AKT PIĄTY
Dzika puszcza.
W odległości widać chaty węglarzy — ciemność zupełna — burza, grzmoty i błyskawice — z daleka słychać strzelanie.
SCENA I
Węglarz i jego żona
WĘGLARZ
Niebo się zdaje stopi w błyskawicach
Lub spłynie z deszczem. Najsilniejsze drzewa,
Nieporuszone w zwykłych nawałnicach,
Gną się jak trzciny lub się kruszą w borze.
Istny dzień sądny! A jednak, mój Boże,
Że też ta walka żywiołów zawzięta
Złości człowieczej złagodzić nie może!
Słyszysz te z wiatru i gromów hałasem
Strzały po strzałach! To ludzkie modlitwy!
Obadwa wojska stoją tuż za lasem,
I lada chwila przyjść musi do bitwy.
ŻONA
Były te strony; wróg był uciekł z pola.
Cóż jest, że znowu śmie podnosić wojnę?
WĘGLARZ
Wszystko jak z płatka szło nam przy Dziewicy,
Było i szczęście, była i odwaga;
Lecz jak w Reims naród zląkł się czarownicy,
Wszystko znów na wspak; czart już nie pomaga,
A król! Ha! prawda, że to się nie godzi
Trzymać z szatanem! Jednak...
ŻONA
SCENA II
Ciż, Rajmund i Joanna
RAJMUND
Pójdź! Tu się schronim: iść nie możesz dłużej.
Trzy dni o głodzie i śród takiej burzy!
Ludzie ci, widzę, są biedni węglarze...
Gościnność zawsze jest w ubogich domu.
burza ustaje, wypogodza się i wyjaśnia
WĘGLARZ
Waszem jest wszystko, co mój dom mieć może.
ŻONA
wpatrując się w Joannę
Lecz prawda, prawda, że w dzisiejszych czasach
Oręż i zbroja każdemu przystoi
I że w niej może bezpieczniej niż w lasach.
Wszakciż1 to sama królowa, jak wiecie —
Odpuść jej, Panie! — w obozie Anglików
Chodzi we zbroi; a i u nas przecie
Dziewica była wodzem wojowników.
WĘGLARZ
Nie ma tam czego, co ich trud pokrzepi?
Żona odchodzi do chaty
RAJMUND
do Joanny
Wszędzie człek znajdzie wsparcie i pociechę.
Rozwesel myśli! Patrz! Słońce już świeci,
Szturm się uciszył. Pójdź spocząć pod strzechę!
WĘGLARZ
Żeście tak zbrojni? Lecz idźcież2 ostrożnie!
Obóz angielski stoi tuż od pola,
A czaty jego krzyżują się różnie.
RAJMUND
WĘGLARZ
Syn nasz wnet z miasta być musi z powrotem.
Wie on najskrytsze ścieżki między lasem,
Co chyba sarny deptały przelotem.
Bądźcie spokojni! On was przeprowadzi.
RAJMUND
do Joanny
A tylko znuży lub, co gorsza, zdradzi.
Joanna daje znak odmowny.
WĘGLARZ
SCENA III
Ciż, żona węglarza powraca z chaty z kubkiem
w ręku, potem ich syn
ŻONA
do Joanny
WĘGLARZ
do wchodzącego syna
SYN
postrzegając Joannę
zbliża się szybko ku niej, właśnie gdy ona kubek do ust przykłada, poznaje ją, wyrywa kubek i woła z przerażeniem
To czarownica! Zgubicie się sami!
Precz z nią!
WĘGLARZ I JEGO ŻONA
Żegnają się i uciekają.
SCENA IV
Joanna i Rajmund
JOANNA
spokojnie i łagodnie
Idź i ty! Po co masz cierpieć daremno?
RAJMUND
JOANNA
Słyszałeś głos tych gromów? Przyjacielu,
One mi rzekły, że mam przewodników.
Co mię, chcąc, nie chcąc, prowadzą do celu.
RAJMUND
Co krwi twej pragną; tam nasi, co ciebie
Sami skazali na wstyd i wygnanie.
JOANNA
I to się tylko, co stać musi, stanie.
RAJMUND
Od dzikich zwierząt, dzikszych jeszcze ludzi?
W kim znajdziesz pomoc, gdy cię życie strudzi?
JOANNA
Znam biegi planet, po nich w nocach ciemnych
Znajdę mą drogę. Szmer zdrojów podziemnych
Słyszę mem uchem! Niewiele, co trzeba,
Sama natura daje człowiekowi.
RAJMUND
biorąc ją za rękę
Czyżby nie pora przejednać gniew nieba,
Zmyć grzech pokutą i na łonie wiary?...
JOANNA
RAJMUND
JOANNA
Ty mój ostatni, co niedolę moją
Podzielasz ze mną: myślałam, że przecie
Ty mię znasz lepiej!
RAJMUND
ze zdziwieniem
W zmowie ze złemi?
JOANNA
RAJMUND
Czyniłaś z Bogiem i Jego świętemi?
JOANNA
RAJMUND
Gdy jedno słowo mogło zbawić ciebie?
JOANNA
Które tu na mnie zesłał Pan mój w niebie.
RAJMUND
JOANNA
To też ojcowska próba tylko będzie.
RAJMUND
JOANNA
RAJMUND
Będzie podzielać błąd i omamienie?
JOANNA
RAJMUND
Zniosłaś cierpliwie!... O, teraz pojmuję,
Teraz się korzę i wielbię twą cnotę.
Kto to mógł zrobić, z tym już Bóg współczuje!
JOANNA
Gdybym nie ślepo czciła Jego wolę?
Ani śmiej sądzić, że gdy mię wygnano,
Gdy mię skazano na wstyd i niedolę,
Bóg mię opuścił! Nie! On mi przebaczył
I tylko nowy cud swej łaski czyni.
Potrzebę serca mojego obaczył,
Wejść samej w siebie kazał na pustyni!
Gdy mię światowe otaczały blaski,
Wtenczas to, wtenczas, w sercu wrzały burze!
Teraz w ciemnościach świta promień łaski.
Zamęt żywiołów w widomej naturze,
Co zdał się w gruzy roztrząść świat poziomy,
Cud odrodzenia w duszy mojej ziścił.
Myśli wezbrały nad swój cel znikomy,
Jak to powietrze, duch się mój oczyścił,
I to, bez czego byłam mniej niż niczem.
Moc Jego, czuję, wraca w piersi moje.
RAJMUND
Ogłosić prawdę i niewinność twoją!
JOANNA
Lecz jak i kiedy? Nikt prócz Jego nie wie.
Czas wszakże przyjdzie, że ziomkowie właśni,
Co mię dziś z wzgardą odepchnęli w gniewie,
Uznają prawdę i z gorzką rozpaczą
Razem nade mną i sobą zapłaczą.
RAJMUND
JOANNA
biorąc go za rękę
Co się sam tylko sędzią świata sądzi!
Lecz ja widziałam blask nadziemskich rzeczy.
Ja ci powiadam: jak gwiazdy na niebie,
Jak ziarna piasku w oceanach na dnie,
Bóg z nas każdego policzył u Siebie,
Bez woli Jego włos z głowy nie spadnie.
Widzisz to słońce u kresów zachodu?
Jak to jest pewno, że znów jutro wejdzie
I świecić będzie, tak wierz bez zawodu,
Że prędzej, później, dzień prawdy nadejdzie!
SCENA V
Ciż i Królowa Izabela z żołnierzami
IZABELA
jeszcze za sceną
RAJMUND
żołnierze wchodzą i, postrzegając Joannę, zatrzymują się i cofają się w nieładzie.
IZABELA
do żołnierzy
ŻOŁNIERZE
IZABELA
Jakbyście czarta samego ujrzeli?
przedziera się przez tłum żołnierzy i cofa się, postrzegając Joannę
opanowuje się szybko i postępuje naprzód ku Joannie
Rajmund uchodzi, czyniąc znaki rozpaczy.
IZABELA
do żołnierzy
żołnierze zbliżają się z bojaźnią; Joanna sama im ręce do okucia podaje
Ha, niech cię teraz wyzwolą złe duchy!
Patrzcie! Widzicie tę, coście mniemali
Wyższą nad ludzi i nad siłę wszelką!
Patrzcie, nikczemni, i niech was wstyd spali!
Małość to wasza czyniła ją wielką;
Strach wasz i podłość — to były jej czary!
Precz z nią z mych oczu! Niech widzą w obozie,
Przed kim rzucali i broń, i sztandary.
Do Lionela wieść ją na powrozie!
Niechaj się pomści śmierci przyjaciela.
Ja wnet przybędę.
JOANNA
Nie! Nigdy, nigdy! Każ raczej sto razy
Śmierć mi tu zadać!
IZABELA
do żołnierzy
Odchodzi.
SCENA VI
Joanna i żołnierze
JOANNA
do żołnierzy
Wyszła z rąk waszych? Ja to, ja, pomnicie,
Morze krwi waszej przelałam i, mściwa,
Bezbronnym jeńcom wydzierałam życie.
Macie mię teraz! Zemsta sprawiedliwa!
Bierzcie ją, radzę; bo gdy ocalicie,
Wierzcie mi, porę stracicie przychylną.
Nie zawsze będę, jak jestem, bezsilną.
DOWÓDCA
JOANNA
Mamże4 na nowo wpaść w grzechu okowy?
Daszże5 mi siłę zmóc pokus ponęty?
Biada mi! Czuję, że pytam daremno:
Duch milczy we mnie i niebo nade mną!
Odchodzi z żołnierzami.
SCENA VII
Obóz francuski.
Dunois między Arcybiskupem i du Chatelem
ARCYBISKUP
Chceszże6 twój naród opuszczać w potrzebie,
Dziś, gdyśmy znowu na ten koniec przyszli,
Że musim upaść i zginąć bez ciebie?
DUNOIS
Że jak łeb smoczy wróg się znów odradza?
Ja was mam bronić? Kto wygnał zbawczynię,
Ten was niech broni, ten niech dziś zaradza!
Jam tylko jeden, a tych jest tak wielu!
DU CHATEL
DUNOIS
Ty byłeś pierwszy, któryś zwątpił o niej.
ARCYBISKUP
Gdy samo niebo przeciw niej się zdało?
Przestrach obłąkał, przesąd nas omroczył!
Lecz omamienie nazbyt krótko trwało.
Pomnimy teraz, jaką była z nami,
Jej świętą skromność, jej anielskie cnoty!
Niesłuszność naszą uznaliśmy sami,
Gniewąe twój jeszcze ma zwiększać zgryzoty?
DUNOIS
Prawda się chciała ukazać na ziemi,
Wziąć by musiała rysy jej oblicza!
Jeśli są jeszcze między śmiertelnemi
Szczerość, niewinność, czystość nieskażona —
To ich obrazem jedna chyba ona!
ARCYBISKUP
Dojść jej w tym razie na próżno się kusi.
Lecz jak bądź kolwiek obrócą się rzeczy,
To jedno z dwojga w końcu wypaść musi:
Że, albo w pomoc przyzwaliśmy czary,
Albośmy świętą wygnali niegodnie.
A to czy owo są to równe zbrodnie,
Które pozostać nie mogą bez kary.
SCENA VIII
Ciż i Giermek, — potem Rajmund
GIERMEK
do Dunois
Chce mówić. Mówi, że jest od Dziewicy.
DUNOIS
ARCYBISKUP
Ujrzymy wreszcie koniec tajemnicy!
Giermek otwiera drzwi, Rajmund wchodzi.
DUNOIS
idąc naprzeciw niemu
RAJMUND
Szlachetny książę i że tu jesteście,
Ojcze wielebny! W was cnoty obrona.
DUNOIS
ARCYBISKUP
RAJMUND
Niesłuszny wyrok był króla i gminu.
Świadczę się Bogiem i Bogarodzicą:
Ona niewinna!
DUNOIS
Lecz gdzież jest ona?
RAJMUND
Toć, gdy wam o niej przyszła już myśl inna,
Brońcież jej, brońcie, bo zginie bez winy.
DUNOIS
RAJMUND
Wojsko angielskie jeńcem ją zabrało!
Sam byłem świadkiem, jak ją prowadzili.
ARCYBISKUP
DUNOIS
Kto Francuz, za mną! Ogniem i żelazem
Idźmy ją zbawić albo zginąć razem!
ARCYBISKUP
wznosząc ręce ku niebu
odchodzą wszyscy
SCENA IX
Wieża strażnicza z oknem u góry.
Joanna, Lionel, Fastolf i Izabela
FASTOLF
wchodząc z pośpiechem
Tłum krwi jej pragnie. Nie oprzem się dłużej,
I albo głowę jej zrzućmy z tej wieży,
Lub ją wnet wojsko zdobędzie i zburzy.
IZABELA
wchodząc
Co tu się wahać? Ratunek jedyny:
Wydać ją; zbrodnię niech krwią swą odpłaci,
Inaczej zginiem z rąk własnych współbraci.
LIONEL
Bo ja się raczej w tych gruzach zagrzebię,
Niż ulec zgrai! Joanno, rzecz słowo,
Rzecz, żeś jest moją, a jak Bóg na niebie,
Choćby świat cały chciał być twoim katem,
Walki za ciebie nie zlęknę się z światem!
IZABELA
LIONEL
do Joanny
Twoi skazali na wstyd i sromotę.
Podli! O twoją wprzód rękę żebrali,
A potem wierzyć nie śmieli w twą cnotę!
Lecz jam ci został. Ja wszystkim dostoję.
Ja, twój obrońca! Niegdyś życie moje,
Dałaś mi wierzyć, że ci było drogiem.
A jam natenczas był tylko twym wrogiem!
Dziś, prócz mnie, innych nie masz przyjacieli.
Wszystko nas łączy.
JOANNA
Wróg ludu mego zawsze będzie moim!
Lecz, gdy się ku mnie serce twoje skłania,
Dowiedź to czynem! A stronom oboim
Przyjaźń ta będzie godłem pojednania.
Cofnij twe wojsko! Zaniechaj napaści!
Oswobódź jeńców! Wróć nam nasze właści.
Wróć łup nieprawy i przysięgą szczerze
Zatwierdź umowę! A wtedy ci wzajem
Król mój przeze mnie zaręczy przymierze
I Bóg grom zemsty wstrzyma nad twym krajem.
IZABELA
JOANNA
Bóg wam niewiecznie w moc Francyję dawa;
Nie przez gniew nad nią będzie wiecznie słynął!
W proch już runęła broni waszej sława,
Pod mieczem naszym kwiat rycerstwa zginął;
Śpiesz się, powiadam! Bo i reszcie biada!
Wyrok wasz: pokój lub śmierć i zagłada!
IZABELA
do Lionela
SCENA X
Ciż i Dowódca (wchodząc śpiesznie)
DOWÓDCA
Błagamy, przebacz uniesienia chwilę!
Francuzi na nas idą w całej sile,
Bronią ich cała połyska równina.
Wróć nam hetmanić!
JOANNA
natchniona
Sprawiedliwości twej stało się zadość!
FASTOLF
Wprzód nim my zginiem, głowie twojej biada!
JOANNA
Umrę szczęśliwa, że ich dość beze mnie!
LIONEL
Nim ta cudowna stanęła za nimi!
Toć prócz niej jednej pogardzam wszystkimi!
Pójdźmy, Fastolfie! Uczują po chwili,
Żeśmy ci sami, co pod Crequi byli.
Ty ją, królowo, miej tutaj w swej straży,
Nim Bóg czy szatan los bitwy przeważy.
FASTOLF
JOANNA
LIONEL
do Joanny
JOANNA
IZABELA
Że stąd nie ujdzie, ja wam ręczę głową.
żołnierze okuwają ciało i ramiona Joanny w ciężkie łańcuchy
LIONEL
do Joanny
Lecz jeszcze pora! Jedno twoje słowo,
A wnet ci sami, co krwi twojej pragną,
U stóp twych w prochu harde czoła nagną.
FASTOLF
natarczywie
JOANNA
do Fastolfa
Słychać głos trąb — Lionel wybiega.
FASTOLF
Przeciw nam zwrócił...
IZABELA
dobywając sztylet
Klęski wojsk naszych nie obaczy żywa.
FASTOLF
do Joanny
Odchodzi.
SCENA XI
Izabela, Joanna i Żołnierze
JOANNA
Żadna twa groźba nie wzbroni mi tego!
Boże, to trąby! To pieśń ludu mego!
Śmiało, mój ludu! Z tobą ramię boże,
Z tobą Dziewica! Ach, ona nie może,
Nie może swego sztandaru rozwinąć,
Nie może z wami zwyciężać lub ginąć!
Lecz duch jej wolny z niewolniczej cieśni
Buja nad wami z echem waszych pieśni!
IZABELA
do jednego z żołnierzy
żołnierz wstępuje ku oknu w górze.
JOANNA
Bóg nie opuści twojej dobrej sprawy!
IZABELA
ŻOŁNIERZ
Lecz nic w niej dojrzeć nie mogę na błoniu.
Ha! Widzę, widzę! Już się zwarli z nami.
Jakiś szaleniec na arabskim koniu,
W tygrysiej skórze leci z żandarmami.
JOANNA
ŻOŁNIERZ
IZABELA
ŻOŁNIERZ
Co za rzeź! Widzę: zeskakują z koni,
Wręcz się ścinają.
IZABELA
Znaków królewskich?
ŻOŁNIERZ
Znowu się kurzu zakryła obłokiem.
JOANNA
Lub jam tak mogła, jak on, patrzeć z góry!
Wzrok by mój przebił te mgły i te chmury.
Nic by tam, nic by nie skryło się przed nim!
ŻOŁNIERZ
Wszyscy tam nasi.
IZABELA
ŻOŁNIERZ
JOANNA
Wzrok by mój bitwą rządził na wsze strony!
ŻOŁNIERZ
IZABELA
podnosząc sztylet na Joannę
ŻOŁNIERZ
prędko
Lord Fastolf z jazdą zabiega im z tyłu.
Już, już są blisko, ledwie mały przedział!
IZABELA
opuszczając sztylet
ŻOŁNIERZ
IZABELA
ŻOŁNIERZ
Tłum się w bezładzie rozsypał po błoni.
Lord sprawił szyki i w pogoń się puścił.
JOANNA
ŻOŁNIERZ
Wódz, widać, jakiś, bo tłum za nim bieży.
IZABELA
ŻOŁNIERZ
A w tłoku dojrzeć nie mogę odzieży.
Ha, cóż to? Omdlał? Hełm zdjęli mu z głowy —
Dunois!
JOANNA
z kurczowym wysiłkiem wstrząsając kajdanami
ŻOŁNIERZ
JOANNA
żywo
ŻOŁNIERZ
Wspina się, nasi opadli go z bliska.
Joanna śledzi te słowa w namiętnem poruszeniu
Znikł!
JOANNA
IZABELA
śmiejąc się szyderczo
JOANNA
w najgwałtowniejszem poruszeniu rzuca się na kolana i modli się gwałtownym naglącym głosem
Ojcze na niebie,
Duszą wierzącą,
Wiarą gorącą!
Ach, nie dla siebie wzywam Cię, Panie!
Nad ludem moim miej zlitowanie!
Ty sieć pajęczą w stalne obręcze,
Ty więzy zmienisz w sieci pajęcze,
Boś Ty Wszechmocny! Bo to się stanie,
Co Ty chcesz, Panie!
Samson wydany na urąganie,
W więzach u wrogów, jak ja w tej chwili,
Wołał do Ciebie: oni szydzili,
A on Ci ufał, stary i ślepy!
I dałeś siłę, że twarde sklepy
Zrzucił na wrogów, boś Pan nad pany!
ŻOŁNIERZ
IZABELA
ŻOŁNIERZ
IZABELA
JOANNA
porywając się z ziemi
Wstrząsa oburącz i rozrywa łańcuchy — w tejże chwili rzuca się na stojącego u drzwi żołnierza, wyrywa mu z rąk miecz i wybiega — wszyscy zostają w osłupieniu.
SCENA XII
Ciż sami prócz Joanny
IZABELA
po długiem milczeniu
Jak mogła zerwać potrójne łańcuchy?
Nie! Ludzką tego nie zdołała siłą!
Widzisz ją?
ŻOŁNIERZ
Pędzą ją wichrem! Już tonie w natłoku,
Rozrywa szyki, bystrzejsza od wzroku
Jest tu, jest ówdzie... wszędzie zda się razem!
Jak błyskawicą wywija żelazem!
Francuzi ku niej zbiegają się, stają,
Pędzą na naszych. Zmięszali się zgrają;
Biada nam! Nasi ustępują z pola!
IZABELA
ŻOŁNIERZ
Co za rzeź! Boże, lord Fastolf upada!
Lionel wzięty!
IZABELA
ŻOŁNIERZ
Królowo, uchodź, ich jazda tu bieży!
Schodzi.
IZABELA
dobywając miecza
SCENA XIII
Ciż i La Hire z wojskiem
żołnierze angielscy składają broń przed wchodzącym.
LA HIRE
zbliżając się ze czcią
Najpierwsi z waszych wodzów i rycerzy
Są w ręku naszym. Zdaj się na me słowo!
Mów, gdzie chcesz mieszkać w państwach twego syna?
IZABELA
Oddaje miecz i odchodzi z La Hirem i żołnierzami.
SCENA XIV
Scena zmienia się w plac bitwy.
Żołnierze francuscy z rozwiniętemi chorągwiami napełniają głąb sceny — na przodzie król i książę burgundzki Filip; na ręku ich obudwóch Joanna, śmiertelnie raniona, bez znaku życia — postępują z wolna naprzód
— Agnieszka Sorel przybiega.
AGNIESZKA
rzucając się królowi na piersi
Przy tobie tryumf!
KAROL
wskazując na Joannę
AGNIESZKA
FILIP
Zejście anioła! Jak znużone dziecię
Usypia, zda się. Jak piękna! Jak cicha!
Pokój już niebios z jej twarzy oddycha!
Serce ustało, lecz jeszcze krwi drganie
Zdradza znak życia.
KAROL
Nie wróci do nas dusza wniebowzięta,
Nie ujrzy naszych zgryzot i żałoby!
AGNIESZKA
FILIP
z podziwieniem
Zwalczyć potrafi jej moc niepojęta?
JOANNA
powstaje, spogląda wkoło
FILIP
Śród ludu twego!
KAROL
JOANNA
wpatrując się długo i uporczywie w niego
Nie!
KAROL
Nas to błąd uwiódł, nas, niegodnych cudu!
JOANNA
uśmiechając się łagodnie, rozgląda się dokoła
Że mną nie gardzą, nie winią o czary?...
Tak, tak! To król nasz! To nasze sztandary!
Gdzież jest mój sztandar? Dajcie mi go w dłonie!
Pan mi go zwierzył; z nim przy Jego tronie
Stanąć powinnam, bom go nie skalała...
KAROL
odwracając twarz
żołnierze podają rozwiniętą chorągiew — Joanna bierze ją w ręce i stoi chwilę — różana jasność ukazuje się na niebie.
JOANNA
Blaskiem swej chwały! Widzicie, widzicie
Tę jasną tęczę na niebios błękicie?
To droga moja! Tam widzę — to Ona!
Z Synem na ręku śród aniołów grona
Zstępują ku mnie! O Nieogarniona!
O Pani moja! O, jakąż rozkoszą
Pierś moja pełna! Chmury mię unoszą!...
Jasność mię od Niej otacza słoneczna!
Krótka jest boleść — ale radość wieczna!
Chorągiew wymyka się z jej ręku9; sama upada na nią bez życia — wszyscy stoją milcząco w najgłębszem rozrzewnieniu — na znak króla wszystkie chorągwie schylają się nad Joanną, tak że niemi całkiem zakrytą zostaje.
- wszakciż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci- oraz -że skróconą do -ż; dziś: wszakże, wszak ci. [przypis edytorski] ↩
- idźcież — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski] ↩
- wyż — tu: konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy wy. [przypis edytorski] ↩
- mamże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy mam. [przypis edytorski] ↩
- daszże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy dasz. [przypis edytorski] ↩
- chceszże — konstrukcja z partykułą; znaczenie: czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
- prawdaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy prawda. [przypis edytorski] ↩
- brońcież się — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski] ↩
- z jej ręku (daw.) — dziś: z jej ręki. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Fryderyk Schiller
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Dziewica Orleańska · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-dziewica-orleanska/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Antoni Edward Odyniec
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.