Źródło i licencja tłumaczenia
SPRAWA CZWARTA ADORACJA ANIELSKA
Joseph rozsunął środkową zasłonę. Buchnęło rzęsiste światło. Zabrzmiała ochocza muzyka. W środkowej części tradycyjna scena jasełkowa. Maria kołysze Dzieciątko w kolebce, sporządzonej ze żłobu. U jej stóp „bydlątka”: osioł i wół. Są to właściwie tylko głowy zwierzęce, na podobieństwo „turoniów”, prymitywnie zrobione, umocowane na kiju, zakrytym barwnym czaprakiem1, pod którym skryte są osoby, udające głosy i ruchy wołu i osła. Pod dolną szczęką każdego z tych łbów przytwierdzony dzwoneczek. Joseph, rozsunąwszy zasłonę, wchodzi do wnętrza, staje obok M. Panny, po lewej stronie.
13. ŚPIEW I TANIEC ANIOŁÓW
ANIOŁOWIE
powstają z klęczek i klaszcząc w ręce z radości, poczynają tańczyć i śpiewać na pierwszym planie sceny
Nuż ptaszkowie z nieba,
Kolędujmy Dzieciąteczku
Wesoło, jak trzeba:
Hojże, hojże, Panie Jezu,
Hojże, hojże, hoc, hoc!
Będziem śpiewać,
Salty3 czynić
Przy jasłkach całą noc!
tańczą, potem w tempie wolniejszym podchodzą ku przodowi sceny
Potem polecim zwiastować
Wesolą nowinę;
uroczyście, podnosząc w górę prawe ręce
Że Maria, Virgo-Mater4
Powiła Dziecinę!
znów prędzej
Hojże, hojże...
tańczą
14. TRÓJŚPIEW WOŁU, OSŁA I JOSEPHEM5
WOŁEK
podnosi się, poruszając w takt łbem i podzwaniając, śpiewa, Aniołowie, stojąc po obu bokach pierwszego planu, z podziwem przypatrują się temu
Jam jest wołek twój,
Nie umiem nic, tylko orać,
I to trzeba na mnie wołać:
Nu, nu, wołku, nu!
Chudym pachołkiem,
Będę cię grzał swoim chuchu,
Chocia pustki będą w brzuchu:
Chu, chu, chu, chu!
OSIOŁEK
śpiewa jak tamten
Osioł pomoże,
Będę przecie Pana dźwigał,
Rycząc pocieszny madrygał6:
I ja, i ja!
JOSEPH
głaszcząc ich łby
Ośle i drudzy
Przyjmie Pan waszą ochotę,
Hojnie płacąc za robotę,
Cyt, zwierzątka, cyt!
uspokojone zwierzątka kładą się na ziemię
15. ROZMOWA ANIOŁÓW Z JOSEPHEM7
śpiewana
Aniołowie wchodzą teraz do tryptyku, jedni do części środkowej, inni do bocznych skrzydeł i grupują się malowniczo. Joseph siada na stopniach w części środkowej po lewej stronie żłobka.
ANIOŁOWIE
JOSEPH
ANIOŁOWIE
JOSEPH
ANIOŁOWIE
Za Twe narodzenie czyste,
Leluja!
Leluja!
ANIOŁOWIE
JOSEPH
ANIOŁOWIE
JOSEPH
wskazując tę stronę widowni, skąd później wejdą pastuszkowie i królowie, dla podkreślenia honoru, jaki biedną szopkę spotyka, śpiewa po łacinie, a Aniołowie z podziwu kiwają główkami
ANIOŁOWIE
Maria pochyla się nad kołyską, jakby zaniepokojona płaczem Dzieciątka i natychmiast cały chór anielski też się nachyla
ANIOŁOWIE
JOSEPH
ANIOŁOWIE
JOSEPH
bierze skrzypeczki do rąk, niby je stroi
Na skrzypeczkach: li, li, li.
ANIOŁOWIE
wciąż nachyleni nad kolebką, pomagają M. Pannie Dzieciątko kołysać
Ukołyszem Cię piosneczką:
cichutko
Leluja!
Leluja!
16. KOLĘDA NA SKRZYPECZKACH10
JOSEPH
zapatrzony w dal, jakby natchnienie brał z pól, lasów, rzek i obłoków, które przed sobą widzi, gra i śpiewa najpiękniejszą z pięknych, ni to rzewną, ni wesołą, pełną niewypowiedzianej słodyczy melodię mazowiecką
Lir, lir, lir...
ANIOŁOWIE
Aa, aa, aa...
zasłuchali się w pieśń własną i też w tę dal nieokreśloną patrzą
17. KOŁYSANKA MARYI PANNY11
gdy czar się skończy, Maria pocznie Dzieciątku śpiewać; podczas jej śpiewu wszyscy klęczą
MARIA
Z wdzięcznym weselem całą noc śpiewała:
Lili, lili, laj, mój wonny kwiateczku,
Lili, lili, laj, w ubogim żłobeczku.
CHOR
MARIA
niespokojnie zwraca głowę ku prawej stronie i ręką niby wiatr stamtąd wiejący odgania, wszyscy ten gest powtarzają
Cicho powiewaj, niech śpi Panic nowy.
znów się nachyla nad kołyską, z nią wszyscy
Lili, lili, laj, mój drogi kanaczku12,
Lili, lili, laj, miluchny robaczku.
CHÓR
podczas śpiewu Joseph cichutko, na palcach wstaje i wolno zasuwa zasłonę części środkowej, to samo czynią Aniołowie w obu skrzydłach bocznych
- czaprak — okrycie konia, które zakłada się pod siodło. [przypis edytorski] ↩
- Śpiew i taniec Aniołów: Nuż my teraz — tekst: Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3639, Kantyczka czyli zbiór pieśni na B. Nar. w. XVII–XIX. Str. 146. — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3640, Pieśni do śpiewania na B. Nar. (Karmelitanek bosych) w. XVII–XVIII, str. 304, tytuł tej kolędy Kapela niebieska, — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3642 „Jezus Marya Jozef Teresia” R.P. 1741. Cantio 36—-
Rkp. Bibl. Jagiell. Kantyczka z XVII–XVIII w. str. 60. — X. M. M.M,
Pastorałki, str. 149. Tekst oryginalny brzmi tak:
Przylecieli Aniołkowie, jak ptaszkowie z niebaI śpiewali Dzieciąteczku wesoło, jak trzeba:Hojże hojże, Panie Jezu, hojże, hojże, hoc, hoc,Śpiewaliśmy, budziliśmy pastuszków całą noc,Powiadając niesłychaną na świecie nowinę,Panna w całości panieństwa zrodziła dziecinę.Hojże...
Muzyka: Melodia przeze mnie zmieniona i opatrzona przygrywką.
Harmonizacja moja i J. Maklakiewicza.
[przypis autorski] ↩ - salty czynić — tańczyć, skakać. [przypis autorski] ↩
- Virgo-Mater (łac.) — Dziewica-Matka. [przypis edytorski] ↩
- Trójśpiew Wołu, Osła i Josepha — tekst i muzyka: Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3639, Kantyczka czyli zbiór pieśni na B. Nar. w. XVIII — XIX, str. 186.
Tytuł: Pasterki, osiołek i wołek przy żłobku betleemskim (Kol. klasztorna). —
Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3640, Pios. do śpiew. na B. Nar. (Karmel. bosych), w. XVII–XVIII, str. 301. — X. M. M. M„ Pastorałki, str. 121. Strofki wołka prawie bez zmiany; w zwrotce osiołka słowa własne; strofa Josepha zmieniona. Melodia przeze mnie zmieniona nieco i przygrywkami opatrzona.
Harmonizacja moja.
[przypis autorski] ↩ - madrygał — wiersz lekkiej treści, gatunek pieśni. [przypis autorski] ↩
- Rozmowa Aniołów z Josephem — tekst i muzyka: X. M. M. M Pastorałki, str. 114. Makaronizmy drugiej zwrotki i cała 3-cia są moim dodatkiem.
Refren: „leluja”, tak charakterystyczny dla śpiewów kolędniczych, dopisany przeze mnie. (Leluja = lelija i (a)leluja). Melodia moja.
W końcówce refrenu wprowadziłem rozmyślnie ton śpiewów wielkanocnych.
Harmonizacja Maklakiewicza.
[przypis autorski] ↩ - pastores et reges (łac.) — pasterze i królowie. [przypis autorski] ↩
- nynać (gw.) — spać. [przypis edytorski] ↩
- Kolęda na skrzypeczkach — Muzyka: O. Kolberg, Mazowsze I, nr. 38 od Piaseczna (Słomczyn). Temat ten posłużył mi w r. 1919 jako wstęp muzyczny do mojej Szopki Staropolskiej, Ludomir Różycki, poznawszy go przeze mnie, zachwycony szlachetnością melodii, uczynił z niej lejtmotyw Pana Twardowskiego. W inscenizacji Reduty (sezon 1923 —- 4) kolędę tę na baryton, 3-gł. chór żeński z towarzyszeniem orkiestry ułożył Bronisław Rutkowski.
Harmonizacja w niniejszym wydaniu dokonana została przez J. Maklakiewicza.
Monosylabiczne słowa śpiewu w oryginale nie istnieją.
[przypis autorski] ↩ - Kołysanka M. Panny — Tekst i muzyka: Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3638,
Zabawa przy Nowonarodzonym Panu Jezusie przez nabożne i wesołe śpiewanie, które dusza nabożna ma wyprawować, luląc i zabawiając dziecinę płaczącą nowonarodzoną Pana Jezusa, w. XVII–XVIII nr. 61. — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3639, Kantyczka czyli zb. pieś. na B. Nar. w. XVIII–XIX, str. 134–135.— Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3640, Piosneczki do śpiew. na B. Nar. (Konwentu Karmelitanek bosych) str. 192. — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3642, Jezus Marya Jozef Teresia R. P. 1741. Cantio 14. —- Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3643, Rozmaite piosneczki do zabawy duchowny sporządzone w. XVII—-XVIII. — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3644, Kantyczka cz. zb. pieś. na B. Nar. w. XVIIVXIM. — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3646, Kantyczka z w. XVII, Cantio 14. — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3647, Kantyczka z w. XVII–XVIII, str. 107. Wszystkie te pieśni zaczynają się od słów: „Gdy śliczna Panna Syna kołysała”. Istnieje również Piosneczka o Pannie Najświętszej na Jej Narodzenie, posiadająca wielkie podobieństwa formalne. Początek jej brzmi: Gdy Anna święta córeczkę kołysze. Spotkałem się z nią w rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3644, str. 200, nr. 3645, Pieśni różne nabożne, w. XVII–XVIII, str. 103 i nr. 3647, str. 64. Pieśń ta, utworzona najwidoczniej pod wpływem i na modłę kołysanki Gdy śliczna Panna, może służyć za dowód, jak rozpowszechniony był w Polsce zwyczaj „tulenia” i „lulania” Dzieciątka, skoro typowy śpiew jasełkowy przerobiono na pieśń o N. M. Pannie.
Melodia została przeze mnie nieco zmieniona.
Harmonizacja moja i J. Maklakiewicza.
[przypis autorski] ↩ - kanaczek — drogocenny naszyjnik. [przypis autorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Leon Schiller
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Pastorałka · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-pastoralka/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.