w te strony, przynaglon własnemi 
Potrzeby, kiedy w drodze do argiwskiej ziemi 
Nieznany człek się do mnie przyłączył; w rozmowie 
Wymienił swe nazwisko: „Jestem Strofios — powie — 
Fokijczyk” i poznawszy cel mojej podróży, 
Polecił mi rzecz taką: „Niechżeć mi usłuży 
Twa dobroć — zauważył — i o Orestesie 
Rodzicom jego w Argos wiadomość poniesie, 
Że umarł. Dobrze również — tak powiedział dalej — 
Zapytać, czy by szczątki jego pochowali 
U siebie, czy też w obcej mają lec mogile 
Na wieki — o tym wszystkim dasz mi znać; w tą chwilę 
Popioły nieboszczyka, pogrzebane w cześci, 
Miedziana kryje urna”. Takiem słyszał wieści 
I takie wam powtarzam. Nie wiem, czyście krewni 
I jego przynależni — ojciec mnie upewni. 

KLITAJMESTRA

O biada mi! Z rozpaczy serce moje kona! 
O ty, naszego rodu klątwo niezmożona, 
Wnikliwą masz źrenicę! Żadna się potęga 
Przed tobą nie uchroni! Pocisk twój dosięga 
I wali o ziem wszystko! Najdroższe istoty 
Zabierasz nam znienacka! Tak dzisiaj mój złoty 
Orestes! Od krwawego w domu tym bagniska 
Szczęśliwą uszedł stopą; mniemałam, że bliska 
Jest chwila wyzwolenia, a oto twa strzała 
Ostatniej mi nadziei pociechę zabrała!... 

ORESTES

Tak, juścić ja bym wolał zawitać tu w gości, 
Nie smutne, lecz radosne niosąc wiadomości. 
Gościnną bym ci przyjaźń szczęsnych gospodarzy 
Uzyskał — a ponad to cóż tu więcej waży 
Dla gościa? Aleć takie dałem przyrzeczenie: 
Za serca idąc głosem, wyznać się nie lenię, 
Najdroższym Orestesa kłamać ja nie mogę. 

KLITAJMESTRA

Nie mniej nam jesteś miły. Za daleką drogę 
Otrzymasz, coć się godzi w naszym domu — przecie 
Kto inny byłby przyniósł te wieści. Będziecie 
Spoczynek mieć po trudach, miłe goście moje! 
Czas wytchnąć wam największy. 
do sługi
Prowadź na pokoje 
Tych panów! Nie odstępuj, bądź im na usługi! 
Przygotuj, co potrzeba, iżby po tej długiej 
Podróży miały członki ich wszelką wygodę. 
Za wszystko mi odpowiesz, jeśli się zawiodę 
Na tobie. 
do Orestesa
Teraz pójdę. Me usta zaniosą 
Wiadomość panu domu. Przyjacielskim głosom 
Powierzyć trzeba sprawę — niechaj, jak wypada, 
Pomocną nam dziś będzie ich przeświatła rada! 
Klitajmestra znika ze służebnicami w drugich drzwiach, Sługa z gośćmi wychodzi drzwiami głównymi.

PRZODOWNICA CHÓRU

My, wierne dziewki, wznieśmy modły, 
By się zamiary powiodły, 
By zmógł Orestes ród ten podły! 

CHÓR

Święta ziemio i ty, grobie święty! 
Król w twym wnętrzu spoczywa głębokiem, 
Wódz, co wodził potężne okręty — 
Słuchaj próśb tych, bądź podporą nam! 
Niech Pejto59 swą radą zwycięża, 
Niechaj Hermes, władnący nad mrokiem 
Państw podziemnych, użyczy oręża, 
By w tej walce legł morderczy kłam! 
Z pokojów kobiecych wychodzi Cylissa60, staruszka w zwyczajnym ubraniu nianiek.

PRZODOWNICA CHÓRU

Niedobrze snać się sprawił w zamku nasz wędrowiec: 
Spłakaną widzę niańkę Orestesa. Powiedz, 
Cylisso, dokąd biegniesz? Wyszłaś poza wrótnie 
I łza ci towarzyszy. Czemu ci tak smutnie? 

CYLISSA

O boże! Po Ajgista śle mnie nasza pani, 
By mąż od mężów powziął wieści, które dla niej 
Przynieśli ci dwaj goście. Prawda, wobec służby 
W posępnym tai radość spojrzeniu, bo cóż by 
Innego miała czynić? Lecz to znać, jak wiele 
Sprawili jej uciechy przybysze. Wesele 
Największe ma z największej tego domu klęski. 
A on? Jakiż mu uśmiech zaigra zwycięski 
Na ustach, gdy posłyszy tę straszną nowinę! 
O biednaż ci ja, biedna! Tyle lat już ginę 
Z żałoby w tym nieszczęsnym domu Atreusza! 
Z niejednej krwawej troski marła moja dusza, 
Lecz dotąd nigdym równej nie zaznała doli. 
Bez szemrań zniosłam wszystko, co targa i boli — 
A dzisiaj!... Mój Orestes! Jakem ja go strzegła, 
Tę rozkosz mego serca! Moja ręka biegła 
Od chwili, kiedy wyszedł z matczynego łona, 
Służyła mu cierpliwie, nigdy niezmęczona. 
Na krzyk najcichszy w nocy zrywałam się z łóżka, 
Trud wszelki lekceważąc, wierna jego stróżka... 
I wszystko to na próżno!... Juścić jest głupiutki, 
Jak zwierzę, taki dzieciak; trzeba znosić skutki — 
Nieprawda? — i za niego myśleć o wszelakiej 
Godzinie. Jeść mu dawać i pić, w powijaki 
Owijać, zważać na to, czy go czasem trocha 
Nie boli żołądeczek. Doglądaj pieszczocha, 
A jednak nie doglądniesz: wówczas do pieluszek 
Zabieraj się, naprawiaj, co zawinił brzuszek. 
Tak, praczką juścić byłam i niańką. Podwójne 
Zajęcie miałam, wiecie, gdy me oko czujne 
Oresta pilnowało, tej dumy ojcowskiej... 
I dzisiaj on nie żyje! A ja, pełna troski, 
Zmuszona jestem wzywać domu przeniewiercę 
I patrzeć, jak się cieszyć będzie jego serce. 

PRZODOWNICA CHÓRU

A jakżeż on ma przybyć w tej gorzkiej potrzebie? 

CYLISSA

Co znaczy to? Wytłumacz! Nie rozumiem ciebie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Czy z świtą, czy samemu pojawić się każe? 

CYLISSA

Z nim razem mają przybyć kopijników straże. 

PRZODOWNICA CHÓRU

O, tego mu nie gadaj! Niech nasz wróg przybędzie 
Sam jeden na rozmowę — takie masz orędzie. 
Co tchu mu donieś o tym! I ciesz się! Rzecz posła, 
Ażeby myśl tajemna w jawny czyn wyrosła. 

CYLISSA

Czyś jeszcze jest przy zmysłach? Po tej wiadomości? 

PRZODOWNICA CHÓRU

A jeśli Zeus to wszystko zmieni i wyprości? 

CYLISSA

Nie może być! Z Orestem zmarły i nadzieje. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Złym wróżem, kto tak patrzy na losów koleje. 

CYLISSA

Co mówisz?! Czyżby inne doszły cię wywiady? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nie pytaj się! Idź prędzej! Posłuchaj mej rady! 
Od boga to zależy. W głębi swego łona 
Co bóg tam postanowił, tegoć i dokona. 

CYLISSA

Już idę. Tak, jak każesz, język mój wypowie. 
Niech wszystkim by najlepiej kierują bogowie! 
Odchodzi.

CHÓR

O Zeusie, królujący na niebieskim łanie, 
Teraz ty przy nas z swą pomocą stój! 
Niech po manowcach pan nie błądzi mój, 
Wszak ci o prawo rozstrzyga się bój — 
Prawa ty strzeż, o panie! 
Daj, by przez niego ród zaginął wraży, 
A on cię u twoich ołtarzy 
Podwójną i potrójną ofiarą obdarzy. 
Po raz się pierwszy dziś do wozu ciężkiego zaprzęga 
Ten po rodzicu kochanym sierota. 
Ty w ręku swych dzierż jego wodze, 
Niechaj się w biegu miarkuje potęga, 
Aby zmęczona nie zgasła ochota 
W tej twardej, chwalebnej drodze! 
Daj, by przez niego ród zaginął wraży, 
A on cię u twoich ołtarzy 
Podwójną i potrójną ofiarą obdarzy! 
Wy, bogactw królewskich skrzynie 
Mający w opiece swojej, 
Domu bogowie przyjaźni, 
Niech krew się dawna w nowej krwi rozpłynie, 
Niech wasza ręka stary mord rozbroi, 
Wyzwólcie nas z tej kaźni!  
A gdy się to stanie, nasz władca, nasz król 
Na gród swój niech spojrzy z pomroków mogiły, 
Niech widzi, jak zniknął ból, 
Nad łanem ojczystych pól 
Jakie się blaski swobody rozlśniły! 
I ty pomóż, synu Mai61! 
Największyś ty z wszystkich bogów 
Śmiałego przyjaciel kroku. 
Cóż się przed tobą utai? 
Odsłaniasz skryte plany wrogów, 
Lecz sam ty wolisz kroczyć wśród nocy rozłogów, 
Dnia niewidzialny oku. 
A gdy się to stanie, nasz władca, nasz król, 
Na gród swój niech spojrzy z pomroków mogiły. 
Niech widzi, jak zniknął ból, 
Nad łanem ojczystych pól 
Jakie się blaski swobody rozlśniły! 
Na miejscu żalów, skarg 
Popłynie zbawcza wieść 
Z naszych niewieścich warg,  
Przy dźwięku lutni przeradosny glos. 
O cześć ci, grodzie, cześć! 
Twoich najdroższych szczęsny spotkał los, 
Odparty klątwy cios.  
A kiedy nadszedł już dzień, 
Choć rzeknie ci: „Synu, o, stój!” — 
Łam winę bez lęku i drżeń! 
Niech wtedy przez ciebie ojciec mówi twój!  
Perseuszową62 zbudź 
Odwagę w sercu swem, 
Umarłym sławę wróć, 
Pomściwszy śmierć ich! Twoja zbrojna dłoń 
Niech się zboryka z złem! 
Niechaj morderców — litości się chroń! — 
Równa rozgromi broń!  
Tak, kiedy nadszedł już dzień, 
Choć rzeknie ci: „Synu, o, stój!” — 
Łam winę bez lęku i drżeń! 
Niech wtedy przez ciebie ojciec mówi twój!  
Od strony, ku której udała się była Cylissa, zjawia się Ajgistos.

AJGISTOS

Przychodzę zawezwany, nie z swej własnej chęci. 
Podobnoć jacyś obcy, w gościnę przyjęci, 
Wiadomość mają dla mnie — ach, niepożądaną! — 
O śmierci Orestesa. Zbyt bolesną raną 
Dotknęłoby to dom nasz, który do tej pory 
Nie zdołał jeszcze powstać, tak śmiertelnie chory 
Z dawnego krwi upływu... Prawdaż się w tym mieści? 
Jak sądzić?... Czy też tylko spłodził lęk niewieści 
Majaki niepochwytne? Wiadomo co komu? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Tak, myśmy to słyszały. Ale wejdź do domu, 
Zapytaj się przybyszów! Świadczenie jest niczem, 
Gdy mąż sam może stanąć przed męża obliczem. 

AJGISTOS

Zobaczyć chcę posłańca. Rzeczą gospodarza 
Wybadać go, czy widział śmierć tę, czy powtarza 
Niepewne, błędne słuchy, słyszane od ludzi; 
Ma dusza widzi jasno: niełatwo ją złudzi. 
Ajgistos wychodzi.

CHÓR

Jakich zaklęć, Zeusie, użyć mam? 
W jakim dzisiaj pomodlić się słowie? 
Wszystko próżny kłam: 
Wrzenia swego serca nie wypowie. 
Teraz czyn się ogromny dokona, 
Teraz miecz się w pierś zdradziecką wparł: 
Albo zniszczy dom Agamemnona 
Lub swobody jasny wznieci żar. 
Złote berło, co waliło miasta, 
Władnąć będzie, jak za dobrych lat — 
Orestesa gromka moc wyrasta 
Przeciw sprawcom pogromu i zdrad. 
Idzie pan nasz w bitewnym rynsztunku — 
Niech zwycięstwo da mu wielki bóg! 

GŁOS Z WEWNĄTRZ

Ratunku, ach, ratunku! 

CHÓR

Hej! Czy już go zmógł?! 
Cóż się tam dzieje w pałacu? Słyszycie?! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Wypełnia czyn się krwawy. Ustąpmy w ukrycie, 
By nikt nas nie posądził o wspólnictwo w winie. 
Zapewne już ta walka rozstrzygła63 się ninie. 
Chór znika w jednej z bram; scena pusta; noc. Z drzwi środkowych wybiega jeden z sług i puka do pokoju Klitajmestry.

SŁUGA

O biada! Pan mój zabit! Zabiła go zdrada! 
Raz jeszcze wołam: biada! I po trzykroć biada! 
Już nie ma Ajgistosa!... Otworzyć! Hej! Prędzej! 
Niezbędna wszelka pomoc w tej straszliwej nędzy! 
Otworzyć i niewieście pokoje! Lecz, boże, 
Zmarłemu na co zda się?!... Nic już nie pomoże! 
Hej! Hej! 
Pogłuchły czy posnęły?... Daremne wołanie... 
Gdzie jesteś, Klitajmestro?! Czy nikt tam nie wstanie?! 
Co robić? Ach, nieszczęście będziem mieli nowe! 
Miecz pomsty, zda się, spadnie i na pani głowę! 

KLITAJMESTRA

wychodzi z izby
Co znaczą te hałasy?... Co trapisz kobiety? 

SŁUGA

Umarli, mówię, żywych mordują! O rety!  

KLITAJMESTRA

Rozumiem już zagadkę!... Boże!... Łotry! Zbóje! 
My zdradą mordowali, zdrada nas morduje! 
Podajcie mi siekierę! Gdzie mordu narzędzie?! 
Zobaczę, kto tu padnie, kto zwycięzcą będzie! 
Sługa biegnie na pokoje kobiece; Orestes wychodzi z drzwi głównych, za nim Pylades; podczas następnych wierszy drzwi pozostają otwarte; widać przez nie zwłoki Ajgistosa.

ORESTES

Ha, jesteś! Ciebie szukam! Tamten ma za swoje! 

KLITAJMESTRA

Zabity mój Ajgistos!.. Jak ja się ukoję? 

ORESTES

Miłujesz go... I owszem: jedna wam mogiła, 
Ażebyś go po śmierci podle nie zdradziła. 
Dobywa miecza.

KLITAJMESTRA

odsłania piersi
Powstrzymaj miecz ten, dziecię! Nie sprowadzaj zguby 
Na pierś tę! Tyleś razy, o mój synku luby, 
Pił mleko z niej! Sumienia wzbudź w sobie ostatki! 

ORESTES

opuszcza miecz, do Pyladesa
Co czynić, Pyladesie? Nie zabijać matki?  

PYLADES

Zapomnieć chcesz przykazań świętych Loksyjasza, 
Pytyjskich wieszczb64? Przysięga czy cię nie przestrasza 
Złamana? Czy się druh mój bogom sprzeniewierzy? 

ORESTES

Twe słowo zwyciężyło... Radzisz jak najszczerzej. 
do Klitajmestry
Ty — chodź!... Niźli mój ojciec droższym on był tobie 
Za życia — przy nim zginiesz, w jego legniesz grobie. 
Kochałaś go, dla człeka nienawiść mająca, 
Któremu należała twa miłość gorąca. 

KLITAJMESTRA

Chowałam cię — starości mojej bądź pociechą! 

ORESTES

Co? Z ojca morderczynią żyć pod jedną strzechą?  

KLITAJMESTRA

Współwinna była Dola we wszystkim, me dziecię!  

ORESTES

Więc Dola dziś i ciebie z tego świata zmiecie!  

KLITAJMESTRA

Nie lękasz się, mój synu, klątwy matki? Powiedz!  

ORESTES

Tej, co mnie wypędziła na nędzy manowiec?  

KLITAJMESTRA

W przyjaznym żyłeś domu, wysłany przeze mnie.  

ORESTES

Wolnego ojca dziecko sprzedałaś nikczemnie!  

KLITAJMESTRA

A gdzież jest ta zapłata, co tak myśl ci tłoczy?  

ORESTES

Nie wstydzę się twej hańby wyjawić ci w oczy.  

KLITAJMESTRA

I ojca rozważ winy — kto co winien komu!  

ORESTES

Na bojach miewał trudy, a ty wczasy w domu.  

KLITAJMESTRA

Niedobrze jest niewieście, kiedy mąż nie wraca.  

ORESTES

Siedzącą przy kominku żywi męża praca.  

KLITAJMESTRA

Cóż, synu? Chcesz mordować swoją matkę własną?  

ORESTES

Ty sama się mordujesz! Niech oczy twe zgasną!  

KLITAJMESTRA

Pamiętaj, sfora matki65 jak cię ścigać może. 

ORESTES

A ujdęż, poniechawszy, tej ojcowskiej sforze?  

KLITAJMESTRA

Więc płaczę nadaremnie, żywa, a już w grobie?  

ORESTES

Śmierć ojca — oto wyrok, przeznaczon i tobie.  

KLITAJMESTRA

O, biada mi! O biada! Ta ci jest ma żmija!  

ORESTES

Nie płona snów twych wróżba! Grzech dziś grzech zabija.  
Prowadzi ją ku bramie głównej. Pylades idzie za nim. Chór zjawia się znowu. Podczas gdy się szykuje, mówi Przodownica chóru.

PRZODOWNICA CHÓRU

Nad śmiercią tych obojga niemało boleję, 
Lecz jeśli już Orestes spełnił swe nadzieje 
Przelewem krwi — ostatnim, módlmy się głęboko, 
Ażeby nam nie zgasło domu tego oko. 

CHÓR

Czas nieuchronnych spłat 
Na ród Priama66 padł, 
Zemsty rozpłonął gniew. 
Krwawy nawiedził srom 
Agamemnona dom — 
Dwojaki zbój, 
Dwojaki lew. 
Ale powrócił zbieg 
W zhańbiony zamek swój. 
Sam bóg go tu przywiódł, 
Co go tak czujnie strzegł. 
Radosny wznieśmy głos: 
Szczęsny zawitał los! 
Rycerny67, możny pan 
Dom nasz wyleczył z ran, 
Hańbę już zmył. 
Będzie nam żył  
Płodny dobytku łan!  
Duch nieuchronnych spłat 
Odział się płaszczem zdrad — 
Możeż płaszcz inny mieć 
Ta, którą jedną z cór 
Zeusa, władcy chmur, 
Nazywa lud68? 
W podstępu sieć 
Odział się pomsty kształt: 
Gniew ją płomienny wiódł 
Na wroga, by zginął wśród jej zabójczych fałd. 
Radosny wznieśmy głos: 
Szczęsny zawitał los! 
Rycerny, możny pan 
Dom nasz wyleczył z ran, 
Hańbę już zmył. 
Będzie nam żył, 
Płodny dobytku łan!  
Oto Loksyjasz, on, 
Co ma w Parnasie schron, 
We mgły spowity żleb, 
Wywróżył pomście, że zdradę ten zmógł, 
Kto, krew chcąc pomścić, z zdradnych nie zszedł dróg; 
Nie zbrodnia to, gdy pomoc śle nam władca nieb, 
Czyn to godziwy, sam go spełnia bóg.  
Wokrąg69 rozbłysły już 
Złote płomienie zórz. 
Tyle rozkoszy, tyle — 
Zwycięstwa słodka dań! 
Prastary domie, wstań, 
Za długo leżałeś w pyle! 
Spokoju święty czas 
Rychło nawiedzi nas, 
Wkroczy w twych ojców gmach, 
Boś zmył z swych progów dawnej hańby kał. 
Oby co prędzej głos tryumfu brzmiał: 
Wygnany rój złych duchów, które siały strach, 
Wyzwalających blasków idzie zwał.  
Wokrąg rozbłysły już 
Złote płomienie zórz. 
Tyle rozkoszy, tyle — 
Zwycięstwa słodka dań! 
Prastary domie, wstań, 
Za długo leżałeś w pyle! 
Ściana tylna się rozsuwa; na marach widać zwłoki Ajgistosa i Klitajmestry, obok nich Orestes. Służba trzyma płaszcz, w którym zamordowano Agamemnona. Przed zamkiem gromadzi się lud.

ORESTES

Patrzajcie! Oto dwoje tyranów ojczyzny, 
Co ojca mi zabili i dom mój, tak żyzny 
W dobytek, okradali! Z jakim dumnym czołem 
Siedzieli wraz na tronie, a i teraz społem 
Miłością połączeni! Zaprzysięgli razem 
Śmierć ojca i pod jednym chcieli spocząć głazem — 
To wszystko dziś się spełnia. A wy, naszej nędzy 
Świadkowie tu obecni, przyjrzyjcie się przędzy 
Zdradliwej, którą ojcu biednemu na nogi 
I ręce zarzucono. 
do służby
Rozwińcie złowrogi 
Ten płaszcz i między lud go zebrany ponieście! 
Niech zdrady to narzędzie zobaczy nareszcie 
I ojciec — nie mój ojciec, lecz wszechwidne70 słońce — 
Niech ujrzy dzieło matki! Pragnę mieć obrońcę 
W dzień sądu, iżem mord ten spełnił według prawa, 
Na matce mord. Ajgistos — jego dola krwawa 
Jest słuszna, o nim mówić nie warto. Lecz o tej, 
Co takiej dokonała na mężu sromoty, 
Na ojcu swych, tak dzisiaj nienawistnych dziatek —  
Nosiła mnie w swym wnętrzu, miała podostatek71 
Miłości, a dziś wroga ma we mnie — tak, o niej 
Powiedzcie, co myślicie? Nikt się nie obroni 
Przed takim, jak ta, gadem. Jadowita żmija 
Już samym swym dotknięciem na wieki zabija, 
Nie ukąsiwszy wcale. Taki potwór siedział 
W jej duszy! 
służba wraca z płaszczem
A jak o tym, iżbym nie powiedział 
Zbyt srogo, mam się tutaj wyrazić? Na zwierza 
Dzikiego to samołów72? Całunna odzieża 
Dla zmarłych? Nie! To sidła, które zbój nastawia, 
Z rabunku li żyjący, z mordu i bezprawia! 
Ach, jakąż czuje rozkosz, jeśli do tej sieci 
Przechodniów nieopatrznych jak najwięcej wleci. 
odwraca się znów ku zwłokom matki
Mieć taką żonę?! Boże, raczej wytęp do cna 
Me plemię! Niechaj padnę, gałąź bezowocna!  

CHÓR

Ojej! Ojej! Strach takich czynów, strach! 
Okropną śmiercią zginął on! 
Ach, ach! 
Ale i boleść bujny wyda plon. 

ORESTES

Jest winna czy niewinna? Płaszcz ci ten nie przeczy 
Jej zbrodni. Oto patrzcie! Ślady krwawej cieczy! 
Tak, patrzcie! Zblakła plama, co zżarła purpurę, 
Na wskroś jest zgodna z czasem, gdy dzieło ponure 
Spełniono. Nic cim wówczas ja nie wiedział o tem, 
Wygnany z mego domu. Ale dziś, z powrotem 
Przyszedłszy, widzę jasno, gorzkie łzy dziś leję, 
Mający to przed sobą. Rodu mego dzieje, 
Cierpienia jego wszystkie stają mi przed oczy 
I serce mi ten straszny jad zwycięstwa tłoczy. 

CHÓR

Któż w życiu tym spokojny miewał dach? 
Któż się uchronił win i plam? 
Ach, ach! 
Dzień każdy nowy ból gotuje nam. 

ORESTES

Jak skończy się to wszystko, czy wiecie? Ja nie wiem. 
Wyskoczył z toru zaprząg mej duszy, zarzewiem 
Pędzony gdzieś na oślep. Cugle mi wypadły 
Z rąk. W sercu przeraźliwą nuci strach pobladły 
Melodię, serce w dziki pogania mi taniec. 
Słuchajcie, przyjaciele! Nim jeszcze skazaniec 
Utraci wszystkie zmysły, powiedzieć wam pragnie, 
Że mord na matce spełnił według praw — na bagnie, 
Na bogów — tej ohydzie, na ojca przeklętej, 
Nikczemnej morderczyni! Sam Loksyjasz, święty 
Wróżbita, pchnął mnie k’temu. Wzywam go na sędzię. 
W wyroczni rzekł mi swojej, że nikt mnie nie będzie 
Obwiniał, gdy to spełnię. Lecz jeśliby miała 
Zawahać się ma ręka, ludzkich myśli strzała, 
Chociażby najostrzejsza, nie wniknie do sedna 
Tych kar, które ma znosić moja dusza biedna. 
A teraz — czy widzicie ten pokutny wieniec 
I różdżkę tę oliwną73? Idę, potępieniec, 
O łaskę błagający, tam, do pępka ziemi74, 
Do schronu Loksyjasza, gdzie iskry wiecznemi 
Wybucha ogień boży. Od mej krwawej winy 
Uciekam w jego progi, bo tam mi jedyny 
Wyznaczył on przytułek!75 A was, Argiwowie, 
Upraszam, byście, pomni naszych klęsk, w swym słowie 
Świadczyli mi, gdy wróci Menelaos. Dola 
Tułacza z ojczystego wypędza mnie pola, 
Rodzoną matkę dłoń ma wszak zabiła krwawa76: 
I w życiu, i po śmierci taka moja sława. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nie bluźnij swemu dziełu! Własnymi wargami 
Nieszczęścia nie sprowadzaj na siebie! Nie plami 
Twój czyn: wyswobodziłeś gród Argiwów cały, 
Gdy głowy tych potworów stopy twe zdeptały. 

ORESTES

Ha! Ha! 
Niewiasty straszne widzę... Podobne Gorgonom77, 
Odziane w czarne płaszcze, z skronią oplecioną 
Wężami... Nie! Pozostać dłużej tu nie mogę! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Ach! Cóż za płone strachy budząć taką trwogę? 
Ty, z synów najwierniejszy, zwycięzcą z tej wojny 
Wyszedłeś, więc bądź silny, zwycięzco dostojny!  

