AKT PIERWSZY
SCENA PIERWSZA
SAMSON
Dalipan, Grzegorzu, nie będziem darli pierza.
GRZEGORZ
Ma się rozumieć, bobyśmy byli zdziercami.
SAMSON
Ale będziemy darli koty, jak z nami zadrą.
GRZEGORZ
Kto zechce zadrzeć z nami, będzie musiał zadrżeć.
SAMSON
Mam zwyczaj drapać zaraz, jak mię kto rozrucha1.
GRZEGORZ
Tak, ale nie zaraz zwykłeś się dać rozruchać.
SAMSON
Te psy z domu Montekich rozruchać mię mogą bardzo łatwo.
GRZEGORZ
Rozruchać się tyle znaczy co ruszyć się z miejsca; być walecznym jest to stać nieporuszenie: pojmuję więc, że skutkiem rozruchania się twego będzie — drapnięcie2.
SAMSON
Te psy z domu Montekich rozruchać mię mogą tylko do stania na miejscu. Będę jak mur dla każdego mężczyzny i każdej kobiety z tego domu.
GRZEGORZ
To właśnie pokazuje twoją słabą stronę; mur dla nikogo niestraszny i tylko słabi go się trzymają.
SAMSON
Prawda, dlatego to kobiety, jako najsłabsze, tulą się zawsze do muru. Ja też odtrącę od muru ludzi Montekich, a kobiety Montekich przyprę do muru.
GRZEGORZ
Spór jest tylko między naszymi panami i między nami, ich ludźmi.
SAMSON
Mniejsza mi o to, będę nieubłagany. Pobiwszy ludzi, wywrę wściekłość na kobietach: rzeź między nimi sprawię.
GRZEGORZ
Rzeź kobiet chcesz przedsiębrać?
SAMSON
Nie inaczej: wtłoczę miecz w każdą po kolei. Wiadomo, że się do lwów liczę.
GRZEGORZ
Tym lepiej, że się liczysz do zwierząt; bo gdybyś się liczył do ryb, to byłbyś pewnie sztokfiszem3. Weź no się za instrument4, bo oto nadchodzi dwóch domowników Montekiego.
SAMSON
Mój giwer5 już dobyty: zaczep ich, ja stanę z tyłu.
GRZEGORZ
Gwoli6 drapania?
SAMSON
Nie bój się.
GRZEGORZ
Ja bym się miał bać z twojej przyczyny!
SAMSON
Miejmy prawo za sobą, niech oni zaczną.
GRZEGORZ
Marsa im nastawię7 przechodząc; niech go sobie, jak chcą, tłumaczą.
SAMSON
Nie jak chcą, ale jak śmią. Ja im gębę wykrzywię; hańba im, jeśli to ścierpią.
ABRAHAM
Skrzywiłeś się na nas, mości panie?
SAMSON
Nie inaczej, skrzywiłem się.
ABRAHAM
Czy na nas się skrzywiłeś, mości panie?
SAMSON
Będziemyż8 mieli prawo za sobą, jak powiem: tak jest?
GRZEGORZ
Nie.
SAMSON
Nie, mości panie; nie skrzywiłem się na was, tylko skrzywiłem się tak sobie.
GRZEGORZ
Zaczepki waść szukasz?
ABRAHAM
Zaczepki? Nie.
SAMSON
Jeżeli jej szukasz, to jestem na waścine usługi. Mój pan tak dobry, jak i wasz.
ABRAHAM
Nie lepszy.
SAMSON
Niech i tak będzie.
GRZEGORZ
Powiedz: lepszy. Oto nadchodzi jeden z krewnych mego pana.
SAMSON
Nie inaczej; lepszy.
ABRAHAM
Kłamiesz.
SAMSON
Dobądźcie mieczów, jeśli macie serca. Grzegorzu, pamiętaj o swoim pchnięciu.
BENWOLIO
Odstąpcie, głupcy; schowajcie miecze do pochew. Sami nie wiecie, co robicie.
TYBALT
Do mnie, Benwolio! Pilnuj swego życia.
BENWOLIO
Albo wraz ze mną rozdziel nim tych ludzi.
TYBALT
Tego wyrazu, tak jak nienawidzę
Szatana, wszystkich Montekich i ciebie.
Broń się, nikczemny tchórzu.
PIERWSZY OBYWATEL
Precz z Montekimi, precz z Kapuletami!
KAPULET
Mój miecz! Hej!
PANI KAPULET
KAPULET
I szydnie11 swoją klingą mi urąga.
MONTEKI
PANI MONTEKI
KSIĄŻĘ
Bezcześciciele bratniej stali! Cóż to,
Czy nie słyszycie? Ludzie czy zwierzęta,
Co wściekłych swoich gniewów żar gasicie
W własnych żył swoich źródle purpurowym;
Pod karą tortur wypuśćcie natychmiast
Z dłoni skrwawionych tę broń buntowniczą
I posłuchajcie tego, co niniejszym
Wasz rozjątrzony12 książę postanawia.
Domowe starcia, z marnych słów zrodzone
Przez was, Monteki oraz Kapulecie,
Trzykroć już spokój miasta zakłóciły,
Tak że poważni wiekiem i zasługą
Obywatele werońscy musieli
Porzucić swoje wygodne przybory
I w stare dłonie stare ująć miecze,
By zardzewiałym ostrzem zardzewiałe
Niechęci wasze przecinać. Jeżeli
Wzniecicie kiedyś waśń podobną,
Zamęt pokoju opłacicie życiem.
A teraz wszyscy ustąpcie niezwłocznie.
