XIV

Nadal luty

Görel jest z mężem w Nicei1, a ja musiałam poddać się metamorfozie, żeby zaprezentować się przyzwoicie w Grand Hotelu2.

Dostałam serdeczne zaproszenie, ale wahałam się, bo czasy są ciężkie i trudno o moralne uzasadnienie dla przyziemnych rozrywek, zwłaszcza tak wątpliwej natury jak cudzy ślub, skoro strajk przyniósł same straty, Baby sprzedaje w cukierni na Sturegatan, a nafta jest po osiemnaście öre litr.

Banda uparła się jednak, że muszę pójść, a gdy powiedziałam, iż nie mam ochoty pokazywać się wśród tych pawic z towarzystwa jak uboga krewna, przyodziana w skromność i świeżo wyprasowany muślin, z dwa razy oddawanym w zastaw złotym serduszkiem na aksamitnej wstążeczce na szyi, zapewniły, że o toaletę nie muszę się martwić.

— Będziesz miała wszystko, co potrzeba — oznajmiła Eva. — To dla Bandy kwestia honoru.

— Akurat za niego wiele nie dostaniesz w lombardzie — odparłam sceptycznie.

— Nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym3 — napomniała mnie Eva. — Zobaczysz, że wszystko się ułoży, byleś sama nie okazała się zbyt ważna, by tak jak my pożyczać po ludziach, gdy raz na dwa lata zdarzy się jakaś arcybiba.

I rzeczywiście, w przeddzień ślubu Baby przyniosła jedwabną halkę, pożyczoną nie wiem skąd, a Eva elegancki szal z szyfonu i koronki oraz wachlarz. Sama zakupiłam natomiast parę cudownych, długich, białych rękawiczek i odżałowałam pieniądze na złotego motyla do wpięcia we włosy.

Gerda, ta bez kochanka, żywiąca zgubne zamiłowanie do wszelkiego rodzaju strojów, zjawiła się pewnego wieczoru z niecodzienną wizytą — by doradzić mi w sprawie białej sukni z surowego jedwabiu. To istna mistrzyni, powinna była zostać krawcową, może jeszcze zmieni zawód. Efekt syntezy jej geniuszu, mych starań i kilku metrów koronki dostatecznie zadowolił mą nadwyrężoną ambicję.

Wszystkie dziewczęta razem pomagały mi się wyszykować, ale tak się nieszczęśliwie złożyło, że Eva miała doszyć mi jeden z guzików bluzki dopiero, gdy ją założę, a kiedy sobie o tym przypomniałam, było za późno. Teraz już nie wyjdę za mąż — myślałam przez całą drogę w powozie wuja. Zrobiło mi się bardzo przykro. Wcześniej członkinie Bandy ucałowały mnie na pożegnanie i życzyły: „Ślicznie wyglądasz, znajdź dobrą partię i nie zapomnij o nas, jak już będziesz w Grandzie!”, lecz nawet i bez tego czułam się boleśnie dotknięta.

Męka nie trwała jednak długo, o jedenastej byłam już z powrotem.

Dziewczęta w koszulach nocnych wyszły do przedsionka z pytaniem:

— No i?

— Wesela to żałosne i niesmaczne przedsięwzięcia — powiedziałam kwaśno. — Jedynym pocieszeniem dla mnie, pozbawionej widoków na zamążpójście, dzięki tobie, Evo, jest to, że nie będę musiała brać udziału w tej komedii.

— Zgadzam się z tobą, teoretycznie — powiedziała Eva. — Pomyśl raczej:

Gdy Baby usłyszała słowa swego ukochanego Levertina, w jej oczach pojawił się blask i zaraz zaczęła deklamować:

Baby, która przez kilka miesięcy nie mówiła o niczym innym poza sprawami ogółu, najwyraźniej doznała nawrotu choroby. Siedziała skulona w rogu mojej sofy — koszula nocna naciągnięta na bose stopy, pasma loków rozlewające się na wszystkie strony. Gdy nachyliłam się, by spojrzeć na jej twarz, zobaczyłam, że oczy ma zamknięte, a na ustach uśmiech, nieobecny, szczęśliwy. I usłyszałam szept, cichutki, ale zrozumiały dla mego nawykłego ucha: „to Mennesker...”6. Baby zawsze chwyta się duńszczyzny, gdy dopada ją melancholia. To powikłania po Blicher-Clausen i Ingeborg Marii Sick7.

Uwielbiam Baby, ale w owej chwili irytowała mnie. A gdy jeszcze Eva zaczęła powtarzać: „bezdomni, którzy się kochali”, dodając Vademecum8 do szklanki z wodą, po jednej kropli na każdy jamb, musiałam się odezwać.