ORESTES

Nie strachy oneć widma, nie majaki chore: 
Wyraźnie widzę matki rozjuszoną sforę.  

PRZODOWNICA CHÓRU

Twa dłoń od krwi przelanej dotychczas nie sucha 
I stąd to jest ów obłęd, co gasi ci ducha.  

ORESTES

Wszechwładny Apollinie! Rój się nowy tłoczy... 
Kroplami krwi te groźne pobłyskują oczy!  

PRZODOWNICA CHÓRU

Potrzebać odkupienia. Niech cię tylko ręką 
Loksyjasz dotknie świętą, a koniec twym mękom.  

ORESTES

Ach, wy ich nie widzicie! Lecz ja patrzę na nie. 
O, precz stąd, precz!... Ma stopa już tu nie zostanie.  
Wybiega.

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc żegnaj! Niechaj bóg cię prowadzi i w nędzy 
Twej strasznej niech pomocyć udzieli co prędzej!  

CHÓR

Oto się burzy nad królewskim domem 
Dziki rozszalał ból, 
Trzykrotnym uderzył weń gromem. 
Zginął Tyestes — i to był początek — 
Z rozpaczy nad śmiercią dzieciątek. 
Potem zaś władcę naszego ubili: 
W łaźni, w zdradzieckiej chwili, 
Skończył Achajów król. 
A teraz trzeci. Kto on? Odkupiciel? 
Czy też mordercą on? 
Ach! Kiedyż raz już spocznie klątwa-mściciel, 
Kiedyż powstrzyma swój gon78? 
  1. Ofiarnice — tytuł tłumaczenia stanowiącego podstawę niniejszej publikacji brzmi: Ofiary, przyjęto jednak tytuł tradycyjny, odpowiadający greckiemu Choephoroi (Choefory), tj. kobiety niosące na głowie dzbany, zawierające ofiarę na grób. [przypis edytorski] ↩
  2. Hermesie, panie włości podziemnych — Hermes Psychopompos, czyli Hermes Wiodący Dusze, prowadzi dusze zmarłych do świata podziemi (por. Odyseja XXIV, 1–14). [przypis edytorski] ↩
  3. Przybyłem z daleka — Orestes wychowywał się z dala od Argos, w odległej o ok. 200 km Fokidzie. [przypis edytorski] ↩
  4. Parnas — masyw górski w Fokidzie niedaleko Delf, w mit. gr. siedziba Apolla i jego orszaku muz. [przypis edytorski] ↩
  5. Inachos — rzeka w Argolidzie; również imię boga tej rzeki i pierwszego mitycznego króla Argos. [przypis edytorski] ↩
  6. Znad mej skroni młodej uciąłem pierwszy pukiel, gdy Inacha wody oblały moje stopy — młodzieńcy greccy poświęcali swe włosy bóstwu rodzimej rzeki. [przypis redakcyjny] ↩
  7. Ten drugi tobie składam w pogrzebnej ofierze — pukle włosów odcinano i składano w ofierze zmarłym. [przypis redakcyjny] ↩
  8. płony (daw.) — jałowy. [przypis edytorski] ↩
  9. zyszczę (daw.) — zyskam, pozyskam. [przypis edytorski] ↩
  10. z obciętymi krótko włosami — obcięte włosy były oznaką żałoby. [przypis redakcyjny] ↩
  11. Piętnaście tych kobiet (...) występuje w roli płaczek — płacz nad zmarłym nie był dla starożytnych jedynie wylewem uczucia; duch zmarłego słyszy ten płacz, a słysząc go, doznaje ulgi w swym żalu za życiem. Płakać więc nad grobem mogą i płaczki, bo chodzi o głośny wyraz żalu, nie zaś o szczerość uczucia. [przypis redakcyjny] ↩
  12. Wróżbitów orzekł głos, że w zmarłych grobie drży żądza krwi — starożytni sądzili, że dusza zabitego tak długo nie jest zupełnie oddzielona od świata żyjących, dopóki nie zostanie pomszczona. Dusza zachowuje pamięć, pamięta swą krzywdę, żąda zemsty i nie zazna ukojenia, dopóki krew zabójcy nie zwilży ziemi. Tymczasem wysyła straszne sny, mary senne, które dręczą zabójcę zapowiedzią zemsty. [przypis redakcyjny] ↩
  13. I tu mnie ona śle — ona, tj. Klitajmestra, która sądzi, że darami przebłaga zagniewaną duszę Agamemnona. [przypis redakcyjny] ↩
  14. I mord o pomstę woła z przesiąkłej krwią głębiny — krew niewinnie przelana wywołuje boginie-mścicielki, Erynie, mieszkające w głębi ziemi, w Hadesie. [przypis redakcyjny] ↩
  15. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski] ↩
  16. Lecz Hermes ci przychylny, dotrze z prośby twemi — Hermes Psychopompos jest pośrednikiem pomiędzy światem żyjących i światem zmarłych. [przypis redakcyjny] ↩
  17. płód (daw.) — potomek, potomstwo. [przypis edytorski] ↩
  18. My czekać będziem znaku w milczącej pokorze — u starożytnych każdy obrządek religijny, każda modlitwa musiała się odbywać w pobożnej ciszy; obecni zachowywali korne milczenie, gdyż nie w porę powiedziane słowo mogło mieć znaczenie złowróżbne. [przypis redakcyjny] ↩
  19. o łaskę Ziemi proszę — Matka Ziemia, wielka bogini, rodzicielka wszystkiego, co żyje. [przypis redakcyjny] ↩
  20. krasa (daw.) — piękno. [przypis edytorski] ↩
  21. pienie (daw.) — pieśń, śpiew. [przypis edytorski] ↩
  22. Na grób, gdzie on drzemie, pan i władca mój! — duch zmarłego tylko drzemie w mogile i słyszy prośby i modlitwy. Jako bliski bogom podziemnym jest potężny i może być sprzymierzeńcem w dziele zemsty. [przypis redakcyjny] ↩
  23. szczęsny (daw.) — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski] ↩
  24. sfolgować (daw.) — ulżyć. [przypis edytorski] ↩
  25. ślozy (daw.) — łzy. [przypis edytorski] ↩
  26. odzyszcze (daw.) — odzyska. [przypis edytorski] ↩
  27. srogo poświęcili mą siostrę — Ifigenię, którą własny ojciec, Agamemnon, złożył w ofierze Artemidzie. [przypis redakcyjny] ↩
  28. pielesz (daw.) — legowisko zwierzęcia; przen.: dom rodzinny, ognisko domowe; dziś tylko w lm: pielesze. [przypis edytorski] ↩
  29. wiązadły (...) umocowan — dziś: wiązadłami umocowany. [przypis edytorski] ↩
  30. Loksjasz (mit. gr.) — przydomek Apolla jako boga wyroczni. [przypis edytorski] ↩
  31. wywołaniec (daw.) — wygnaniec, banita. [przypis edytorski] ↩
  32. Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia. [przypis edytorski] ↩
  33. Płomieni żrących ostry ząb — płomienie stosu, na którym się pali ciało zmarłego. [przypis redakcyjny] ↩
  34. licyjski — pochodzący z Licji, krainy w płd.-zach. części Azji Mniejszej. [przypis edytorski] ↩
  35. sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski] ↩
  36. wśród podziemnych pól (...) zasiada razem władny król — wśród zmarłych każdy zajmuje się tym, czym zajmował się za życia. [przypis redakcyjny] ↩
  37. poszana (daw.) — poszanowanie. [przypis edytorski] ↩
  38. Skamander — rzeka pod Troją. [przypis redakcyjny] ↩
  39. Hyperborea (mit. gr.) — kraina na północy, położona za siedzibą Boreasza, boga wiatru północnego; jej mieszkańcy, Hiperborejczycy, mieli prowadzić beztroskie i szczęśliwe życie, wolne od cierpień i chorób. [przypis edytorski] ↩
  40. na morderce mściwy spod ziemi wywiedź huf — hufiec mściwych Erynii. [przypis edytorski] ↩
  41. odzierca (daw.) — grabieżca; ten, który odziera, grabi czyjąś własność. [przypis edytorski] ↩
  42. Gdy padną spokoju odzierce, umarli spokój swój odzyszczą znów — zabity wtedy tylko otrzymuje ukojenie, gdy zostaje zabity jego morderca. [przypis redakcyjny] ↩
  43. kissjańskie — Kyssja (gr. Κισσία): bardzo żyzny rejon nad rzeką Choaspes (ob. Karche) w Suzjanie, w Persji; kissjańskie: perskie. [przypis edytorski] ↩
  44. kord — rodzaj krótkiego miecza bądź ogólnie: broń biała sieczna. [przypis edytorski] ↩
  45. Dziedziczny grzechu nasz! — klątwa ciążąca na rodzie Atrydów zaczęła się od Pelopsa, syna Tantala. Jako dziecko został zabity przez ojca i podany na uczcie bogów, a następnie, na polecenie Zeusa, wskrzeszony przez Hermesa. Pelops zakochał się w Hippodamii, córce króla Ojnomaosa, który wymagał od ubiegających się o rękę dziewczyny, by wygrali z nim w wyścigu rydwanów, zaś w razie przegranej obcinał im głowy. Uczciwa wygrana była niemożliwa, gdyż rydwan Onomajosa ciągnęły nadzwyczajne rumaki podarowane mu przez Aresa. Pelops przekupił królewskiego woźnicę Myrtilosa obietnicą odstąpienia mu nocy poślubnej. Wygrawszy jednak wyścig i zdobywszy Hippodamię, zepchnął Myrtilosa do morza, by nie dać mu przyobiecanej nagrody. Tuż przed śmiercią Myrtilos przeklął cały ród Pelopsa. [przypis edytorski] ↩
  46. klęczący na grobie, uderza ręką o ziemię — przy modlitwie do podziemnych bogów uderzano ręką o ziemię, aby zwrócić ich uwagę i przywołać bogi podziemne i duchy zmarłych. [przypis redakcyjny] ↩
  47. dzień umarłych boży — w Attyce i Jonii odwiedzano groby zmarłych i składano im ofiary podczas wiosennego święta Antesteriów. [przypis edytorski] ↩
  48. Persefassa (mit. gr.) — Persefona, żona Hadesa, bogini świata zmarłych. [przypis edytorski] ↩
  49. schroń (daw.) — schronienie. [przypis edytorski] ↩
  50. widny (daw.) — widoczny, dający się widzieć. [przypis edytorski] ↩
  51. powieć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą „-ci”, skróconą do „ć”. [przypis edytorski] ↩
  52. Testiada (mit. gr.) — Altea, córka Testiosa, matka Dejaniry i Meleagra. Mojry, boginie losu, wskazały jej żagiew, z którą ściśle był związany los życia jej syna: będzie żył dopóty, dopóki nie spali się żagiew. Matka natychmiast zagasiła żagiew i schowała ją. Dziecko wyrosło na bohatera. Podczas słynnego polowania na dzika kaledońskiego Meleager poróżnił się z wujami i zabił ich. Zagniewana matka wrzuciła żagiew do ognia; żagiew spłonęła, a wraz z nią skończyło się i życie Meleagra. [przypis redakcyjny] ↩
  53. Skylla (mit. gr.) — córka megaryjskiego króla Nisosa, za namową Minosa, króla kreteńskiego, który oblegał Megarę, podstępnie ścięła ojcu purpurowy pukiel włosów z głowy; pukiel ów był ściśle związany z życiem Nisosa i losem miasta; jego utrata spowodowała śmierć Nisosa i klęskę Megary. [przypis redakcyjny] ↩
  54. mord straszny popełnion na Lemnie — kobiety z wyspy Lemnos zaniedbały ofiary dla Afrodyty, za co bogini ukarała je przykrym zapachem, który sprawił, że mężczyźni porzucili je i wzięli sobie branki porwane z Tracji. W zemście kobiety w ciągu jednej nocy wymordowały swoich mężów, ojców, braci i synów, zabijając wszystkich mężczyzn na wyspie. [przypis edytorski] ↩
  55. Ajsa, gr. Αισα (mit. gr.) — inne imię bogini Antropos, najstarszej z trzech bogiń losu (Mojr), przecinającej nić życia ludzkiego swoimi nożycami. [przypis edytorski] ↩
  56. dyć (daw.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
  57. Noc swemu zaprzęgowi rozpuściła wodze. — Noc, podobnie jak bóg słońca Helios, ma swój zaprzęg. [przypis redakcyjny] ↩
  58. Daulis — miasto greckie w Fokidzie, ob. Daulia. [przypis edytorski] ↩
  59. Pejto (mit. gr.) — bogini namowy i uwodzenia. [przypis edytorski] ↩
  60. Cylissa — cylicjanka, kobieta z Cylicji w Azji Mniejszej. Niewolnicy w Grecji byli zazwyczaj pochodzenia niegreckiego. [przypis redakcyjny] ↩
  61. syn Mai — Hermes, syn Zeusa i nimfy Mai. [przypis redakcyjny] ↩
  62. Perseusz (mit. gr.) — syn Zeusa i Danae, wnuk króla Argos Akrizjosa, heros, zabójca straszliwej Meduzy, która spojrzeniem obracała ludzi w kamienie. [przypis edytorski] ↩
  63. rozstrzygła — dziś popr.: rozstrzygnęła. [przypis edytorski] ↩
  64. pytyjskie wieszczby — przepowiednie wyroczni Apollina w Delfach, wypowiadane za pośrednictwem kapłanki zwanej Pytią, cieszące się najwyższym poważaniem starożytnych. [przypis edytorski] ↩
  65. sfora matki — sfora Erynii, które powstaną z przelanej krwi Klitajmestry. [przypis redakcyjny] ↩
  66. Priam (mit. gr.) — władca Troi, ojciec Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
  67. rycerny (poet.) — rycerski. [przypis edytorski] ↩
  68. Ta, którą jedną z cór Zeusa (...) nazywa lud — Dike, córka Zeusa i Temidy, bogini sprawiedliwości i porządku moralnego w świecie. [przypis edytorski] ↩
  69. wokrąg (daw.) — wokoło. [przypis edytorski] ↩
  70. wszechwidny (daw.) — wszystko widzący. [przypis edytorski] ↩
  71. podostatek (daw.) — dostatek, obfitość; por. dziś: pod dostatkiem. [przypis edytorski] ↩
  72. samołów — pułapka na dzikie zwierzęta. [przypis edytorski] ↩
  73. różdżkę tę oliwną — gałązkę oliwną nieśli błagalnicy. [przypis edytorski] ↩
  74. tam, do pępka ziemi — Grecy sądzili, że Delfy są środkiem świata i kamień przechowywany w świątyni delfickiej, tzw. omfalos, uważali za pępek ziemi. [przypis redakcyjny] ↩
  75. Uciekam w jego progi, bo tam mi jedyny wyznaczył on przytułek! — Apollo ma władzę oczyszczania od zmazy skalanego krwią zabójcy. [przypis redakcyjny] ↩
  76. Dola tułacza z ojczystego wypędza mnie pola, rodzoną matkę dłoń ma wszak zabiła... — zabójca, dopóki nie zostanie oczyszczony, nie może mieszkać na tej ziemi, na której dokonał zbrodni. [przypis redakcyjny] ↩
  77. Gorgony (mit. gr.) — trzy siostry-potwory: Steno, Euryale i Meduza, przedstawiane ze skrzydłami, ostrymi kłami i szponami oraz wężami zamiast włosów; ich spojrzenie obracało ludzi w kamień. [przypis edytorski] ↩
  78. gon (daw.) — gonitwa, pogoń, polowanie. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Oresteja · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-oresteja/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis