Loreva

AKT CZWARTY

Wspaniale ozdobiona sala; kolumny otoczone girlandami. Za sceną słychać oboje i flety.

SCENA I

JOANNA

sama
Umilkł szczęk broni, przeszła groza wojny, 
Po krwawych znojach wraca pokój miły. 
Do świątyń Pańskich lud tłoczy się strojny. 
Ganki i ołtarz kwieciem się okryły. 
Wszędzie wesołość albo wczas spokojny 
Nęcą po mieście lud z dala przybyły; 
Reims nie ogarnie niezliczonych gości 
Na wielkie święto chwały i radości. 
A wszystkie serca jednem czuciem gorą, 
A z wszystkich oczu bije blask wesela. 
Co gniew i zemsta dzieliły przed porą, 
Razem dziś szczęście i radość podziela. 
Frank, co drżał tylko i cierpiał z pokorą, 
Olbrzymem wzniósł się nad nieprzyjaciela. 
Francyja, krusząc pęta swej niewoli, 
Wita na tronie potomka swych króli! 
A ja! Ja jedna! Ja, com to zdziałała! 
Mnie jednej szczęście tych wszystkich nie wzrusza! 
Moc potężniejsza serce mi wyrwała, 
W obozie wrogów uwięzła ma dusza! 
W proch mię poniża dawana mi chwała, 
Hołdem jej zgryzot jątrzy się katusza. 
Stronię od braci, uciekam z ich koła, 
By ukryć rozpacz i wstyd mego czoła! 
Kto? Ja? W piersi mej dziewiczej 
Nosić obraz męża? Ja?... 
Światłoż1 łaski tajemniczej 
W ziemskiem czuciu zgasnąć ma? 
Ja, ludu mego pasterka, 
Ja, Boga mego rycerka, 
Ja — goreć miłością wroga?... 
I nie ściągnęż2 niebios gromu? 
I nie spłonęż3 ogniem sromu, 
Przed okiem ludzi i Boga? 
muzyka przechodzi z wolna w miękką, rzewną melodię
Biada! Biada! Co za tony! 
Dźwięk ich, czuję, urzekł mnie. 
W każdym, zda się, ulubiony 
Głos z wiatrami ku mnie tchnie! 
Oby mnie porwał szał wojny człowieczej! 
Oby usłyszeć świst strzał i szczęk mieczy! 
śród nich by może na nowo ożyła 
Duszy mej siła! 
Lecz te dźwięki! Lecz te nuty! 
Myśl ich echem tylko brzmi. 
Dusza mdleje od tęsknoty, 
Serce taje w żalu łzy! 
po pauzie z żywością
Miałażem4 zabić? Mogłażem5 go zabić, 
Widząc te oczy, ten wyraz oblicza?... 
O, wprzód bym na się cios wolała zwabić! 
Zbrodniąż jest6 ludzkość i litość dziewicza? 
Ha, ludzkość, litość! Czuła żeś je wprzódy, 
Gdy cię posłano nieść mord na morderce? 
Czuła żeś litość, gdy Walijczyk młody 
Błagał cię o nią? Milcz, milcz, podłe serce! 
Nie kłam przed Bogiem! On zna prawdy skrytość. 
Nie kłam nikczemnie! To nie była litość!... 
Na cóż mi było patrzeć w jego lice? 
Bóg chce mieć ślepe woli swej narzędzia. 
Jam śmiała spojrzeć! Przeklęte źrenice! 
Z ojca i stróża został tylko sędzia! 
głos fletów odzywa się znowu. — Joanna pogrąża się w smutną zadumę
Obym cię nigdy, lasko pastusza, 
Nie zamieniła na miecz wojowniczy! 
Czemuż cię, czemu prosta moja dusza 
Słuchać musiała, dębie tajemniczy?! 
Królowo Niebios, oby twój przeczysty 
Nigdy przede mną nie zjawił się blask! 
Odbierz go, odbierz twój wieniec gwiaździsty! 
Jam jest grzesznica, niegodna twych łask. 
Jam widziała śmiertelnemi 
Chwałę niebios oczyma; 
Przecież cel mój jest na ziemi, 
W niebie dla mnie go nie ma! 
Ciężkie, ciężkie powołanie, 
O Wszechmocny, na mnieś włożył7! 
Jaż8 zatwardzić jestem w stanie 
Serce, któreś tkliwem stworzył? 
Chcesz okazać moc twą światu, 
Masz twe duchy, masz anioły! 
Ich z twej chwały majestatu 
Na śmiertelne ślij padoły! 
Im zleć woli twojej czyny! 
Im, wybranym, co bez winy, 
Co bez serca, nieskalani, 
Nieśmiertelni, niezachwiani 
Ziemską trwogą, ni rozpaczą, 
Ani czują, ani płaczą! 
Nie dziewicy, nie pasterce, 
Kładź ten ciężar na jej serce! 
Co mi do losów, krajów i króli? 
Co mi do ludów niezgody? 
Swobodna, rada z ubogiej doli, 
Wesoło pasłam me trzody. 
Tyś mię wyrwał spod mej strzechy 
Ty na krwawy popchnął bój! 
Mojeż9 za to będą grzechy?... 
Ach, to nie był wybór mój! 

SCENA II

Agnieszka Sorel i Joanna

AGNIESZKA

wbiega w najwyższem poruszeniu i, postrzegając Joannę, rzuca się jej na szyję; lecz nagle cofa się i upada na kolana przed nią
Nie, nie tak! W prochu... 

JOANNA

usiłując ją podnieść
Co czynisz? 

AGNIESZKA

Wesele, 
Zbytek wesela przepełnił mą duszę. 
Szukam cię; z Bogiem podzielić je muszę, 
Niewidomego czczę w tobie, aniele! 
Pójdź, skończ twe dzieło, ty, sprawczyni cudu! 
Król, pan mój, Karol, śród swych parów koła, 
Wodzowie, wojsko, tłum radosny ludu 
Czekają na cię, by iść do kościoła. 
Ja to widziałam! Ja słyszałam z dala 
Okrzyk tryumfu narodu i miasta! 
O, zbytek szczęścia tłoczy mię, przywala!... 
Ratuj mię, wspieraj, bom słaba niewiasta. 
Joanna podnosi ją z wolna w milczeniu — Agnieszka wpatruje się w nią i po chwili
Aleś ty smutna? Szczęścia, coś nam dała, 
Nie dzielisz sama? Nie dziw! Twoja dusza, 
Co nieśmiertelny blask niebios widziała, 
Ziemską się naszą radością nie wzrusza. 
Joanna ujmuje ją gwałtownie za rękę, ale wnet ją znowu opuszcza
O, gdybyś chciała czuć sercem kobiety!... 
Lecz precz ten oręż! Precz hełm z twego czoła! 
Nie gardź słodszemi płci twojej zalety! 
Miłość się zbliżyć nie śmie i nie zdoła, 
Póki w twych ręku lśni miecz archanioła. 

JOANNA

Czego chcesz po mnie?  

AGNIESZKA

Złóż oręż i zbroję, 
Daj się miłości z twem sercem oswoić! 
Stań się niewiastą! 

JOANNA

Ja mam się rozbroić? 
Teraz? O, wiedź mię na mordy i boje! 
Na groty wrogów! Tam ja się rozbroję, 
Tam! Ale teraz! Murem, nie żelazem, 
Kryć mi się od was... i od siebie razem! 

AGNIESZKA

Dunois kocha ciebie. Ach, czyż szczera 
Miłość serc takich ma goreć daremnie? 
Pięknie jest zyskać miłość bohatera, 
Lecz piękniej stokroć kochać go wzajemnie! 
Joanna odwraca się ze wstrętem
Wzdrygasz się? Cóż to? Miałażbyś10 się brzydzić 
Hołdem rycerza? Nie! Możesz odrzucić, 
Możesz nie kochać: lecz go nienawidzić!... 
Nie! Nigdy, nigdy! Nienawiść ocucić 
Może ten tylko, co nam chce wydzierać 
Cel uczuć naszych. Ty go jeszcze nie masz, 
Lecz w najgodniejszych, chciej, możesz wybierać! 

JOANNA

Żałuj mię! Jestem biedniejsza, niż mniemasz. 

AGNIESZKA

Ty? I cóż jeszcze braknie szczęściu twemu? 
Stargałaś kraju niewolnicze pęta, 
Król przez cię stoi zwycięzcą śród Remu, 
Tyś jest boginią twej ojczyzny, święta! 
Milion serc dla cię jednem czuciem płonie. 
Król w całym blasku swego majestatu 
Nie jest tak wielkim jak ty, której skronie 
Bóg opromienił swą łaską tajemną! 

JOANNA

Milcz! Dość! O ziemio, rozstąp się pode mną! 

AGNIESZKA

Joanno! Przebóg! Cóż ta rozpacz dzika 
Znaczy w twych ustach? Ach, komuż z nas, komu 
Czuć dzisiaj radość, gdy cię żal przenika? 
Mnie to, mnie trzeba płonąć ogniem sromu. 
Mnie, com przy tobie tak niska i mała, 
Że nie śmiem spojrzeć do twej wysokości! 
Bo znaj mą słabość! Nie ojczyzny chwała, 
Nie szczęście braci, nie tryumf jedności, 
Nie to, nie, wzrusza duszę moją biedną! 
Nim tylko jednym i sobą zajęta, 
We wszystkiem widzi, czuje tylko jedno: 
On pan tych ludów, on cel tego święta! 
Jemu koronę i laurowy wianek 
Zesłało niebo! On mój, mój kochanek! 

JOANNA

O, tyś szczęśliwa! Szczęśliwa dziewico! 
Kochasz, gdzie wszystko kocha razem z tobą. 
Miłość twa nie drży przed ludzką źrenicą, 
Ona ci szczęściem i razem ozdobą. 
Słyszysz ten okrzyk, to radości echo, 
One bolesnym nie rażą cię wstrętem. 
Pociecha braci jest twoją pociechą, 
Święto narodu jest twych uczuć świętem. 
We wszystkiem tylko masz nowe ogniwo 
Szczęścia twojego z ojczyzną szczęśliwą; 
A on, najwyższy, jak słońce na niebie, 
Świecąc dla wszystkich, kocha tylko ciebie! 

AGNIESZKA

rzucając się jej na szyję
Joanno, jam się myliła! Ty czujesz, 
Ty znasz, co miłość! Ty mnie tak pojmujesz! 
Wszystkieś tajniki mej duszy przenikła. 
Dotąd cię tylko czcić byłam nawykła, 
Teraz cię kocham! O, gdybyż wzajemnie! 

JOANNA

wyrywając się jej z objęć
Odstąp, nieszczęsna! Uciekaj ode mnie! 
Chroń się zabójczej tchu mego zarazy, 
Idź, bądź szczęśliwa! 

AGNIESZKA

Dziwne twe wyrazy! 
Badać ich nie śmie dusza, czcią przejęta. 
Aleś ty dla mnie zawsze niepojęta! 
Nie dziw! Któż z ludzi zrozumie lub zgadnie, 
Co w duszy świętych ukrywa się na dnie? 

JOANNA

Świętych? Niebaczna! Tyś czysta, tyś święta! 
Gdybyś zajrzała w otchłań mego serca, 
Każdy twój wyraz zdałby się bluźnierca! 

SCENA III

Też, Dunois, du Chatel i La Hire (z chorągwią Joanny)

DUNOIS

Szukamy ciebie, Joanno! Król żąda, 
Byś pierwsza przed nim święte niosła znamię, 
Bo, jak sam czuje, chce, niech świat ogląda, 
Że twoje tylko zbawiło go ramię. 

LA HIRE

Oto chorągiew! Śpiesz, bo chwila droga! 

JOANNA

Ja iść przed królem? Ja ją nieść?... 

DUNOIS

Któż inny 
Śmiałby się mniemać, że jest dość niewinny, 
By miał tknąć znamię posłanniczki Boga? 
Tyś z niem do zwycięstw przodkowała w boju, 
Ty nam wskaż drogę szczęścia i pokoju! 
La Hire chce jej podać chorągiew — Joanna odwraca się z drżeniem.

JOANNA

Precz z nią! Precz! 

LA HIRE

Cóż to? Czyż ci nie znajomy 
Sztandar twój własny! Obraz Matki Bożej? 
Rozwija chorągiew.

JOANNA

poglądając z przerażeniem na nią
Ach, tak! To Ona! Patrzcie, jak się sroży! 
Jak z ócz jej biją płomieniste gromy! 

AGNIESZKA

Co ci jest? Przebóg! Urojeń mamidło. 
Czcza jakaś mara obłąkała ciebie. 
Patrz, wszak to tylko ziemskie malowidło, 
Sama Najświętsza z aniołami w niebie! 

JOANNA

Przyszła żeś znowu, by gromić grzesznicę? 
Karz, karz! Jam winna! Jam cierpieć gotowa! 
Ale te gniewu twego błyskawice... 
Któż je wytrzyma? 

DUNOIS

Przebóg! Co za mowa! 

LA HIRE

zdziwiony do du Chatela
Cóż sądzisz o tem?  

DU CHATEL

Nie śmiem rzec, co myślę, 
Lecz nie od dzisiaj już mię ta myśl trwoży. 

DUNOIS

Jaka myśl?  

DU CHATEL

Sam jej nie chcę badać ściśle. 
Bóg daj, niech tylko król koronę włoży! 

LA HIRE

Jak to? Czyż powiew tajemniczej trwogi 
Z sztandaru twego i ciebie pochłania? 
O, niechaj przed nim drżą Francyji wrogi! 
Nam on jest zawsze godłem zmartwychwstania! 

JOANNA

Tak! Prawdę mówisz! Tak! Niechaj drżą wrogi! 
słychać marsz koronacyjny za sceną

DUNOIS

Bierz więc chorągiew! Śpiesz, bo czas jest drogi! 
Zmuszają ją do wzięcia chorągwi — Joanna porywa ją na koniec z gwałtownością i odchodzi; wszyscy za nią.

SCENA IV

Otwarty plac przed kościołem katedralnym.
Tłum ludu zapełnia głąb sceny; ze środka jego wychodzą Bertrand, Stefan i Klaudian. Słychać z daleka muzykę koronacyjnego marszu.

BERTRAND

Słyszycie granie? To oni! Już blisko! 
Pójdźmy pod kościół! Tam najlepiej z boku 
Będziemy widzieć całe widowisko. 

STEFAN

Gdzie tam! Nie sposób przecisnąć się w tłoku! 
Zostańmy lepiej, gdzie stoim; toć przecie 
I stąd coś ujrzym. 

KLAUDIAN

Jak żyję na świecie, 
Nigdym nie widział tyle razem ludu. 

BERTRAND

Cóż za dziw? Któż by nie chciał widzieć cudu, 
Nie święcić święta narodowej sławy? 
A rzecz też słuszna, aby król nasz prawy 
Nie mniejszy przecież miał orszak, niżeli, 
Co go w Saint-Denis królem zrobić chcieli; 
I by mu każdy, w czyich piersiach bije 
Serce francuskie, krzyknął dziś: „Niech żyje!”. 

SCENA V

Ciż, Anna i Aniela (podchodzą do nich)

ANIELA

Ach, moja Anno, będziem ją widziały! 
Serce me, czuję, to raz drży, to skacze. 

ANNA

Ujrzym ją w blasku wielkości i chwały! 

ANIELA

Wiesz ty co, siostro? Póki nie zobaczę, 
Nie mogę jakoś wierzyć w sobie szczerze, 
Żeby ta, którą cały świat ogłasza, 
Której słuchają sam król i rycerze, 
Żeby to była ona, siostra nasza! 
Marsz słychać coraz bliżej.

ANNA

Wątpisz? Za chwilę obaczymy same. 

BERTRAND

Już idą! Przeszli tryumfalną bramę! 

SCENA VI

Muzycy z obojami i fletami idą na czele orszaku. — Za nimi dzieci, ubrane biało, z palmami w ręku. — Za niemi dwaj heroldowie. — Dalej poczet halabardzistów. — Członkowie magistratu w uroczystych togach. — Dwaj marszałkowie z laskami w ręku. — Książę burgundzki, niosąc miecz koronacyjny. — Dunois z berłem. — Inni dygnitarze z koroną, jabłkiem i laską sądową, inni z ofiarnemi darami. — Za nimi rycerze ze swojemi godłami. — Chłopcy chóralni z kadzielnicami. — Dwaj biskupi ze świętą ampułką. — Arcybiskup z krucyfiksem w ręku. — Za nim Joanna z chorągwią; idzie z wolna niepewnym krokiem ze spuszczoną głową, siostry na jej widok dają sobie nawzajem znaki radości i podziwienia. — Za nią król pod baldachimem, niesionym przez czterech baronów. — Dalej dworzanie i żołnierze zamykający orszak. — Po wejściu pochodu do kościoła muzyka ustaje.

SCENA VII

Anna, Aniela, Klaudian, Stefan i Bertrand

ANNA

Widziałeś siostrę?  

KLAUDIAN

Ta, co szła we zbroi? 
Z chorągwią w ręku? 

ANNA

Tak jest, tak! To ona! 
Nie myśli pewno, że ją widzą swoi. 

ANIELA

Ależ, mój Boże, jaka zamyślona! 
Jak cała drżąca! Jakby czuła trwogę. 
Widząc ją, nawet cieszyć się nie mogę. 

ANNA

Kto by mógł myśleć, znając ją w Dom-Remy, 
Gdy za trzodami chodziła po polu, 
Że ją tak ujrzym oczyma naszemi, 
W takiej świetności i pierwszą po królu? 

ANIELA

Pamiętasz przecie, co się ojcu śniło, 
Że w Reims jej będziem kłaniać się w kościele. 
Toż Reims, to kościół... Wszystko się spełniło! 
Lecz w śnie tym było i złych marzeń wiele. 
Ach, strach mię o nią, że jest tak wysoko! 

BERTRAND

Cóż tu stoimy? Trzeba wejść do środka, 
Widzieć, jak króla w purpurę obloką. 

ANNA

Tam może łatwiej dojrzy nas lub spotka. 

ANIELA

Darmo! Tłok taki! Ludzi jak w mrowisku! 
Wracajmy raczej! Wszak żeśmy widziały 
Siostrę, dość na tem. 

ANNA

Jak to? Bez uścisku? 
Bez powitania? 

ANIELA

Czyż będziemy śmiały 
Zbliżyć się do niej w tej prostej odzieży? 
Ach, nie! Już ona do nas nie należy. 
Miejsce jej teraz z królmi i panami! 
Któż my jesteśmy, by się równać do niej? 
Obcą nam była, będąc jeszcze z nami. 

ANNA

Myślisz, że wzgardzi, że się nas zapłoni? 

BERTRAND

Wzgardzić?... Król królem, a nikim nie gardzi, 
Wita się z każdym, a onaż11 tem bardziej!... 
Bo niechaj będzie, jak chce, wywyższona, 
Król przecież zawsze jest wyższy jak ona. 
Z głębi kościoła słychać huk trąb i kotłów.

KLAUDIAN

Ależ się śpieszmy, bo już późno będzie, 
A żal byłoby nie być na obrzędzie. 
Oddalają się w głąb sceny i gubią się w tłumie.

SCENA VIII

Teobald wchodzi, ubrany czarno. — Rajmund idzie za nim i chce go zatrzymać.

RAJMUND

Nie idź tam, ojcze! Zostańmy na boku, 
Trudno ci będzie między taką rzeszą. 
Albo wracajmy! Z twoim smutkiem w oku 
Co tu masz czynić, gdzie się wszyscy cieszą? 

TEOBALD

Widziałeś moje nieszczęśliwe dziecię? 
Czy uważałeś? 

RAJMUND

Dość o tem!  

TEOBALD

O biada! 
Czy uważałeś? Czy widziałeś przecie, 
Jak drżała, idąc? Jak smutna, jak blada? 
Nieszczęsna! Czuje sama, czego warta. 
Lecz jeszcze pora! Ratować ją muszę. 
Chce iść.

RAJMUND

Stój! Co chcesz czynić?  

TEOBALD

Skruszyć jarzmo czarta, 
Gwałtem do Boga nawrócić jej duszę! 
Strącić ją z szczytu wielkości i grzechu, 
Której swe wieczne szczęście poświęciła!... 

RAJMUND

Ach, ojcze, bój się zbytniego pośpiechu! 

TEOBALD

Mniejsza o ciało, byle dusza żyła! 
Joanna wybiega z kościoła bez chorągwi. Lud ciśnie się ku niej; klękają przed nią, całują jej szaty; natłok zatrzymuje ją w głębi sceny.

TEOBALD

To ona! Patrzaj, ucieka z kościoła! 
Trwoga ją wnętrzna z świętych miejsc wygania. 
Patrz, jaka blada! Trąba archanioła 
Brzmi już w jej duszy na sąd zmartwychwstania! 

RAJMUND

Bądź zdrów, okrutny! Idziesz krzywo świadczyć. 
Żal twój ma za nic przyjaciela słowo. 
Bądź zdrów! Ach, na toż miałem ją zobaczyć, 
Abym czuł tylko, że tracę na nowo! 
Odchodzi.
Teobald odchodzi w przeciwną stronę sceny.

SCENA IX

Joanna, lud, potem Anna i Aniela

JOANNA

wydziera się z tłumu i postępuje szybko na przód sceny
Nie mogłam zostać! Nie! Organ mię głuszy, 
Jak huk piorunów; kościół zda się cały 
Wali się na mnie; piekło w mojej duszy! 
O, nie mnie teraz nieść mój sztandar biały! 
Tam na ołtarzu oddałam go Bogu... 
Tu jakoś lepiej! Tu oddychać mogę; 
Tu śmielej!... O nie! Nie myśleć o wrogu, 
Nie! Pragnę tylko uspokoić trwogę. 
Czy mi się zdało? Czy przed chwilą w tłoku 
Widziałem siostry? Byłoż12 to w istocie? 
Czy tylko widmo, pożądane oku, 
Przyszło urągać czy ulżyć tęsknocie? 
Ach, tak, tak! Po co łudzić się daremnie? 
One daleko, daleko ode mnie! 
Jak moje szczęście, moja młodość ranna!... 
Anna i Aniela wchodzą.

ANNA

do Anieli
Patrz, patrz, to ona! 

ANIELA

biegnąc ku Joannie
To nasza Joanna! 

JOANNA

To wy! O siostry, o najmilsze moje! 
Więc to nie mara? Nie! Sen mię nie łudzi! 
O, co za rozkosz spotkać serca swoje 
Śród tej pustyni nieznajomych ludzi! 

ANNA

A co, Anielo? Czy się nas wyrzeka? 
Czy gardzi nami? 

JOANNA

I wy z tak daleka 
Przyszłyście do mnie, com was opuściła? 

ANIELA

Boska w tem wola, a nie twoja była. 

ANNA

Sława dzieł twoich napełnia świat cały, 
Bóg cię uczynił swoich łask obrazem; 
I myśmy przyszły widzieć blask twej chwały, 
I to nie same! 

JOANNA

prędko
Co? Ojciec jest razem? 
Gdzież on? Gdzie, mówcie! 

ANNA

Nie, ojca tu nie ma. 

JOANNA

Nie ma? Dlaczego? Czy może trwa w gniewie? 
Nie chce mię widzieć przed swemi oczyma? 
Może złorzeczy? 

ANIELA

O nie! Lecz on nie wie, 
Że tu jesteśmy. 

JOANNA

Nie wie? Cóż to znaczy? 
Wy się mięszacie? Gdzież on jest? Dla Boga! 
Mówcie, czy żyje? ... 

ANNA

Żyje i przebaczy 
Wszystko! Lecz odkąd poszłaś, siostro droga, 
Ojciec nasz... 

ANIELA

dając znak, aby milczała
Anno! 

ANNA

Stał się więcej jeszcze 
Smutnym niż dawniej. 

JOANNA

Smutnym z winy mojej! 

ANIELA

Znasz ojca umysł i myśli złowieszcze: 
Los go twój trwoży. Lecz się uspokoi, 
Gdy mu powiemy, że jesteś szczęśliwa. 

ANNA

Bo wszakże jesteś? Na czemże ci zbywa? 

JOANNA

O tak! Na niczem! Niczego nie żądam, 
Kiedy was widzę, gdy z ust waszych słyszę, 
Że mię kochacie, i, zda się, oglądam 
Nasze rozkoszne, rodzinne zacisze, 
Gdzie w cieniu ojca i waszej opieki, 
Chodząc za trzodą po zielonym gaju, 
Byłam szczęśliwa, szczęśliwa, jak w raju, 
I jak już nigdy nie będę na wieki! 
Ukrywa twarz na piersiach Anieli, Stefan, Klaudian i Bertrand wchodzą i z nieśmiałością zatrzymują się z daleka.

ANNA

Chodźcie tu, chodźcie! Wszystko się spełniło! 
Siostra nie dumna, nie ma nas za cudze. 
Ci zbliżają się i chcą podać jej rękę; Joanna wpatruje się w nich bystro i wpada w głębokie zamyślenie.

JOANNA

Gdzież to ja jestem? Czyż to wszystko było 
Snem tylko marnym? A teraz się budzę? 
O, tak, tak! Pewnie! Musiałam, jak nieraz, 
Zasnąć pod drzewem i marzyć... a teraz!... 
Lecz mówcież13, mówcie! Jesteśmyż w Dom-Remy? 
Wasże14 to widzę przed oczyma memi? 
Czyż więc te króle, te mordy, te boje, 
Były snem tylko? Ach, bo myśli moje 
Dziwnie splątane! Nic nie wiem, nie pomnę... 
Dąb ten mię urzekł! Gdzież są te ogromne 
Wojska? Te tłumy radosnego ludu? 
Byłoż15 to wszystko dziełem snu, czy cudu? 
Mnież to mówiono, że Francyję zbawię?... 

ANIELA

Tak! I zbawiłaś, zbawiłaś na jawie! 
Przed tobą pierzchli jej nieprzyjaciele. 
To jest Reims — patrzaj! Król jest w tym kościele. 
Król, co przez ciebie posiadł państwo swoje! 
To nie sen, siostro! Patrz, widzisz swą zbroję! 
Joanna chwyta się ręką za piersi, przychodzi do przytomności i wzdryga się z przerażeniem.

BERTRAND

Jam ci hełm przyniósł. Pamiętasz to przecie? 

ANNA

Nie dziw, że wszystko snem być ci się zdaje. 
Bo, co przez ciebie Bóg zdziałał na świecie, 
Ludzkim rozumem pojąć się nie daje. 

JOANNA

prędko
Idźmy stąd, idźmy! Uciekajmy razem! 

ANIELA

Ty chcesz iść z nami?  

JOANNA

Ach, ci obcy ludzie 
Czcią swoją dla mnie gorzej niż żelazem 
Rażą me serce: hołd niosą ułudzie! 
Ale wy moi! Wy mię lepiej znacie! 
Wyście mię znali jako słabe dziecię, 
Jako pasterkę w niskiej, wiejskiej chacie! 
Wy mię kochacie, ale nie wielbicie! 

ANNA

Maszże16 dość serca rzucić taką chwałę? 

JOANNA

O, precz ode mnie, precz te blaski liche! 
Wam chcę poświęcić życie moje całe, 
Służyć, jak sługa, by odkupić pychę, 
Co się tak bardzo na nas wynieść chciała. 
słychać trąby

SCENA X

Król wychodzi z kościoła w ubiorze koronacyjnym, Agnieszka Sorel, Arcybiskup, Filip, Dunois, La Hire, du Chatel, rycerze, dworzanie, lud

OKRZYKI LUDU

Niech żyje Karol siódmy! Chwała! Chwała! 
Trąby i kotły — na znak króla heroldowie, podnosząc laski, nakazują milczenie.

KAROL

Dzięki, mój ludu! Dzięki ci! Korona, 
Którą Bóg dzisiaj dał na skronie nasze, 
Twoim jest znojem i krwią okupiona, 
Lecz ja ją wieńcem oliwnym opaszę! 
Dzięki tym wszystkim, co praw jej bronili, 
A wrogom łaska i krzywd zapomnienie! 
Bóg nam przebaczył i nasze w tej chwili 
Pierwsze niech będzie słowo: przebaczenie! 

LUD

Niech żyje Karol łaskawy! Niech żyje! 

KAROL

Przez łaskę tylko bożą, a nie czyją, 
Wszyscy królowie, poprzednicy moi, 
Tron swój dzierżyli, lecz jam z Jego dłoni 
Wziął go widoczniej. Patrzcie! Oto stoi 
Zesłanka niebios! Jej to dziełem broni 
Zwycięstwo nasze, jej syn waszych króli 
Winien swe berło; ona z pęt niewoli 
Lud swój wywiodła; jej więc przed wszystkiemi 
Cześć naszą dajmy i odtąd w modlitwach, 
Obok świętego patrona tej ziemi, 
Kładźmy jej imię w pokoju i bitwach 
I ołtarz dla niej zbudujmy w świątyni! 

LUD

Chwała Dziewicy! Cześć, chwała zbawczyni! 

KAROL

do Joanny
Jeśliś ty ze krwi i z ciała, Dziewico, 
Mów, jakich darów, jakiej żądasz łaski? 
Największa, małą stanie się dla ciebie. 
Lecz, jeśli twoja ojczyzna jest w niebie, 
Jeżeli tylko przed ludzką źrenicą 
Ukrywasz w ciele archanielskie blaski, 
Zjaw się, czem jesteś! Bo, nie mogąc dociec 
Natury twojej, chwiejem się i trwożym. 
Zjaw się! — A w prochu przed posłańcem bożym 
Padniem na twarze. 
Ogólne milczenie — wszystkich oczy zwrócone na Joannę.

JOANNA

spostrzegając Teobalda
Nieba! To mój ojciec! 

SCENA XI

Ciż i Teobald (wychodzi z tłumu i zatrzymuje się naprzeciw Joanny)

WIELE GŁOSÓW

Jej ojciec!  

TEOBALD

Tak jest! Ojciec nieszczęśliwy, 
Najnieszczęśliwszy, jaki był na świecie! 
Ojciec, któremu sąd Boga straszliwy 
Każe oskarżać swe najmilsze dziecię! 

FILIP

Ha! Cóż to? 

DU CHATEL

Tu się wyda tajemnica. 

TEOBALD

do króla
Zwiedziony królu! Zaślepiony ludu! 
Myślisz, że boska dźwiga cię prawica? 
Nie! Jest to dzieło czarta, a nie cudu!... 
wszyscy cofają się z przestrachem

DUNOIS

On jest szalony!  

TEOBALD

Nie! Wyście szaleni! 
Wy, co myślicie, że Bóg majestatu 
Dla lichej dziewki prawa swoje zmieni, 
Że przez jej pychę objawi się światu!... 
Ale obaczym, czy kuglarka podła 
Będzie się ważyć wobec ojca swego! 
do Joanny
W Imię Najświętsze w Trójcy Jedynego 
Pytam cię: jest żeś święta i niewinna? 
Przerażenie i cisza powszechna — wszystkich oczy zwrócone na Joannę, która stoi nieporuszona.

AGNIESZKA

O, nieba! Milczy! 

TEOBALD

Bo milczeć powinna, 
Bo milczeć musi przed strasznem imieniem, 
Przed którem nawet drżą otchłanie piekła. 
Ona natchniona! Pod przeklętym cieniem 
Drzewa druidów, gdzie krew ludzka ciekła, 
Gdzie moc swą dotąd szerzy duch piekielny, 
Tam z nim bezbożne zawarła przymierze 
I całą wieczność duszy nieśmiertelnej 
Za czczy blask świata oddała w ofierze. 

FILIP

Dziwna rzecz wprawdzie! Lecz ojciec dziecięcia 
Świadom najlepiej, trudno nie dać wiary. 

DUNOIS

Co? Wierzyć w gminu szalone pojęcia, 
W zabobonnika chorowite mary?... 

AGNIESZKA

do Joanny
O, mów, mów! Przerwij to straszne milczenie! 
My ci wierzymy, my ufamy w tobie, 
Ale rzecz słowo! Zbij czcze oskarżenie! 
Winnaś to Bogu, królowi i sobie. 
Joanna stoi nieporuszona — Agnieszka oddala się od niej z przestrachem.

LA HIRE

Strach ją oniemił. Bo i kogoż z ludzi 
Na taką skargę przestrach nie ogarnie? 
zbliża się do niej
Ale, Joanno, niech się duch twój zbudzi! 
Jest w niewinności moc, na którą marnie 
Wszystkie swe jady wywrze potwarz wściekła. 
Ufaj jej, przemów! I w szlachetnym gniewie 
Skarć lud, co widział twe czyny, a nie wie, 
Kto je mógł zdziałać: duch z nieba czy z piekła? 
Joanna stoi nieporuszona — La Hire odstępuje od niej ze zgrozą — poruszenie wzrasta.

DUNOIS

Co są te szmery? Czego chce gromada? 
Ona niewinna! Na mą cześć rycerza 
Ja ręczą za nią! A kto nie dowierza, 
rzucając rękawicę
Niech ją podniesie i niech mi fałsz zada! 
Gwałtowne uderzenie piorunu; wszyscy stoją przerażeni.

TEOBALD

Przez tego Boga, który grzmi na niebie, 
Mów, czyś niewinna, czyś z Boga natchnięta? 
Czy duch zwodziciel nie obłąkał ciebie? 
Milczysz, nieszczęsna! A więc bądź przeklęta! 
Drugie, mocniejsze uderzenie piorunu — lud pierzcha na wszystkie strony.

FILIP

Boże, ty naucz, co nam czynić trzeba! 

DU CHATEL

do króla
Pójdź! Pójdź stąd, królu! Ustąp woli nieba! 

ARCYBISKUP

do Joanny
Nie w imię Boga gniewu, lecz litości, 
Pytam cię, córko, co ci mówić broni; 
Uczucie winy czy gniew niewinności? 
Jeśliś niewinna, weź krzyż z mojej dłoni. 
Joanna stoi nieporuszona — nowe gwałtowne uderzenie piorunu — Król, Agnieszka Sorel, Arcybiskup, Filip, La Hire i du Chatel odchodzą.

SCENA XII

Dunois i Joanna

DUNOIS

Teraz tyś moją! Uwierzyłem w ciebie 
Od pierwszej chwili i dotychczas wierzę 
Więcej niż wszystkim tym znakom na niebie, 
Których się uląkł lud, król i rycerze. 
Nie! Tyś niewinna! Gniew krzywdzonej cnoty 
Zamknął twe usta; gardzisz sądem zgrai, 
Aniś jej mogła, bez wnętrznej sromoty, 
Objawiać świętość, co się w duszy tai. 
I oto wszyscy odbiegli nikczemnie, 
Lecz jam ci został; złóż twą ufność we mnie! 
Nie chcę słów nawet: jeden znak twej dłoni, 
Jedno spojrzenie — dość mi będzie na tem. 
Miecz cię mój tarczą przed światem zasłoni; 
Jak mię twój wybór zaszczyci przed światem. 
Podaje jej rękę, Joanna odwraca się z drżeniem — Dunois patrzy na nią z przerażeniem.

SCENA XIII

Ciż i du Chatel, potem Rajmund

DU CHATEL

wracając
Słuchaj, Joanno d’Arc! Król ci dozwala 
Opuścić miasto wolno i bezpiecznie. 
Bez krzywd i zniewag. Idź więc i żyj z dala, 
Żyj tak, byś potem nie cierpiała wiecznie! 
Dunois! Ze mną! My wszyscy błagamy, 
Król każe, wracaj! Spełń niebios przestrogę. 
Dunois budzi się nagle z zamyślania, spogląda jeszcze raz na Joannę i odchodzi z du Chatelem — Joanna zostaje sama — po chwili ukazuje się Rajmund i czas niejaki, stojąc z daleka, patrzy się na nią z cichą boleścią, na koniec zbliża się do niej i bierze ją za rękę.

RAJMUND

Śpiesz stąd, śpiesz, póki otwarte są bramy. 
Ja idę z tobą, ja ci wskażę drogę. 
W tej chwili Joanna okazuje pierwszy znak czucia, spogląda bystro na niego i wznosi oczy ku niebu; po czem porywa go silnie za rękę i odchodzą razem.
  1. światłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy światło. [przypis edytorski] ↩
  2. nie ściągnęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie ściągnę. [przypis edytorski] ↩
  3. nie spłonęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie spłonę. [przypis edytorski] ↩
  4. miałażem — konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy miałam. [przypis edytorski] ↩
  5. mogłażem — konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy mogłam. [przypis edytorski] ↩
  6. zbrodniąż jest — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy jest zbrodnią. [przypis edytorski] ↩
  7. na mnieś włożył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: na mnie wołżyłeś. [przypis edytorski] ↩
  8. jaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ja. [przypis edytorski] ↩
  9. mojeż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy moje. [przypis edytorski] ↩
  10. miałażbyś — konstrukcja z partykułą -że-, skróconą do -ż-; znaczenie: czy miałabyś. [przypis edytorski] ↩
  11. onaż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; por. któż, cóż, gdzież itp. [przypis edytorski] ↩
  12. byłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy było. [przypis edytorski] ↩
  13. mówcież — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski] ↩
  14. wasże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy was, czyż was. [przypis edytorski] ↩
  15. byłoż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy było. [przypis edytorski] ↩
  16. maszże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy masz. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Fryderyk Schiller

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Dziewica Orleańska · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-dziewica-orleanska/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Antoni Edward Odyniec

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis