Loreva
Loreva

Rozdział 28 z 36

Rozdział dwudziesty ósmy

jako Hieronim, autorem się stawszy, nowe abecadło wydał i jak za to przez baraniowolskich chłopów przed dziedzicem oskarżony został.

Już w pierwszych czasach swojego urzędu 
Spostrzegł Hieronim z niejednego względu, 
Iż abecadło stare to 
Zbyt ciężko dzieciom w głowę szło.  
Tu brakowało przecinka, tu kropki... 
Kto cierpiał na tym, jak nie biedne chłopki? 
Toż z numeracji błędnej kart 
Był elementarz diabła wart.  
Jak zaczął myśleć i skrobać się w głowę, 
Tak na wydanie odważył się nowe, 
Która edycja, zbywszy śniedź 
Błędów, ten tytuł miała mieć:  
«Nowe, nie znane dotąd Abecadło 
I powiększone, jak z potrzeb wypadło, 
Które autor puszcza w świat, 
Jobs Hier. Św. Teol. Kandydat.»  
Na pierwszej stronie, zaraz na początku, 
Do liter w dawnym stojących porządku 
Dodał autor: ef-ef-te, 
Tudzież es-ce-ha i es-pe.  
Lecz na ostatniej z stron w elementarzu, 
Tam gdzie był kogut w starym egzemplarzu, 
Ostrogi odjąć z nóg mu dał, 
By też reformę jakąś miał. 
Chcąc zaś umilić dzieciom wiedzy kraje, 
Tuż przy kogucie dał uczynić jaje 
W gnieździe, co tak bieliło się, 
Jakby kur świeżo zniósł był je. 
Wieść o reformie kiedy się rozniosła, 
Wnet się znaleźli zoile1 z rzemiosła. 
Ci rzekli: «Starych rzeczy się 
Trzymać! Bo nowe — czort je wie!»  
Lecz mędrsi chłopi jęli2 głową kiwać, 
Okładkę z tyłu, z przodu opatrywać, 
Tylko czekając, aż z nich gdzie 
Pokaże swoje rogi — złe.  
Jako więc w lecie, w upalny dzień żniwa, 
Z dala się burza grzmotami odzywa, 
A błyskawice znaczą dom, 
Gdzie z prędka upaść może grom,  
Tak groźny pomruk szerzył się powoli 
W Baraniej, dotąd tak spokojnej, Woli 
I słychać było szumy już 
Nadciągających nad nią burz.  
Widział na każdym nasz Hieronim kroku, 
Jako był wszystkim chłopom solą w oku, 
Na pana wszakże liczył, że 
W złej chwili za nim ujmie się.  
Ale nie w ciemię bici malkontenci 
Wnet zmiarkowali3, co się to tu święci, 
I ze swej strony wnieśli znów 
Skargę do dworu, w sens tych słów:  
«Tak jak zebrani, wszyscy czynszownicy 
Baraniej Woli tudzież zagrodnicy 
To zażalenie mamy cześć 
Na pana profesora wnieść.  
Skarżym się tedy, jako powinności 
Nie patrząc swojej w różne się nowości 
Z tutejszej szkoły stratą wdał 
I że na odwrót wszystko chciał.  
A tak jak żaden przykładu dobrego, 
Pomiędzy chłopy we wsi, nie miał z niego, 
Więc o to także mamy cześć 
To zażalenie swoje wnieść.  
A żeby tylko tu, na tym papierze, 
Wykazać, co jest główniejsze w tej mierze, 
O tę skarżymy najprzód rzecz, 
Że w głowach dzieciom mąci precz. 
Nasz elementarz dawny sam skasował 
I nowy własną mocą wyformował, 
Ostrogi, które kur w nim miał, 
Odjąwszy, choć tak Bóg sam chciał. 
Przy czym, nieznośnym dla dziecisków kształtem, 
Ef-ef-te, es-pe, es-te wpisał gwałtem 
Między litery dawne sam, 
Które spokojnie stały tam.  
Choć nikt nie widział z ojca i praojca, 
Żeby zaś kogut zniósł jaje do kojca, 
Tak mu podłożył zmyślnie, że 
Przewraca dzieciom w głowach się.  
Trudno jest tedy, aby takie sprawy 
Ze szkolnej były nauczane ławy. 
Na co podatek dajem i 
Niedawno kowal okuł drzwi?  
Przykro, po wtóre, i to nam jest bardzo, 
Że obyczajem dawnym w szkole gardzą, 
Co właśnie skarga nasza ta 
O głowie oślej mówić ma. 
Od dawna w szkole była ośla głowa, 
A który z książki nie umiał ni słowa, 
Temu kładziono zaraz ją 
I dzieci nam bawiło to. 
Panu Jobsowi było tego mało 
I oto co się z oślą głową stało: 
Kark jej przyprawił, nogi, chwost, 
Całego osła zrobił wprost.  
Więc matki o to podniosły żal srogi. 
Po licha dźwigać kark mają i nogi, 
Kiedy bez tego w szkole nam 
Łeb ośli starczył zawsze sam.  
Po trzecie: Często pan profesor wytnie 
W gębę którego niesłusznie i zbytnie, 
Tak że już jeden całkiem zgłuchł, 
A nic nie słyszy znowuż dwóch.  
Po czwarte: Jeszcze to tam jest pół biedy 
Z gospodarskimi dziećmi; ale kiedy 
Na zagrodnickie trafi, to 
Dwa razy mocniej wali go.  
Po piąte: Szuka po kieszeniach dzieci, 
A niech z nich jabłko czy orzech wyleci, 
Wnet za łakomstwo karze je, 
A sam zabierze to i zje.  
Po szóste: Co tam sądzić sprawy czyje, 
Ale profesor z Bartkową tak żyje, 
Jakoby Bartkiem w chacie tam 
Był, a nie zasię Bartek sam.  
Po siódme: Często do karczmy zagląda, 
Jest chłop — to zaraz, by fundował, żąda. 
W karty też lubi, nocą gra, 
Od wójta wygrał złotków dwa.  
Nie wszystko piszem my tutaj przytomni4, 
A tylko co się z grubsza nam przypomni. 
Gdyby zaś pisać wszystko w rząd, 
Zbyt ciężki byłby z tego swąd.  
Niech więc Wielmożny Pan w tę suplikację5 
Wejrzy i nasze wyrozumie racje, 
Iż w żaden żywy sposób chcieć 
Nie możem pana Jobsa mieć.  
Oczekujący łaskawego skutku 
W wielkiej żałości piszem się i smutku 
Baraniej Woli... (jako wzwyż), 
A zaś za podpis kładziem krzyż.»  
  1. zoil — surowy, złośliwy krytyk. [przypis edytorski] ↩
  2. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski] ↩
  3. zmiarkować (daw.) — zorientować się. [przypis edytorski] ↩
  4. przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski] ↩
  5. suplikacja — prośba, błaganie. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Karl Arnold Kortum

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Jobsjada · Okładka na podstawie: Tasteful Lighting, Orin Zebest@Flickr, CC BY 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Jobsjada · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kortum-jobsjada/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Maria Konopnicka

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis