XIII

4 lutego, dzień zapłaty podatku

Wczoraj rano ubierałyśmy się biegiem bez słowa, drżąc z zimna, bo chłód za oknem nie ustępował, a w piecu paliłyśmy skąpo, gdy nagle Eva przerwała ciszę, obwieszczając:

— Oto nadszedł dzień sądu ostatecznego.

— Co masz na myśli, kolejny koniec świata? — zapytałam.

Odniosłam wrażenie, że nie powinnam była aż tak dramatyzować, o poranku życie rzadko wydaje się zabawne.

— Chyba nawet gorzej — dobiegł głos Baby z drugiego pokoju. — I nie próbuj udawać, że nie wiedziałaś! Chodzi o podatek, przecież wiesz dobrze, że trzeba zapłacić dzisiaj. Chcesz, by ścigał cię poborca?

— To zależy, czy przystojny — odpowiedziałam żartem, po czym zaczęłam kręcić się dokoła w poszukiwaniu kluczy, by wyjąć z szuflady biurka kopertę z wypłatą.

Z westchnieniem odliczyłam banknoty dziesięciokoronowe. Dziewczęta miały rację, to dość bolesne odczucie. Strasznie zapragnęłam być zamężną, silnie przekonana, że żony z wyższych sfer nawet nie wiedzą, jak wygląda formularz podatkowy.

Umówiłyśmy się z Evą, że pójdziemy razem złożyć ofiarę, i o szóstej wyprawiłyśmy się w drogę. Właścicielka sklepu, która akurat stała w bramie, miejscowym familiarnym zwyczajem zagadnęła nas, uśmiechając się ze współczuciem, czy idziemy z podatkiem.

— Jak się pospieszymy, to zaraz będziemy miały to za sobą — powiedziała Eva — a potem zapraszam na ciastko, niech się dzieje, co chce!

Gdy dotarłyśmy na miejsce składania ofiar, zastałyśmy tam długą, zagniewaną kolejkę, złożoną z osób przybyłych w tej samej sprawie i w tym samym nastroju co my.

— Musisz przyznać, że to jednak oburzające — odezwała się Eva swym charakterystycznym głosem, na co wszyscy w kolejce, jak na komendę, odwrócili głowy. — Nie dość, że zdzierają z człowieka ten marny pieniądz, który zarabia, to jeszcze musi stać tu i odmrażać sobie nogi, kompletny brak litości, moim zdaniem.

— Myślałaś kiedy o tym, by postąpić jak angielskie sufrażystki i odmówić płacenia podatków, póki nie przyznają ci praw obywatelskich? — zapytałam.

— Gdyby uwzględniali takie okoliczności, to dostałybyśmy bardzo długie odroczenie, a tak to skończyło się na tym, że zabrali nam klejnoty i rodzinne srebra — odparła Eva.

— E, tam — odezwał się mężczyzna za naszymi plecami. — Tylko by panienki rewirus1 capnął. Nie ma nawet co psioczyć w tym kraju kapitalistów.

Eva od razu skorzystała z okazji, by nawiązać z rzeczonym panem flirt, w trakcie którego w mocno rewolucyjnych słowach wspólnie obalili obecny rząd i zreformowali społeczeństwo w duchu Marksa2 i Lassalle’a3. Nie znam nikogo takiego jak Eva. Jestem pewna, że z równym powodzeniem olśniłaby premiera4, mówiąc o umiarkowanym rozwoju, jak i profesora Kjelléna5, wygłaszając perorę o trikameralizmie6.

Wreszcie nadeszła jednak nasza kolej, a gdy z powagą zapłaciłyśmy trybut — trybut należny, no właśnie: komu? — i wyszłyśmy, ujrzałyśmy Baby, zdyszaną i zrozpaczoną.

— Nie zatrzymujcie mnie! Pędzę do domu po formularz i pieniądze, by zdążyć, nim zamkną! A nawet nie wiem, gdzie go mam.

— Ja też nie — odpowiedziała Eva. — Ale twoją metrykę znalazłam przedwczoraj w Gertrudzie7 Söderberga8.

Tego Baby już nie usłyszała, bo wyprzedziła nas o kilka długości.

— Wiesz co? Nie idźmy do cukierni — powiedziałam. — Kupimy ćwierć kilo kawy i kilka ciastek francuskich, nastawimy kuchenkę, zapalimy lampę, a gdy wrócą pozostałe, pokażemy im, że potrafimy przyjąć swój los na wzór filozofów.

— Sądzisz, że Sokrates9 w najgorszych chwilach kupował sobie ciastka francuskie? — zapytała Eva. — Myślałam, że szedł wtedy do kochanki. Za to my pójdziemy w takim razie do Berlińskiej.

Gdy wróciły dziewczęta, przywitał je łagodny blask lampy, a w piecu wesoło paliły się kartony po prezentach świątecznych Evy. Na kuchence szemrał czajniczek z kawą, a w koszyku leżało całe osiem ciastek francuskich, nie — dziesięć, bo przecież ekspedientka dorzuciła nam dwa na koszt zakładu, usłyszawszy, że byłyśmy dziś zapłacić podatek. Nawet Emmy nieco się rozpogodziła, a Baby od razu zaśpiewała ulubioną balladę:

— Baby, ucisz się, na Boga! — powiedziałam.

— Dlaczego przywołujesz Boga, skoro masz na myśli jedynie notariusza i jego matkę? — zapytała z wyrzutem Baby, spoglądając na mnie wielkimi oczami. — Jesteś przeurocza, ale tak często bierzesz imię Pana Boga swego nadaremno, że naprawdę obawiam się, co z tobą będzie. Jak to się stało, że zaczęłaś tak postępować?

— Stało się, gdy przestałam w niego wierzyć, kruszynko — odparłam. — Prawdę mówiąc, to bardzo brzydko z mojej strony, zwłaszcza że wiem, jak bardzo cię to razi. Która pilnuje kawy? Na moje ucho jest już gotowa!

Nawet kawa nie zdołała odsunąć myśli Baby od spraw wyższych. Była przejęta do głębi kwestią podatkową, a jedno prowadziło do drugiego.

— Nie uważasz, że trudno jest żyć? — zapytała.

— Z pewnością niełatwo — odpowiedziałam.

— A czy nie należy nieco pomyśleć, skoro mają miejsce rzeczy tak dziwne i niesprawiedliwe, i ukształtować jakiś własny pogląd?

— O, nie, broń Boże — odparłam, niepomna na jej niedawne ostrzeżenie — waśnie wtedy należy się powstrzymać. Evo, pomóż, Baby chce myśleć! Dolewka i akordeon!

— Niech myśli dziecina — stwierdziła Eva, zawzięcie opiekając czerstwe pieczywo nad lampą. — Moim zdaniem myślenie jest powinnością człowieka. — (Z naszej czwórki to zawsze Eva ma swoje zdanie, co świadczy o jej giętkim umyśle). — Już sam fakt, iż człowiek zmuszony jest płacić podatek, nie mając wpływu na to, że te pieniądze zostaną rozkradzione, każe zastanowić się nad porządkiem rzeczy. Dlaczego spośród całego stworzenia nie myślą jedynie dziewczęta, które ukończyły osiem klas szkoły? Weź robotników! Nie sądzisz chyba, że oni nie myślą, tak mężczyźni, jak i kobiety! Co więcej, oni działają.

— My nie działamy?

— A jakże, tyle że widzisz, jak to się kończy. Z lepszym skutkiem można by zjednoczyć i zorganizować konie pociągowe Sztokholmu. Mamy w sobie mniej poczucia solidarności niż te chabety. One przynajmniej witają się przyjaźnie, gdy jedna mija drugą. A my? Toż to wstyd!

Spojrzałam na Emmy. Po jej pobladłej twarzy widać było, że dotknęły ją te słowa.

— Ty to potrafisz dopiec — stwierdziłam.

Uwaga okazała się trafna w podwójnym znaczeniu, bo cała kromka spaliła się od spodu na czarno.

Emmy wstała.

— Powiem to teraz, skoro jest okazja: wyprowadzam się na swoje pierwszego kwietnia — oznajmiła i wyszła.

Ruszyłam za nią.

— Emmy, znów bolą cię plecy?

— Zawsze mnie bolą, wiesz przecież. Tylko czasem bolą bardziej niż zwykle.

— Mogę ci jakoś pomóc?

— Nie, dziękuję, wezmę proszek i położę się.

Gdy od niej wyszłam, popatrzyłyśmy po sobie.

— Nadchodzi Ragnarök11! — powiedziałam.

— E, tam, Baldur12 jeszcze nie umarł — odparła Baby i spojrzała na mnie czule.

— Lecz oto wypuszczam strzałę13! — wyrecytowała Eva, po czym rzuciła mi na kolana ciepłą, opieczoną kromkę.

Wieczorem, gdy już zgasiłyśmy lampę, poderwałam się na delikatne, ostrożne dotknięcie. To była Baby — przysunęła się do mnie i szepnęła mi do ucha:

— Pegg, ty przecież mimo wszystko wierzysz w Boga?

— A ty? — zapytałam i nakryłam ją kołdrą.

Umościła się tuż przy mnie i objęła mnie za szyję.

— O tak — szepnęła tak cicho, że ledwie ją usłyszałam. — Wierzę tak samo jak wcześniej, jak zawsze, w każde jedno słowo w Biblii, Pegg, nie pojmuję, jak można nie wierzyć. Powiedz, że ty też.

— Nie mogę. Od dawna już nie mogę.

— Jak to jest? — zapytała Baby ze zgrozą w głosie. — Przecież mamy też już nie masz.

— Trochę tak, jak by było zupełnie pusto dokoła. Trzeba po prostu liczyć na siebie.

Nie powiedziałam jej jednak, jak mizernie się czuję.

— Pegg, nie sądzisz, że wiara ci wróci?

— Nie wiem, Baby, może wróci, kiedy będę już stara i na progu śmierci.

— No właśnie, tak myślałam — powiedziała Baby z ulgą i ucałowała mnie. — Masz za dobre serce, by nie pójść do nieba. I mimo wszystko jesteś taka kochana!

— Wystarczy tego, marsz do łóżka, pisklaku — nakazałam. — Jeszcze się przeziębisz.