Loreva
Loreva

Rozdział 3 z 3

Eumenidy

OSOBY DRAMATU:
  1. Prorokini, kapłanka delficka
  2. Apollo
  3. Orestes
  4. Klitajmestra
  5. Hermes
  6. Chór Erynii (Eumenid2)
  7. Lud. Sędziowie. Kapłani.
W głębi front świątyni Apollina w Delfach3.
Drzwi zamknięte, obok nich stara Prorokini w sukni kapłanki, z wielkim kluczem przewieszonym przez ramię; we włosach gałązki oliwne.

PROROKINI

Ze wszystkich najpierw bogów modlitwa ma idzie 
Ku Ziemi, ku prawieszczce4. Potem cześć Temidzie5 
Oddaję, co, jak głoszą dzieje, na urzędzie 
Proroczym nastąpiła po matce. Niech będzie 
Poświęcon trzeci pokłon również córce Ziemi, 
Tytanów latorośli, Fojbie6: szła za niemi, 
Nie siłą, tylko zgodą w tej świętej ustroni 
Osiadłszy. Zaś dziedzictwo i nazwisko po niej 
Wziął Fojbos7. Od jeziora, co wśród opok leży 
Delijskich8, do Pallady przypłynął wybrzeży9, 
A stamtąd k’nam zawitał, w dzierżawy Parnasu10. 
W pochodzie uroczystym, pośród gęstwi lasu 
Bezpieczne wycinając mu drogi, szli przed nim 
Synowie Hefajstosa11, hymnem niepoślednim 
Wielbiący swego pana. Tej pamiętnej chwili 
Mieszkańcy i król Delfów szumnie ugościli 
Przybysza. Siłę bożą wlał mu Zeus do wnętrza, 
By objął jako czwarty tron Wieszczów. Najświętsza 
Potęga Loksyjasza12 wieści od tej pory 
Rozkazy rodzicowe. Takie to mój skory 
Czci język władne bóstwa. Obok nich Palladę13, 
Mędrczynię, w swoich modłach przepokornych kładę 
I nimfy, w korycyjskich skałach skryte władztwo 
Mające14, gdzie się gnieżdżą demoni i ptactwo 
Wszelakie szuka schronu. Bromiosa15 pomnę, 
Co stał się tego miejsca panem, gdy niezłomne 
Swe siły zwrócił gniewnie przeciw Pentejowi16: 
Bachantki17 swe nań puścił, wiedząc, że go złowi 
Ich sfora i zaszczuje na śmierć ni18 zająca. 
Niech będzie też wspomniana krynica szemrząca 
Plejstosa19 — wraz z potężną mową Posejdona20, 
A w końcu Zeusa wzywa warga rozmodlona, 
Ze wszystkich najwyższego. Teraz, wieszczb mistrzyni, 
Na tronie swym zasiędę. Niech się łaska czyni 
Nade mną większa dzisiaj niźli w innym czasie. 
Zebrani Hellenowie mogą wejść, a zasię 
W porządku, jaki los im wyznaczył21 i droga 
Zwyczaju. Głosić będę świętą wolę boga. 
Otwiera drzwi świątyni i wchodzi do wnętrza. Po chwili wraca przerażona. Drzwi się za nią zamykają.
Strach mówić, strach jest patrzeć! Z domu Loksyjasza 
Precz widok mnie wypędził, co tak mnie przestrasza, 
Że w głowie mi się mąci, biegają me ręce, 
Lecz stopy się nie ruszą: stopy niemowlęce 
Ma z trwogi moja starość! Odbiegł duch mnie wszytek22! 
W wieńcami obwieszony wstępuję przybytek 
I oto widzę męża, jako głaz ołtarza, 
O łaskę błagający, haniebnie znieważa23: 
Dłoń jeszcze krwią ocieka na tym miejscu świętem, 
Miecz nagi trzyma w dłoni wraz z oliwnym prętem, 
W wełnianą, białą wstęgę owitym24 troskliwie — 
Spostrzegłam to wyraźnie. A przy nim — o dziwie! 
Na krzesłach pełno kobiet uśpionych dokoła; 
Nie kobiet, raczej Gorgon25 straszliwe zebranie —  
Czyż język mój tę grozę opisać wydoła? —  
A przecież i nie Gorgon: patrzałam ci na nie 
W obrazie, jak ich ciżba wszelką strawę kradła 
Ze stołu Fineusa26. Te zasię widziadła 
Bez skrzydeł są, acz równie ohydne i czarne 
Od stóp do głów na ciele. Wstrętu nie ogarnę 
Oddechów ich chrapliwych! Z oczu jad im ciecze, 
A strój ich jest ci taki, że ni w progi człecze 
Zawitać w nim, ni stanąć przed oblicze boże. 
Podobnych nie widziałam na całym przestworze, 
I nie ma ludu w świecie, co by, takie plemię 
Żywiący, nie żałował: zbyt to ciężkie brzemię! 
Lecz wszystkoć ja to zdaję na pana świątyni: 
Wszechmocny niech Loksyjasz, jak zechce, tak czyni! 
Na wszystko on ma leki w swym świętym rozumie 
I każdą z cudzych domów winę zmywać umie27. 
Otwierają się drzwi do świątyni: widać jej wnętrze, w środku pępek ziemi: z głazu wykuty stożek, owinięty wełnianymi paskami. Przy nim na krześle siedzi Orestes z mieczem w jednej, z gałązką oliwną, owiniętą wełnianym pasem, w drugiej ręce. Naokoło niego śpią Erynie, straszne, czarniawe postacie niewieście, z ciemnozielonymi, ociekającymi oczami. Przy Orestesie staje Apollo o jasnych kędziorach, w długiej, ze wszystkich stron zapiętej, fałdzistej szacie. U boku ma kołczan, w ręku łuk.

APOLLO

Przenigdy nie odmówię ci możnej opieki; 
Twym stróżem zawsze będę, bliski czy daleki, 
I wrogom przeciw tobie cugli nie popuszczę. 
O, popatrz na tę straszną, oszalałą tłuszczę, 
W tej chwili snem zmorzoną, patrz na te dziewczęta, 
Na starcze dzieci Nocy28! Czerń ci to przeklęta: 
Ni bóg, ni człek, ni żadne zwierzę się nie spara29 
Z tym rodem. Zła to gońce, spłodziła je Kara, 
A gniazdo mają w mrokach podziemnego Piekła: 
Niebiosa odtrąciły, ziemia się wyrzekła 
Tych gadzin. Lecz ty musisz uciekać przed niemi, 
Bez końca, bez wytchnienia. Po obszarach ziemi 
Trop w trop cię gonić będą, gdziekolwiek się ruszy 
Twa stopa; i na morzu nie ujdziesz katuszy, 
Wśród miast, oblanych falą. Nie spoczniesz, biegunie30, 
Aż zajdziesz w gród Pallady31. Tam do stóp jej runie 
Twa postać, tam jej posąg obejmą twe dłonie, 
Tam ja cię wobec sędziów surowych obronię; 
Przeze mnie już na zawsze odbiegną cię znoje, 
Bo matkę wszak zabiłeś na rozkazy moje! 

ORESTES

wychodzi z świątyni, rózgę oliwną zostawił, miecz schował do pochew
O władco Apollinie! Sprawiedliwe słowa 
Wymawiasz — niech też będzie do czynu gotowa 
Twa ręka! Obiecałeś, tak mnie zbaw z tej matni! 

APOLLO

Miej wiarę! Zbądź się trwogi! O ty, płodzie bratni  
Ojcowskiej krwi, Hermesie! Weź go w swoją strażę, 
Boć słusznie zwiesz się stróżem, po świata obszarze 
Ty czujny wędrowniku32! Tobie ja go zlecę: 
Do ludzi gdy zapuka, oddan twej opiece, 
Zeus uczci prośby twoje, i otworzą ludzie. 
Hermes, zjawiwszy się na wezwanie Apollina, odprowadził Orestesa na bok. Apollo znika. Po chwili wstaje spod ziemi cień Klitajmestry.

KLITAJMESTRA

do Erynii
Co, śpicie? Czyż się godzi, gdy ja w takim trudzie? 
W obliczu wszystkich zmarłych przez was opuszczona, 
Wstyd znoszę nieustanny, morderczyni-żona! 
Umarli wstyd mój znają! Samotnieć ja chodzę, 
Wyklęta z ich szeregu33. To wam mówię: srodze 
Ma wina mnie przygniata. Lecz ja, któram w sposób  
Tak straszny ucierpiała od najdroższych osób, 
Nie widzę, by ktoś z bogów bronił mego prawa, 
By dłonie matkobójcze zmogła pomsta krwawa. 
O, popatrz na tę ranę! Zobaczysz, boć przednie 
Są oczy twego ducha, gdy drzemiesz; zaś we dnie 
Leniwie ścigasz Doli ofiarę. Bogatą 
Niejedną jam was godnie żywiła obiatą, 
Bez wina34, czystą, hojną; niejedną wam kładę,  
Bywało, karm35 po nocy; sowitą biesiadę 
Przy moim gotowałam ognisku, na którą 
Bóstw innych nie prosimy — za wszystko ponurą 
Niewdzięczność tylko sprzątam, a on, niby sarna, 
Z rąk waszych się wymyka. Sieć to była marna: 
Wyskoczył z niej, ucieka, drwi z waszej gonitwy. 
Dla dobra mojej duszy słuchajcie modlitwy, 
Zerwijcie się, wy groźne podziemi boginie — 
To widmo Klitajmestry rozbudza was ninie36. 

CHÓR

wzdycha

KLITAJMESTRA

Ty wzdychasz, a on uciekł, wymknął się co prędzej, 
Bo tylko mnie przychylnych zabrakło w tej nędzy.  

CHÓR

wzdycha

KLITAJMESTRA

Sen twardy masz, nie czujesz mej boleści rzadkiej: 
Orestes, matkobójca, uciekł pomście matki! 

CHÓR

jęczy

KLITAJMESTRA

Co, jęczysz? Jęczysz we śnie? Zerwij się na nogi! 
Bo któż ma, jeśli nie ty, spełnić czyn złowrogi!? 

CHÓR

jęczy

KLITAJMESTRA

I sen, i trud, to dwóch jest sprzymierzeńców: siły 
Potwora straszliwego do głębi wypiły. 

CHÓR

wśród zdwojonych jęków i wzdychań
Goń! Chwytaj! Łapaj zbiega! 

KLITAJMESTRA

Zwierzynę szczujesz we śnie! Sen ci twój dolega! 
Zdobyczy nie chcesz puścić, jako psy, tak szczekasz — 
Na darmo! Zbudź się! Zbudź się! Dlaczego tak zwlekasz? 
Niech trud cię nie zleniwia! Odpędź to zwodnicze 
Znużenie! Wstań! Wyrzuty niech cię jako bicze  
Smagają! Na rozumnych bodźcem są wyrzuty. 
Hej! Huzia! Niech go ściga twój oddech zatruty, 
Niech za nim wnętrze twoje krwawym ogniem płonie! 
Na śmierć go zamęcz, zaszczuj w tym powtórnym gonie! 
Znika.
Przodownica chóru budzi się pierwsza, za nią inne, budząc się wzajemnie. Podczas śpiewu Chór ustawia się w szeregu, pozostając jeszcze w świątyni.

PRZODOWNICA CHÓRU

Wstań! Zbudź się! Budź sąsiadkę! Wstań! Ja ciebie budzę! 
Hej! Rusz się! Co, śpisz jeszcze? Nie wiem, czy się łudzę: 
Jakowyś głos słyszałam. O piekła! O nieba! 
Otrząśnijże się ze snu! Przekonać się trzeba! 

CHÓR

O, biada, siostry, o! Jakiż to ból mnie zmógł?! 

PRZODOWNICA CHÓRU

I ja ci — niedaremnie! — pełna jestem trwóg! 

CHÓR

Czyż kiedy był na święcie ból straszniejszy znan? 
Najkrwawsza z krwawych ran: 
Toć zdobycz nam dziś uszła precz od naszych leż! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Sen mnie ogarnął i czmychnął mi zwierz!  

CHÓR

Zeusa synu ty37, złodziejski jesteś ród! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nas stare, młody boże, takeś czelnie zwiódł! 

CHÓR

Czcisz zbiegów, niegodnemu dajesz pewny schron: 
Mordercą matki on! 
Chcesz bogiem być, a otoś matkobójcę skradł! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zali38 to słusznym nazwać może świat? 

CHÓR

Straszliwą dzisiaj hańbę zgotował mi sen: 
Zesmagał gnuśne! — Blizny wszystkie licz, 
Które mi ciął jego bicz! 
Groźny zbój, harap39 swój 
Tak ćwiczył na mej skórze męczarń sprawca ten, 
Że dreszcz mi w kości wlał i krew głęboką. 
Tak czynią nowe bogi w ten dzisiejszy czas!40 
Na krwawym tronie siedzą, w ciemną noc 
Spychają prawa moc.41 
Zguba zgub: krew u stóp 
I we krwi pępek ziemi, cny ołtarny głaz 
Skalan bezbożnie obrzydłą posoką. 
Stolicę wieszczą swoją obryzgał on sam; 
Mordercy udzieliwszy schronu i opieki, 
Ustawom wielkich bogów czelny42 zadał kłam, 
Prastare Mojry43 pohańbił na wieki. 
I mnieś napełnił wstrętem, lecz szkoda twych sił: 
Choć skryłby się pod ziemię, nie zbawisz go, panie! 
Skazaniec, jeszczeć będzie pod mieczem się wił — 
Taki sam zbójca przeciw niemu wstanie! 
Apollo zjawia się znowu, z łukiem naciągniętym, z strzałą na cięciwie.

APOLLO

Uciekaj! Rozkazujęć! Domu mego ściany, 
Stolicę moją wieszczą rzuć, płodzie skalany! 
Precz, mówię, bo inaczej na twą czarną tłuszczę 
Z cięciwy tej złocistej lotną żmiję puszczę, 
Aż z bólu się poskręcasz, tak cię kąsać będzie, 
Aż wszystką krew wyrzygasz, której w chutnym pędzie 
Morderczym twój się język nachłeptał zdradliwy! 
Nie twoje tutaj miejsce! Na nieszczęsne niwy, 
Na place szubieniczne, tam, gdzie we krwi broczy 
Straceniec, tam, gdzie ludziom wyłupiają oczy, 
Gdzie trzebią niemowlęta, niweczą nasienie, 
Tam niech cię twego losu przekleństwo pożenie44! 
Gdzie jęczą na pal wbici i kamienowani, 
Gdzie piersi wyrzynają — do takiej przystani 
Uciekać ci się godzi... O, słuchasz z lubością, 
Nieprawda? Rozkosz wlewa twym ohydnym kościom, 
Co bogom dech zapiera! Tak mówi twa postać. 
W jaskinię lwów krwiożerczych raczej wam się dostać, 
Niżeli, wstrętne cielska, przebywać w świątyni 
I kalać moje progi. Precz! Tak pasterz czyni, 
Swą trzodę wyganiając. Ale tyś jest trzodą 
Bez stróża, żadni ciebie bogowie nie wiodą. 
Wypędza Chór z wnętrza świątyni na scenę.

PRZODOWNICA CHÓRU

I nam przemówić pozwól, władny Apollinie! 
Nie tylko wziąłeś udział w tej naocznej winie, 
Lecz głównym jesteś sprawcą — tyś stworzył tę dolę. 

APOLLO

Jakożby? Mów! Do tyla45 mówić ci pozwolę. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Przez ciebie stał się winien matkobójczej zmazy.  

APOLLO

Tak, ojca swego pomścił na moje rozkazy.  

PRZODOWNICA CHÓRU

Opiekiś mu udzielił po tej zbrodni świeżej.  

APOLLO

W swój dom ci go przyjąłem — to mu się należy. 

PRZODOWNICA CHÓRU

A myśmy z nim przybyły — komu lżyć nas, komu? 

APOLLO

Nie dla was ci jest miejsce w moim świętym domu. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Swój urząd my spełniamy i zawsze, i wszędy. 

APOLLO

Pochwalcie się przede mną: cóż to za urzędy? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Wypędzać matkobójców za progi domowe. 

APOLLO

Co mówisz! Mord na męża sprowadziła głowę! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nie mord to, gdy nie spełnion jest na krwi rodzonej.46 

APOLLO

Więc Zeusa z Herą47 związek masz w pogardzie? Żony 
I męża święte śluby? A więc i Cypryda48, 
Co ludzi uszczęśliwia, niegodnąć49 się wyda? 
Ta miłość, która z sobą dwoje istot sprzęga, 
Mężczyznę i kobietę, droższa niż przysięga! 
Gdy karać nie chcesz winnych, którzy w tym sposobie 
Mordować mieli czelność, zapowiadam tobie, 
Że ścigać Orestesa nie masz dzisiaj prawa. 
Odstąpić, widzę, nie chce twoja zemsta krwawa 
Od niego, a zaś tamtych gonić się nie waży: 
Niech rzecz się u Pallady rozstrzyga ołtarzy! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Przenigdy ja od niego odstąpić nie mogę.  

APOLLO

Więc goń go! Więc przedłużaj swoją twardą drogę!  

PRZODOWNICA CHÓRU

Niech nawet słowo twoje czci mojej nie kala!  

APOLLO

Od czci twej — nie wiem, jakiej! — trzymałbym się z dala. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Tak, możny pono jesteś przed tronem Zeusza, 
Lecz matki krew wylana do zemsty mnie zmusza — 
Jać nigdy nie przestanę ścigać tego człeka.  

APOLLO

A ja go chronić będę. Wierna ma opieka — 
Gniew bogów na się ściągnie i ludzi, jeżeli 
Ktoś swego powierzeńca zdradzić się ośmieli. 
Chór rozpierzcha się. Apollo znika. Drzwi świątyni zamykają się. Podczas przerwy zmieniają dekorację.
ZMIANA
W głębi front świątyni Pallady w Atenach.
Opodal starożytny posąg Ateny, przy nim ołtarz.

ORESTES

wchodzi z boku, siada u stóp posągu, obejmuje go rękami
Ateno! Wiódł mnie tutaj rozkaz Loksyjasza — 
O łaskę i opiekę wygnaniec uprasza. 
Z rękami już czystymi do ciebie przychodzę50: 
W niejednym ci je domu, na niejednej drodze 
Obtarłem o dłoń ludzi. Toć świata manowiec 
Nadarzył mi ich sporo, gdym, chyży wędrowiec, 
Przebiegał jego łany, przez lądy i morza, 
Posłuszny świętej wróżbie, k’tobie, pani boża, 
Pędzący. W twoim domu i przy twym obrazie 
Niech sądy się rozstrzygną: połóż kres mej zmazie! 

CHÓR

podąża szeregiem za Orestesem
Tu wejdźmy! Tu widoczne kroków jego ślady. 
Ufajmy oto znakom tej milczącej rady! 
Ni charta goniącego za ranną zwierzyną, 
Tak wiodą krwi nas krople i potu: jedyną 
To dla nas jest wskazówką. A już wytchnąć pora, 
Bo ledwie oddychamy; nasza pierś jest chora 
Z znużenia: każdy kącik ziemi przetrząśnięty, 
Bezskrzydły bieg nasz lotne prześcigał okręty. 
Lecz teraz on przykucnął gdzieś tu, pełen strachu: 
Jać węszę go po wonnym ludzkiej krwi zapachu. 
Bacz, pilnuj, waruj, strzeż, 
By nam nie czmychnął zwierz, 
Gdyż matkobójca nasz 
Omylić może straż! 
Obraz bogini wiecznej on 
Rękami objął i błaga o schron, 
O ostateczny sąd. 
Ale nie ujdzie stąd! 
Wylana matki krew — 
Przesiąkł nią ziemski kurz, 
Czyj ma ją pomścić gniew? 
O, czas twój nadszedł już: 
Z żywego ciała czerwony ci płyn 
Wyssam, pochłonę tę wstrętną posokę 
I cień twój żywy na sądy zawlokę. 
Byś odpowiadał za czyn, 
Za matkobójstwa złość. 
Tam się przekonasz, że wszelaki człek, 
Gdy z prawych zeszedł dróg. 
Niepomny, co jest bóg, 
Rodzic lub gość, 
Pokaran będzie po wieczysty wiek. 
Hadesu51 sprawiedliwej nie ujdziesz potędze: 
Mają podziemia sędzię, 
Co winnych karać będzie, 
Co wszystko w swojej zapisuje księdze. 

ORESTES

Niedolą nauczony, poznałem ci drogę 
Oczyszczeń. Wiem ci również, gdzie przemawiać mogę, 
Gdzie milczeć. W tej zaś sprawie głos mądrego mistrza 
Polecił rzec mi słowo. Ręka ma już czystsza, 
Krew na niej wyschła, znikła, matkobójcze piętna 
Zatarte. W domu Fojba żertwa52 moja skrzętna 
Zgasiła krwią swą świeżą ślady krwi matczynej. 
Za długo mi wyliczać, z ilu ja to syny 
Ludzkimi przestawałem już odtąd. Czystemi 
Przyzywam więc ustami władczynię tej ziemi, 
Atenę, abym zaznał jej możnej opieki. 
I mnie, i lud argiwski53 zjedna już na wieki 
Dla siebie, sprzymierzeńców będzie miała ona 
Przewiernych. Zali teraz nad falą Trytona54 
W libijskiej swej dziedzinie stąpa, czy też stoi, 
Tarcz na bok odłożywszy, albo w twardej zbroi 
Chroniąca swe zastępy, zali wodza okiem 
Przeglądy wojska czyni na polu szerokiem 
Flegrejskim55, niech się zjawi — głos ci mój i z dala 
Usłyszy — niech mnie z nieszczęść tych strasznych wyzwala! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Ateny moc i siła Apollina na nic: 
Ścigany będziesz przez nas do ostatnich granic, 
Nieświadom, gdzie się skroń twa w tej gonitwie skłoni — 
Krew twoją ssać ci będą niesyci demoni. 
Co? Nic mi nie odpowiesz? Gardzisz moją mową? 
Na tobie się wypasę, żertwąś mi gotową! 
Nie ja cię, ale ty mnie mordujesz! Mej pieśni 
Posłuchaj, onać więzy twe jeszcze zacieśni! 
Dalejże, siostry, w krąg, 
Straszny zanućmy chór, 
Co naszą powinność obwieści: 
Zsyłamy grozę mąk 
Na wszelki ludzki twór, 
Jeżeli dla praw nie ma cześci. 
Nie pada nigdy nasz gniew, 
Gdzie czystą widzimy dłoń,  
Niewinny nie zazna boleści. 
Lecz na kim ciąży krew, 
W te tropy idziem poń56 — 
Darmo nadzieją się pieści: 
Nie zbroni57 go żaden bóg, 
Nie zbawi żaden człek, 
O, żaden go schron nie pomieści! 
Kogo miecz zbrodni zmógł, 
Mścić go będziemy po wiek —  
Tej ci jest pieśń nasza treści! 

CHÓR

okrążywszy Orestesa
Matko Nocy! 
Z twojej mocy 
Dniom i mrokom 
Sądy czynię — 
Słuchaj! Spojrzyj: w Lety synie58 
Jaka dzisiaj złość urąga 
Twym wyrokom! 
Łup nam bierze, 
Chroni zwierzę, 
Pokalane matki krwią! 
Niechaj klątwa moja spadnie 
Na ofiarę: 
Zbrodni karę 
Oby czuły jego zmysły, 
Oby wniwecz się rozprysły! 
Zdradnie, 
Składnie, 
Choć bez lutni, 
Coraz chutniej 
Ten Erynij tryska śpiew, 
Pęta duszę, ssie mu krew! 
Na świat cały Mojry dały 
Te mi prawa, iże muszę 
Ścigać, dręczyć grzeszną duszę, 
Jeśli ręce jej pokala 
Wina krwawa. 
Ścigam, gonię 
I po skonie 
Nie wypuszczę jej z swych pęt! 
Niechaj klątwa moja spadnie 
Na ofiarę: 
Zbrodni karę 
Oby czuły jego zmysły, 
Oby wniwecz się rozprysły! 
Zdradnie, 
Składnie, 
Choć bez lutni, 
Coraz chutniej 
Ten Erynij tryska śpiew, 
Pęta duszę, ssie mu krew!  
Odkąd mój 
Życia zdrój 
Płynąć począł, mam tę władzę. 
Tylko bogom, 
Ufna trwogom, 
Nie poradzę! 
W gości kole 
Przy mym stole 
Któż by siadł? 
Wina czasza 
Mnie wystrasza, 
Uroczystych nie mam szat. 
Domy niszczę, 
Zmieniam w zgliszcze, 
Gdy morderca pohańbi swój próg! 
Hej! Huzia! Niech strzeże go bóg, 
Niech krew mu gorąca 
Rozpala szybkość nóg, 
Jak burza szumiąca, 
Jak chyży niech leci wiew — 
Jać zmrożę jego krew!...  
Boga skrył 
Zeus, by żył 
Niedoścignion naszą karą: 
Zeus potężny 
Swój orężny 
W tłuszczę starą, 
Krwawą pianą 
Obryzganą, 
Zwrócił grot, 
Ran nie szczędził 
I wypędził 
Z swoich niebios ten nasz miot. 
Domy niszczę, 
Zmieniam w zgliszcze, 
Gdy morderca pohańbi swój próg. 
Hej! Huzia! Niech strzeże go bóg, 
Niech krew mu gorąca 
Rozpala szybkość nóg, 
Jak burza szumiąca, 
Jak chyży niech leci wiew — 
Jać zmrożę jego krew!  
Choćby człek 
Sięgał pychą poza stek59 
Tych obłoków — naszych kroków 
Gdy posłyszy straszny bieg, 
Wraz się skurczy, wraz się zwinie 
W tej godzinie, 
Gdy ku swej rozpaczy 
Ten czarny płaszcz zobaczy, 
Gdy mu wrogi 
Śpiew mój spęta nogi! 
Przez okraje60 
Gonię, łaję; 
Pierś ma zadyszana 
I trzęsą się kolana, 
Snać padnę już na ziemię — 
Ciężkie jest zemsty brzemię! 
Sam ci on 
Ani wie, że hańby gon 
Już go czepia: 
Tak oślepia 
Ta moc zła wśród winnych łon! 
Ale ludzie szepcą, głużą61, 
Z jaką burzą 
Nadciągają chmury, 
Jaki zaległ cień ponury 
Wstydu, sromu62 
Na tym jego domu! 
Przez okraje 
Gonię, łaję; 
Pierś ma zadyszana 
I trzęsą się kolana, 
Snać padnę już na ziemię — 
Ciężkie jest zemsty brzemię. 
On mnie czeka. Ja znam kres 
Swojej drogi. Win pamiętna, 
Głucha na próśb ludzkich tętna, 
Ślepa na potoki łez, 
Dumna pani, spełniam godnie 
Swą powinność, acz nieczczona, 
Z nieb strącona 
W ciemne łona 
Wieczystego mroku63, 
Gdzie światła nie płoną pochodnie, 
I ślepemu, i bystremu 
Niewidzialne oku. 
Gdy popłynie ten mój głos, 
W kim z śmiertelnych, grzesznych ludzi 
Lęk i trwoga się nie zbudzi? 
Nieuchronny wieszczę los, 
Mojry władzę, prawo boże 
Po wiek wieków światu głoszę! 
O rozkosze 
Czci nie proszę — 
Cześć mi ta przystoi, 
Choć mieszkam w posępnym dworze, 
Wśród podziemnych, 
Mglistych, ciemnych, 
Przepastnych podwoi! 

ATENA

wchodzi na scenę
Daleko nad Skamandrem64 słyszałam wezwanie. 
Zajęta byłam właśnie na zdobytym łanie: 
Dziedzictwom odbierała, które mi rycerze 
Achajscy65 i wodzowie na wieczne przymierze 
Oddali: łup bogaty, synów Tezeusza66 
Nagroda. Głos mnie jakiś do powrotu zmusza, 
Więc chyżo tu me stopy z tamtych dziedzin idą. 
Nie skrzydłem szeleszcząca, lecz szumną egidą67, 
Przybywam i niezwykłe napotykam goście — 
Nie strach, lecz dziw mym oczom. Pytam się: a coście 
Za jedni? Ku wam wszystkim zwracam się i k’tobie, 
Człowieku, który siedzisz w smutku i żałobie 
Przy moim tu obrazie, i k’wam, które macie 
Przedziwne, niepodobne niczemu postacie, 
Gdyż ani takich bogiń nie widzą ci bóstwa 
W swym gronie, ni też ludzie wśród swych plemion mnóstwa. 
Lecz tylko serce, zacnej pozbawione cnoty, 
Lżyć może swoich bliźnich za ciężar brzydoty. 

CHÓR

Odpowiem, córko Zeusa, słowy ci krótkiemi: 
Straszliwe dzieci Nocy jesteśmy; z podziemi, 
Z dziedzin naszych, nazwisko klątw myśmy wyniosły. 

ATENA

Więc ród wasz znam i imię. Lecz czegoście posły? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Co tchu i godność poznasz.  

ATENA

Poznam, nie inaczej, 
Jeżeli ktoś mi wszystko jasno wytłumaczy. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Precz z domu wypędzamy mężobójców plemię. 

ATENA

A gdzież uciekać mają? Gdzie, na jaką ziemię? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Gdzie radość nie przyświeca, morderca ucieka.68 

ATENA

Ścigacie w ten sam sposób i tego człowieka? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Na matce swojej własnej mord popełnił krwawy. 

ATENA

Czy zabił przymuszony? Czy z jakiej obawy? 

PRZODOWNICA CHÓRU

By matkę zamordować, możeż być przyczyna? 

ATENA

Jać słyszę tylko ciebie, lecz nie słyszę syna. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Przysięgi nie zażąda, ani jej nie złoży!69 

ATENA

Chcesz zwać się sprawiedliwą, ale czyn cię trwoży. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Jakożby? Racz pouczyć! Mądrość twoja zbawia. 

ATENA

Nie godzi się przysięgą uprawniać bezprawia. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Wprzód sprawę całą zgłębij, potem sądź ją szczerze! 

ATENA

A zatem mnie oddajesz wyroki w tej mierze? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Dlaczego nie? Wszak wiary i czci jesteś godna. 

ATENA

Cóż na to, obcy człeku? Rzecz zbadamy do dna. 
Najpierwej ród swój wymień, imię i dziedzinę, 
A potem tę od siebie odpieraj przewinę, 
Jeżeli, ufny prawu, przy moim obrazie 
Opieki szukający, możesz po tej zmazie 
Oczyszczeń świętych żądać Iksijona70 wzorem. 
Odpowiedz na to wszystko słowem zwięzłem, skorem! 

ORESTES

Ateno, można pani! Na twój wywód boski 
Chcę wprzódy tej największej pozbawić cię troski: 
Nie pragnęć ja oczyszczeń, u twoich ołtarzy, 
Nie z krwawą siedzę dłonią. Niechaj ci zaważy 
Świadectwo najgłówniejsze, które ci podaję: 
Zabójca milczeć musi — tak uczą zwyczaje 
Pradawne — póki dłoni krwią ludzką zmazanej 
Zwierzęca krew ofiarna nie zmyje. Te łany 
Tułacze przebiegając, w cudzym ci ja domu 
I krwią, i wodą świeżą pozbyłem się sromu — 
Z tej troski uwolnionaś. Teraz o mym rodzie 
Słów kilka. Znałaś ojca. Wielki wódz na wodzie, 
Na morzu, pan okrętów, Agamemnon. Społem 
Zburzyłaś z nim Ilijon, gród ten z polem gołem 
Zrównawszy. Wrócił do dom i zginął niepięknie. 
Posępna dusza matki zdrad się nie ulęknie: 
W śmiertelną sieć go wikła, łaźnia mordu świadkiem; 
Mnie z domu wypędzono. Wróciwszy ukradkiem, 
Zabiłem rodzicielkę. Nie przeczę. Krew lubą 
Ojcowską chciałem pomścić własnej matki zgubą. 
Współwinny tu Loksyjasz. On mi groził bowiem 
Męczarnią, jeśli mordem za mord nie odpowiem. 
Czym słusznie tak postąpił, lub nie, ty, o pani, 
Rozstrzygaj: twym wyrokom wszyscyśmy poddani. 

ATENA

Zawiła zbyt to sprawa, iżby człowiek o niej 
Rozstrzygał. A i ze mnie sąd się nie wyłoni, 
Czy zemsta może ścigać mord ten, czy posiada 
Ku temu słuszne prawo. Ręka twoja blada, 
Obmyta z krwi, a jednak, choć oczyszczon wszytek 
I zmazy nie przynosisz w mój święty przybytek, 
O łaskę moją błagasz. Przeto miasto moje 
Na oścież ci, bez wzgardy, otwiera podwoje. 
Lecz prawa nikt i onym zaprzeczyć nie może. 
Jeżeli nie odniosą zwycięstwa w tym sporze, 
Wnet duch ich obrażony kraj mój zniszczyć umie: 
W swym jadzie go pogrąży, w przeraźliwej dżumie.71 
Tak jest z tą naszą sprawą. A że ich żądania 
Odrzucić ni go przyjąć, gdyż zło się wyłania 
Z jednego i drugiego, przeto więc, jeżeli 
Wyrokić już niezbędne, z swych obywateli 
Wybiorę zaprzysięgłą godnych sędziów radę, 
I urząd ten po wieki stanowię72, i kładę 
Podstawy niewzruszone. Wy zasię dowody 
I świadki mi przywiedźcie, iżby prawo szkody 
Nijakiej nie doznało. Ja pójdę w tej chwili, 
Ażeby się najlepsi rychło zgromadzili 
Mężowie, co, złożywszy przysięgę, przeze mnie 
Wybrani, wnet rozjaśnią sporu tego ciemnie. 
Znika.

CHÓR

Baw się, baw! 
Nowych praw 
Spadną klęski, 
Gdy zwycięski 
Wyjdzie stąd 
Matkobójstwa srom. 
Cały świat 
Spieszy w zbrodni ślad, 
Cnotą stał się błąd. 
Ojców święty dom 
Gniazdem hańby będzie: 
Syna dłoń 
W rodzicielską mierzy skroń, 
Pouczona przez takiego sędzię. 
Władnie grzech; 
Winom śmiech 
Towarzyszy, 
Bo nie słyszy 
Taki człek, 
Iżby za nim w trop 
Menad73 gniew — 
Pomsty groźny siew —  
Niewstrzymany biegł. 
Cudzych cierpień snop  
Kto roztrząsać pocznie, 
Ujrzy wraz, 
Że i jego przyjdzie czas: 
Nadaremnie będzie lżył wyrocznię.  
Na swój los 
Niechaj w głos 
Nie narzeka, niechaj wtedy 
Nie zawodzi: „Z mojej biedy 
Ratujcie mnie, Erynije! 
Ratuj, prawo!”. Tak! Niczyje, 
Tylko ojców głoszą wargi 
Takie skargi — 
Prawo już domu nie żyje! 
Nieraz strach 
Trzyma gmach, 
Jest ci stróżem hardej duszy. 
Kogo nawet on nie wzruszy, 
Czy to państwa, czy to człeka, 
Temu droga już daleka, 
Iżby żywił cześć dla prawa! 
W poprzek stawa, 
Od sądów jego ucieka. 
Ani wolność, gdy przesadza, 
Ni tyrańska panów władza 
Nie ma sił, 
Tylko środek on jedyny: 
Moc tę dał mu wielki bóg! 
Słowa me nie bez przyczyny —  
Są wskazówką ludzkich dróg! 
Kto się w zbytnią pychę wzbił, 
Klęski ten sprowadza; 
Z duszy tylko zdrowej może 
Wyróść słodkie szczęście boże! 
To ci zatem jedno każę: 
Zawsze prawa czcij ołtarze, 
Im li służ! 
Niech ich stopa twa bezbożna 
Nie potrąca, choćby stąd 
Płone zyski ciągnąć można: 
Pokarany będzie błąd, 
Koniec czeka już! 
Czcij rodziców, straże 
Miej nad gościem, gdy w twe progi 
Gdzieś z dalekiej przyszedł drogi! 
Kto nieprzymuszon tak 
Na prawa wstąpił szlak, 
Ten wie, co szczęście znaczy — 
Nigdy on zbytniej nie dozna rozpaczy. 
Ale pyszałek, jeśli wbrew 
Wszelkiemu prawu roznieci swój gniew, 
Klęskom się nie obroni: 
Maszt mu się złamie na wzburzonej toni, 
Żagle mu groźny podrze wiew.  
Na krzyki minął czas: 
Ratunek wszelki zgasł! 
Demon się tylko śmieje, 
Tej buty ludzkiej śledzący koleje. 
Za wałem, patrz, uderza wał, 
On darmo walczy, nie okrąży skał! 
O prawa się opoki 
Roztrzaskał, szczęście porwał nurt głęboki — 
Któż po nim łzę w źrenicach miał? 
Podczas powyższego śpiewu ustawiono na ziemi ławki dla sędziów, oskarżonego i oskarżycieli, wniesiono stół z urnami do głosowania itd. Orestes siadł po jednej, Chór oskarżycieli po drugiej stronie, Atena zjawia się na czele Sędziów i starców; obok niej Herold. Tłum obywateli. Sędziowie siadają; Atena zajmuje miejsce przewodniczącego.

ATENA

Heroldzie bacz, czy każdy na swym miejscu siedzi. 
Daj znak! Niech zagrzmi surma twa z tyrreńskiej74 miedzi, 
Niech głos jej, ludzkiej piersi nabrzmiały oddechem, 
Zagłuszy wszelki hałas, odezwie się echem 
Po mieście i nakaże niepodzielny spokój! 
Tak zawsze niechaj będzie! W ciszę ty się okuj, 
Narodzie, gdy sędziowie twoi się zgromadzą, 
By godnie wyrokować swą sędziowską władzą! 
Zjawia się Apollo i zajmuje miejsce obok Orestesa.
Wszechmożny Apollinie, panuj, gdzieć wypada —  
Lecz tutaj po coś przyszedł? Potrzebnaż twa rada? 

APOLLO

Przychodzę jako świadek, albowiem w mym domu 
Opieki szukał mąż ten. Jam go też ze sromu 
Oczyścił, zawsze gotów do jego obrony. 
Zjawiłem się tu również jako oskarżony, 
Współwinny mordu matki, współwinny tej zbrodni, 
Ty o tym w swej mądrości rozstrzygaj najgodniej! 

ATENA

do skarżących
Wy pierwsze głos zabierzcie! Zagajam zebranie. 
Od razu oskarżyciel, gdy przed sądem stanie, 
Najlepiej go pouczy o oskarżeń treści. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nas wiele jest. Lecz krótko język mój obwieści, 
Co trzeba. Na me słowa odpowiadaj słowy 
Skorymi: matkęś zabił? Czyś przyznać gotowy? 

ORESTES

Zabiłem. I nie przeczę; nikogom nie zwodził.  

PRZODOWNICA CHÓRU

Trzykrotnym mierzę ciosem — pierwszy już ugodził. 

ORESTES

Jać dotąd niepowalon, za wczesna twa radość. 

PRZODOWNICA CHÓRU

A w jakiś zabił sposób? Mów, uczyń mi zadość! 

ORESTES

Przerżnąłem gardło mieczem — tą ręką, powiadam. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Kto popchnął cię ku temu? Dowiedzieć się radam. 

ORESTES

Ten oto bóg swą wieszczbą. On mi jest za świadka. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Za wolą tego wróża zginęła twa matka? 

ORESTES

Tak jest. I jeszczem żalu nie miał do tej pory. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Gdy tylko padnie wyrok, nie będziesz tak skory. 

ORESTES

Grób ojca mnie ocali, można jego siła. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Na zmarłych liczy ręka, co matkę zabiła? 

ORESTES

Podwójną matka zbrodnię na barki swe bierze.  

PRZODOWNICA CHÓRU

A jakżeż to? Racz sędziów pouczyć w tej mierze!  

ORESTES

I mąż jej, i mój ojciec równie padł z jej ręki.  

PRZODOWNICA CHÓRU

Ty żyjesz, a ją mord twój uwolnił od męki.  

ORESTES

Przecz75 żywej nie dosięgłaś swej pomsty orężem?  

PRZODOWNICA CHÓRU

Mordując, wszak nie była jednej krwi z swym mężem.  

ORESTES

A we mnie czyż ta sama krew, co w matce, płynie?  

PRZODOWNICA CHÓRU

Nie miałaż cię pod sercem, ty zabójczy synie? 
Wyrzekasz się, zbrodniarzu, krwi rodzonej matki? 

ORESTES

A teraz, Apollinie, stawaj ty na świadki! 
Wyjaśnij, czy mordując, byłem w swoim prawie! 
Zabiłem — tak, nie przeczę. Lecz dla tych na ławie 
Sędziowskiej bądź tłumaczem! Niechaj prawa stróże 
Dowiedzą się, czy słusznie! Ja im to powtórzę. 

APOLLO

Do sędziów, do Ateny dostojnego koła 
Przemawiam. Wróż ci jestem i nie kłamię zgoła, 
Poświęcon tylko prawdzie. Dotąd nigdy jeszcze 
Nie padły z mego tronu święte słowa wieszcze 
Do męża czy kobiety albo też do miasta, 
Jeżelim ich nie słyszał z ust Zeusa, własta76 
Zastępów olimpijskich. Niech to mocy doda 
Tym waszym dziś wyrokom, iżby była zgoda 
Z rodzica mego wolą większą niż przysięga. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zeusa więc, tak mówisz, kazałać potęga 
Wyjawić Orestowi, ażeby, tak hardzie 
Mszcząc ojca, miał cześć matki w największej pogardzie? 

APOLLO

A jużcić to nie jedno widzieć, że umiera 
Mąż, berłem obdarzony, w żyłach bohatera 
Waleczną krew mający — tak, widzieć, że ginie 
Z kobiety marnej ręki, nie w obcej krainie, 
Od łuku Amazonek77, ale — jak niebawem 
Posłyszeć masz, Pallado, i wy, którzy prawem 
Rządzicie i w tym względzie macie sprawiedliwy 
Ogłosić dzisiaj wyrok — na ojczyste niwy 
Wróciwszy z pola bitwy zwycięsko i cało. 
Szczęśliwie mu się wszystko dotąd udawało, 
A onać, powitawszy słowami przyjaźni, 
Zaprosi strudzonego do zdradzieckiej łaźni 
I wraz mu sieć olbrzymią na głowę zarzuci, 
Uwikła go w jej oka i w morderczej chuci 
Zabije niespodzianie. Oto, jak — słyszycie!? — 
Utracił wódz okrętów przechwalebne życie! 
Patrzajcie, jaką była! Niechaj gniew zapłonie 
W tych sędziach, w tym wyroki wydającym gronie! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zeus, mówisz, więcej czuwa nad ojcowskim losem? 
A jakżeż sam postąpił z ojcem swym, Kronosem78 
W kajdany skuł rodzica! Powiedz, czy nie przeczy 
Sam sobie? Was przyzywam na świadków tej rzeczy! 

APOLLO

Zakało wszystkich bogów, o tłuszczo przeklęta! 
Czyż nie ma dosyć środków, by rozwiązać pęta? 
Uwolnić można z kajdan rękami własnemi, 
Lecz jeśli krew człowieka wsiąkła już w proch ziemi, 
Jeżeli raz kto umarł, czyż jest zmartwychwstanie? 
Zaklęcia jeszcze ojciec mój nie stworzył na nie, 
Choć wszystko inne sprawia — buduje i burzy, 
A oddech jego piersi jednako jest duży. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc racz go wyswobodzić — znasz ku temu drogę. 
Krew własnej matki przelał, to powiedzieć mogę! 
Gdzie w Argos będzie mieszkał?79 U jakich ołtarzy 
Ofiary będzie składał? Któż mu się poważy 
Święconą podać wodę? Ma li takich ludzi? 

APOLLO

I na to ci odpowiem. Niechże się potrudzi 
Twój umysł, a zobaczy u mnie słuszność wszelką. 
Nie matka jest ci dziecka swego płodzicielką!80 
Nie! Nie! Ona hoduje li nasienie świeże, 
A potem co, ni zastaw, w swą opiekę bierze, 
Oddaje, przyjaciółka, w ręce przyjaciela, 
Gdy tego bóg nie zniszczył przed czasem, wesela 
Domowi żałujący. Przytoczęć dowody, 
Że ojciec sam, bez matki, spłodził. Oto młodej 
Bogini stoi postać!81 Córka to rodzona 
Zeusa! Nigdy w mroku matczynego łona 
Nie była! A czyż kiedy jakie inne bóstwo 
Zrodziło cud podobny? Wiem ja, że ci mnóstwo 
Wyświadczę wielkich przysług, Pallado — i tobie, 
I państwu, i ludowi, co potrzeba, zrobię: 
I tegom ci tu przywiódł z krainy dalekiej, 
Ażeby sprzymierzeńcem twym został na wieki, 
By wierność, która nigdy chwiejnie się nie zmienia, 
Przekazał swym prawnukom w długie pokolenia. 

ATENA

do oskarżycielek
Czy wywód wasz skończony? Czy kto jeszcze powie 
Cokolwiek? Czy głosować mogą już sędziowie? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zużyłam wszystkie strzały. Sprawę znasz dokładnie. 
Wysłuchać tylko pragnę, jaki wyrok padnie. 

ATENA

do oskarżonych
A wy, czy macie jeszcze jakowe zarzuty? 

APOLLO

Co trzeba, słyszeliście. Na prawdzie osnuty 
Wydajcie, bracia, wyrok, przysięgi swej pomni!  

ATENA

Narodzie mój attycki! Niech się uprzytomni 
Twej duszy nowe prawo, które ci nadaję. 
Po pierwszy raz dziś sądzisz w sprawie krwi. Lecz kraje 
Ajgeja82 jużci odtąd na zawsze mieć będą 
Dostojny ten trybunał — cześć jego urzędom! 
Aresa znacie wzgórze83. Amazon tu plemię 
Rozsiadło się obozem84, gdy naszło tę ziemię, 
Ścigając Tezeusza. Krwawej grozy posły, 
Naprzeciw mego grodu własną twierdzę wzniosły, 
Aresa czci ją święcąc85 — odtąd ta opoka 
Aresa zwie się wzgórzem. Tam ci cześć głęboka 
Dla prawa i pokrewna czci tej wielka trwoga 
Przed zbrodnią pokazywać będzie, gdzie jest droga 
Prawości, gdzie występku, po wsze dni, jeżeli 
Mych ustaw nie zamąci ktoś z obywateli 
Zbędnymi dodatkami86. Błota wy do zdroju 
Nasypcie, a czystego zbraknie wam napoju! 
Mieszkańcom moim radzę, by, prawu ulegli, 
Zarówno się swobody rozkiełzanej strzegli, 
Jak ręki jarzmicieli. Nie trzeba też z miasta 
Wyganiać, z czego postrach dla człeka wyrasta: 
Przed niczym się nie cofnie, kto się już nie lęka 
Niczego. Więc niech wasza nie powstaje ręka 
Przeciwko mym ustawom: miejcie je w poszanie, 
A gród ten i to państwo zbawieniem się stanie 
Dla wszystkich, boście wszyscy moim prawem kryci! 
Równego nie zaznają szczęścia ani Scyci87, 
Ni kraje Pelopsowe88. Niechaj więc ta rada, 
Bezstronna, nieprzedajna, miłosierdziem włada 
Zarówno, jak i karą. Nad ziemią drzemiącą 
Niech czuwa jej źrenica: wzroku jej nie zmącą 
Nijakie, mówię, względy. Tyle, choć ci może 
Zbyt długich mych upomnień na przyszłość. W tej porze 
Czas powstać wam już z miejsca. Kamyki te weźcie 
Do ręki i głosujcie89 — przysiągłszy! Nareszcie 
Niech spór się ten zakończy! Oto moje słowa. 

PRZODOWNICA CHÓRU

A tylko nie ubliżać mej czci, bom gotowa 
Niedobrą waszej ziemi odpłacić godziną. 

APOLLO

Ja radzę: uważajcie! Niech nas nie ominą 
I mnie, i Zeusa, wspólnej naszej wróżby żniwa. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Bezprawnie się dotykasz tej zbrodni. Kłamliwa, 
Skalana będzie odtąd twoich wieszczeń siła. 

APOLLO

Czyż mądrość mego ojca tak samo chybiła 
Zabójcę, gdy pierwszego zbawiał, Iksijona? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Tak rzekłeś. Ziemię waszą klęska niezmożona 
Nawiedzi, jeśli wyrok prawo moje spaczy. 

APOLLO

Zwycięzcą ja dziś będę. Cześć twa nic nie znaczy 
Zarówno starym bogom, jak i bogom nowym. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Podobnie postąpiłeś w domu Feresowym: 
Od śmierciś kazał Mojrom wybawiać człowieka.90 

APOLLO

Nie uczcić, kto nas uczcił, zwłaszcza gdy opieka 
Potrzebna? Czyż nie takie wiąże wszystkich prawo? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Tyś dawno zdeptał prawa, oszukawszy krwawo, 
Ubiegłszy czaszą wina prastare boginie91. 

APOLLO

Gdy wyrok nie wypadnie po myśli twej ninie, 
Daremnie bryzgać będziesz jady potępieńcze! 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nas, stare, przesadziłeś, zuchwały młodzieńcze! 
Na wyrok czekam jeszcze; serce dotąd nie wie, 
Czy gród ten ma pogrążyć w swoim strasznym gniewie. 
Skończywszy głosowanie, Sędziowie zajęli znowu miejsca.

ATENA

A teraz na mnie kolej. Powołana jestem 
Rozstrzygnąć spór. Ten kamyk rzucam za Orestem. 
Nie matka mnie zrodziła — matki nie mam żadnej; 
Małżonek memu sercu obcy, ale władny 
W mej duszy mąż: rodzicam córka nieodrodna — 
Więc niczym śmierć niewiasty, co męża, niegodna, 
Zabiła, pana domu. Orestes tu będzie 
Zwycięzcą, choćby równą ilość dali sędzie 
Swych głosów. Z urn wysypcie kamyki, wy, którzy 
Do tego macie prawo — niech nam szczęście służy! 

ORESTES

Fojbosie Apollinie! Jakież me koleje? 

PRZODOWNICA CHÓRU

O Nocy, mroków matko! Widzisz, co się dzieje? 

ORESTES

Czy pójdę ku światłości, czy pod topór kata?  

PRZODOWNICA CHÓRU

Ta chwila — w cześć czy w hańbę będzie nam bogata?  

APOLLO

Policzcie, przyjaciele, dobrze te kamyki! 
Uczciwie i godziwie oddzielajcie! Krzyki 
Boleści dom napełnią, gdy jednego zbraknie, 
A jeden — dom podźwignie, co tak szczęścia łaknie!  
Sędziowie podają Atenie deszczułki z kamykami.

ATENA

Uwolnion oskarżony! Równa ilość głosów.92 

ORESTES

Pallado, ty zbawczyni domu mego losów, 
Dziedzinie mej ojczystej wracasz mnie, tułacza! 
Radosny wśród Hellenów idzie głos, zatacza 
Coraz to szersze kręgi: „W ojcowskie dzierżawy 
Zawitał mąż argiwski; od winy go krwawej 
Loksyjasz i Pallada zwolnili, a z nimi 
Ten trzeci, ten największy pomiędzy wielkimi 
Zbawcami93, on, co pragnąc uczcić śmierć rodzica, 
Ode mnie łaskawego nie odwrócił lica 
Na przekór mojej matki wspólniczkom!”. A zasię, 
Nim jeszcze w dom swój pójdę, w tym radosnym czasie 
Przysięgam tej krainie i temu ludowi 
Na wieki, że nikt stamtąd — ni ja, ani nowi 
Książęta — nie wyruszy z wojennym oszczepem 
Przeciwko temu miastu. A choć mnie w swym ślepem 
Omroczu94 grób pogrzebie, jeszczeć swej potęgi 
Użyję przeciw śmiałkom95, coby na przysięgi 
Nie zważać mieli czelność. Zastąpię im drogi, 
Uroki na nich rzucę, trud im ześlę mnogi 
I niechęć zbudzę w sercu, iż sami, bez rady, 
Odstąpią, żałujący. Lecz kto gród Pallady 
We czci mieć będzie wiecznej, oszczep sprzymierzeńczy 
Trzymając w pogotowiu, szczęściem go uwieńczy 
Ma dusza. Cześć ci! Cześć ci! I twojego miasta 
Ludowi cześć i chwała! Niechaj mu wyrasta 
Zwycięstwo nad wrogami! Oby ich zwaliła 
Oszczepów zapaśniczych niezmożona siła! 
Odchodzi na bok. Apollo znikł podczas jego przemówienia.

CHÓR

Ha, wy, bogowie młodzi! 
Prawoście stare wydarli 
Z mych rąk! 
O, biada! O, biada! 
Bez czci ma stopa chodzi 
Po polach, po smugach łąk! 
Ale już zemsta ma włada, 
Już wszystko się kurczy i karli! 
Po ziemi 
Zabójczy perz się już plemi96, 
Wszelki już więdnie liść, 
W wnętrznościach zamiera płód! 
Ach, gdzież mi, gdzież mi iść?! 
Jakiż mnie przyjmie lud? 
Zaraza dziś na was i mór97, 
Zniszczenie wam język mój wieści! 
Lać łez już nie mam mocy! 
Biedne my córy Nocy, 
Najnieszczęśliwsze z cór, 
Z wszystkiej odarte cześci! 

ATENA

Nie żalcie się na wyrok! Wszak ci was nie plami: 
Pobite nie jesteście. Licznymi głosami 
On zapadł i nie po to, aby wam się dusza 
Płoniła98. Aleć widne99 świadectwo Zeusza 
Mieliśmy. Sam ci świadczył bóg, że Orestowi 
Wywróżył, jako hańby żadnej nie wyłowi, 
Jeżeli czyn ten spełni. Chcecie nasze łany 
Obryzgać wstrętnym jadem? Gniew swój rozkiełzany 
Spętajcie! Pofolgujcie! Nie siejcie tej cieczy 
Piekielnej, co zasiewów świeże źdźbła niweczy! 
A ja wam zapowiadam słowy uczciwemi: 
Siedzibę i schron godny znajdziecie w tej ziemi! 
Ołtarze wam przystroją cni obywatele, 
Pobożna dłoń ofiary bogate zaściele. 

CHÓR

Ha, wy, bogowie młodzi! 
Prawoście stare wydarli  
Z mych rąk. 
O, biada! O, biada! 
Bez czci ma stopa chodzi 
Po polach, po smugach łąk! 
Ale już zemsta ma włada, 
Już wszystko się kurczy i karli! 
Po ziemi 
Zabójczy perz się już plemi, 
Wszelki już więdnie liść, 
W wnętrznościach zamiera płód! 
Ach, gdzież mi — gdzież mi iść?! 
Jakiż mnie przyjmie lud? 
Zaraza dziś na was i mór, 
Zniszczenie wam język mój wieści! 
Lać łez już nie mam mocy! 
Biedne my córy Nocy, 
Najnieszczęśliwsze z cór, 
Z wszystkiej odarte części! 

ATENA

Bez czci wy nie jesteście! Ale to wam ninie 
Powiadam: grodów ludzkich nie niszczcie, boginie! 
Zeusowi wielce ufam i w tym was pouczę: 
Ja sama z wszystkich bogów mam od izby klucze, 
Gdzie schowan leży piorun. Lecz on mi zbyteczny — 
Posłuszna mojej radzie będziesz, niebezpiecznej 
Trucizny nie posiejesz, aby nasze niwy 
Spustoszył straszny zanik. Wstrzymaj gniew złośliwy, 
Opętaj czarną falę, a we czci tej samej 
U mego siądziesz boku. Razem powitamy 
Ofiary, które lud mój hojnie nam roznieci 
Za szczęście swe małżeńskie i za dobro dzieci. 
Używać ich będziemy w nieskończone lata. 
Jeżeli z moją radą twe serce się zbrata. 

CHÓR

Ach, biada! Co za ból! 
Prastarych czasów duch 
Haniebnie strącon w kraj podziemnych pól! 
Zieje mój gniew! 
Rozbiję wszystko w puch! 
Któż serca uśmierzy mi strach? 
Ach, biada! Biada! Ach, 
Nie zdołam tego znieść! 
O matko Nocy, zbaw! 
Przeklęty młodych bogów siew 
Chytrze mnie okradł z praw, 
Zabrał mi dawną cześć! 

ATENA

Przebaczam ci twe gniewy: starsza jesteś bowiem, 
A pewnieć też i mędrsza. Ale to ci powiem, 
Że Zeus i mnie rozumu nie poskąpił wcale. 
Jeżeli w inne kraje powiodą was żale, 
Wrócicie wnet, stęsknione, gdyż jeszcze świetniejszy 
Nadchodzi czas dla państwa: nic jej nie umniejszy, 
Tej sławy mego ludu. Wspaniałym pochodem, 
Jakiego między innym nie spotkasz narodem, 
Mężowie i niewiasty uczczą cię100, gdy blisko 
Siedziby Erechteja101 rozniecisz ognisko. 
Dlategoć w moje pola rzucać nie należy 
Złowróżbnych swych posiewów, co w duszy młodzieży 
Rozbudzą szał, nie wina, ale krwi płomienie. 
Niech ręka twa w ich serca żagwi swej nie żenie102, 
Do walk ich podniecając, ni złośne koguty, 
By kraj mój nie był wojną domową zatruty! 
Niech bój się za granicę przewala, o sławę, 
O honor niech się toczą wszystkie walki krwawe — 
Cóż znaczy na podwórku własnym spór koguci? 
Tak, to ci ofiaruję. Azaliż103 odrzuci 
Twe serce? Zali nie chcesz, przyjmująca dary 
I dary rozdająca, mnogimi ofiary 
Uczczona, zostać z nami w spokoju i zgodzie, 
Zamieszkać w tym od bogów ukochanym grodzie? 

CHÓR

Ach, biada! Co za ból! 
Prastarych czasów duch 
Haniebnie strącon w kraj podziemnych pól! 
Zieje mój gniew! 
Rozbiję wszystko w puch! 
Któż serca uśmierzy mi strach? 
Ach, biada! Biada! Ach, 
Nie zdołam tego znieść! 
O matko Nocy, zbaw! 
Przeklęty młodych bogów siew 
Chytrze mnie okradł z praw, 
Zabrał mi dawną cześć! 

ATENA

Na dobre wam radząca, radzić nie przestanę, 
Abyście nie mówiły, że, starsze, wygnane 
Jesteście stąd przez młodszą, przeze mnie, że podle, 
Pradawnej gościnności urągając modle, 
Wypędził was mój naród. Jeśli dla Pejtony104 
Masz cześć, jeśli jej język, tak wyposażony 
W łagodne, szczere słowa, mówiący przeze mnie, 
Jest miłymć, to zostaniesz. Lecz jeśli daremnie 
Zapraszam i chcesz odejść, czyn niesprawiedliwy 
Popełnisz, rzucająca gniew na moje niwy, 
Nieszczęścia złość na lud mój. Wolno ci tu stale 
Na naszej osiąść ziemi w wiecznej czci i chwale. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Ateno! Jakiż schron mi dajesz, pani boska? 

ATENA

Racz przyjąć: tam, gdzie żadna nie gnieździ się troska. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Gdy przyjmę, jakiej — powiedz! — dostąpię godności? 

ATENA

Bez ciebie w żadnym domu szczęście nie zagości. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc takąże mam władzę mieć po wiek daleki?  

ATENA

Kto ciebie czcić nie będzie, niewart mej opieki. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Na lata mi wieczyste dajesz tę rękojmię? 

ATENA

Mej woli, gdy przyrzeknę, żadna moc nie dojmie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zniewalasz mnie, gniew mięknie, już cię nie podraźni. 

ATENA

Zażywać będziesz u nas niezmiennej przyjaźni.  

PRZODOWNICA CHÓRU

A czegóż wam dziś życzyć w mym śpiewie przystało? 

ATENA

Wszak, czego to zwycięstwo oczekuje śmiało. 
A zatem: od tych łanów, od wód tego morza, 
Od wichrów, od niebiosów hojna łaska boża 
Na kraj nasz niechaj spływa — niech się na tej ziemi 
Wszelaki rodzi owoc, wszelkie stado plemi, 
By lud niewyczerpany zawsze miał dobytek! 
I człecze chroń nasienie, za to wygładź105 wszytek 
Bezbożny chwast, bo dobra, widzisz, ogrodnica 
Usuwa szkodne zielsko z sprawiedliwych lica. 
To wasza jest powinność, o to dbajcie, skore! 
Wojenne przedsię sprawy na siebie ja biorę: 
Chcę, iżby bohaterskie na polu zapasy 
Ludowi memu sławę dały po wsze czasy. 

CHÓR

Otom już 
Gościem jest w domu Pallady. 
Szacowny to wielce gród! 
Kocha go Ares i Zeus światowłady106, 
Bo on ci bogów stróż: 
Zbożny go zmienił lud  
W ozdobę helleńskich ołtarzy! 
W życzeń dar, 
W dowód łask 
Hymn się mój dzisiaj splótł: 
Niechaj słoneczny mu blask, 
Szczęście płodzący żar, 
Z pomroków ziemi się jarzy! 

ATENA

Dobrzeć mieszkańcom mojej ziemi czynię, 
Że nieprzystępne i wielkie te duchy 
W grodu naszego wprowadzam świątynię. 
One to mają broń 
Przeciwko grzechom człowieka! 
Kto jej nie zaznał, ten nie słyszał, głuchy, 
Skąd wszystkich nieszczęść rzeka 
Straszliwa płynie. 
Występki dawne oddadzą go w ręce 
Krwawych mścicielek, co poń 
Cichymi zbliżają się kroki — 
I on, co z krzykiem butną wznosił skroń, 
Niebawem w głębokiej, 
Milczącej utonie męce. 

CHÓR

Oby wiew, 
Twarde walący drzewa, 
Ochraniał gęsty wam las — 
Pierwsze życzenie, które hymn mój śpiewa. 
Oby nie zmarniał nasz siew, 
Kwiat nie utracił swych kras107 
W zdradnych płomieniach słońca! 
Oby był 
Stadom rad 
Płodny, wiosenny czas, 
Bliźnie jagnięta wam kładł! 
Pokłady srebrnych żył 
Oby nie miały końca!108 

ATENA

Czyście słyszeli, miasta mego stróże, 
Co wam przyrzeka ten chór? 
U bóstw podziemnych w wielkiej żyje cześci 
Można Erynis, a zaś ludzki twór 
Prowadzi mocą potężnej swej dłoni, 
Przez blaski pogodne, lub burze, 
Gdzie ostateczny kres. 
Jednym jej słowo jasnym szczęściem dzwoni, 
A drugim wieści 
Żywot wśród łez, 
Wśród nieuchronnej boleści. 

CHÓR

Rychły skon, 
Dżumy plon, 
Od mężów waszych odwiodę — 
To wam przyrzekam ninie! 
Wy siły owocnej, świeżej 
Nie skąpcie bujnej młodzieży, 
Krzepcie tę siłę, 
Mojry, boginie, 
Praw kierownice, 
Tej samej matki córy! 
Ku wam się zwraca me lice: 
Życie wspierajcie młode 
I błogosławcie rodzinie, 
Siejcie zgodę, 
Od waśni ponurej 
Chrońcie wszelaki dom, 
Gaście srom, 
O panie, bogom miłe! 

ATENA

Taka życzliwość ich dla naszej ziemi 
Szczęścia gotuje mi zdrój, 
Więc hołdy składam źrenicom Pejtony, 
Iże spojrzały na ten język mój 
I na me serce w tym chwalebnym sporze 
Z bóstwy nieugiętemi. 
Zwyciężył Zeus, bóg 
Słowa pokoju, bo nigdy nie może 
Paść, zwyciężony, 
Wśród swoich dróg, 
Kto dobru nie skąpił obrony. 

CHÓR

Gród ten wasz 
Pod swą straż 
Wzajemna niech miłość bierze, 
By nie szalały rokosze! 
A jeśli już krwi się napoi 
Ta ziemia, tak niechaj nie stoi 
O pomstę krwawą — 
Te wam przynoszę 
Dzisiaj życzenia! 
W zgodzie się tylko iści109, 
W zgodzie się szczęście rozplenia! 
Miłości niech serce strzeże, 
Bądźcie też, o to was proszę, 
Łączni szczerze 
I w nienawiści, 
A wtedy ten wasz gród 
Wroga by zgniótł, 
Wieczną się okrył sławą. 

ATENA

Tak więc umiecie szlachetnymi słowy 
Na szczęsne110 tory nas wieść. 
Oto od waszych przeraźliwych twarzy 
Dla mego ludu jasna bije cześć. 
Jeśli przyjaźni dar dla przyjacieli111 
Będziecie miały gotowy, 
Wówczas od prawa dróg 
Nigdy już kraj ten mój się nie oddzieli. 
Tak się nie zdarzy, 
Ażeby mógł 
Potędze ulegać wrażej. 

CHÓR

Cześć ci, o cześć ci, mój ludu! 
Bóg strzeże twego miasta. 
Poddanym cnej dziewicy112 
Radości kwiat wyrasta: 
Kto z sercem się rozumnym 
Udał pod skrzydła Pallady, 
Temu i ojciec sprzyja113, 
Chroni go od zagłady. 

ATENA

Wam cześć niech będzie! Szczęsną zwać się mogę, 
Że przy tych światłach świątecznych na czele 
Tego pochodu pokażę wam drogę 
Do waszych kaplic. Z trzód 
Przednie poświęcę jagnięta, 
Ażeby miała ofiarne wesele 
Wasza potęga święta. 
Wszelaką trwogę, 
Więżąc na zawsze wśród swoich podziemi, 
Zwycięstwem darzcie mój lud! 
Hej! Stańcie mi tu, Kranaidzi114! 
Zajmijcie zbożnej tej procesji przód! 
Niech oko ich widzi, 
Jaka się cześć dla nich plemi! 

CHÓR

Cześć wam, o cześć raz jeszcze 
Wam wszystkim, którzy macie 
Swe schrony w grodzie Pallady, 
Bądź ludzie, bądź też bogowie! 
Nie damy, by wasze życie 
Płonej uległo zatracie, 
Jeśli nas, współmieszkanki, 
W zbożnym uczcicie słowie. 

ATENA

Za życzeń waszych łaski dank115 wam niosę w darze... 
A teraz przy pochodni płomienistym żarze 
Powiodę was w tę waszą świątynię podziemną116. 
Kapłanki, jak się godzi, pójdą razem ze mną, 
Posągu mego stróże. Pospieszy za niemi 
Wybrany kwiat narodu Tezejowej ziemi117, 
Białogłów świetny orszak, staruszki, chłopięta — 
W swych płaszczach purpurowych, jak wam każe święta 
Ta chwila, przy złocistych płomieniach pochodni 
Zdążajcie, aby uczcić dzisiaj jak najgodniej 
Te nasze przyjaciółki, które bez zawodu 
Szczęśliwy los gotują mężom tego grodu. 
Pochód, poprzedzony pochodniami, rusza z Ateną i niewieścią jej świtą na czele, za nimi Sędziowie, potem Chór, a w końcu Lud.

ŚPIEW PROCESYJNY

gdy pochód już ruszył
Ku swym przybytkom w tej świcie wspaniałej 
Kroczcie w tych blasków mocy, 
Bezdzietne dzieci Nocy118 — 
A wy śpiewajcie pieśń chwały! 
Tam, gdzie podziemnych żlebów sterczą skały, 
Czeka was dom, bogaty 
W modlitwy i obiaty — 
A wy śpiewajcie pieśń chwały!  
Życzliwe miastu temu, szlakiem drogi, 
Uczczonej jak najgodniej 
Ogniami tych pochodni, 
W swoje świątynne podążajcie progi — 
Wy nućcie pean119 błogi! 
Sojusz dziś zawarł lud Pallady mnogi 
Z przyjaciółkami swemi, 
Zeus, ojciec naszej ziemi, 
Razem z Mojrami wybawił nas z trwogi — 
Wy nućcie pean błogi!  
  1. Eumenidy — tytuł tłumaczenia stanowiącego podstawę niniejszej publikacji brzmi: Święto pojednania, przyjęto jednak tytuł tradycyjny, odpowiadający greckiemu. [przypis edytorski] ↩
  2. Eumenidy (mit. gr.) — Erynie, boginie zemsty. Eumenidy to eufemizm, oznaczający dosł. „Łaskawe”, używany, by nie ściągnąć na siebie uwagi tych groźnych bóstw. [przypis edytorski] ↩
  3. Delfy — starożytne miasto w środkowej Grecji, u podnóży Parnasu; centrum kultu Apollina, ze sławną wyrocznią. [przypis edytorski] ↩
  4. modlitwa ma idzie ku Ziemi, ku prawieszczce — pierwotnie tylko Matka-Ziemia umiała przepowiadać przyszłość i do niej też należała wyrocznia delficka. [przypis redakcyjny] ↩
  5. Temida (mit. gr.) — bogini sprawiedliwości i prawa, córka Gai (Ziemi) i Uranosa (Nieba). [przypis edytorski] ↩
  6. Fojbe (gr.: promienna; mit. gr.) — córka Gai (Ziemi) i Uranosa (Nieba), bogini proroctw, matka Leto (Latony), której dziećmi byli Apollo i Artemida. Znana też pod zlatynizowanym imieniem Febe (łac. Phoebe). [przypis edytorski] ↩
  7. Fojbos (gr.: promienny; mit. gr.) — przydomek Apolla, bardziej znany w zlatynizowanej formie „Feb”. [przypis edytorski] ↩
  8. Od jeziora, co wśród opok leży delijskich — według podania Apollo urodził się na wyspie Delos, w archipelagu Cyklad na M. Egejskim. [przypis edytorski] ↩
  9. do Pallady (...) wybrzeży — do Attyki, której patronką była bogini Atena, określana przydomkiem Pallas. [przypis edytorski] ↩
  10. w dzierżawy Parnasu — do Delf, leżących na płd.-zach. stokach Parnasu. [przypis edytorski] ↩
  11. Bezpieczne wycinając mu drogi, szli przed nim synowie Hefajstosa — tj. cieśle z siekierami; Hefajstos był patronem rzemiosł. [przypis edytorski] ↩
  12. Loksjasz (mit. gr.) — przydomek Apolla jako boga wyroczni. [przypis edytorski] ↩
  13. Pallas (gr.: Panna) a. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, córki Zeusa, dziewiczej bogini mądrości, sztuki, wojny sprawiedliwej, opiekunki miast i kobiet, szczególnie panien. [przypis edytorski] ↩
  14. nimfy, w korycyjskich skałach skryte władztwo mające — grota korycyjska po południowej stronie Parnasu była poświęcona nimfom i bogu Panowi. [przypis edytorski] ↩
  15. Bromios (gr. rozgłośny; mit. gr.) — przydomek Dionizosa, boga wina i odradzającej się przyrody, znanego też jako Bakchos. [przypis edytorski] ↩
  16. Penteus (mit. gr.) — król Teb, który sprzeciwiał się zaprowadzeniu kultu Dionizosa; rozgniewany bóg straszliwie go za to ukarał: matka jego, Agawa, w szale bachicznym rozszarpała go, sądząc, że ma przed sobą lwa; los jego jest tematem tragedii Eurypidesa Bachantki. [przypis redakcyjny] ↩
  17. bachantki a. bakchantki — nimfy tworzące wraz z satyrami i sylenami orszak Dionizosa (Bakchosa), także: czcicielki Dionizosa; ich inna nazwa: menady, oznacza „szalejące”, ponieważ misteria dionizyjskie cechowało nieokiełznanie tańców i pieśni. [przypis edytorski] ↩
  18. ni (daw.) — tu: niby, jakby, jak. [przypis edytorski] ↩
  19. Plejstos — rzeka wypływająca z Parnasu koło Delf; bóg rzeki Plejstos był ojcem nimf korycyjskich. [przypis redakcyjny] ↩
  20. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski] ↩
  21. Zebrani Hellenowie mogą wejść (...) w porządku, jaki los im wyznaczył — pielgrzymi przybywający do Delf po wyrocznię wchodzili do świątyni w porządku, który wskazywało losowanie, gdyż Grecy sądzili, iż bóg kieruje losami i sam wskazuje w ten sposób porządek zapytań. [przypis redakcyjny] ↩
  22. wszytek (daw.) — wszystek; cały; każdy. [przypis edytorski] ↩
  23. widzę męża, jako głaz ołtarza (...) haniebnie znieważa — głaz ołtarza tj. omfalos, największa świętość wyroczni delfickiej, uważany był za pępek ziemi. [przypis redakcyjny] ↩
  24. z oliwnym prętem, w wełnianą, białą wstęgę owitym — symbol błagania. U Greków istniał obrządek tzw. hikezji, religijnego błagania: błagalnik, trzymając w ręku gałąź oliwną owitą w wełniane białe wstęgi, siadał przy ołtarzu lub też dotykał ręką kolan i brody tego, kogo błagał o łaskę. Odmówić takiemu błagalnikowi było grzechem, obrazą Zeusa Hiketiosa, patrona błagalników. Orestes zjawia się w świątyni Apollina jako hiketes, błagający o oczyszczenie od zmazy zabójstwa. [przypis redakcyjny] ↩
  25. Gorgony (mit. gr.) — trzy siostry-potwory: Steno, Euryale i Meduza, przedstawiane ze skrzydłami, ostrymi kłami i szponami oraz wężami zamiast włosów. [przypis edytorski] ↩
  26. Fineus (mit. gr.) — ślepy wieszcz tracki, który miał oślepić też swych synów z pierwszego małżeństwa; bogowie zesłali za to na niego złośliwe i brutalne demony, harpie, mające postać drapieżnych ptaków o kobiecych głowach; uniemożliwiały mu pożywienie się: wyrywały mu pokarm z rąk i zanieczyszczały jedzenie; Fineusa oswobodził Jazon i Argonauci. [przypis edytorski] ↩
  27. każdą z cudzych domów winę zmywać umie — Apollo ma władzę oczyszczania od wszelkiej zmazy. [przypis redakcyjny] ↩
  28. starcze dzieci Nocy — Erynie, jak wszystkie duchy piekielne, są córkami Nocy. [przypis redakcyjny] ↩
  29. parać (daw.) — łączyć, kojarzyć ze sobą. [przypis edytorski] ↩
  30. biegun (daw.) — zbieg, uciekinier. [przypis edytorski] ↩
  31. gród Pallady — Ateny. [przypis redakcyjny] ↩
  32. słusznie zwiesz się stróżem, po świata obszarze ty czujny wędrowniku — Hermes był posłańcem bogów i opiekunem podróżujących. [przypis edytorski] ↩
  33. Samotnieć ja chodzę, wyklęta z ich szeregu — dusza zabitego nie może zaznać ukojenia w Hadesie, dopóki nie jest pomszczona. [przypis redakcyjny] ↩
  34. Niejedną jam was godnie żywiła obiatą, bez wina — Erynie czci się obiatami, w skład których nie wchodzi wino. [przypis redakcyjny] ↩
  35. karm (rzecz. r.ż.; daw.) — pokarm, pożywienie; karma. [przypis edytorski] ↩
  36. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  37. Zeusa synu — Apollinie. [przypis redakcyjny] ↩
  38. zali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski] ↩
  39. harap — bicz z krótką rękojeścią i długim plecionym rzemieniem. [przypis edytorski] ↩
  40. Tak czynią nowe bogi w ten dzisiejszy czas! — Zeus zaczął nowe panowanie bogów, oparte na rozumie. Przed nim panowali tytani, zrodzone z Matki-Ziemi żywiołowe potęgi, kierujące się prawami natury. Do nich należą prastare bóstwa, Erynie. [przypis redakcyjny] ↩
  41. w ciemną noc spychają prawa moc — prawa dawnego, naturalnego, żywiołowego porządku rzeczy. Do tych praw należy i prawo zemsty, ciągnącej się w nieskończoność; jeżeli bowiem każda przelana krew woła o pomstę, to nie może być końca tej pomsty, każdy bowiem mściciel znajduje swego mściciela i łańcuch się przerywa li tylko z chwilą wytępienia rodu. Zamiast tego nowi bogowie, Apollo i Atena, ustalają sąd, który przerywa łańcuch zemst. Zamiast więc zemsty występuje prawo; zamiast odruchu żywiołowego — rozum, tj. to właśnie, co różni nowych bogów od tytanów i nowy porządek świata od starego. [przypis redakcyjny] ↩
  42. czelny (daw.) — bezczelny, zuchwały. [przypis edytorski] ↩
  43. Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia, pilnujące odwiecznego porządku świata. [przypis redakcyjny] ↩
  44. pożenie (daw.) — pogoni; forma 3.os.lp od żenąć: gnać, pędzić. [przypis edytorski] ↩
  45. do tyla (daw.) — na tyle, do takiego stopnia. [przypis edytorski] ↩
  46. Nie mord to, gdy nie spełnion jest na krwi rodzonej — wedle najstarszego prawa zemsta ściga tylko tego, kto zabił krewnego, bo tylko taki mord jest zbrodnią. [przypis redakcyjny] ↩
  47. Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski] ↩
  48. Cypryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, która urodziła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. [przypis edytorski] ↩
  49. niegodnąć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą „-ci”, skróconą do „-ć”. [przypis edytorski] ↩
  50. Z rękami już czystymi do ciebie przychodzę — Orestes przychodzi z niezmazanymi krwią rękami, więc nie przynosi bogini zmazy. Grecy sądzili, że zmaza udziela się, i unikali skalanego zbrodnią. Widok jego był przykry i dla bogów: skalany nie ma prawa brać udziału w obrzędach i musi trzymać się z dala od świątyń. [przypis redakcyjny] ↩
  51. Hades (mit. hr.) — podziemna kraina umarłych, rządzona przez boga o tym samym imieniu. [przypis edytorski] ↩
  52. żertwa (daw.) — ofiara, zwykle przez spalenie. [przypis edytorski] ↩
  53. lud argiwski — mieszkańcy Argos. Ponieważ Argiwowie byli najważniejszą grupą wojowników walczących w wojsku greckim przeciw Troi, ich nazwa w odniesieniu do tych czasów często oznaczała ogół Greków. [przypis edytorski] ↩
  54. fala Trytona w swej libijskiej dziedzinie — Jeziorem Trytońskim (gr. Τριτωνίδα λίμνην, łac. lacus Tritonis), od imienia morskiego boga Trytona, syna Posejdona i Amfitryty, nazywano w tekstach starożytnych wielki zbiornik słodkowodny w staroż. Libii, zapewne w ob. południowej Tunezji, obecnie nieistniejący. Jednym z epitetów Ateny było Tritonia a. Tritonis, wiązane z miejscem jej narodzin, którym miały być brzegi tego jeziora. [przypis edytorski] ↩
  55. flegrejskie pola (mit. gr.) — pola Flegry, miejsce bitwy, w której Zeus wraz z bogami olimpijskimi pokonał Gigantów, umiejscawiane w Macedonii, na Płw. Chalcydyckim albo w Italii, w pobliżu Neapolu. [przypis edytorski] ↩
  56. poń (daw.) — po niego. [przypis edytorski] ↩
  57. zbronić (daw.) — obronić. [przypis edytorski] ↩
  58. Lety syn — Apollo, syn Leto (Latony) i Zeusa. [przypis edytorski] ↩
  59. stek — przestarz., dziś tylko we fraz.: nagromadzenie czegoś; zbiegowisko. [przypis edytorski] ↩
  60. okraj (reg.) — skraj, kraniec. [przypis edytorski] ↩
  61. głużyć — gaworzyć; tu: plotkować. [przypis edytorski] ↩
  62. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski] ↩
  63. ciemne łona wieczystego mroku — Hades. [przypis redakcyjny] ↩
  64. Skamander — rzeka pod Troją. [przypis redakcyjny] ↩
  65. Achajowie — dawna epicka nazwa Greków. [przypis redakcyjny] ↩
  66. Tezeusz (mit. gr.) — syn Ajgeusa, najsłynniejszy mityczny król Aten. [przypis redakcyjny] ↩
  67. egida (mit. gr.) — pancerz z koziej skóry, ozdobiony głową Meduzy, który Atena nosi na piersi. [przypis redakcyjny] ↩
  68. Gdzie radość nie przyświeca, morderca ucieka — do Hadesu. [przypis redakcyjny] ↩
  69. Przysięgi nie zażąda, ani jej nie złoży! — nie będzie żądał sądu (w sądzie obydwie strony składały przysięgę). Erynie stoją na stanowisku, że skoro ktoś zabił — musi zginąć. Sądu żadnego nie uznają i nie chcą do niego dopuścić. [przypis redakcyjny] ↩
  70. Iksjon (mit. gr.) — król mitycznych Lapitów, pierwszy człowiek, który zabił swojego krewnego (Dejoneusa, będącego jednocześnie jego teściem); z tej zmazy został jednak oczyszczony przez Zeusa. [przypis edytorski] ↩
  71. W swym jadzie go pogrąży, w przeraźliwej dżumie — obrażone Erynie nasyłają śmiercionośną epidemię. [przypis redakcyjny] ↩
  72. urząd ten po wieki stanowię — tak się przedstawia według mitu założenie ateńskiego areopagu, sądu w sprawach o zabójstwo. [przypis redakcyjny] ↩
  73. menady — bachantki. Erynie nazywają siebie bachantkami, a swój posępny szał porównują z radosnym szałem Dionizosa. [przypis redakcyjny] ↩
  74. surma z tyrreńskiej miedzi — trąbkę uważano za wynalazek Tyrrenów, ludu, który wg Herodota mieszkał w Lidii, w Azji Mniejszej, a następnie morzem wywędrował do środkowej Italii (Etruskowie). [przypis edytorski] ↩
  75. przecz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis edytorski] ↩
  76. włast (daw.) — władca. [przypis edytorski] ↩
  77. Amazonki (mit. gr.) — plemię kobiet-wojowniczek; wg różnych opowieści miały zamieszkiwać wybrzeża M. Czarnego, Trację lub podnóża Kaukazu. Z Amazonkami walczyli greccy herosi: Bellerofont, Herakles i Tezeusz. Pod koniec wojny trojańskiej przybyły na odsiecz Troi; ich przywódczyni, Pentezilea, poległa w walce Achillesem. [przypis edytorski] ↩
  78. A jakżeż sam postąpił z ojcem swym, Kronosem? — Zeus objął panowanie nad światem po swoim ojcu, Kronosie, z którym walczył, zwyciężył go i uwięził. [przypis redakcyjny] ↩
  79. Gdzie w Argos będzie mieszkał? — wedle pojęć starożytnych zabójca nie może mieszkać w tym kraju, w którym dopuścił się morderstwa. [przypis redakcyjny] ↩
  80. Nie matka jest ci dziecka swego płodzicielką! — utarty pogląd starożytnych, któremu hołdował np. Eurypides (w tragedii Hippolitos). [przypis redakcyjny] ↩
  81. Przytoczęć dowody, że ojciec sam, bez matki, spłodził. Oto młodej bogini stoi postać! — Atena, która narodziła się z głowy Zeusa. [przypis redakcyjny] ↩
  82. Ajgeus a. Egeusz (mit. gr.) — król Aten, ojciec Tezeusza; na widok czarnych żagli na statku syna, który wyprawił się na Kretę, by pokonać Minotaura, fałszywie oznajmiających porażkę i śmierć Tezeusza, rzucił się do morza, zwanego odtąd Morzem Egejskim. [przypis edytorski] ↩
  83. Aresa wzgórze — skalne wzgórze w Atenach, u którego podnóża znajdowała się świątynia poświęcona Eryniom, będąca azylem dla zabójców. Nazwa tego wzgórza, Ἄρειος πάγος (Areios pagos), oznaczająca dosł. „skała Aresa”, stała się jednocześnie nazwą obradującej w tym miejscu rady ateńskiej, tzw. areopagu, sądzącej sprawy przelewu krwi (w czasie gdy powstała sztuka; wcześniej mającej także najwyższą władzę sądową i polityczną). [przypis edytorski] ↩
  84. Amazon tu plemię rozsiadło się obozem — Amazonki napadły Ateny, żeby uwolnić swoją królową, wywiezioną i poślubioną przez Tezeusza, zostały jednak pokonane. [przypis edytorski] ↩
  85. Aresa czci ją święcąc — szczególnym kultem wśród Amazonek cieszył się Ares, bóg wojny, oraz Artemida, dziewicza bogini łowów. [przypis edytorski] ↩
  86. jeżeli mych ustaw nie zamąci ktoś z obywateli zbędnymi dodatkami — starożytni starali się utrzymywać dawne prawa bez zmian, sądząc, iż prawa nadane są przez bogów, ludzkie zaś dodatki mogą je tylko zniekształcić. [przypis redakcyjny] ↩
  87. Scyci (rzad.) a. Scytowie — koczownicze ludy irańskie zamieszkujące w starożytności stepy środkowej Eurazji, od wybrzeży Morza Czarnego po Morze Aralskie, Syr-darię i Amu-darię. [przypis edytorski] ↩
  88. kraje Pelopsowe — Peloponez, noszący nazwę od Pelopsa, założyciela dynastii Atrydów, który podbił ten półwysep. [przypis edytorski] ↩
  89. Kamyki te weźcie do ręki i głosujcie — głosowano zapomocą kamyków, które się kładło do dwóch urn: w jedną urnę kładli ci, którzy głosowali za potępieniem, w drugą ci, którzy głosowali za uniewinnieniem oskarżonego. [przypis redakcyjny] ↩
  90. Podobnie postąpiłeś w domu Feresowym: od śmierciś kazał Mojrom wybawiać człowieka — Apollo, chcąc się odwdzięczyć za pewne przysługi królowi Admetowi, synowi Feresa, postanowił, iż Admet uniknie śmierci, o ile znajdzie się istota ludzka, która, gdy przyjdzie jego pora, umrze zamiast niego. Taka istota znalazła się — była to jego żona Alkestis. [przypis redakcyjny] ↩
  91. prastare boginie — tj. Mojry, boginie przeznaczenia. [przypis redakcyjny] ↩
  92. Uwolnion oskarżony! Równa ilość głosów — w przypadku równej ilości głosów skazujących i uniewinniających areopag wydawał wyrok uwalniający od kary; uważano, że Atena jako opiekunka tego sądu oddaje głos na korzyć oskarżanego (tzw. kamyk Ateny). [przypis edytorski] ↩
  93. największy pomiędzy wielkimi zbawcami — Zeus. [przypis redakcyjny] ↩
  94. omrocze a. omrocz (daw.) — mrok, ciemność. [przypis edytorski] ↩
  95. A choć mnie w swym ślepem omroczu grób pogrzebie, jeszczeć swej potęgi użyję przeciw śmiałkom — dusza zmarłego, szczególnie króla, po śmierci osiąga nową, nadnaturalną potęgę. Z kultu takich zmarłych wyłoniła się wiara w herosów. Herosowie albo pomagają w walkach, i wtedy garść bohaterów może zwyciężyć całe wojsko, lub też mogą nasłać na wojsko strach, złamać jego męstwo. Dlatego też przed każdą wyprawą starano się przede wszystkim o zjednanie łaski herosów. Zwycięstwo np. pod Maratonem im przypisywano. Cały ten ustęp mowy Orestesa ma znaczenie polityczne, stwarza podłoże religijno-mitologiczne dla przymierza Aten z Argos. [przypis redakcyjny] ↩
  96. plemić (daw.) — wydawać plony, rodzić, płodzić, rozmnażać; plemić się: plenić się, mnożyć się. [przypis edytorski] ↩
  97. mór (daw.) — zaraza, dżuma. [przypis edytorski] ↩
  98. płonić się (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski] ↩
  99. widny (daw.) — widoczny, dający się widzieć. [przypis edytorski] ↩
  100. Wspaniałym pochodem (...) mężowie i niewiasty uczczą cię — uroczysty pochód w święto Panatenajów, w którym brał udział cały naród, uwieczniony został na fryzie Partenonu, świątyni Ateny na Akropolu ateńskim. [przypis edytorski] ↩
  101. siedziba Erechteja — Erechtejon, świątynia na Akropolu ateńskim, miejsce kultu związanego z legendarnymi początkami Aten, poświęcona Atenie, Posejdonowi i Erechteuszowi, mitycznemu królowi-herosowi. [przypis edytorski] ↩
  102. żenie (daw., gw.) — rzuca. [przypis edytorski] ↩
  103. azaliż (daw.) — czyż. [przypis edytorski] ↩
  104. Pejto (mit. gr.) — bogini namowy. [przypis redakcyjny] ↩
  105. wygładzić (daw.) — zgładzić, wyeliminować. [przypis edytorski] ↩
  106. światowłady (daw.) — światowładny, władający światem. [przypis edytorski] ↩
  107. krasa (daw.) — piękno. [przypis edytorski] ↩
  108. Pokłady srebrnych żył oby nie miały końca! — pokłady srebra w Laurion, płd. Attyce, ok. 50 km od Aten, systematycznie eksploatowane od końca VI w. p.n.e., były jednym z głównych źródeł dochodów państwa ateńskiego; nowo odkryta żyła srebra posłużyła m.in. do sfinansowania wielkiej floty, która odparła inwazję perską w bitwie pod Salaminą w 480 p.n.e. [przypis edytorski] ↩
  109. iścić się (daw.) — ziszczać się, spełniać się. [przypis edytorski] ↩
  110. szczęsny (daw.) — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski] ↩
  111. przyjacieli — dziś popr. forma D.lm: przyjaciół. [przypis edytorski] ↩
  112. poddanym cnej dziewicy — Pallas-Ateny, dziewiczej bogini. [przypis redakcyjny] ↩
  113. temu i ojciec sprzyja — tj. ojciec Ateny, Zeus. [przypis redakcyjny] ↩
  114. Kranaidzi (mit. gr.) — potomkowie Kranaosa, mitycznego króla ateńskiego, następcy założyciela miasta, Kekropsa. [przypis edytorski] ↩
  115. dank (daw., z niem.) — podziękowanie; nagroda. [przypis edytorski] ↩
  116. w tę waszą świątynię podziemną — Erynie jako boginie podziemne mają podziemne świątynie. [przypis redakcyjny] ↩
  117. Tezejowa ziemia — Ateny, których jednym z mitycznych władców był heros Tezeusz. [przypis redakcyjny] ↩
  118. bezdzietne dzieci Nocy — bóstwa podziemne, piekielne moce, uosobienia śmierci, są zawsze bezdzietne. [przypis redakcyjny] ↩
  119. pean — hymn, pieśń pochwalna. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Oresteja · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-oresteja/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis