III

9 października

Tylko pomyśl, niedzielny poranek! Człowiek chodził w kieracie cały tydzień, a gdy nie był w pracy, myślał o niej. Biuro, biuro i jeszcze raz biuro. I jeszcze: czy aby nie zapomniałam tego, czy nie zapomniałam tamtego? Czasem, obudziwszy się w środku nocy, mówiłam do siebie: książka kasowa! W głowie mechaniczny łoskot maszyny do pisania, palce poruszały się w takt moich myśli, wystukując je na remingtonie1.

Mecenas jest wprawdzie uprzejmy i pomocny i powtarza, że jeśli czegoś nie potrafię sama, to mam go zapytać. Nie chcę jednak, by widział, jak bardzo czuję się zagubiona.

Dziewczęta z Bandy śmieją się ze mnie, że potrafię mówić tylko o biurze, a one mają tego aż nadto w godzinach pracy, więc jeśli szybko się nie poprawię, będę musiała się wyprowadzić. Najbardziej kpią z tego, że jestem rano taka punktualna.

— Też byłyśmy takie wzorowe na początku — mówi Eva.

I tak wreszcie skończył się pierwszy tydzień, a gdy o siedemnastej w sobotę zamknęłam kasę i opuściłam żaluzję biurka, pomyślałam, że teraz to ja będę miała wszystko w nosie aż do poniedziałku rano.

Po obiedzie poszłam po Puttego, który mieszka na stancji2 na Östermalmie3 u pewnej wdowy, razem z kilkoma innymi chłopcami w wieku szkolnym. Pozwoliłam mu się zaciągnąć do dwóch kinematografów i do cukierni, a potem odprowadziłam go na stancję i posadziłam do nauki. Ledwie żywa ze zmęczenia, z przesiąkniętym wodą rąbkiem sukni, poczłapałam w mżawce do domu, podczas gdy wszyscy inni zmierzali tłumnie do teatrów. Mnie czekało za to nabycie w sklepie na dole czegoś do jedzenia na niedzielę i wspinaczka po schodach.

W mieszkaniu panowała martwa cisza; dopiero gdy weszłam do pokoju w głębi, by znaleźć zapałki, dostrzegłam jakiś kształt na sofie. W blasku światła okazało się, że to Emmy, wyżęta, bez życia, bez duszy, tak że nie dało się wydobyć z niej słowa. Ogarnęło mnie przerażenie.

Zamęczyła się, pomyślałam, na pewno nie utrzyma posady, co my z nią zrobimy? Czekałam i czekałam, ale nikt nie przychodził. Stanęłam przy oknie i patrzyłam, jak jedna za drugą zapalają się lampy we wszystkich oknach naszej twierdzy, aż budynek zaczął przypominać gipsowy zamek, który mieliśmy w domu — wkładaliśmy do niego świeczki, które rozświetlały go od środka. W mieszkaniu naprzeciwko płonął ogień w kominku i paliła się lampa z czerwonym kloszem. Tam toczyło się życie domowe — starszy pan, starsza pani i, najprawdopodobniej, wnuki przy stole, na którym leżały jabłka i orzechy. To tak, jakby z miejsca na ciemnym parkiecie obserwować rozwój akcji na rozświetlonej scenie; akcja nie była wartka, za to ciepło dało się wyczuć mimo odległości dzielącej mnie od drugiej strony podwórza, ciepło i nastrój. Moje serce zupełnie bez powodu zawołało kogoś, o kim zupełnie nie myślę, choć kiedyś żywiłam nadzieję, że to z nim będę mieć dzieci i wnuki.

Bardzo to niemądre z mej strony, ale wzięło się z tego, że lampa naprzeciwko wyglądała zupełnie jak ta, którą my mieliśmy mieć i która co wieczór miała opromieniać nasze ciche, święte szczęście spokojnym, czerwonym blaskiem.

Dotarłszy do tego momentu, opuściłam kurtynę i pomyślałam: to z pewnością piękne, ale ja mam przecież Wolność. Choć w najgłębszym zakamarku serca nienawidziłam jej, tak jak nienawidzą jej kobiece kobiety, gdy ją mają.

Na całe szczęście wróciły dziewczęta i czar świętej ciszy prysł.

— Gdzie nasza służbistka? — To o mnie. — Zapalmy lampy! Musimy uczcić sobotę! Na Hötorget kupiłam kwiaty za pięćdziesiąt öre.

— Aj! Z Emmy jest źle — powiedziałam. — Leży na sofie jak worek, nie mogłam jej dobudzić.

— O, nie poznałaś jeszcze naszych zwyczajów! Jest zmarnowana całym tygodniem. I tyle. Ale podniesie się jeszcze nie raz. Ma większy zapas sił, gotowy do złożenia na ołtarzu pracodawcy, niż ci się wydaje. Prawda, Emmy?

— To dlatego, że trzeba wytrzymać — odparła Emmy. — Gdyby człowiek dostał stypendium, już dawno by umarł.

— Emmy zawsze powtarza, że trzeba — wtrąciła się Baby — ja za to czekam na coś ciekawego, co wyrwie mnie z FB. Bez takiego pocieszenia zginęłabym.

— Ja czekam tylko na śmierć! — powiedziała Emmy i odwróciła się do ściany.

— Baby, chodź! — zarządziła Eva. — Pewnie znów bolą ją plecy. Weź Levertina!

— Baby, ile wypłacają ci pensji? — zapytałam.

— Sześćdziesiąt pięć. A co?

— A jak długo już jesteś w FB?

— Niecały rok. Nawet nie wspominaj o podwyżce! Poprosiłam wiosną, bo nie mogłam się utrzymać za te sześćdziesiąt pięć.

— No i?

— Kierownik powiedział tylko: „Dobrze panna wie, że to nie instytut dobroczynny”. W dodatku wolą dziewczęta z lepszych rodzin, których ojcowie pracują w FB i zapewniają im pokój, sprzątanie i wyżywienie trzy razy dziennie.

— Zatem pensja ma iść na perfumy, rękawiczki i czekoladę od Sucharda4? — zapytałam.

— Właśnie tak — odparła Eva. — Ale, ale, Baby, opowiedz. Przecież planujecie strajk na Nowy Rok, jeśli nie dadzą wam podwyżki. Jak sądzisz, Elisabeth? Czy to nie imponujące?

— Zdaje mi się, że to rzecz niespotykana — odparłam. — Wykształcone dziewczyny nie strajkują.

— Pewnie, że nie strajkują! Ale właśnie nadchodzą nowe czasy.

I tak przez resztę wieczoru rozmawiałyśmy już tylko o strajku, o tym, jakie ma szanse powodzenia, i o naszych poglądach na tę sprawę.

Eva wyrażała się z wielkim entuzjazmem o strajku, święcie wierzy w jego pomyślne rezultaty. Baby ma w sobie nieco mniej zapału w tej kwestii. Koniec końców, ona przecież tylko czeka — czeka na coś ciekawego, co wyrwie ją z FB i całego tego biurowego świata. A tak w ogóle to ma w nosie, jak wiedzie się jej koleżankom. Bo takie właśnie jesteśmy.

Sobotni wieczór nie okazał tak wesoły jak zazwyczaj — to z powodu Emmy. Skończyło się na ostrożnym odtańczeniu jednego bostona5 i poszłyśmy do łóżek.

Czerwona lampa w mieszkaniu naprzeciwko nie przysłużyła mi się jednak. Nie mogłam zasnąć, leżałam bezsennie godzina za godziną pogrążona w gęstniejącym przygnębieniu, a moje myśli znów podążały wydeptanymi, bolesnymi ścieżkami, oddalając się od Norrtullsgatan, biura, mecenasa i od remingtona.

Ale pomyśl tylko, niedzielny poranek! Wczesne słońce przeniknęło przez szyby i rozległo się bicie dzwonów z wieży kościoła Gustawa Wazy6. Leżałam w łóżku na wpół drzemiąc, zmęczona i szczęśliwa — uczucie takie jak wtedy, gdy ustępuje ból.

Nagle usłyszałam głos Evy:

— Najmłodsza wstaje i robi kawę!

Na co pożaliła się Magnhild:

— Ale dzisiaj to chyba nie ja jestem znów najmłodsza! Byłam w zeszłą niedzielę.

W odpowiedzi udałam, że wstaję, lecz wtedy rozległy się słowa reprymendy: „Nawet nie próbuj!”, po czym przez otwarte drzwi ujrzałam przemykającą Magnhild w rozchełstanej koszuli nocnej i z włosami zaplecionymi w warkocz. Móc tak sobie spokojnie leżeć po nocy ponurych przemyśleń, gdy z kuchni dobiega radosne pobrzękiwanie filiżanek, a po pokojach rozchodzi się aromat kawy, to nieco dziecinna, ale autentyczna i bezsprzeczna przyjemność.

Chwilę później, przycupnąwszy wokół tacy niczym cztery białe gołębie, piłyśmy kawę, wychwalając bogów i nie bacząc na zgagę. Tak właśnie wyglądało nabożeństwo Bandy z Norrtull, a o wpół do dwunastej byłyśmy ubrane.

Po krótkim czasie zjawia się mój mały skarb, Putte, żeby zabrać swoją Pegg7 do Idrottsparken8. Eva i Emmy też wychodzą, każda w swoją stronę, a Baby, która — to ci dopiero — ma zaproszenie na wieczór, siedzi w domu i naprawia jedwabną bluzkę.

— Uwierzysz? — zaczyna rozmowę, gdy wróciłam. — Miałam tu małą przygodę. Po waszym wyjściu zadzwonił telefon, ktoś pytał o matkę notariusza. Powiedziałam, że jej nie ma, a wtedy mężczyzna w słuchawce oznajmił, że to właśnie on dzwoni, jej syn, notariusz, zapomniał kluczy i potrzebuje pomocy, bo nie może dostać się do mieszkania. Obiecałam na niego poczekać i chwilę później zjawił się w rzeczy samej, i wpuściłam go. Przedstawił się bardzo uroczyście, co uznałam za dość zabawne, skoro tyle razy natknęłam się na niego, będąc w samym tylko peniuarze9 i z nieułożonymi włosami. Dziękował mi ceremonialnie i wiesz, co ci powiem? Jest naprawdę uroczy i przystępny w obyciu. W dodatku nie jest czerwony na twarzy od nadmiaru ponczu jak inni panowie.

To prawda, za to jest blady od czego innego, pomyślałam sobie.

— Zapytał mnie, czy w takie piękne niedzielne przedpołudnia chodzę na spacery. Powiedział też, że któregoś dnia chętnie dotrzymałby mi towarzystwa.

— Baby, czy to był pierwszy raz, kiedy jakiś mężczyzna zauważył twoje istnienie? Ile ty masz lat?

— Osiemnaście, ale Pegg, ja wcześniej mieszkałam tylko w Halmstad10.

Położyłam dłoń na jej głowie i odmówiłam w jej intencji coś w rodzaju krótkiej modlitwy.