— Nie udawaj mi tu teraz niemoralnej — powiedziałam. — Koniec końców taka sama z ciebie filisterka jak my wszystkie i będziesz skakać pod niebiosa, jeśli znajdzie się ktoś, kto naprawdę zechce się z tobą ożenić, żebyś wreszcie mogła pozbyć się nazwiska Gustafsson i do woli wylegiwać się rano w łóżku.

Evie odbiera mowę wyłącznie wtedy, gdy usta ma pełne wody, a ja w takich chwilach zawsze korzystam z okazji, by jej wygarnąć, co myślę. Wówczas ona odprawia wokół mnie dzikie tańce, wygrażając mi szczoteczką do zębów, bliska zadławienia, dopóki nie odzyska głosu. Za to wtedy!

— Skąd wiesz, że taki, co chce, nie istnieje? — zapytała wreszcie z pełnym przekonaniem.

Baby ocknęła się.

— Ale kto? — zapytała z wygłodniałą miną.

— Ona tylko się zgrywa — powiedziałam z wyższością. — Za to w ogóle nie pytałyście o ślub.

— Były piękne kobiety? Miały wspaniałe suknie? — zaczęła Eva, zadowolona, jak zauważyłam, że udało jej się wykaraskać, mimo nieopatrznej głupoty, którą właśnie popełniła.

— Gdzie piękne kobiety, tam jeszcze piękniejsze stroje — powiedziałam — a tu było i jedno, i drugie. A każda nudna jak lukrecja. Zastanawiam się, jak to możliwe, że my, które ledwie mamy czas na manicure, a co dopiero na bardziej ambitne zainteresowania, zazwyczaj jesteśmy o tyle sympatyczniejsze i bardziej zabawne. Bo jesteśmy w istocie. Sądzę, że stanowimy dla innych przyjemne i wdzięczne towarzystwo, czego nie można powiedzieć o każdej kobiecie.

— Tak — odezwała się Eva zamyślona. — Tylko powiedz to głośno. Panny z biura! Ludziom na te słowa stają przed oczami krochmalone kołnierzyki, zarękawki z ceraty, plamy atramentu, nieobyczajność i brak kobiecości. Jesteśmy różami kwitnącymi w ukryciu, lecz gdyby wiedzieli, że mając takie życie, stajemy się mądre, bezpretensjonalne, zaradne i wytrwałe, byłybyśmy wręcz rozchwytywane.

— Wierzysz w to? — zapytała Baby nieco patetycznie.

— Oczywiście, że tak. Uważam, że panna pracująca w biurze ma świetne kwalifikacje na żonę. O wiele lepsze niż niepracująca panna z towarzystwa. Bo taka to zazwyczaj głupiutka gęś.

— Tyle lat żyjesz na tym świecie i nie wiesz, że właśnie takie mężczyźni cenią najbardziej — powiedziałam zadziornie. — Takie z ciebie cielątko, nie wiesz, że mężczyźni uwielbiają kobiety, które nie potrafią wsiąść do tramwaju z właściwej strony, rozeznać się w przesiadkach ani nadać swoich bagaży?

— Z mojego doświadczenia to nie wynika — odparła z nieco tajemniczym uśmiechem, który wzbudził we mnie podejrzenie, że w istocie coś się wydarzyło.

Już miałam ją o to zapytać, gdy pomyślałam sobie: „Później i tak się dowiem”.

Ni stąd, ni zowąd Eva znów zmieniła temat.

— Kuzynka była elegancko opakowana?

— Mówisz, jakby chodziło o pół grama proszku aspiryny. A była, żebyś wiedziała! Weź pensje nas wszystkich za ten miesiąc, to starczy ci na połowę tej tutki9.

— Płakała?

— Tak, w prześliczną chusteczkę po mojej babci. Czyż to z jej strony nie brak taktu? To ja miałam ją odziedziczyć, rzecz jasna. Myślałam o tym w trakcie całego ślubu.

— Że też nie wstydzisz się o tym mówić — odezwała się Baby. — Podali wykwintne jedzenie? Wypiłaś dużo szampana? Bo my wspominałyśmy ciebie, jak tak tu siedziałyśmy sobie wieczorem, po raz trzeci tego dnia karmiąc się do syta nieśmiertelnymi kromkami chleba z masłem.

Na stoliku pod oknem, na egzemplarzu „Dagens Nyheter”10 zamiast tacy, stały pusty koszyk na pieczywo, maselniczka i dwie butelki; widok dobrze mi znany i — w zestawieniu z blaskiem wina w kryształach Grand Hotelu, który wciąż miałam przed oczami — nawet wzruszający.

— O, zostało wam trochę piwa? — zapytałam. — I chleba z masłem? Albo chociaż sam chleb? Nie chcę zazdrościć filistrom trufli i diamentów. Chcę być rada z siebie samej, swego losu i własnego piwa.

— Jest tylko podpiwek — powiedziała Baby, przyniósłszy butelkę. — Dostaniesz do tego pół bułki paryskiej, nie więcej, bo reszta jest na jutro.

— Nie wspomniałaś ani słowem o panach — stwierdziła Eva.

— Najlepsze na deser. Wiesz, zostałam przedstawiona panu, z którym flirtowałam zeszłego lata! Bawiliśmy się wybornie!

— Dał poznać, że nadal mu się podobasz?

— Nad wyraz. Zwłaszcza gdy rozmowa zeszła na te tematy i powiedziałam mu, że kocham innego.

— Mecenasa?!

— A on wtedy oświadczył, że teraz jest dobry moment, byśmy zaczęli od nowa.

— I zaczęliście?

— Tak. Powiedziałam mu, że jest mi obojętny, na co odparł, że sądził, iż interesują mnie wszyscy mężczyźni, również ci, w których kiedyś się kochałam. Powiedziałam, by nie żądał niemożliwego. Naprawdę nie macie więcej pieczywa?

— Mamy — odparowała Baby. — Jeśli obiecasz jutro z rana polecieć do sklepu, nim wyjdę, to możesz zjeść moją rację śniadaniową.

Po czym wstała z sofy i wyszła, nucąc: „Słyszeć tłum, o którym nie wie nikt inny...”.

Eva i ja popatrzyłyśmy za nią. „Za słodka na ekspedientkę w cukierni”, powiedziałyśmy obie. W tej samej chwili zawołała mnie Emmy, więc zajrzałam do niej.

— Nie chciałam pytać przy wszystkich, ale powiedz, co twoja ciotka miała na sobie?

Śmiertelnie zmęczona i śpiąca, musiałam usiąść i opowiadać, podczas gdy Emmy zajmowała się szyciem. Wreszcie podniosła bladą, udręczoną twarz i spojrzała na mnie.

— Zobacz, makatka skończona — powiedziała. — Naucz się cierpieć bez skargi! A jutro idę do doktora. Wczoraj opłaciłam składkę kwartalną na kasę chorobowo-pogrzebową. Tak więc wszystko jest gotowe. I pomyśleć, że założyła jasny fiolet, przecież jest taka gruba!

Gdy pokładłyśmy się do łóżek i zostałam w pokoju sama z Evą, ona odezwała się do mnie:

— Pegg, tylko się nie gniewaj, ale uważam, że jeśli dziewczyna taka jak ty nudzi się na weselu, to dlatego, że mężczyzny, który jej się podoba, tam nie ma.

Drgnęłam, jak pewnie każdy, gdy jego rozmówca świadomie bądź nie trafi w sedno.

— Nie było tam wielu, którzy mi się podobają — odparłam.

Wiedziałam jednak, że Eva ma rację. Zdaję sobie sprawę, iż doszło już do tego, że, niczym planeta Ziemia, potrzebuję cudzego światła.

— Pegg, bądź ostrożna — powiedziała Eva łagodnie. — Niepokoję się, że naprawdę coś się dzieje. Jesteś taka odmieniona.

— Nie tylko ja.

— Nie tylko ty, to prawda. Ale przyczyny tego są różne. I uważam, że jeśli pracownica biura widzi w swym przełożonym boga, to może zacząć żegnać się z życiem. Mam dłuższe doświadczenie w tym zawodzie niż ty.

— Najwyraźniej masz, bo zupełnie nie rozumiem, o czym mówisz.

— Rozumiesz, ale skoro chcesz, bym powiedziała to wprost, to ci powiem. Niejeden przełożony chętnie widziałby w swej młodej, uroczej pracownicy suplement do rodzinnej encyklopedii, a na to, Bóg mi świadkiem, jesteśmy za dobre.

— Jeśli mówisz o moim mecenasie, to wiedz, że on nie ma jeszcze rodziny.

— I tak nie będziesz niczym więcej jak tylko suplementem. Ta, z którą w końcu on się ożeni, gdy już dobije pięćdziesiątki, pewnie uczy się jeszcze na pensji w Szwajcarii i ma ojca z kamienicą przy Strandvägen.

— Ty zawsze wiesz najlepiej — odparowałam.