Źródło i licencja tłumaczenia
AKT TRZECI
Obóz królewski w Chalons nad Marną.
SCENA I
Dunois i La Hire
DUNOIS
Tyleśmy razem wspólnej krwi przeleli,
Nierozerwani w złej i dobrej toni —
Nasże1 dziś miłość kobiety rozdzieli?
LA HIRE
DUNOIS
Idziesz twą miłość objawić królowi,
Prosić go o nią. Król ci nie odmówi:
Król zna twą wierność, twą dzielną prawicę.
Lecz ja, wiedz o tem: wprzód, niźli ją cudzą
Ujrzę, La Hirze!...
LA HIRE
DUNOIS
Nie płochy urok serce moje wiąże.
Serce to, w bojach zdziczałe od młodu,
Ze strzał miłości urąga pod zbroją.
Lecz ta cudowna zbawczyni narodu,
Ta bohaterka, ta być musi moją!
Przysiągłem sobie przed obliczem nieba,
Bo siłę tylko zdoła pojąć siła,
A w duszy mojej czuję, że jej trzeba
Współczucia drugiej, co by równą była.
LA HIRE
Iżby śmiał z tobą stawać do zawodu?
Ale zważ, książę, czy stan jej poziomy
Godzien jest twego imienia i rodu?
DUNOIS
Boskiej natury śród ziemskich padołów!
Onaż2 by równać nie śmiała się z księciem,
Oblubienica niebieskich aniołów,
Którą nad wszystkie ziemskich koron blaski
Otacza jaśniej święty promień łaski,
Co wszelką wielkość, wszelką jasność ziemi
Widzi poziomą pod stopami swemi?
O, tam, gdzie ona na niedoścignionej
Swej wysokości świeci śród gwiazd koła,
Tam — weź za szczeble wszystkie świata trony —
Dojść nie potrafisz bez skrzydeł anioła!
LA HIRE
DUNOIS
Ona, co wolność wróciła krajowi,
O losie swoim niech sama stanowi!
SCENA II
Ciż, Król, Arcybiskup, Agnieszka Sorel, du Chatel i Chatillon
KAROL
do Chatillona
Hołd mi swój złożyć?
CHATILLON
Wysłał mię przodem, ażebym ci, panie,
Niósł jego lenną cześć i pozdrowienie.
AGNIESZKA
Pokój i zgodę, i krzywd przebaczenie!
CHATILLON
Z nimi przed tobą kolano uniży.
Rozumie jednak, że gdy się już zbliży,
Ty jak brat brata przyjmiesz go w objęcia.
KAROL
CHATILLON
Teraz i nigdy nie wspominać więcej.
KAROL
CHATILLON
Z nim przeciw tobie śmieli podnieść bronie.
KAROL
Wszystkich jak dzieci przytuli na łonie.
CHATILLON
Przyzwolić, panie, zechcesz na ugodę.
KAROL
Ona to ze mną, nie ja z nią spór wiodę.
CHATILLON
Z obu stron wspólne zaręczą przymierze.
KAROL
CHATILLON
Gdy arcybiskup przy świętej ofierze
Między was jedną hostyję rozdzieli,
Sami przysięgą stwierdzicie układy.
KAROL
Jak w sercu mojem nie ma cienia zdrady!
Cóż jeszcze książę żąda po mnie3?
CHATILLON
rzucając spojrzenie na du Chatela
Widzę tu męża, którego spotkanie
Mogłoby zatruć pierwszych wzruszeń chwile!
KAROL
do du Chatela Musisz odejść, du Chatelu!
du Chatel oddala się w milczeniu — Król przeprowadza go oczyma, na koniec śpieszy za nim i ściska go
Poświęcić chciałeś, wierny przyjacielu!
du Chatel odchodzi
CHATILLON
KAROL
do Arcybiskupa
Zwrot przyjaciela cóż godnie opłaci?
do Dunois i La Hire
Hełmy swe kwieciem niech stroją żołnierze,
A miasto postać godową przybierze.
Podczas gdy święty głos dzwonów ogłosi,
Że Burgund pokój Francyji przynosi!
głos trąb za sceną — Paź wchodzi
PAŹ
DUNOIS
Odchodzi z La Hirem i Chatillonem.
AGNIESZKA
KAROL
do Agnieszki
Ściska się, myśląc, ile krwi rodzinnej,
Ile łez przelać musiał lud niewinny,
Nim on kres bratniej położył rozterce.
Lecz nie dziś o tem! Dzień po nocy błyska,
Po burzy słońce i nam zajaśnieje.
ARCYBISKUP
u okna
Otóż i Filip! Lud na kształt mrowiska
Kupi się wkoło, z radości szaleje,
Klęczą przed koniem, podnoszą ramiona!
Ha, cóż to? Z konia porwali na ręce!
Niosą w tryumfie! A kwiaty i wieńce
Zaćmiły niebo jak chmura zielona.
KAROL
Krzywd swych i kraju, krwi ojców i dzieci!
Miłość się jego, jak gniew, ogniem nieci,
Wszystkiem dla niego obecna godzina!
Dość łez, najmilsza! Uzbrój serce w stałość.
Wróć pokój twarzy! Bo wszystko w tej porze,
Zbyteczna radość, jak zbyteczna żałość,
Równie go zdrażnić jak zawstydzić może.
SCENA III
Ciż, Filip, Dunois, La Hire, Chatillon i dwaj inni rycerze z orszaku księcia
Filip zatrzymuje się w miejscu — Król chce iść na jego spotkanie, ale go książę uprzedza, a w chwili, gdy chce ugiąć przed nim kolano, król bierze go w swe objęcia.
KAROL
Chciałem cię spotkać, lecz szybkie masz konie.
FILIP
ściska i całuje w czoło Agnieszkę
Jest to obyczaj, któremu bez sporu
Piękność ulega.
KAROL
Na dworze twoim szukać trzeba wzoru
Wdzięcznej godności i krasy niewieściej.
FILIP
To jest najdroższe, czem ją niebo darzy.
KAROL
Albo się musisz oczyścić z potwarzy.
Że lekceważąc miłość i jej wiarę,
Nie wierzysz w wierność.
FILIP
Ma samo w sobie każde odszczepieństwo!
Błogo ci, królu, żeś się w tem z natchnienia
Pięknego serca ustrzegł doświadczenia!
postrzega Arcybiskupa, podaje mu rękę
Niech stwierdzi węzły braterskiego związku!
Dawnom cię widział, bo, chcąc spotkać ciebie,
Trzeba iść, widzę, drogą obowiązku.
ARCYBISKUP
Pan niech powoła! Cóż bym więcej żądał
Widzieć na ziemi, gdym ten dzień oglądał?
FILIP
do Agnieszki
Przedać kazała, by mię ścigać zbrojnie.
O, nie wiedziałem, że duch tak zawzięty
Mieszka w twem sercu. Lecz już koniec wojnie!
Wraca się wszystko, co było stracone:
Pociechy serca i ozdoby stroju.
Patrz, twe klejnoty są też znalezione!...
bierze z rąk dworzanina szkatułkę i podaje ją otwartą Agnieszce
Przyjm je ode mnie za godło pokoju!
Agnieszka waha się, spoglądając na króla.
KAROL
Braterskiej zgody i szczerej miłości.
Agnieszka, płacząc, usuwa się na stronę, król także usiłuje ukryć silne wzruszenie i wszyscy patrzą z mocnem wzruszeniem na obydwóch książąt.
FILIP
spojrzawszy po kolei na wszystkich, rzuca się w objęcia króla
W tejże chwili trzej burgundzcy rycerze ściskają się z Arcybiskupem, Dunois i La Hirem — Król i Filip pozostają
przez czas niejaki we wzajemnych uściskach.
FILIP
KAROL
FILIP
KAROL
Był to błąd losu, wpływ gwiazdy złowrogiej.
FILIP
biorąc go za rękę
Francyję całą złożę pod twe nogi,
Żadnej wsi, żadnej lepianki ubogiej
Nie będzie braknąć twych przodków dzierżawie!
KAROL
FILIP
Truły mi duszę śród twych wrogów koła!
wskazując na Agnieszkę
Sam by jej widok wrócił mię do cnoty.
Lecz teraz, teraz żaden podstęp wroga,
Żadna moc piekieł, nic nas nie rozdwoi!
Tutaj się kończy moich błędów droga
Pokój mój, czuję, jest na piersi twojej!
ARCYBISKUP
stając pomiędzy nimi
Francyja znowu, jak feniks z popiołu,
Wzniesie się, blizny zakryje laurami:
Praca i ziemia bogata darami
Wrócą zamożność i miastu, i siołu6.
Lecz ci, co przez was i dla was zginęli,
Tysiące ziomków, czyż z mogił swych wstaną?
Lecz łzy, co przez was i dla was wylano,
Któż je powróci tym, co je wyleli?
Zakwitnie może przyszłe pokolenie,
Lecz przeszłe przez was było łupem zbójców;
Pomyślność synów nie wskrzesi ich ojców,
Krew ich na wasze opadła sumienie!
Obyż7 z niej przecie wyszła wam przestroga.
By, nim spór kiedy zaczniecie orężny,
Pomnieli naprzód na ludzi i Boga!
Bo wojnę łatwo rozkiełzna potężny,
Lecz wojna nie jest jako sokół, który,
Pojmawszy zdobycz, posłusznemi pióry
Wraca do łowca na dzwonek mosiężny.
Nie! Sęp to dziki, co się krwią rozjada
I gardzi głosem człowieka — i biada
Tym, co go puszczą! A nie zawsze z nieba
Cudowna pomoc zstępuje, gdy trzeba.
FILIP
Lecz gdzież jest ona?
KAROL
Czyżby się szczęścia chroniła widoku,
Co nam jej własna zjednała prawica?
ARCYBISKUP
Gdy jej powinność nie woła na bitwy,
Gdy nic nie może dla Francyji sławy,
W ustroniu za nią przesyła modlitwy,
I w Bogu tylko, przez Boga natchniona,
Żyje dla Boga.
DUNOIS
SCENA IV
Ciż i Joanna (w pancerzu, ale bez hełmu i z wieńcem
we włosach)
KAROL
Pójdź stwierdzić związek spojony przez ciebie!
FILIP
Tak dziś łagodna jak anioł pokoju!
Widzisz, spełniłem, com obiecał tobie.
Nie wart żem dzięków?
JOANNA
O, dziękuj Panu, że dziś gwiazdą jasną
Jaśniejesz przed Nim; ty, coś wczoraj jeszcze,
Groźna kometa, nad ojczyzna własną
Rozsiewał światło krwawe i złowieszcze.
patrząc dokoła
A tam smutnego spotkałam w przedsieniu,
Co się kryć musi i szczęścia nie dzieli!
FILIP
Dziś nawet w naszem ufać przebaczeniu?
JOANNA
I niech się w pełni twa zasługa ziści!
Bo, gdy chcesz godnie spełnić dzieło boże,
Pełń je do końca! Kropla nienawiści
Sam zdrój zbawienia zamienia w truciznę.
Zdaj miłosierdziu twej zemsty spuściznę!
FILIP
JOANNA
Tak, tak! Przebaczysz! Pójdź tu, du Chatelu!
otwiera drzwi i wprowadza du Chatela, który
zatrzymuje się opodal
Z wielu go grzechów Pan w niebie rozwiąże.
FILIP
Ale ty nie wiesz, jakiej chcesz ofiary!
JOANNA
Jak rosa z nieba, jak wszystkie swe dary
Niebo zarówno dla wszystkich swych dzieci —
Tak miłosierdzie, które jest od Boga,
Na wszystkich spada i dla wszystkich świeci.
Wiem, że przebaczyć i miłować wroga
Jest to zwycięstwo nad wszystkie zwycięstwa.
Natchnienie łaski, boskość człowieczeństwa!
FILIP
do du Chatela
Przebacz mi równie, że twój wróg zabójca
Ściska dłoń syna, co cię pomścić miała!
A wy, bogowie śmierci, których ramię
Sięga szeroko, niech wasz gniew nie pała,
Żem wam złożony ślub mej zemsty łamię!
W waszych tam państwach, gdzie serce nie bije,
Wszystko niezmienne, niezachwiane, wieczne;
Lecz póki człowiek tu czuje i żyje,
Wpływ chwili musi rodzić czucia sprzeczne.
KAROL
do Joanny
Tyś zawróciła koło mej fortuny;
Ty mi powracasz brata; ty z rąk wroga
Wydzierasz berło; ty wojny pioruny
Gasisz nad nami! Któryż z ziemskich króli
Tyle dobrodziejstw jak warte odpłaci?
JOANNA
Boga za ojca, bliźnich miej za braci!
Najuboższemu spośród twego ludu
Czyń sprawiedliwość! Strzeż praw i swobody,
A nie pogardzaj niskim! Bo od trzody
Bóg tobie zesłał spełnicielkę cudu!
Francyja tobie ukorzy się cała
I będziesz ojcem królów pokolenia;
I wielka będzie ich moc i ich chwała,
Dopóki pycha serca i myślenia
Nie zbluźni Bogu i ludem nie wzgardzi.
Bo wtenczas!... Wtenczas i Bóg się zatwardzi,
I skąd ci pomoc, spod wieśniaczej strzechy,
Wyzwie mścicieli za mocarzów grzechy!
FILIP
Czytaj z nich, święta, przyszłość mego domu!
JOANNA
Chce wznieść się wyżej; nie lęka się gromu
Boga, ni ludzi. Grom przecież uderzy,
Grom przeznaczenia! Lecz się nie bój zbytnio!
Dom twój nie upadł! Nie z miecza rycerzy,
Z łona dziewicy szczep jego odkwitnie
I na dwóch tronach w pełni majestatu
Króluje, widzę, znajomemu światu,
Ha, i nowemu, który wola boża
Kryje dziś jeszcze za zasłoną morza!
KAROL
W przyszłe też wieki dwa bratnie narody
Połączać będzie?
JOANNA
Mocarze ziemi, strzeżcie się niezgody!
Nie budźcie jędzy! Niech w swych lochach drzemie!
Bo, raz zbudzoną, kto zdoła powstrzymać?
Z jadu jej smocze rozrodzi się plemię,
Z pożaru pożar będzie się rozdymać!
Dość! Obłok stanął u przyszłości progu.
Cieszcie się z dzisiaj, jutro zwierzcie Bogu!
AGNIESZKA
Powiedz, co przyszłe rokują mi lata?
JOANNA
Własnym twym losem rządzi serce twoje.
DUNOIS
Jaka nagroda będzie godną ciebie?
Ty, coś nam zlała zdrój niebieskiej łaski!
JOANNA
KAROL
On cię uczyni celem czci narodu,
On! I wnet jego dopełni się wola.
Klęknij, Joanno,
dobywa miecza i dotyka ją nim z lekka po ramieniu
Wstań! Ja, król, ciebie i twój ród, i w grobie
Prochy twych przodków uszlachcam zarazem!
Lilije białe będą herbem tobie,
Jak są cnót twoich godłem i obrazem.
A nikt z rycerzy, ni książąt, przed tobą
Nikt, prócz krwi królów, nie ma mieć pierwszeństwa.
Związek twój będzie najwyższych ozdobą,
A mnie, królowi, zdaj swadźbę10 małżeństwa!
DUNOIS
występując
Nimeś ją, panie, w blask twej łaski odział11.
I jeślim godzien tak wielkiej nagrody,
By los mój z ręką chciała przyjąć w podział,
Was samych, królu, i ty, mężu boży,
Wzywam na świadków mej szczerej przysiędze.
KAROL
Cóż niepodobnem będzie twej potędze,
Gdy nawet jego, miłości szydercę,
Zhołdować mogłaś?
LA HIRE
występując
Pierwszą jej cnotą jest pokora święta.
I, jak bądź warta czci, którą odbiera,
Nie ją ułudzi wielkości ponęta,
Nie od niej wzgardy dozna miłość szczera.
Więc chociem prosty rycerz, wybacz, książę,
Wybór jej serca niech nasz los rozwiąże.
KAROL
Ledwieś pomogła przejednać mi wroga,
Chceszże12 poróżnić przyjaciół mych? Oba
Godni są ciebie; dla obudwóch13 jedna
Życzliwość moja. Po co długa próba?
Mów, kto szczęśliwy, co twe serce zjedna?
AGNIESZKA
zbliżając się
Rumieniec wstydu widzę na jej czole.
Daj czas, niech sama zbada tajemnicę
Serca swojego! Ani ją w tem kole
Wyjawić może. Zostawcie nas same!
Siostrze przed siostrą powróci swoboda,
Ufność przemoże nieśmiałości tamę.
Wyrok jej serca ja ogłoszę.
KRÓL
Chce odchodzić.
JOANNA
Nie żar miłości czoło moje pali.
Nic do zwierzenia nie mam tu nikomu,
Co bym nierada, by drudzy słuchali.
Umiem czuć wdzięcznie cześć, co mię spotkała;
Alem nie na to wzięła miecz śmiertelny,
Bym krwią mych bliźnich sobie kupić miała
Książęcą mitrę albo mirt weselny.
O nie, mój królu! Wielkie dzieło boże,
Co mi na ziemi spełnić przeznaczono,
Czysta dziewica tylko spełnić może.
Żadnemu z mężów nie mogę być żoną.
ARCYBISKUP
Pierwszemu z mężów Bóg niewiastę stworzył?
W głosie natury jest głos woli boskiej.
Gdy dojdziesz celu, co ci Bóg założył,
Rychło, odwykłszy od miecza i zbroi,
Piękniejszy zawód obaczysz przed sobą,
Byś cnót niewieścich dała wzór płci twojej,
Jak byłaś mężom wzorem i ozdobą.
JOANNA
Lecz, gdy czas przyjdzie, a poznam, co trzeba,
Serce go moje z pokorą usłucha.
Tymczasem spełńmy pierwszą wolę nieba!
Król nie jest jeszcze pomazańcem Boga,
Olej mu święty nie namaścił czoła;
Do Reims nam drogę zaszło wojsko wroga,
Tam, bracia, za mną! Tam powinność woła!
KAROL
chwytając ją za rękę
Miłość się przed nią ozwać nie ośmiela.
Lecz, gdy kraj cały zakwitnie pokojem,
A w serca ludzi wróci duch wesela,
Wierz mi, że wtenczas twe serce niewieście
Wzbudzi też w sobie uczucia dziś śpiące.
I, coś zaczęła, zbawiając tysiące,
Szczęściem jednego zakończysz nareszcie.
JOANNA
Że chcesz w proch ziemski rzucić jej narzędzie?
Także cię rażą wyższych światów blaski,
Że ziemię tylko mieć umiesz na względzie?
O, ślepe serca! Ludzie małej wiary!
Niebo przed wami działa na odkryte;
Cuda po cudach świadczą jego dary,
A wy w tem tylko widzicie — kobietę!...
Gdzież jest kobieta? Gdzie jest ziemska siła,
Aby uczynić, co Pan przez mię czyni?
Biadaż mi, biada, gdybym się ważyła
Myśleć o sobie, i, cudu sprawczyni,
Ziemskim rozumem mierzyć moje życie!
Biada wam wszystkim, którzy mię kusicie!
Lecz Pan jest ze mną! On mię wziął w opiekę!...
Słyszę głos Jego! Do broni, mój królu!
SCENA V
Ciż i rycerz (wpadając z pośpiechem)
KAROL
RYCERZ
I szyk bojowy rozwija na polu.
JOANNA
natchniona
Sami na oślep idą w nasze ręce.
Za mną, kto Francuz!
wybiega
KAROL
Niech mą koronę zwycięstwem uświęcę!
Sam, jako żołnierz, chcę walczyć na czele.
do Agnieszki
AGNIESZKA
Nie drżę o ciebie! Bóg nazbyt już wiele
Uczynił dla nas, by tylko rozpacze
Zsyłać miał w końcu. Jemu ufam śmiele,
Że cię w Reims dzisiaj zwycięzcą zobaczę.
Słychać głos trąb wojennych, który podczas przemiany dekoracji coraz w większą wrzawę przechodzi, naśladując zgiełk i zamięszanie bitwy — orkiestra łączy się z nim przy otwartej scenie, wraz z odgłosem wojennych instrumentów za sceną.
SCENA VI
Scena zamienia się w obszerne, otwarte pole, otoczone drzewami.
Podczas muzyki widać w głębi szybko przebiegających
żołnierzy.
Talbot, wsparty na Fastolfie i otoczony żołnierzami, wkrótce potem Lionel
TALBOT
Wracaj do bitwy! Nic mi już nie trzeba,
A umrzeć umiem.
LIONEL
wchodząc
FASTOLF
Wódz nasz umiera.
LIONEL
do Talbota
Wstań, wodzu! Doświadcz, co moc woli może!
Powstań i rozkaż naturze, by żyła!
TALBOT
Tron nasz, dźwigniony tylu prac ogromem,
Wali się w gruzy; próżno bój rozpaczy
Wiodłem do końca; patrz, rażony gromem
Leżę, bym nie wstał. Reims jest już stracony,
Brońcie Paryża!
LIONEL
Z delfinem. Właśnie odebrałem gońca.
TALBOT
odrywając zawiązki15 ran
Bo już mi światło obrzydło słoneczne!
LIONEL
do Fastolfa
Wróg z całą na nas następuje siłą.
TALBOT
Ty!... I nie ludziom walczyć z mocą twoją,
Przed którą same bogi nie dostoją!
Lecz ty, rozumie, światło niebios tronu,
Ty, sprawco świata, ty, bóstwo człowiecze,
I cóż ty jesteś, gdy szał zabobonu
Porwie cię z sobą i w przepaść zawlecze?
Przekleństwo temu, co w krainie myśli
Szuka wielkości, trwoni moc i lata
I wierzy planom, gdy je mądrze skréśli!
Bo szał i głupstwo — to są władcy świata!
LIONEL
Myśl o wieczności! Pojednaj się z Bogiem!
TALBOT
Upaść w zapasach z godnym siebie wrogiem!...
Lecz stać się pastwą głupstwa i obłudy!
O, to dotkliwsze od śmierci tysiąca!...
Czyż wszystkie nasze ofiary i trudy
Nie były warte choć lepszego końca?...
LIONEL
podając mu rękę
Złożę ci w czasie, gdy mię los ocali.
Teraz powinność zwie mię na plac bitwy,
Gdzie los ojczyzny waży się na szali.
Żegnaj, Talbocie! Tak, do powitania
Na lepszym świecie, gdzie nie ma rozstania!
odchodzi
TALBOT
Oddać żywiołom to, co z nich powstało!
Chwila nie minie, a z Talbota, który
Świat niegdyś cały napełnił swą chwałą,
Zostanie tylko — proch! Tak kończy człowiek!
A cała korzyść światła, co dziedziczym,
Jest, że ze wzgardą, przed zawarciem powiek,
Widzim, że wszystko było tylko niczem!...
SCENA VII
Ciż, Król, Filip, Dunois, du Chatel i żołnierze francuscy
FILIP
KAROL
postrzegając Talbota
Śpieszcie dać pomoc, gdy już nie daremnie.
żołnierze z orszaku króla zbliżają się do umierającego.
FASTOLF
zastępując im drogę
Przed którym w życiu drżeliście nikczemnie!
FILIP
FASTOLF
Niech zgonu męża wzrok zdrajcy nie brudzi!
Talbot wlepia wzrok w Filipa i kona.
DUNOIS
Że za nic ważył i Boga, i ludzi?
Straszny Talbocie, jak ci teraz mało
Ziemi potrzeba! A dziś jeszcze rano
Francyji całej nie dosyć się zdało!
do króla
Bo szczęście zawsze groziło odmianą,
Póki duch żywy poruszał to ciało.
KAROL
przyjrzawszy się milcząco zmarłemu
Na ziemi Franków, jak na swym puklerzu,
Coś i konając, nie chciał puścić z dłoni,
Ległeś, byś spoczął! I ona cię przyjmie
Do swego łona. Tu, gdzie kres twej broni,
Tu grób ci wzniesiem, a samo twe imię,
Sam ten grób, w środku państw naszych dzierżawy,
Stanie za pomnik twych czynów i sławy.
żołnierze podnoszą trupa i wynoszą go.
FASTOLF
oddając miecz
KAROL
oddając mu miecz
Świętą powinność umiem czcić i w wojnie.
Idźcie i wierni wodza swego chwale,
Cześć mu ostatnią oddajcie spokojnie!
Ty, du Chatelu, śpiesz, nie tracąc chwili,
Śpiesz do Agnieszki! Uspokój jej trwogę!
Powiedz, że żyjem, żeśmy zwyciężyli,
Że ją w Reims czekam. Ty jej wskażesz drogę.
du Chatel odchodzi.
SCENA VIII
Ciż i La Hire
DUNOIS
LA HIRE
Przy tobie była wpośród bitwy pola.
DUNOIS
Gdym z jazdą poszedł na obronę króla.
FILIP
Widziałem z dala jej chorągiew białą!
DUNOIS
Trwoży mię o nią; drżę, by nazbyt śmiało
Nie wpadła w tłumy, gdy nikt nie był przy niej.
KAROL
odchodzą
SCENA IX
Inna, pusta okolica na placu bitwy.
W oddaleniu widać wieże miasta Reims, oświecone słońcem. Rycerz w czarnej zbroi, ze spuszczoną przyłbicą. Joanna ściga go aż na przód sceny, gdzie on staje i czeka na nią.
JOANNA
Chciałeś ocalić resztę twoich braci,
Uwieść mię z dala od waszych zastępów.
Lecz krew mi twoja tę zdradę zapłaci!
CZARNY RYCERZ
Zawzięta na mnie?
JOANNA
Bo jak noc piekieł, której nosisz barwę,
Sama twa postać wściekłość budzi we mnie.
Zedrzyj z twej twarzy tę szatańską larwę16,
Co cię mym oczom chce ukryć daremnie!
Mów, ktoś jest? Gdybym nie widziała w boju,
Jak tuż przede mną, choć nie moim grotem,
Legł mężny Talbot, z postaci i stroju
Mogłabym wnosić, żeś ty jest Talbotem.
CZARNY RYCERZ
JOANNA
Lecz duch mój tylko głosu Boga słucha!
Groźba złych duchów czystych nie przeraża.
CZARNY RYCERZ
Oto Reims! Nie wchodź! Złóż oręż przed bramą!
Szczęście nikomu do końca nie służy;
Puść je od siebie, nim odbiegnie samo!
JOANNA
Radzisz opuścić nieskończone dzieło?
Mnież18 to rozumiesz zachwiać widmem trwogi,
Mnie, którą niebo swem mestwem natchnęło?
CZARNY RYCERZ
Lecz jest moc wyższa, co i tobą władnie.
JOANNA
Aż tron Lankastra w proch się nie rozpadnie!
CZARNY RYCERZ
Nie wchodź do miasta!
JOANNA
Mów, kto ci natchnął te groźby złowieszcze?
Mów lub giń!
Podnosi miecz jak do cięcia.
CZARNY RYCERZ
dotykając ręką Joannę, która staje nieruchoma
Nagła ciemność — uderzenie piorunu — Rycerz znika.
JOANNA
początkowo zdumiona, wraca niebawem do siebie
Wyszła z przepaści, by mi zachwiać serce,
Bym się mej świętej powinności zrzekła!
Lecz mnież19 to, Boga mojego rycerce,
Mnież to wszechmocnej nie ufać potędze?
O, niech się cała moc piekieł sprzysięże,
Pan mój jest ze mną! Wierna mej przysiędze
W Nim ufać będę i przezeń zwyciężę!
Chce odchodzić.
SCENA X
Lionel i Joanna
LIONEL
wchodząc
Zginąć tu musi. Krew tysiąca braci,
Szlachetny Talbot z przedwczesnego grobu
Woła o pomstę; miecz ci mój odpłaci!
I byś wiedziała, zwodzicielko podła,
Że mię nie splątasz w guseł twoich matni:
Jam jest Lionel, wojska wódz ostatni!
Walcz i klnij chwilę, co cię ze mną zwiodła!
naciera na nią — po krótkiej chwili Joanna wytrąca
mu miecz z ręki
Pasuje się z nią.
JOANNA
porywa go z tyłu za pióropusz hełmu i zdziera mu hełm z głowy tak, że twarz jego odsłania, prawą ręką podnosi miecz jak do ciosu
W tej chwili spogląda mu w oczy; wzrok jego mięsza ją nagle i jakby przeraża. Staje nieporuszona i powoli opuszcza rękę.
LIONEL
Nie przyjdzie nigdy dzień, co by oglądał
Pokorę moją. Uderz!
Joanna daje mu znak ręką, aby się oddalił
Przed tobą? Nigdy! Stokroć umrzeć raczej!
JOANNA
z odwróconą twarzą
LIONEL
JOANNA
LIONEL
JOANNA
zakrywając twarz rękoma
LIONEL
zbliżając się do niej
Zabijać zwykłaś. Czemuż mnie jednego
Ocalasz?
JOANNA
w gwałtownem poruszeniu podnosi miecz, ale, spojrzawszy mu w oczy, znowu go opuszcza
LIONEL
Śmiesz wzywać Boga? Nasz Bóg nie uświęca
Czarów piekielnych!
JOANNA
w najgwałtowniejszem przerażeniu
Ślub mój złamany!...
Załamuje ręce z rozpaczą.
LIONEL
spoglądając na nią z politowaniem i zbliżając się do niej
Ty płaczesz! Jakaś niepojęta siła
Gniew mój rozbraja! Czuję, że daremno
Chcę nienawidzić! Ktoś ty, tajemnicza?
JOANNA
LIONEL
Chwyta mi serce. Chcę cię zbawić, muszę!...
Pójdź ze mną! Zerwij piekielne sojusze!...
Rzuć ten miecz!
JOANNA
z przerażeniem
LIONEL
Nie trać go! Idźmy!
pokazuje rękojeść swego miecza Na to znamię krzyża
Zaklinam, każę: rzuć ten miecz złowrogi!
Idźmy!
Porywa ją za rękę.
JOANNA
Uchodź, nieszczęsny! Czuję, że twej zguby
Przeżyć nie zdołam.
LIONEL
JOANNA
LIONEL
JOANNA
LIONEL
Przeczucia serca nie mylą mię wieszcze.
Twój miecz na zakład!
Wydziera jej miecz.
JOANNA
LIONEL
Będę cię szukał, spotkamy się znowu!...
Odchodzi.
SCENA XI
La Hire, Dunois i Joanna
LA HIRE
DUNOIS
LA HIRE
patrząc w stronę, gdzie odszedł Lionel
To jest Lionel!
DUNOIS
Zwycięstwo nasze! Reims otwiera bramy.
Lud cały tłumnie z radości wyrazem
Spotyka króla! Pójdź z nami, Joanno!
LA HIRE
Krew jej upływa!
JOANNA
Upada zemdlona na ręce La Hira.
- nasże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nas. [przypis edytorski] ↩
- onaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ona. [przypis edytorski] ↩
- żąda po mnie — dziś: żąda ode mnie. [przypis edytorski] ↩
- pargamin — dziś: pergamin. [przypis edytorski] ↩
- jaż — konstrucja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ja. [przypis edytorski] ↩
- sioło — wieś. [przypis edytorski] ↩
- obyż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; por.: któż, cóż itp. [przypis edytorski] ↩
- onaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy ona. [przypis edytorski] ↩
- możeż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy może. [przypis edytorski] ↩
- swadźba — swatanie; wybieranie przyszłego małżonka a. przyszłej małżonki. [przypis edytorski] ↩
- nimeś ją (...) odział — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nim ją odziałeś. [przypis edytorski] ↩
- chceszże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
- obudwóch — dziś: obydwu. [przypis edytorski] ↩
- azaliż (daw.) — czyż (zaimek pytający czy z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski] ↩
- zawiązka — tu: opatrunek, bandaż. [przypis edytorski] ↩
- larwa (daw.) — maska. [przypis edytorski] ↩
- nicże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nic. [przypis edytorski] ↩
- mnież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mnie. [przypis edytorski] ↩
- mnież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mnie. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Fryderyk Schiller
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Dziewica Orleańska · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-dziewica-orleanska/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Antoni Edward Odyniec
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.