SPRAWA TRZECIA MARIA I JOSEPH W BETLEJEM NOCLEGU SZUKAJĄ

wchodzi na przedscenie i mówi tekst Ewangelii:

wychodzi

Słychać za sceną bębnienie i gromki głos, wywołujący jakiś rozkaz, podobnie jak to dziś jeszcze bywa na jarmarkach małomiasteczkowych.

Wchodzi Pachoł Heroda. Jak sam Herod i jego gwardia, ubrany jest po łowicku, w odróżnieniu od występującego w tym widowisku ludu, który składa się z krakowiaków, górali i mazurów. Pachoł ma na głowie czako2, wyklejone lśniącym papierem. Wali siarczyście w bęben, który wydaje głuchy dźwięk. Ze wszech stron zbiega się gromada gapiów, w której odnajdziemy pasterzy z późniejszej sprawy, Szlachcica, Karczmarkę i Rabina.

wrzeszczy wniebogłosy

a lud, stanąwszy w czterech zbitych gromadkach po obu stronach sceny, słucha go z otwartymi z podziwu gębami

wychodzi, bębniąc

za sceną słychać jeszcze przez czas pewien jego krzyk

Lud rozchodzi się kupkami, szepcąc rytmicznie: „Heród, Heród!” Ton tego pogwaru rośnie, od lęku i troski do gniewu i buntu, botem ginie za sceną.

Po chwili słychać dźwięki cichutkie poważnego poloneza.

Z prawej wchodzą Maria i Joseph. Strój w stylu omówionym w sprawie drugiej. Joseph ma siwe, podgolone na sposób szlachecki włosy, siwe, pokrętne wąsy; żupan biały, pasem słuckim przepasany; zamiast kontusza czy delii7, tradycyjna szata; w ręku kij pątniczy, ozdobiony liliami. Idzie z wielką atencją przed Marią, jakby chciał ułatwić jej drogę. Maria, z rękoma złożonymi na piersiach, zawsze znajduje się w pewnym oddaleniu od Josepha.

Oczy jej utkwione w „niebo”, nie widzą nigdy osoby, do której mówi, choć się do niej uśmiechają lub łagodnie karcą. Joseph i Maria bardzo strudzeni, okrążają całą scenę i z powrotem stają na pierwszym planie, po prawej stronie sceny.

podczas okrążania śpiewają

staje

idą

staje

idą do końca muzyki

gdy przystanęli, mówi

wchodzi Karczmarka, zażywna jejmość w stroju mieszczki krakowskiej, twarz od trunków rumiana; wziąwszy się pod boki, mówi

rozindyczona

z wielkim hałasem wychodzi

znów idą dookoła sceny, coraz bardziej strudzeni, niby noclegu szukają

podczas przygrywki idą, a potem stają nieopodal lewego skrzydła tryptyku

patrzy z ogromnym podziwem na tę część tryptyku, jakby przed sobą miał istotnie pałac wspaniały i mówi

przesadnie, po szlachecku ubrany, nochal fioletowy, czarne zawiesiste wąsiska, krzaczaste brwi, brzuch okazały, czapa na bakier, niby Radziwiłł Panie Kochanku, i Boruta w jednej osobie; rozsuwa gwałtownym ruchem zasłonę w lewym skrzydle tryptyku i stamtąd, sapiąc z gniewu, przemawia

z furią zasuwa zasłonę

znów, dopóki trwa muzyka, krążą dokoła sceny

strudzony, przystaje, dalej iść nie może, mówi ze łzami w oczach

Maria stoi na pierwszym planie, po prawej, twarzą do widowni zwrócona, Joseph ociężałym krokiem wlecze się ku prawemu skrzydłu tryptyku i tam, na stopniach usiadłszy, ze znużenia zasypia

scena mówiona na tle cichej muzyki

w prawym skrzydle, w niebieskawym świetle, zjawia się Archanioł Gabriel, tuż koło Josepha

mówi szeptem do Josepha a dobrotliwie jak do dziecka, ten słucha go z zamkniętymi powiekami i tylko w miarę słów twarz zmienia się, widoczny na niej smutek, a potem łzy i uśmiech, Maria zapatrzona w „niebo”

znika za zasłoną, muzyka cichnie, Joseph budzi się, przeciera oczy, rozgląda się dookoła, a poznawszy, że to był sen, żwawszym już nieco krokiem idzie ku M. Pannie

prowadzona przez Josepha ku środkowej części tryptyku, mówi słabym głosem

stanęli przed stopniami środkowej części, Maria po prawej stronie, Joseph po lewej

stukając mocno lagą

staje w rozporze środkowej opony

westchnął

podczas ostatnich słów swojego męża uchyliła nieco zasłony i usłyszała odmowę; wchodzi, staje bliżej cokolwiek M. Panny, Chłopek bliżej Josepha, Chłopka patrzy z wielkim nabożeństwem na M. Pannę, jakby przeczuwała w niej Matkę Bożą

drapiąc się w głowę

ostro do męża

obydwoje rozchylają zasłonę, zapraszając do wejścia

półgłosem do Maryi

z pobłażliwym uśmiechem

Joseph zawstydzony pochylił głowę

Z daleka odzywa się muzyka dzwonów. Orkiestra gra śpiew aniołów „Hej, hej, lelija”. Mrok zapada na scenie. W głębi widowni zapala się czerwone światło, które rośnie niby łuna i zalewa scenę wraz ze stojącymi na niej postaciami.

przerażony

wchodzą do środkowej części: nasamprzód Maria i Joseph, za nimi Chłopek z żoną, zasuwając szczelnie zasłonę

Przez chwilę scena pusta. Łuna na widowni gaśnie. Teraz niebieskawe światło sączyć się zaczyna przez prosceniowe otwory. Z lewego otworu na pierwszym planie wchodzi Pierwszy Półchór Aniołów. Strój ich wzorowany może być na polichromii matejkowskiej kościoła Mariackiego w Krakowie27, lub na rzeźbach Wita Stwosza28. Skrzydła kolorowe.

jakby szukał miejsca, gdzie się Pan Jezus narodził, dochodzi tylko do połowy sceny

wchodząc z prawej, podobnie jak I Półchór; śpiewa radośnie, wskazując na część środkową tryptyku

Dzwony kościelne cichną. Daje się słyszeć dzwonienie mszalnych dzwoneczków jak podczas Podniesienia. Aniołowie klękają, do samej ziemi pochylając głowy. Zwróceni są twarzami ku środkowej części tryptyku, gdzie przez szpary przebłyskuje złotawe światło. Przód sceny ściemniony. Chwila wielkiej ciszy.