Ty, Kapulecie, pójdziesz ze mną razem;
Ty zaś, Monteki, przyjdziesz po południu
Na ratusz, gdzie ci dokładnie w tym względzie
Dalsza ma wola oznajmiona będzie.
Jeszcze raz wzywam wszystkich tu obecnych
Pod karą śmierci, aby się rozeszli.
MONTEKI
Byłżeś13 tu wtedy, gdy się to zaczęło?
BENWOLIO
I wasi już się bili, kiedym nadszedł;
Dobyłem broni, aby ich rozdzielić:
Wtem wpadł szalony Tybalt z gołym mieczem,
I harde zionąc mi w uszy wyzwanie,
Jął się wywijać nim i siec powietrze,
Które świszczało tylko szydząc z marnych
Jego zamachów. Gdyśmy tak ze sobą
Cięcia i pchnięcia zamieniali, zbiegł się
Większy tłum ludzi; z obu stron walczono,
Aż książę nadszedł i rozdzielił wszystkich.
PANI MONTEKI
Jakże się cieszę, że nie był w tym starciu.
BENWOLIO
W złotych się oknach wschodu ukazało,
Troski wygnały mię z dala od domu
W sykomorowy15 ów gaj16, co się ciągnie
Ku południowi od naszego miasta.
Tam, już tak rano, syn wasz się przechadzał.
Ledwiem go ujrzał, pobiegłem ku niemu;
Lecz on, spostrzegłszy mię, skrył się natychmiast
I w najciemniejszej ukrył się gęstwinie.
Pociąg ten jego do odosobnienia
Mierząc mym własnym (serce nasze bowiem
Jest najczynniejsze, kiedyśmy samotni),
Nie przeszkadzałem mu w jego dumaniach
I w inną stronę się udałem, chętnie
Stroniąc od tego, co rad mnie unikał.
MONTEKI
Łzami poranną mnożącego rosę,
A chmury — swego oblicza chmurami,
Aliści ledwo na najdalszym wschodzie
Wesołe słońce sprzed łoża Aurory17
Zaczęło ściągać cienistą kotarę,
On, uciekając od widoku światła,
Co tchu zamykał się w swoim pokoju;
Zasłaniał okna przed jasnym dnia blaskiem
I sztuczną sobie ciemnicę utwarzał.
W czarne bezdroża dusza jego zajdzie,
Jeśli się na to lekarstwo nie znajdzie.
BENWOLIO
MONTEKI
BENWOLIO
MONTEKI
Lecz on jedyny powiernik swych smutków.
Tak im jest wierny, tak zamknięty w sobie,
Od otwartości wszelkiej tak daleki
Jak pączek kwiatu, co go robak gryzie,
Nim światu wonny swój kielich roztoczył
I pełność swoją rozwinął przed słońcem.
Gdybyśmy mogli dojść tych trosk zarodka,
Nie zbrakłoby nam zaradczego środka.
BENWOLIO
Wyrwę mu z piersi cierpienia tajone.
MONTEKI
Mógł być szczęśliwszym od nas! Pójdźmy, pani.
BENWOLIO
ROMEO
BENWOLIO
ROMEO
Wloką się chwile. Moiż21 to rodzice
Tak spiesznie w tamtą zboczyli ulicę?
BENWOLIO
ROMEO
BENWOLIO
ROMEO
BENWOLIO
ROMEO
BENWOLIO
Miłość jest w gruncie tak srogą tyranką?
ROMEO
Miłość na oślep zawsze cel swój goni!
Gdzież dziś jeść będziem? Ach! Był tu podobno
Jakiś spór? Nie mów mi o nim, wiem wszystko.
W grze tu nienawiść wielka, lecz i miłość.
O! Wy sprzeczności niepojęte dziwa!
Szorstka miłości! Nienawiści tkliwa!
Coś narodzone z niczego! Pieszczoto
Odpychająca! Poważna pustoto!
Szpetny chaosie wdzięków! Ciężki puchu!
Jasna mgło! Zimny żarze! Martwy ruchu!
Śnie bez snu! Taką to w sobie zawiłość,
Taką niełączność łączy moja miłość.
Czy się nie śmiejesz?
BENWOLIO
ROMEO
BENWOLIO
Poczciwej duszy twojej.
ROMEO
Miłości nawet przez odbitkę działa?
Dość mi już ciężył mój smutek, ty jego
Brzemię powiększasz przewyżką twojego;
Współczucie twoje nad moim cierpieniem
Nie ulgą, ale nowym jest kamieniem
Dla mego serca. Miłość, przyjacielu,
To dym, co z parą westchnień się unosi;
To żar, co w oku szczęśliwego płonie;
Morze łez, w którym nieszczęśliwy tonie.
Czymże jest więcej? Istnym amalgamem22,
Żółcią trawiącą i zbawczym balsamem.
Bądź zdrów.
BENWOLIO
Gdybyś mą przyjaźń z kwitkiem tak zostawił.
ROMEO
To nie Romeo, co rozmawia z tobą.
BENWOLIO
ROMEO
Mamże23 wraz jęczyć24 i mówić?
BENWOLIO
Tylko mi klucz dać do tego problemu,
Kogóż to kochasz? Powiedz.
ROMEO
Pisać testament: będzież25 to wezwanie
Dobre dla tego, kto jest w tak złym stanie?
A więc, kobietę kocham.
BENWOLIO
Gdym to pomyślał, nimeś mi powierzył.
ROMEO
Jest piękna.
BENWOLIO
ROMEO
Kupida26; ona ma naturę Diany27;
Pod twardą zbroją wstydliwości swojej
Grotów miłości wcale się nie boi;
Szydzi z nawału zaklęć oblężniczych;
Odpiera szturmy spojrzeń napastniczych;
Nawet jej złota wszechwładztwo nie zjedna.
