XII

Któregoś dnia w styczniu

Eva i ja.

Właśnie wróciłyśmy do domu ze swoich miejsc harówki, po ciemku leżymy jak zabite, każda na swojej sofie, nie padają między nami żadne słowa, zupełna cisza. Każda wie, że ta druga jest w pełni pochłonięta własnymi myślami.

Nie słychać Emmy ani Baby i nic w tym dziwnego; od czasu tamtej awantury nie łączy już nas wszystkich dawna wesołość. I żadnej wieczorem nie śpieszno do domu.

— Pegg, zauważyłaś, że chyba coś się skończyło? — odezwała się wreszcie Eva.

— Mówisz o kawie czy nafcie? — zapytałam, choć wiem przecież, że chodzi jej o nastrój wcześniejszych dni.

— Nafty mamy tyle, że pożal się Boże — odparła — ale temu akurat możemy zaradzić, skoro jest dopiero początek miesiąca. Tak sobie jednak myślę o starych dobrych czasach. Byłyśmy biedne, zamartwiałyśmy się ciągle, jak tu związać koniec z końcem, a pierwszego zazwyczaj zostawało mi z pensji nie więcej niż trzy pięćdziesiąt, za to dobry humor nigdy nas nie opuszczał. Miałyśmy tu przeraźliwy harmider, „mamcia”, ta, co za mężem przeniosła się na prowincję, ona to potrafiła narobić hałasu, ani miłość, ani zaręczyny nie wyleczyły jej z tego. Śmiałyśmy się co wieczór, aż nas kłuło w boku, i bynajmniej nie jeden raz tak się nagadałam, że nie mogłam już nawet chrypieć.

— Zatem nie ma się co dziwić, że teraz jest ci tu za cicho — stwierdziłam.

— Dziwne jest to, że Baby chodzi blada, a spódnica na niej wisi...

— Też nie ma się co dziwić — powiedziałam, usłyszawszy cień przygany w jej głosie. — Zawód miłosny...

— A co to w ogóle była za miłość?

— Pierwsza, Evo, pierwsza — odparłam. — Samo to wystarczy. W dodatku straciła posadę.

— To, przyznaję, już poważniejsza sprawa. Myślisz, że wyszła czegoś poszukać?

— Z pewnością. Nie poddaje się. Uparła się, że zostanie w Sztokholmie, choć jej matka pisze, by wracała do Oskarshamn1 czy skąd ona tam jest.

— Wszystkie tak mamy — stwierdziła Eva. — Często wyrzekamy na ten Sztokholm i to bynajmniej nie bez powodu, ale kochamy to miasto beznadziejną, dozgonną miłością. Tak niewiele jest nam dane zaznać z jego piękna, radości i inspiracji, za to błoto na ulicach, podatki i wysokie czynsze znamy aż za dobrze. Ale spróbuj tylko odesłać nas do Oskarshamn! Usychałybyśmy z tęsknoty za tym, na co teraz tak narzekamy. Tutaj przynajmniej coś może się wydarzyć.

— Póki jesteśmy młode — wtrąciłam. — Ale co będzie później!

— Zabraniam ci mówić o jakimkolwiek później — wymamrotała Eva, a w jej głosie zabrzmiała ponura nuta. — Boję się myśleć o tym, że będę siedzieć i grzybieć w zakładzie pogrzebowym, dostanę piętnaście koron podwyżki i upodobnię się do Emmy.

— A ja i tak bardzo ją lubię — powiedziałam. — Tak jak się lubi nieszkodliwego, sympatycznego żółwia.

— Ciebie może zadowala, że masz żółwie za towarzystwo, ale mnie nie — oświadczyła Eva. — Właśnie ta żółwiowatość, ta skrytość tak mnie w niej drażni. Wcześniej wiadomo było, że nie jest najmądrzejsza, za to życzliwa. Zresztą wcześniej wręcz o niej zapominałam, nie zauważałam jej prawie. Teraz jednak tak mnie irytuje, że nie mogę tego znieść. Dobrze, że nie jesteśmy małżeństwem. Wprawdzie zanosi się na zmianę, ale nie wiem, jak to się odbędzie.

— Ja chyba wiem — powiedziałam. — Widzisz, sądzę, że ona choruje ciężej, niż się wydaje. Nic nie mówi i bierze tę swoją aspirynę. Trzy, cztery dawki proszku dziennie, z tego, co zauważyłam. Ale przyjdzie taki dzień, że nawet ta ilość nie pomoże.

— To będzie brała sześć — stwierdziła Eva nielitościwie. — Bo przecież, Bogu dzięki, aspiryna wiele nie kosztuje.

— Wstydź się. Nie wiesz, czym to grozi?

— Wiem lepiej od ciebie. Był taki czas, kiedy omal nie dałam się zniewolić tej używce. To opoka i ucieczka każdej dziewczyny pracującej w biurze. Jest tania, łatwo dostępna i daje ulgę, gdy głowę rozsadza ból. Ale pewnego razu zauważyłam, że zaczynam tracić pamięć, i od tamtego dnia głowa może mnie boleć, ile tylko chce.

— To pewnie wtedy zaczęłaś brać pigułki Blauda — powiedziałam, bo wiem, że nadal są jej słabostką. — Ale naprawdę sądzisz, że nie tylko Emmy bierze dwie albo trzy dawki dziennie?

— Wiem, że w jednym biurze dziewczyny wciąż posyłały gońca do apteki. Skończyło się, gdy kierownik zabronił i musiały uciułać na kupno całego kilograma. Praca biurowa, ot co, ale wszystkie już pomarły albo powychodziły za mąż.

— Chcesz powiedzieć, że to jedyny wybór?

W tej samej chwili weszła Baby; płaszcz rzuciła na jedno krzesło, po rękawiczce na dwa inne, bułki paryskie na stół, a sama umościła się na owczej skórze przy piecu kaflowym.

— Znalazłam miejsce — oznajmiła.

— Właśnie widzę — powiedziała Eva, zapaliwszy lampę. — I to w dodatku na moim własnym dywaniku.

Zsunęłam się z sofy, żeby pozbierać rozrzucone szpilki do włosów.

— Ale gdzie?

— W cukierni na Sturegatan2.

— Ile płacą?

— Niedużo. Na początek czterdzieści pięć. Ale...

— Zamierzasz żyć z wypieków? Albo z napiwków od panów?

— Pegg, złośliwa osa z ciebie — Baby spojrzała na mnie z wyrzutem.

— Tak, a z ciebie głupie cielątko. Zgadzasz się ze mną, Evo?

Eva zgodziła się ochoczo, nawet nieco zbyt ochoczo.

— Potraficie tylko gderać — powiedziała Baby bliska płaczu. — A ja tak bardzo się staram. Nie macie pojęcia, ile się nachodziłam, jak mnie odprawili z FB, ile razy mi odmówiono.

Był kwadrans po siódmej, gdy włożyłam płaszcz i kapelusz, by wyjść i znów poszukać pomocy dla Baby. Tym razem nie myślałam jednak o mecenasie. Już nigdy nie zwrócę się do niego dobrowolnie. Jego bliskość sprawia, że czuję się niepewnie, a gdy go nie widzę, mimowolnie zaczynam tęsknić. A on... Nie, nie chcę o tym pisać. Przestałam też o nim mówić, dziewczęta poradziłyby mi tylko: daj mu w twarz, ale jak ja mogłabym zrobić coś takiego? W duchu wymierzam sama sobie policzek każdego dnia — to jedyne, na co mnie stać. Właśnie miałam wychodzić, gdy odezwała się Baby:

— Pegg, a gdzie Emmy?

— Jeszcze nie wróciła.

— To dziwne.

— Dlaczego?

— Nie mówiła wam o tej okropnej awanturze wczoraj pod budynkiem FB?

— Nie, nasz żółw nie jest zbyt rozmowny. Jaka znowu awantura?

— Zrobił się wielki skandal, ale mnie przy tym nie było. Wiesz, jakieś dwanaście czy piętnaście z tych, które odeszły, czekały codziennie na dole, aż te, co zostały, wyjdą na przerwę obiadową. Wzniecały sprzeczki jak robotnicy i strasznie pomstowały, choć nie aż tak strasznie. Ale wczoraj, dziewczyny akurat dostały te piętnaście koron premii za „lojalność”, jak powiedział dyrektor, a wtedy kilka z nich zaczęło się tym afiszować przed tamtymi biedulami, rozumiesz?

— Rozumiem.

— Na co tamte to dopiero wpadły w furię i zrobiła się wielka kłótnia; dyrektora na szczęście nie było, ale był stróż i zaraz je wszystkie rozpędził. Dzisiaj naskarżyły u dyrektora i ten zagroził, że zgłosi sprawę na policję, jak to się powtórzy. A ja czuję taki wstyd.

— Ja też. W porównaniu z tym twoja głupota jest nawet w dobrym tonie — powiedziałam i wyszłam.

Głupota Baby okazała się jednak niczym w porównaniu z moją. Nie miałam pojęcia, że wuj ma udziały w FB i zastępuje w zarządzie jednego z członków! Zdębiałam jak jeszcze nigdy. Zamiast posady dla Baby dostałam od uprzejmego wuja, poruszonego do głębi swego kapitalistycznego serca, wykład o tym, że poprzestawanie na małym zdobi kobietę i „powinna ona strzec się, żeby nie zaraził jej ten nowoczesny duch zgnilizny”. Absolutnie nie akceptował strajku, a co do pensji, no tak, to kwestia zasad.

— Gdyby personel złożył uprzejmą prośbę o gratyfikację, poparłbym ją na zarządzie — powiedział — ale te ich aroganckie metody, Elisabeth, te metody... I jeszcze oferować posadę jednej z tych, które postąpiły źle; nie, tego naprawdę nie mogę zrobić. Byłoby to niesprawiedliwe wobec tych, co zachowały się właściwie. To je trzeba wspierać i tym zajmujemy się jako członkowie zarządu, zapewniając im w określone dni wyżywienie w naszych domach. Dla nich to znaczna oszczędność, a dla naszych budżetów niemal żadne wyrzeczenie.

Wprawdzie ostatnia uwaga była w jego zamierzeniu żartem, ale wpadłam w gniew.

— I pomyśleć, że wuj może sobie na to pozwolić, przecież wuj dostaje ledwie dwadzieścia procent dywidendy od swoich udziałów — powiedziałam swoim najbardziej przymilnym głosem.

— Tylko dziesięć, droga Elisabeth, tylko dziesięć, zgodnie ze statutem spółki więcej nie może przypadać na akcję.

— Wiem o tym — odparłam. — To dlatego wuj podzielił każdą na dwie.

Dowiedziałam się takich rzeczy w biurze od mecenasa i ku mojej radości wuj nieco spuścił z tonu.

— Zajrzę na chwilę do cioci i Görel w salonie — oznajmiłam.

Widziałam po wuju, że chciał jeszcze coś powiedzieć, ale nie odezwał się, kiwnął tylko głową i westchnął z ulgą, gdy zamykałam drzwi.

O, bogowie!

Moja gruba, bogata ciotka w rogu sofy, z lorgnonem3 w dłoni, w rękawach przed łokieć, prowadziła — w dniu wyżej wspomnianego darmowego posiłku — uprzejmą rozmowę z Emmy, która wyprostowana i wystraszona siedziała w jednym z foteli, zaś Görel, nieco dalej, przy lampie, na wpół drzemała nad książką — zapewne rozprawą doktorską narzeczonego.

Pomyślałam, że mam tego wszystkiego dość, czułam, że krew uderza mi do twarzy. Następnym doznaniem była nieodparta chęć, by potrząsnąć ciotką i poinformować Görel, że jest głupią krową.

Ciotka powitała mnie życzliwie i poznałam po niej, że przyszłam w odpowiednim momencie. Z pewnością nie zaszkodzi, jeśli zobaczę czynione przez nią w cichości dobro. Görel, która najwyraźniej spodziewała się narzeczonego, nie uznała za stosowne, by ukryć swe rozczarowanie. Myślę, że gdyby nie było mi żal Emmy, powiedziałabym coś nieprzyzwoitego. Ona, rzecz jasna, nie zdawała sobie sprawy z okrutnej ironii tej sytuacji, musiała jednak wyczuć, że w moim mniemaniu odgrywa ubolewania godną rolę. Pożegnała się niemal od razu. Ciotka i Görel chciały, bym została na herbacie — będzie przecież narzeczony — lecz odparłam, że idę do opery.

Gdy wyszłyśmy z Emmy, wzięłam ją pod ramię i powiedziałam:

— Chciałabym, żeby i mnie czasem zaprosili. Ale o tym, co tu zaszło, nie musimy dziewczętom mówić.

Gdy dotarłam do placu Gustawa Adolfa4, wezbrała we mnie przemożna ochota, by urzeczywistnić rzuconą mimochodem wcześniej myśl i pójść do opery. I tak zrobiłam. Wykupiłam miejsce za siedemdziesiąt pięć öre w trzecim rzędzie, z którego mogłam zobaczyć jedynie plecy sukni i grzebienie wpięte we włosy; ale nawet nie starałam się patrzeć, siedziałam z zamkniętymi oczami, słuchając Lohengrina5. Muzyka podziałała na mą duszę niczym krem upiększający — z wierzchu stała się delikatna i gładka. Za to w głębi, jak dawniej, gnieździł się dojmujący niepokój, bolesne poczucie, że zbliża się coś nieuchronnego.

Gdy wracałam do domu, na pustawych ulicach panował przenikliwy ziąb. Podmuchy wiatru znad równin Upplandu6 sunęły po Norrtullsgatan i Drottninggatan niczym miotła po kuchennej podłodze, zgarniając po drodze śniegowe chmury. Wspinanie się pod górkę wzdłuż Kungsbacken7 przypominało wysiłek jednego z ziarnek kurzu, które chciałoby przedostać się z powrotem przez próg kuchni. W taki wieczór mijający kobietę mężczyźni nie mają siły szacować wzrokiem jej figury, a nawet najlepsze z nas nieświadomie zaczynają marzyć o powozie i kochanku.

A ponieważ ja do tych najlepszych nie należę, marzyłam świadomie.

I co zastanawiające, powiedziałam sama do siebie: przecież zdobycie obu tych rzeczy to dla ciebie nic trudnego.

Wystarczy tylko...