Bogata w wdzięki, w tym jedynie biedna,
Że kiedy umrze, do grobu z nią zstąpi
Całe bogactwo, którego tak skąpi.
BENWOLIO
ROMEO
Bo piękność, którą własna srogość strawia,
Całą potomność piękności pozbawia.
Zbyt ona piękna, zbyt mądra zarazem;
Zbyt mądrze piękna: stąd istnym jest głazem.
Przysięgła nigdy nie kochać i dzięki
Temu skazanym — wieczne cierpieć męki.
BENWOLIO
ROMEO
Mógł przestać myśleć.
BENWOLIO
Rozpatrywania się w innych pięknościach.
ROMEO
Jej cudnych wdzięków tym żywiej na pamięć.
Maska kryjąca lica pięknej damy,
Choć czarna, nęci nas, bo przeczuwamy
Pod nią zbiór ponęt; ten, co wzrok postradał,
Zapomniż29 kiedy, jaki skarb posiadał?
Pokaż mi jaki ideał dziewczęcy,
Będzież30 on dla mnie w istocie czym więcej
Jak przypomnieniem, że jest piękność inna,
Przed którą ta by uklęknąć powinna?
Bądź zdrów, niewczesną31 podajesz mi radę.
BENWOLIO
SCENA DRUGA
KAPULET
I Montekiemu; ależ w wieku naszym
Spokojnie siedzieć rzecz nietrudna.
PARYS
Szanownych szczepów jesteście odrośle;
Tym ci żałośniej, że od tyla czasu
Żyjecie w takim rozdwojeniu z sobą.
Cóż mówisz, panie, na moje zabiegi?
KAPULET
Mojemu dziecku świat jest jeszcze obcy,
Ledwie czternastu lat wysnuła przędzę;
Parę jej wiosen jeszcze przeżyć trzeba,
Nim małżeńskiego zakosztuje chleba.
PARYS
KAPULET
Ziemia schłonęła wszystkie me nadzieje:
Oprócz tej jednej; ona jest, Parysie,
Przyszłą, jedyną moich ziem dziedziczką.
Staraj się jednak, skarb sobie jej serce,
Chęć ma z jej chęcią nie będzie w rozterce32;
Jeśli cię przyjmie, głos ojca w tym względzie
Jej pozwolenia echem tylko będzie.
Daję dziś wieczór, na który niemało
Gości sprosiłem; gdyby ci się dało
Być jednym więcej, w nader miły sposób
Zwiększyłbyś przez to zbiór miłych mi osób.
W biednym mym domu, jednocześnie z nocą,
Takie dziś gwiazdy ziemskie zamigocą,
Że od ich blasku blask niebieski zblednie.
Uciechy, młodym ludziom odpowiednie,
Podobne do tych, jakie kwiecień sprawia,
Gdy w starym progu zimy się pojawia;
Takie uciechy, w całej swojej mocy,
Wśród hożych dziewic staną się tej nocy
Udziałem twoim w domu Kapuletów.
Przyjdź, przejrz33 i wybierz sobie z tych bukietów
Kwiat najpiękniejszy. I mój kwiat tam luby
Wejdzie do liczby, choć nie do rachuby.
Idźmy.
Wynajdź osoby tu wyszczególnione
Na ich usługi stanie dziś wieczorem.
SŁUŻĄCY
Mam wynaleźć osoby tu wyszczególnione: to się znaczy według tego, co tu napisano... A cóż tu napisano? Oto: że szewc ma pilnować łokcia, a krawiec kopyta; rybak pędzla, a malarz więcierza35. Jakże wynajdę osoby tu wyszczególnione, kiedy nie mogę wynaleźć środka na wyczytanie tego, co osoba pisząca tu wyszczególniła? Kazano mi jednak; muszę się udać do uczonych. Oto jacyś ichmoście. W samą porę nadchodzą.
BENWOLIO
Ból dawny nowym leczy się cierpieniem;
Kręć się na odwrót, gdy masz zawrót głowy;
Klin wyrugujesz, klin wbijając nowy;
Zaczerpnij nowej zarazy do łona,
A jad dawniejszej niewątpliwie skona.
ROMEO
BENWOLIO
ROMEO
Spróbuj no tylko.
BENWOLIO
Czyś ty oszalał?
ROMEO
Lecz wpadłem w gorszy stan niż szalonego;
W loch się dostałem, jestem pastwą głodu,
Chłost i mąk... Dobry wieczór, przyjacielu.
SŁUŻĄCY
ROMEO
Czytać niedolę.
SŁUŻĄCY
Można nauczyć; ale ja się pytam,
Czy pan pisane rzeczy umie czytać?
ROMEO
To jest znać tylko język i litery.
SŁUŻĄCY
ROMEO
„Sinior37 Martino, jego małżonka i córki. Hrabia Anzelm ze swymi pięknymi siostrami. Siniora38 wdowa po Witruwiuszu. Sinior Placentio i jego miłe siostrzenice. Merkucjusz i jego brat Walenty. Mój stryj Kapulet z małżonką i córkami. Moja śliczna siostrzenica, Rozalina, Liwia, Sinior Valentio i nasz kuzyn Tybalt. Lucjusz i nadobna Helena.” Wspaniałe grono! oddaje kartę Gdzież oni przyjść mają?
SŁUŻĄCY
Ówdzie39.
ROMEO
Gdzie?
SŁUŻĄCY
Do naszego pałacu, na wieczerzę.
ROMEO
Do czyjego pałacu?
SŁUŻĄCY
Mojego pana.
ROMEO
W istocie powinienem się był przede wszystkim spytać, kto nim jest.
SŁUŻĄCY
Oznajmię to panu bez pytania: moim panem jest możny, bogaty Kapulet; jeżeli panowie nie jesteście z domu Montekich, to was zapraszam do niego na kubek wina. Bądźcie weseli.
BENWOLIO
Bożyszcze twoje, piękna Rozalina,
Obok najpierwszych piękności werońskich.
Pójdź tam i okiem bezstronnym porównaj
Jej twarz z obliczem tych, które ci wskażę:
Wnet nowe bóstwo ślad dawnego zmaże.
ROMEO
Miał dać świadectwo, łzy, stańcie się żarem!
Wy, zalewane wciąż, a jeszcze żywe
Przezrocza, spłońcie pod kłamstwa nadmiarem!
Zatrzeć jej wdzięki! Nigdy wszechwidzące
Równej piękności nie widziało słońce.
BENWOLIO
Ważył dotychczas szalach oczu swoich,
Lecz umieść na tej wadze kryształowej
Obok niej inną, którą ci gotowy
Będę dziś wskazać; a ręczę, że owa
Nieporównana w kąt się przed tą schowa.
ROMEO
Jednej wyłącznie poić się widokiem.
SCENA TRZECIA
PANI KAPULET
MARTA
Już ją wołałam. Pieszczotko, biedronko!
Julciu! Pieszczotko moja! Moje złotko!
Boże, zmiłuj się! Gdzież ona jest? Julciu!
JULIA
MARTA
JULIA
Co mi rozkażesz?
PANI KAPULET
Mam z nią sam na sam coś do pomówienia.
Marto, pozostań; przychodzi mi na myśl,
Że twa obecność może być potrzebna.
Julka ma piękny już wiek, wszakże prawda?
MARTA
PANI KAPULET
MARTA
(Chociaż właściwie mam ich tylko cztery),
Że jeszcze nie ma. Rychłoż40 będzie święto
Piotra i Pawła?
PANI KAPULET
Mniej więcej.
MARTA
Ale dopiero w wieczór na świętego
Piotra i Pawła41 skończy lat czternaście.
Ona z Zuzanką, Boże, zbaw nas grzesznych!
Były rówieśne. Zuzanka u Boga —
Byłże to anioł! Ale jak mówiłam,
Julcia dopiero na świętego Piotra
i Pawła skończy spełna lat czternaście.
Tak, tak; pamiętam dobrze. Mija teraz
Rok jedenasty od trzęsienia ziemi42;
Właśnie od piersi była odsadzona,
Spomiędzy wszystkich dni bożego roku
Tego jednego nigdy nie zapomnę.
Piołunem43 sobie wtedy pierś potarłam,
Siedząc na słońcu tuż pod gołębnikiem.
Państwo byliście tego dnia w Mantui.
A co? Mam pamięć? Ale jak mówiłam,
Skoro pieszczotka moja na brodawce
Poczuła gorycz, trzeba było widzieć,
Jak się skrzywiła, szarpnęła od piersi;
Gołębnik za mną: skrzyp! A ja co żywo
Na równe nogi: hyc! Nie myśląc czekać,
Aż mi kto każe. Upłynęło odtąd
Lat jedenaście. Umiała już wtedy
O własnej sile stać, co mówię, biegać,
Dyrdać. Dniem pierwej44 zbiła sobie czoło.
Mój mąż, świeć Panie jego duszy! podniósł
Z ziemi niebogę; był to wielki figlarz.
«Plackiem — rzekł — padasz teraz, a jak przyjdzie
Większy rozumek, to na wznak upadniesz,
Nieprawdaż, Julciu?» A ten mały łotrzyk
Jak mi Bóg miły! przestał zaraz krzyczeć
I odpowiedział: «tak». Chociażbym żyła
Tysiąc lat, nigdy tego nie zapomnę.
«Nieprawdaż, Julciu — rzekł — że padniesz wznak?»
A mały urwis odpowiedział: «tak».
PANI KAPULET
Proszę cię.
MARTA
Ale nie mogę wstrzymać się od śmiechu,
Kiedy przypomnę sobie, jak to ona
Przestała krzyczeć i odpowiedziała:
«Tak». Miała jednak guz jak kurze jaje,
Siniec porządny i płakała gorzko;
Ale gdy mąż mój rzekł: «Plackiem dziś padasz,
A jak dorośniesz, to na wznak upadniesz,
Nieprawdaż Julciu?», tak i niebożątko
Zaraz ucichło i odrzekło: «tak».
JULIA
MARTA
Ty jesteś perłą ze wszystkich niemowląt,
Jakie karmiłam. Gdybym jeszcze mogła
Patrzeć na twoje zamęście!...
PANI KAPULET
To jest punkt właśnie, o którym chcę mówić.
Powiedz mi, Julio, co myślisz i jakie
Są chęci twoje we względzie małżeństwa?
JULIA
MARTA
Twą karmicielką, rzekłabym, żeś mądrość
Wyssała z mlekiem.
PANI KAPULET
Młodsze od ciebie dziewczęta z szlachetnych
Domów w Weronie wcześnie stan zmieniają;
Ja sama byłam już matką w tym wieku,
W którym tyś jeszcze panną. Krótko mówiąc,
Waleczny Parys stara się o ciebie.
MARTA
Taki kawaler: chłopiec gdyby z wosku47!
PANI KAPULET
MARTA
PANI KAPULET
Dziś w wieczór ujrzysz go wśród naszych gości.
Wczytaj się w księgę jego lic, na których
Pióro piękności wypisało miłość;
Przypatrz się jego rysom, jak uroczo,
Zgodnie się schodzą z sobą i jednoczą;
A co w tej księdze wyda ci się mrocznym,
To w jego oczach stanieć48 się widocznym.
Do upięknienia tej, zaprawdę rzadkiej,
Edycji męża brak tylko okładki.
Roślina w ziemi, ryba w wodzie żyje;
Miło, gdy piękną treść piękny wierzch kryje;
I tym wspanialsza, tym więcej jest warta
Złota myśl w złotej oprawie zawarta.
Tak więc z nim wszystką jego właść49 posiędziesz
I w niczym sama ujmy mieć nie będziesz.
MARTA
Zawżdy z mężczyzną przybywa kobiecie.
PANI KAPULET
JULIA
Nie głębiej jednak myślę w tę rzecz wglądać,
Jak tobie, pani, podoba się żądać.
SŁUŻĄCY
Pani, goście już przybyli; wieczerza zastawiona, czekają na panie, pytają o pannę Julię, przeklinają w kuchni panią Martę; słowem, niecierpliwość powszechna. Niech panie raczą pośpieszyć.
PANI KAPULET
Pójdź, Julio; w hrabi serce tam dygoce.
MARTA
Idź i po błogich dniach błogie znajdź noce.
SCENA CZWARTA
ROMEO
Czy też po prostu wejść?
BENWOLIO
Te ceremonie; nie będziemy z sobą
Wiedli Kupida z opaską na skroni,
Łuk malowany z gontu niosącego
I straszącego dziewczęta jak ptaki,
Ani też owych prawili oracji,
Mdło za suflerem cedzonych na wstępie.
Niech sobie o nas pomyślą, co zechcą;
Wejdziem, pokręcim się i znikniem potem.
ROMEO
Dziś niesposobny.
MERKUCJO
Musisz potańczyć także.
ROMEO
Wy macie lekkie trzewiki, to tańczcie;
Mnie ołów serce tłoczy, ledwie mogę
Ruszyć się z miejsca.
MERKUCJO
Pożycz strzelistych od Kupida skrzydeł
I wznieś się nimi nad poziomą sferę.
ROMEO
Strzeliście wzbijać się na jego skrzydłach;
Nie mnie się wznosić nad poziom, co nosząc
Brzemię miłości, na poziom upadam.
MERKUCJO
Tak delikatną rzecz przygniótłbyś srodze.
ROMEO
Zbyt, owszem, twarda, szorstka i koląca.
MERKUCJO
Kol ją, gdy kole, a zwalisz ją łatwo.
Hola! Podajcie mi na twarz pokrowiec!
Maskę na maskę!
Ciekawe oko nicuje mą szpetność!
Ta larwa53 za mnie będzie się rumienić.
BENWOLIO
Ostro już tylko polećmy się nogom.
ROMEO
Pochodni dla mnie! Bom ja dziś skazany,
Jak ów pachołek, co świeci swej pani,
Stać nieruchomie i martwym być widzem.
MERKUCJO
Co cię tak martwi, a w czym (z całym winnym
Uszanowaniem dla twojej miłości),
Jak w błocie, widzę, po uszy zagrzązłeś.
Nuże55, nie palmy świec w dzień.
ROMEO
Bo noc jest.
MERKUCJO
Zarówno psujem świece bez potrzeby,
Jak w dzień je paląc. Przyjmij tę uwagę;
Bo w niej pięć razy więcej jest logiki
Niż w naszych pięciu zmysłach.
ROMEO
Za rzecz stosowną pójść tam na ten festyn,
Chociaż logiki w tym nie ma.
MERKUCJO
ROMEO
MERKUCJO
ROMEO
MERKUCJO
Najczęściej zwykli kłamać.
ROMEO
Gdy w gruncie marzą o rzeczach prawdziwych.
MERKUCJO
Ta, co to babi wieszczkom i w postaci
Kobietki mało co większej niż agat
Na wskazującym palcu aldermana59,
Ciągniona cugiem drobniuchnych atomów,
Tuż, tuż śpiącemu przeciąga pod nosem.
Szprychy jej wozu z długich nóg pajęczych,
Osłona z lśniących skrzydełek szarańczy;
Sprzężaj60 z plecionych nitek pajęczyny;
Lejce z wilgotnych księżyca promyków;
Bicz z cienkiej żyłki na świerszcza szkielecie;
A jej forszpanem61 mała, szara muszka
Przez pół tak wielka62 jak ów krągły owad,
Co siedzi w palcu leniwej dziewczyny;
Wozem zaś próżny laskowy orzeszek;
Dzieło wiewiórki lub majstra robaka,
Tych z dawien dawna akredytowanych
Stelmachów63 wieszczek. W takich to przyborach
Co noc harcują po głowach kochanków,
Którzy natenczas marzą o miłości;
Albo po giętkich kolanach dworaków,
Którzy natenczas o ukłonach marzą;
Albo po chudych palcach adwokatów,
Którym się wtedy roją honoraria;
Albo po ustach romansowych damul,
Którym się wtedy marzą pocałunki;
Często atoli Mab na te ostatnie
Zsyła przedwczesne zmarszczki, gdy ich oddech
Za bardzo znajdzie cukrem przesycony.
Czasem też wjeżdża na nos dworakowi:
Wtedy śnią mu się nowe łaski pańskie;
Czasem i księdza plebana odwiedzi,
Gdy ten spokojnie drzemie, i ogonem
Dziesięcinnego64 wieprza w nos go łechce:
Wtedy mu nowe śnią się beneficja65
Czasem wkłusuje na kark żołnierzowi:
Ten wtedy marzy o cięciach i pchnięciach,
O szturmach, breszach66, o hiszpańskich klingach
Czy o pucharach, co mają pięć sążni67;
Wtem mu zatrąbi w ucho: nasz bohater
Truchleje, zrywa się, klnąc zmawia pacierz
I znów zasypia. Taka jest Mab: ona,
Ona to w nocy zlepia grzywy koniom
I włos ich gładki w szpetne kudły zbija,
Które rozczesać niebezpiecznie; ona
Jest ową zmorą, co na wznak leżące
Dziewczęta dusi i wcześnie je uczy
Dźwigać ciężary, by się z czasem mogły
Zawołanymi stać gospodyniami.
Ona to, ona...
ROMEO
Prawisz o niczym.
MERKUCJO
Które w istocie niczym innym nie są
Jak wylęgłymi w chorobliwym mózgu
Dziećmi fantazji; ta zaś jest pierwiastku
Tak subtelnego właśnie jak powietrze;
Bardziej niestała niż wiatr, który już to
Mroźną całuje północ, już to z wstrętem
Rzuca ją, dążąc w objęcia południa.
BENWOLIO
Wieczerza stoi, spóźnimy się na nią.
ROMEO
Bo moja dusza przeczuwa, że jakieś
Nieszczęście, jeszcze wpośród gwiazd wiszące,
Złowrogi bieg swój rozpocznie od daty
Uciech tej nocy i kres zamkniętego
W mej piersi, zbyt już nieznośnego, życia
Przyśpieszy jakimś strasznym śmierci ciosem.
Lecz niech Ten, który ma ster mój w swym ręku,
Kieruje moim żaglem! Dalej! Idźmy!
BENWOLIO
SCENA PIĄTA
PIERWSZY SŁUGA
Gdzie Potpan69? Czemu nie pomaga sprzątać? Gęsi mu paść, nie służyć.
DRUGI SŁUGA
Tak to, kiedy ważne obowiązki lokaja powierzają ludziom złej maniery; na diabła się to zdało.
PIERWSZY SŁUGA
Powynoście stołki! Usuńcie na bok bufet! Pozbierajcie srebra! Schowaj no tam dla mnie, braciszku, kawałek marcepana i szepnij na ucho odźwiernemu, żeby wpuścił Zuzannę Grindstone i Nelly; jak mię kochasz! Antoni! Potpan!
DRUGI SŁUGA
Dobrze, chłopcze, gotowe.
PIERWSZY SŁUGA
Wołają was, czekają na was i niecierpliwią się w wielkiej sali.
TRZECI SŁUGA
Nie możemy być tu i tam razem70. Dalej, chłopcy! pohulajmyż71 dzisiaj! Kto umie czekać, wszystkiego się doczeka.
KAPULET
Damy rachują73 na waszą ruchawość,
Śliczne panienki, któraż z was odmówi
Stanąć do tańca? O takiej wręcz powiem,
Że ma nagniotki. A co? Tom was zażył!
Dalej, panowie! I ja kiedyś także
Maskę nosiłem i umiałem szeptać
W ucho pięknościom jedwabne powieści,
Co szły do serca; przeszło to już, przeszło.
Nuże, panowie! Grajki, zaczynajcie!
Miejsca! Rozstąpmy się! Dalej, dziewczęta!
I zgaście ogień, bo zbyt już gorąco.
Siadajże74, siadaj, bracie Kapulecie!
Dla nas dwóch czasy pląsów już minęły.
Jakże to dawno byliśmy obydwaj
Po raz ostatni w maskach?
DRUGI KAPULET
Lat ze trzydzieści.
KAPULET
Było to, pomnę, na godach Lucencja;
Na te Zielone Świątki, da Bóg dożyć,
Będzie dwadzieścia pięć lat.
DRUGI KAPULET
Wszak już syn jego jest trzydziestoletni.
KAPULET
Syn jego nie był jeszcze pełnoletni.
ROMEO
Z tym kawalerem?
SŁUGA
ROMEO
Piękność jej wisi u nocnej opaski
Jak drogi klejnot u uszu Etiopa.
Nie tknęła ziemi wytworniejsza stopa.
Jak śnieżny gołąb wśród kawek, tak ona
Świeci wśród swoich towarzyszek grona.
Zaraz po tańcu przybliżę się do niej
I dłoń mą uczczę dotknięciem jej dłoni.
Kochałżem75 dotąd? O! Zaprzecz, mój wzroku!
Boś jeszcze nie znał równego uroku.
TYBALT
Daj no mi rapir76, chłopcze. Jak się waży
Ten łotr tu wchodzić i kłamaną larwą77
Szyderczo naszej urągać zabawie?
Na krew szlachetną, co mi wzdyma serce,
Nie będzie grzechu, jeśli go uśmiercę.
KAPULET
TYBALT
Jeden z Montekich, twych śmiertelnych wrogów,
Śmie tu znieważać gościnność twych progów.
KAPULET
TYBALT
KAPULET
Z granic wytkniętych dobrym wychowaniem
I prawdę mówiąc, cała go Werona
Ma za młodzieńca pełnego przymiotów;
Nie chciałbym za nic w świecie w moim domu
Czynić mu krzywdy. Uspokój się zatem,
Miły synowcze79, nie zważaj na niego,
Taka ma wola; jeśli ją szanujesz,
Okaż uprzejmość i spędź precz z oblicza
Ten mars80 niezgodny z weselem tej doby.
TYBALT
Nie ścierpię go tu.
KAPULET
Cóż to, zuchwalcze? Mówię, że chcę! Cóż to?
Czy ja tu jestem, czy waść jesteś panem?
Waść go tu nie chcesz ścierpieć! Boże odpuść!
Waść mi chcesz gości porozpędzać? Kołki
Na łbie mi strugać? Przewodzić w mym domu?
TYBALT
KAPULET
Z tą porywczością doigrasz się waszmość.
Zawsze mi musisz się sprzeciwiać! — Brawo,
Kochana młodzi! — Urwipołeć z waści!
Siedź cicho albo... Hola! Więcej światła! —
Ja cię uciszę. Patrz go! — Żwawo, chłopcy!
TYBALT
Na krzyż się schodząc wstrząsają mi łono.
Muszę ustąpić; wkrótce się atoli
W gorzką żółć zmieni ta słodycz wbrew woli.
ROMEO
Bluźni dotknięciem: zuchwalstwo takowe
Odpokutować usta me gotowe
Pocałowaniem pobożnym pielgrzyma.
JULIA
Która nie grzeszy zdrożnym dotykaniem;
Jestli84 ujęcie rąk pocałowaniem,
Nikt go ze świętych pielgrzymom nie broni.
ROMEO
JULIA
ROMEO
Moje się modlą, przyjm modły ich, przyjmij.
JULIA
Choć gwoli86 modłów niewzbronne ich chęci.
ROMEO
I z ust swych moim daj wziąć rozgrzeszenie.
JULIA
ROMEO
Niechże go nazad rozgrzeszony zdejmie!
Pozwól.
JULIA
MARTA
ROMEO
MARTA
Nikt inny, jeno pani tego domu;
I dobra pani, mądra a cnotliwa.
Ja byłam mamką tej, coś z nią pan mówił.
Smaczny by kąsek miał, kto by ją złowił.
ROMEO
Życie me jest więc w ręku mego wroga.
BENWOLIO
ROMEO
KAPULET
Mają nam wkrótce dać małą przekąskę.
Chcecie koniecznie? Muszę więc ustąpić.
Dzięki wam, mili panowie i panie.
Dobranoc. Światła! Idźmyż spać.
Zapóźniliśmy się; idę wypocząć.
JULIA
MARTA
To syn starego Tyberia.
JULIA
Co właśnie ku drzwiom zmierza?
MARTA
Młody Petrycy.
JULIA
Co nie chciał tańczyć?
MARTA
JULIA
Jak się nazywa. Jeżeli żonaty,
Całun mnie czeka zamiast ślubnej szaty.
MARTA
Synem waszego największego wroga.
JULIA
Jako lubego za późno poznałam!
Dziwny miłości traf się na mnie iści,
Że muszę kochać przedmiot nienawiści.
MARTA
JULIA
Których mię jeden tancerz dziś nauczył.
MARTA
Wołają pannę i pusto już w sali.
- rozruchać (daw.) — rozruszać; tu: wzburzyć. [przypis edytorski] ↩
- drapnięcie — ucieczka; por. daw. pot. drapnąć: uciec, dać nogi za pas. [przypis edytorski] ↩
- sztokfisz (z niem. stockfish) — suszona ryba, najczęściej z rodziny dorszowatych. [przypis edytorski] ↩
- instrument — tu: broń; miecz, szablę, rapier itp. [przypis edytorski] ↩
- giwer a. gwer — broń; tu: miecz a. rapier. [przypis edytorski] ↩
- gwoli (daw.) — dla, w celu (robienia czego). [przypis edytorski] ↩
- Marsa (...) nastawię — zrobię marsową minę, tj. spojrzę groźnie, wojowniczo. [przypis redakcyjny] ↩
- będziemyż mieli — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; inaczej: czy będziemy mieli. [przypis edytorski] ↩
- berdysz — kij z siekierą o kształcie halabardy. [przypis edytorski] ↩
- Przy słowach: „Wchodzą Kapulet i Pani Kapulet”, opuszczono: „Pan Kapulet w sukni” (było to okrycie na ulicę). Przy braku dekoracji takie zmiany ubioru od razu sugerowały widzom zmianę miejsca akcji. [przypis redakcyjny] ↩
- szydnie — szyderczo. [przypis edytorski] ↩
- rozjątrzony — tu: rozgniewany. [przypis edytorski] ↩
- byłżeś — czy byłeś. [przypis edytorski] ↩
- widziałżeś — czy widziałeś. [przypis edytorski] ↩
- sykomora — drzewo z rodziny figowych. [przypis edytorski] ↩
- gaj — las. [przypis edytorski] ↩
- Aurora (mit. rzym.) — bogini zorzy porannej; tu: jutrzenka. [przypis edytorski] ↩
- znaszże — czy znasz. [przypis edytorski] ↩
- wybadywałżeś — czy wybadywałeś; czy wypytywałeś. [przypis edytorski] ↩
- jeszczeż — czy jeszcze. [przypis edytorski] ↩
- moiż — czy moi. [przypis edytorski] ↩
- amalgam a. amalgamat — mieszanina różnych elementów. [przypis edytorski] ↩
- mamże — czy mam. [przypis edytorski] ↩
- jęczyć — dziś: jęczeć. [przypis edytorski] ↩
- będzież — czy będzie. [przypis edytorski] ↩
- Kupido a. Kupidyn (mit. rzym.) — bożek miłości. [przypis edytorski] ↩
- Diana (mit. rzym.) — dziewicza bogini księżyca i łowów. [przypis edytorski] ↩
- wiecznież — czy wiecznie. [przypis edytorski] ↩
- zapomniż — czy zapomni. [przypis edytorski] ↩
- będzież — czy będzie. [przypis edytorski] ↩
- niewczesny (daw.) — nieodpowiedni, w niewłaściwym czasie wydarzający się (powiedziany itp.). [przypis edytorski] ↩
- rozterka — rozdarcie; sprzeczność. [przypis edytorski] ↩
- przejrz — dziś popr.: przejrzyj. [przypis edytorski] ↩
- wasze — tu: waszmość. [przypis edytorski] ↩
- więcierz — sieć rybacka w kształcie cylindra. [przypis edytorski] ↩
- bądźże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; inaczej: bądź koniecznie. [przypis edytorski] ↩
- sinior (z wł. signor) — pani. [przypis edytorski] ↩
- siniora (z wł. signora) — pani. [przypis edytorski] ↩
- ówdzie — tam [przypis edytorski] ↩
- rychłoż — czy rychło; czy szybko. [przypis edytorski] ↩
- na świętego Piotra i Pawła — 29 czerwca; w oryginale: Lammas, czyli święto plonów, święto chleba, celebrowane od zachodu słońca 31 lipca do zachodu słońca 1 sierpnia. [przypis edytorski] ↩
- rok jedenasty od trzęsienia ziemi — w czasach Shakespeare’a pamiętne trzęsienie ziemi miało miejsce w Anglii 6 kwietnia 1580 r. [przypis edytorski] ↩
- piołun — zioło o wyjątkowo silnie gorzkim smaku. [przypis edytorski] ↩
- dniem pierwej — dzień wcześniej; poprzedniego dnia. [przypis edytorski] ↩
- jużem ucichła — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: już ucichłam. [przypis edytorski] ↩
- myślże — pomyśl koniecznie (konstrukcja z partykułą -że wyrażającą nacisk, podkreślenie słowa, do którego jest dodana). [przypis edytorski] ↩
- chłopiec gdyby z wosku — chłopiec jak z wosku, tj. jak laleczka: zgrabny, gładki, urodziwy. [przypis edytorski] ↩
- stanieć się — skrócone od: stanie ci się. [przypis edytorski] ↩
- właść — własność. [przypis edytorski] ↩
- chceszże — czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
- obrzemił — obciążył brzemieniem; tu: aluzja do zajścia w ciążę, uczynienia brzemienną. [przypis edytorski] ↩
- twardali — konstrukcja z partykułą pytającą -li; inaczej: czy twarda. [przypis edytorski] ↩
- larwa (daw.) — maska. [przypis edytorski] ↩
- byleś nie stał o to — byle byś nie dbał o to. [przypis edytorski] ↩
- nuże — dalej (okrzyk). [przypis edytorski] ↩
- palmyż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą co -ż; znaczenie: palmy więc. [przypis edytorski] ↩
- snadź (daw.) — przecież; tu: widocznie. [przypis edytorski] ↩
- królowa Mab — wróżka a. czarownica z folkloru angielskiego, wywodzona z mitologii celtyckiej (por. także: królowa Medb, władczyni królestwa Conaught w Irlandii); psotna i kapryśna, niekiedy złośliwa, męczy ludzi we śnie, z czasem zastąpiona przez Tytanię (w Śnie nocy letniej Shakespeare’a); jej imię z walijskiego znaczy „dziecko”; w literaturze po raz pierwszy pojawia się w dramacie Shakespeare’a Romeo i Julia, jest tytułową bohaterką poematu romantycznego poety Percy’ego Bysshe Shelleya. [przypis edytorski] ↩
- alderman — rajca miejski. [przypis edytorski] ↩
- sprzężaj — uprząż. [przypis edytorski] ↩
- forszpan — zaprzęg. [przypis edytorski] ↩
- Przez pół tak wielka — tylko w połowie tak wielka. [przypis edytorski] ↩
- stelmach (daw.) — rzemieślnik wyrabiający koła oraz inne części powozów. [przypis edytorski] ↩
- dziesięcinny — tj. składany w ramach podatku kościelnego na wsi, tj. dziesięciny, stanowiącego dziesiątą część zbiorów. [przypis edytorski] ↩
- beneficjum — dochodowy urząd w Kościele katolickim. [przypis redakcyjny] ↩
- bresz — wyłom w murze twierdzy wykonany przez oblegających. [przypis redakcyjny] ↩
- sążeń — dawna jednostka długości, wynosząca ok. 2 m, wyznaczana rozpiętością ramion. [przypis edytorski] ↩
- czyli — tu: konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też, czy aby. [przypis edytorski] ↩
- potpan (z ang. potcompanion) — kuchcik. [przypis edytorski] ↩
- być tu i tam razem — być naraz tu i tam. [przypis edytorski] ↩
- pohulajmyż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; znaczenie: pohulajmy więc. [przypis edytorski] ↩
- cna młodzi — zacna młodzieży; szlachetna młodzieży. [przypis edytorski] ↩
- rachować na coś — liczyć na coś; mieć na coś nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- siadajże — siadaj koniecznie. [przypis edytorski] ↩
- kochałżem — czy kochałem. [przypis edytorski] ↩
- rapir, właśc. rapier — odmiana broni białej popularnej w XVI i XVII w. [przypis edytorski] ↩
- larwa — maska. [przypis edytorski] ↩
- zżymać się — gniewać się. [przypis edytorski] ↩
- synowiec — syn brata. [przypis edytorski] ↩
- mars (daw.) — groźna, wojownicza mina. [przypis edytorski] ↩
- Chcę go mieć cierpianym — chcę, aby znosić jego obecność. [przypis edytorski] ↩
- burda — osoba wywołująca konflikty, bijatyki (właśnie: burdy). [przypis edytorski] ↩
- do Julii — pierwsza ich rozmowa napisana jest w formie sonetu. [przypis redakcyjny] ↩
- jestli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli jest. [przypis edytorski] ↩
- nie mająż — czy nie mają. [przypis edytorski] ↩
- gwoli modłów — dla modłów. [przypis edytorski] ↩
- bajbardzo — byle kto; ktoś, kogo można lekceważyć. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Romeo i Julia · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/romeo-i-julia/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Józef Paszkowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.