Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń szesnasta
Argument
Gdzie beł1 w roskoszy Rynald uwikłany;
On się swych dzierżąc2 przewodników toru,
Uchodzi z niego, srodze rozgniewany.
Armida prosi, płacze do umoru3,
Lecz darmo: idzie precz nieubłagany4.
Z gniewu swóy pałac wiedma5 zepsowała6
Y w lot po rzadkiem powietrzu bieżała.
1.
Okrągło beli7 czarci8 postawili.
We śrzodku ogród bogaty, osobny,
W naygłębszem iego łonie wymierzyli.
Wewnątrz rząd gmachów, zgoła niepodobny
Do wybłądzenia, sztucznie uczynili.
A to tam, to sam, między gęste progi
Szły błędów pełne y omylne drogi.
2.
Przez co naywiętsze do pałacu wrota,
Które na hakach wypuszczały mury,
Wszystkie z litego urobione złota.
Patrzą z pilnością na piękne figury,
Widzą, że droższa daleko robota:
Tylko nie9 mówią — tak ie każdy sądzi —
Lecz y to maią, ieśli wzrok nie błądzi.
3.
Iako Herkules kądziele pilnuie;
Wprzód niebo dźwigał, a teraz wrzeciono
Kręci, Miłość się śmieie y raduie.
Kęs11 daley widzą Iole12, a ono
Igrzysko stroiąc, buławę piastuie;
Y na pieszczonych członkach miasto szaty
Lwa nemeyskiego ma łupież kudłaty.
4.
Morza się bite wiosłami pieniły;
Srzodkiem dwoisty rząd uszykowany
Stał wielkich galer, co sobie groziły.
Blask palił morze z gęstych zbróy ciskany,
Brzegi się suchey Lewkaty14 świeciły.
Stąd Antonius Wschód i Egipt wiedzie,
Stąd zaś Augustus z swoiem Rzymem iedzie.
5.
Y że się góry spieraią z górami,
Z takiem zapędem strony się mieszaią,
Tak się okręty tłuką z okrętami.
Iuż ognie, strzały, oszczepy lataią.
Morze krwią ściekło, okryte trupami,
Iuż (a ieszcze się bitwa nic nie chyli)
Smętna królowa ucieka iuż w mili.
6.
Iuż panowania porzuca nadzieie
Wszystkiemu światu. Owszem, nie uchodzi,
Ale tę goni, dla którey szaleie.
Rzekłbyś patrząc nań, że się z owem zgodzi,
Którego razem gniew, miłość, wstyd grzeie.
A to na boie poglądu wątpliwe,
To zaś na żagle królowey pierzchliwe.
7.
W iey łonie końca czekał ostatniego,
Y oczy pasąc w niebieskiey gładkości,
Ulżywał żalu z wyroku twardego.
Takie wyryli mistrzowie nieprości
Dzieie, na bramie pałacu pysznego.
Którem skoro się pilnie przypatrzyli,
W omylne progi rycerze wchodzili.
8.
To w górę wody, to na dół pomyka,
Y to tam, to sam, niestatecznem brzegiem
Snuiąc się, często z sobą się potyka:
Z takiem, a ieszcze mylnieyszem zabiegiem,
Szły tamte drogi; ale ie odmyka
Darowna księga, wszystko opisuiąc
Y zawikłane węzły rozwięzuiąc17.
9.
Uyrzeli pyszny ogród, w niem ciekące
Wody przeyrzyste y kryształy żywe,
Chłodne doliny, pagórki kwitnące,
Szczepy roskoszne, drzewa urodziwe,
Kwiecie barwiste y zioła pachnące;
A co wdzięczności więcey przydawało,
Misterstwa19 nie znać, co wszystko działało.
10.
Miesza), że wszystko natura sprawuie20;
A czasem, że to wzorem z niey wybranem
Misterstwo czyni y iey naśladuie.
Ktemu21 — sposobem ledwie zrozumianym,
Y wiatr y drzewo, wiedma22 tak czaruie,
Że wiecznie kwitnie, wieczny owoc dawa23,
Gdy ieden wyńdzie24, drugi się dostawa25.
11.
A druga wisi słońcem dowarzona;
Z iedneyże rózgi26 (iaki cud!) doyrzała
Śliwa wychodzi, z iedneyże zielona.
Gdzie napięknieyszy ogród, okazała
Winnica stoi bluszczem ogrodzona;
Na niey iagody: tu niedoszłe, rane27,
Tu iako trzeba, tu wpół farbowane.
12.
Uciesznem głosem, a niebo się śmieie;
Wiatr wolny czyni, że liście y wody
Dźwięk czynią wdzięczny — ale różnie wieie:
Mocniey dmie, kiedy z iednostayney zgody
Umilknie ptastwo, lżey zaś, kiedy pieie.
Lub to trafunek, lub kunszt, szły muzyki
To na przemiany, to w złączone krzyki.
13.
Pomalowane, a nos miał czerwony,
Wymusnąwszy się gładkiemi skrzydłami,
(Cud niesłychany!) rym śpiewał uczony
Y iako człowiek wymawiał słowami
Zrozumianemi, tak beł wyćwiczony;
A wszystkie ptastwa pilnuiąc, milczały,
Wiatry ucichły y pieśni słuchały:
14.
Dopiero swoie opowiada przyście29
Y w pół zawarta, a w pół rozwiniona30,
Ieszcze niedoszłe ukazuie liście.
Patrzcie, iako się ledwie wypełniona
Rozwiia, a iuż więdnie oczywiście;
Więdnie y iuż się nie godzi31 na wieńce,
Ani na panny, ani na młodzieńce.
15.
Przemiia ten kwiat wesołey młodości;
Y choć się kwiecień wraca w każdem lecie,
On więcey nie kcie32 y zbywa33 piękności
Zbieraymyż różą34, póki w świeżem kwiecie,
Zbieraymy różą pożądney35 miłości —
Dziś, owszem zaraz, póki nie przeminie,
Póki nie zwiędnie, póki nie upłynie36».
16.
Wszystkie mu ptastwa głosem poświadczały:
Całowały się pieszczone gołębie,
Wszystkie zwierzęta miłością pałały,
Znać ią w iaworze, znać ią w twardem dębie,
Lipy, topole miłość wydawały;
W ziemię y w wodę y w każde stworzenie,
Pożądną37 miłość lało przyrodzenie.
17.
Wszystkie roskoszy rycerze wzgardzaią38
Y obracaiąc ostrożnie zmysłami,
W twardość y w stałość serca ubieraią.
A wtem39 gęstemi między gałęziami40
Wzrok ukwapliwy41 wszędzie posyłaią;
Aż naostatek42 uyrzeli na stronie
Onę na trawie, onego na łonie.
18.
Włos rozczesany po wietrze puściła.
Biały, po twarzy rumianey puszczony
Pot w krople, wdzięku przydawał iey siła43.
Iako drży promień na wodę ciśniony,
Tak niespokoyne źrzenice toczyła:
Wisiała nad niem. On na łonie u niey
Głowę trzymaiąc, wszystko44 patrzy ku niey.
19.
Psuie się nędznik45 w onem swoiem wczasie46
A ona głowę do niego schyliwszy,
Ssie wdzięczne usta y głodny wzrok pasie.
Wtem tchu z naygłębszych wnętrzności dobywszy,
Westchnął, że ledwie dusza w onem czasie
Nie zbiegła do niey; a rycerze stoią
Zakryci liściem y widzą, co broią47.
20.
Na sznurze nosił u pasa. Wtem wstała
Y do taiemnic zdawna51 obrócone
Miłości, w ręce trzymać mu ie dała.
On śmieiące się, ona zapalone
Oczy ma; ta się we śkle52 przeglądała,
Ten sobie — gdy wzrok w gładki kryształ kładła,
Czynił z iey oczu wesołych wierciadła.
21.
Ta w sobie, ten w niey swe wynoszą chwały:
«Obróć — mówi iey — na mię wzrok życzliwy,
Obróć wlepiony nazbyt w te kryształy.
Czy nie wiesz, że twych piękności prawdziwy
Wyraz iest ogień y moie zapały;
Y lepiey ci ich cudowny kształt moie
Serce ukaże, niż wierciadło55 twoie.
22.
Obaczyć, żebyś w się obróconemu,
(Która w wierciedle58 nie iest tak sposobna)
Pociechę dała wzrokowi twoiemu.
Ale tak słodki obraz niepodobna
Wyrazić y w się zawrzeć śkłu małemu;
Wierciadła godne ciebie: samy59 nieba,
W gwiazdach ci patrzyć twych podobieństw trzeba».
23.
Przeglądania się y zwyczayney wzrzędy60.
A skoro w warkocz włosy powiązała
Y ich pieszczone powściągnęła błędy,
Krótsze skręciwszy, w pierścienie zebrała,
Y pięknych kwiatków natknęła w nie wszędy
Do przyrodzonych swych liliy włożyła
Pielgrzymki róże y rąbek stuliła.
24.
Paw na oczastem pierzu ukazuie,
Y złota tęcza krzywe koła swoie
Nie tak pięknemi farbami maluie
Ale nad wszystkie taśmę waży stroie,
Którey — choć naga — nigdy nie zdeymuye;
Sama ią swemi rękami utkała,
A z różnych nici postawę61 snowała.
25.
Prętkie63 iednania64, miękkie całowania,
Ucieszne śmiechy, łagodne rozmowy,
Krople słodkich łez, ucięte wzdychania;
To wszystko razem puściła w osnowy
Y mkłem65 czyniła czółnkiem przetykania:
Z takowych nici y z takiego pasma
Beła66 kochana Armidzina taśma.
26.
Skończywszy, w on czas miłego żegnała.
Potem wyszedszy67, czarnoksięskie karty
Podług zwyczaiu we dnie przeglądała.
A on sam został w ogrodzie zawarty68,
Z którego piędzią69 wyniść mu nie dała.
Tak pilnowała swego miłośnika,
Że kiedy bez niey, stał za pustelnika.
27.
Radząc na wczasy70 y roskoszy swoie,
Do pałacu go z sobą prowadziła,
Gdzie nocowali tylko samo71 dwoie.
A w ten czas kiedy ogród opuściła
Y ustąpiła na dalsze pokoie,
Ukazali się cni rycerze stroyno,
Z gęstego liścia, a obadwa72 zbroyno.
28.
Y nieraz wielkie wygrawał73 zakłady;
A teraz w paszey, przy ciekącem zdroiu,
Marny małżonek chodzi między stady74 —
Ieśli usłyszy po długiem pokoiu
Dźwięk trąb woiennych, rże z wielkiey obrady75,
Iuż pragnie chłopa y siodła na sobie
Y w zapomnianey wszystek iest ozdobie:
29.
Od świetney zbroie w wytrzeszczone oczy;
On76 duch woienny, który beł77 zakryty,
Gore78 w niem teraz y nabywa mocy,
Choć beł roskoszą y wczasem79 opity
Y zatłumiony. A wtem Ubald skoczy,
Y niebieskiego dobywszy puklerza,
Na młodego go obróci rycerza.
30.
Uyrzał się sam w niem y swoie ubiory,
Uyrzał perfumy, uyrzał włos trafiony80.
Y płaszcz w pieszczone złotem szyty wzory.
Miecz podle81 niego leżał porzucony,
Tylko też leżał, bo trudno do sfory82
Miał iść miecz męski, doświadczony boiem,
Z miękkiem ubiorem y z niewieściem stroiem.
31.
Po długiem spaniu przydzie83 k’sobie84 zasię85,
Tak y on teraz widzi, iako żyie,
Y z gniewu patrzyć86 sam nie może na się.
Wstydliwe oczy wszystko87 w ziemię kryie,
Patrzyli88? patrzy w stronę89, albo za się90;
Wlazłby y w ogień, żeby go nie znano,
Y w ziemię, by go tylko nie widziano.
32.
Woyna Europy przeciwko Azyey91:
Kto sławy pragnie, kto wiarę miłuie,
Przeciw pogaństwu bieży do Syryey92.
Ciebie za światem kąt mały hamuie
Próżnującego, o synu Zophiey93.
Wszystek się ściąga świat do Palestyny,
A ty co? lichey rycerzu dziewczyny!
33.
Y ono pierwsze opanował męstwo?
Ciebie y Hetman y woysko tęskliwe
Y szczęście czeka y samo zwycięstwo.
Niech Bogu zmierzłe95 ołtarze brzydliwe
Machometowe y pogańskie księstwo
Od twego miecza padnie dokończone,
Po części przedtem przez cię nachylone96».
34.
Długo się sobie młodzieńczyk dziwował
Y dotkliwemi przerażony słowy,
Wstydem rumiane iagody97 farbował.
Skoro wstyd spłonął, z gniewu zapał nowy
Na twarz surową dopiero wstępował;
Zdrapał na sobie nieprzystoyne (taki
Gniew go beł98 uiął) swey niewoley znaki.
35.
Labiryntami — ukwapliwy100 bieżał.
A wtem Armida wyszedszy, uyrzała,
Że stróż u bramy iuż zabity leżał.
Tak się zarazem w on czas domyślała,
Że iey kochany z ogroda101 wybieżał.
Potem obaczy (o niewymówiony
Żalu!) a on wciąż bieży zapędzony.
36.
Ale nie mogła od żalu wielkiego
Wymówić dobrze, y słowo musiało
Wrócić się nazad do serca smutnego.
Widzi, że iuż coś więtszą103 siłę miało,
Niż iey nauki, co iey y miłego,
Y iey pociechy wydzierało gwałtem104,
Lecz go przedsię chce wściągnąć105 iakiem kształtem106.
37.
Thessalska wiedma107 y krzyże kryśliła,
Stanowić koła słoneczne umiała,
Umarłe z grobów częstokroć budziła;
A teraz darmo piekła zaklinała,
Darmo wróżyła, darmo się siliła.
Potem chce spatrzyć108 — iż klątwa nie może —
Ieśli co gładkość pokorna pomoże.
38.
Twóy umysł? gdzie się twa sława podziała?
Ta — gdziekolwiek wzrok obracała hardy,
Swe miłośniki wszędzie kierowała.
Tak beła110 pyszna y tak pełna wzgardy,
Że w samey sobie tylko się kochała;
Chciała, żeby ią miłowali wszyscy,
Lecz wszystkich przedsię miała w nienawiści.
39.
Który nią gardzi, goni w onem czesie112;
Y samę przez się gładkość znieważoną,
We łzy ubraną nagle za niem niesie
Bieży y nogę — nieboga — pieszczoną
Stawia po skale, po śniegu, po lesie;
Wrzask, miasto113 posła, przed sobą śle w biegu,
Ale go ledwie dościgła u brzegu.
40.
Drugiey odbiegasz, hamuy rącze nogi;
Wróć tamtę, albo weź tę, albo obie
Zabiy zarazem okrutniku srogi!
Przynamniey słowo niech idzie ku tobie.
Przynamniey słowu nie zabraniay drogi,
Bo całowanie darmo pewnie niosę;
Inszey ie choway! Czy nic nie uproszę?»
41.
A wtem nadbiegła smętna, upłakana,
Żałosna barzo, ale się żałością
Nic nie zmieniła gładkość niezrównana.
Potem nań — milcząc — patrzała z pilnością,
Lub zamyślona, lubo zagniewana;
On, ieśli na nię patrzy — wzrok leniwy
Y przymuszony y zdał się wstydliwy.
42.
Przy iakiey zacney biesiedzie116 rozczyna117,
Wprzód cichem głosem drużynę zwiedzioną
Do harmoniey118 gotować poczyna:
Tak y ta, choć tak beła119 utrapioną120,
Zdrad y fortelów swych nie zapomina;
Wprzód wzdycha, bo tak snadniey121 sobie tuszy122
Wycisnąć swóy głos w przychęconey123 duszy.
43.
Iako przyiaciel przyiaciela prosi.
Beło124 to kiedyś, żem ci beła miła,
Czegoć125 dziś pamięć urazę przynosi.
Więc nieprzyiaciel, kiedy miły siła126,
Słuchay, bo y ten czasem się uprosi;
A możesz mi to, czego chcę, darować
Y po staremu gniewy swe zachować.
44.
Stąd czuiesz — smaku zażyway swoiego,
Zdrów się ciesz; znam się, y iam beła128 taką,
Nienawidziałam129 narodu twoiego,
Ciebie samego! Czyniłam wszelaką
Pilność o skazie rodzaiu waszego;
Poimałam130 cię, zawiodłam cię ieszcze
Daleko boiów, w dziwne iakieś mieysce.
45.
Y krzywdę kładziesz, żem cię do miłości
Chytrze na swoię zwabiła urodę;
Oszukanie to, wielkie to chytrości:
Dać sobie zebrać panieństwa iagodę,
Uczynić kogo panem swey gładkości
Y — nie iednemu131 odmowną132 dawnemu
Miłośnikowi — darować nowemu.
46.
Słusznie od ciebie cierpię to karanie.
Że oto moie opuszczasz krainy,
W którycheś przedtem takie miał kochanie.
Iedź, nie wściągam cię, masz swoie przyczyny,
Spiesz się na wiary naszey zepsowanie.
Co mówię, naszey? Ciebie, ach! nieboga,
Ciebie, ach! mieć chcę samego za Boga.
47.
Y nieprzyiaciel daie: żebym z tobą
Iść mogła. Zbóyca nie puszcza zdobyczy.
Zwyciężca więźnia zawżdy wiedzie z sobą.
Niechay mię woysko widzi, niech tę liczy
Iednę między twą sławą y ozdobą,
Żeś swą fortelną oszukał złośnicę,
Skazuiąc palcem podłą niewolnicę.
48.
Y pogardzone trafić133 włosy swoie?
Niechay się skwitną134, niech będą przystoyne135
Y niewolnicy należące stroie:
Za tę za tobą póydę między zbroyne,
Gdzie naygoręcsze136 będą wrzały boie.
Mam moc, mam serce, końbym137 ci trzymała,
Albobym oszczep za tobą dźwigała,
49.
Sama się stała na twoię139 obronę:
Żebym tak przed swem stanąwszy rycerzem,
Z piersi mu nagich czyniła zasłonę,
Może być, żeby cofnął się z koncerzem140
Twóy nieprzyiaciel y nie bił w tę stronę
Y nie sięgał cię przez mię, lub z litości,
Lub zaniedbaney folguiąc gładkości141.
50.
Gładkość, co skutku nie czyni żadnego!...»
Ieszcze coś mówić utrapiona chciała,
Ale nie mogła od płaczu wielkiego.
To ręki, to mu do płaszcza sięgała,
Ale go nazbyt nalazła twardego;
Uparł się zgoła, łzy z siebie nie puści,
A miłości zaś wewnątrz w się nie wpuści.
51.
Bo rozum serca z baczeniem142 pilnuie;
Ale się litość na iey mieysce wdziera.
Co pospolicie z miłością spółkuie —
Y tak go rusza, że ledwie odpiera143
Płaczowi y łzy z trudnością hamuie;
Ale ią144 przedsię145 — iako może — kryie
Y ukazuie, że go nie pożyie146.
52.
Wziąłbym cię z sobą, iako prosisz, w drogę,
Ale to trudna148; ty darmo nie boley,
A weź odemnie życzliwą przestrogę.
Ia się nie gniewam, tyś też nie w niewoley,
Nieprzyiaciółką zwać cię też nie mogę.
Prawda, żeś miary chować nie umiała
Y w nienawiści y gdyś miłowała.
53.
Płeć, wiara, młodość y insze pokusy
Wymawiaią cię; wielkie to są względy,
Y miłość przy tem, co każdego ruszy.
To precz149, ia w szczęściu y w nieszczęściu, wszędy
Chcę twoię pamięć w sercu mieć y w duszy;
Twoiem rycerzem będę z każdey miary,
Okrom150 azyiskiey woyny, okrom wiary.
54.
Nie wspominaymy, niech iuż będzie po niey;
Niech tu, za morzem, zakopana w ziemi
Za mną na on świat nie czyni pogoniey;
Niechay Europa — ze dwiema drugiemi
Częściami — nie wie y nie słyszy o niey.
Ty też na gładkość swoię miey baczenie,
Na stan królewski y na urodzenie.
55.
Iść ze mną; widzisz, że moi wodzowie
Zakazuią mi. Niechay ci się wodzi
Wszystko po myśli, y szczęście y zdrowie».
Armida widząc, że nad nią przewodzi,
Y że się nie dał nachylić iey mowie;
Krzywo pogląda, iakoby się wściekła,
Y do łaiania potem się uciekła:
56.
Nie z akcyiskiey krwie151 iesteś urodzony:
Tygrys152 cię mlekiem hirkańska karmiła,
Z Kaukazu iesteś zimnego spłodzony!
Żem do iednego w niem nie obaczyła
Znaku ludzkości, że to nie zmiękczony;
Nie zmienił barwy, nie westchnął y razu,
Łzy nie upuścił, podobny żelazu!
57.
Moiem się zowie, a tu mię opuszcza
Y iako złemu nieprzyiacielowi
Dobry zwycięzca — urazy odpuszcza!
Iakoć podobny Xenokratesowi153.
Czystey miłości teraz nie przypuszcza;
Więc piorunami w kościoły strzelacie
Mocni bogowie, a takich miiacie!
58.
Łzami, prośbami, serdeczną żałobą.
Ale nie długo cień y moię duszę.
O okrutniku, będziesz miał za sobą.
Gdziekolwiek stąpisz, wszędzie sobie tuszę
Iść — nowa iędza — z wężami154 za tobą;
A ieśli skryte nie wpadniesz na skały,
Y Bóg chce, że się do swych wrócisz cały —
59.
Przypłacisz mi tey srogości — zginieniem,
Y umieraiąc z wielkiemi mękami,
Nieraz zawołasz Armidy imieniem».
Tu się zatchnęła y zalana łzami
Nie mogła więcey mówić, a strumieniem
Zimny pot z niey ciekł y pozbywszy mocy
Padła na ziemię y zawarła155 oczy.
60.
Stawiły156, anić157 pociechy życzyły;
Patrz teraz, ach patrz, Armido niebogo,
Iako żałosny łzy leie twóy miły!
O, iakobyś to zapłaciła drogo,
Kiedybyś158 mogła słyszeć, z iakiey siły
Wzdycha; ano cię y teraz z swey łodzi
Zdaleka159 żegna y niechcąc160 uchodzi.
61.
Tak iey na poły umarłey odiedzie?
Tu go żal rusza, tu go zaś ostremi
Mus nieuchronny osękami wiedzie.
Próżno! bo włosy Zephiry lekkiemi
Swe napełniwszy, Przewoźniczka iedzie.
Lecą przez morze wiatru pełne żagle,
On patrzy na brzeg, brzeg się kryie nagle.
62.
Po pustem brzegu w koło obracała.
«Y takci iechał, y tak — prawi — chutny161
Uciekł, choć widział, kiedym omdlewała!
By wżdy162 beł163 trochę poczekał okrutny,
Y ratował mię, kiedym umierała.
A ia go przedsię164 szalona miłuię?
Y patrzę za niem y brzegu pilnuię?
63.
Sposobu szukać; póydę za niem śladem,
Naydę go w piekle, naydę go skrytego
Naygłębiey w ziemi (z takim mówi iadem).
Wydrę mu serce y ćwiertowanego
Powieszę w polu; niech będzie przykładem
Inszem165 okrutnem. Będę się srożyła
Nad niem!... Co plotę? rozumem straciła166?
64.
Kiedyś go miała u siebie w więzieniu;
Teraz iuż nie wczas, iuż go trudno pożyć167!
Hamuy się w gniewie, hamuy w utrapieniu.
Bądź co bądź, ia chcę dowcipu przyłożyć,
Chcę się poczuwać w moiem obelżeniu.
Twoia to krzywda, gładkości wzgardzona,
Ty się tego mści168, żeś tak znieważona.
65.
Zbawi, dam mu swą gładkość y urodę.
Wżdyć którego z mych dawnych sług ochota
Ruszy do pomsty, a ia nie zawiodę:
Swoie królestwo y gromadę złota
Y samę169 siebie dam mu za nagrodę.
Ieślim niegodna kupna z tem towarem,
Próżnem iest gładkość przyrodzenia darem.
66.
Y tego mi żal, żem wielką królową,
Y tego, żem się kiedy urodziła,
Y by nie170 pomsta, umrzećiem gotową171».
Coś więcey ieszcze, kiedy odchodziła,
Mówiła — z gniewu rozerwaną mową.
Tak szła od brzegu, a twarz iey pałała;
Krzywo patrzała, warkocze targała.
67.
Ćmy duchów od172 niey przyzwane leciały,
Słońce pobladło, nieba się w obłoki
Y w chmury w oka mrugnieniu ubrały.
Wiatry szalone górom tłukły boki,
Ziemia się trzęsła, a piekła ryczały;
Gdzieś poyrzał, wszędzie różne beły słuchy173,
Szumy, szczekania, gwizdy, zawieruchy.
68.
Ledwie przeyrzane, obeszły na koło174:
Dnia ledwie co znać, mdlało przyrodzenie175,
Wielki planeta iasne zakrył czoło.
Nakoniec176 dzień szczedł177 y słońce promienie
Swe ukazało, ale nie wesoło.
Iuż więcey zamku nie widać pysznego,
Znaku go nawet nie naydzie żadnego.
69.
Od słońca, albo od wiatru znikaią;
Iako chorego śpiącego — figury,
Skoro się ocknie, zaraz odbiegaią.
Tak pałac znika, a same z natury
Sprawione skały y góry zostaią.
Ona też zatem na zwykły wóz siadła,
Y przez powietrze ku niebu przepadła.
70.
Hardemi koły178 obłoki deptała
Y z nieznanemi brzegi mieszkańcami
Antarktykowi podległe miiała.
Alcydowemi poszła nad słupami
Y u Hiszpanów odpocząć nie chciała
Y u Murzynów, ale poszła biegiem
Daley, aż beła nad syryiskiem brzegiem.
71.
Y kray oyczysty miia ulubiony,
A na niepłodny brzeg dyszlem kieruie,
Gdzie beł iey zamek wodą otoczony.
Tam przyiecbawszy, sługi odprawuie,
Panny od siebie odsyła na strony;
Osobno mieszka: to kwoli179 wstydowi,
Ale wstyd prętko180 ustąpił gniewowi.
72.
Niż król egipski siły ruszy swoie,
Skuszę fortelów, wezmę szaty nowe,
Miecz, zbroyę, saydak y żołnierskie stroie.
Co naymocnieysze pobudzę, y owe
Obrócę na to wszystkie sztuki moie.
O nic, bylem się zemściła, nie stoię181,
Obmów, osławy, żadney się nie boię.
73.
Wszystko to sprawa mego opiekuna:
On płeć mdłą w drogę daleką wyprawił,
On ze mnie naprzód uczynił bieguna182.
On w śmiałość, on mię w bespieczeństwo wprawił,
Ieśli inaczey — godnabym pioruna.
Przeto183 czynięli184 co nieprzystoynego,
Wszystko to z stryia przyczyny moiego».
74.
Koszty y wielkie wydatki czyniła:
Na pacholęta, na panny służebne,
Na dwór swóy barwy186 kosztowne robiła.
Y wziąwszy z sobą rynsztunki potrzebne,
W drogę się z domu zaraz wyprawiła.
We dnie y w nocy nie odpoczywała,
Aż do bogatey Gazy przyiechała.
Koniec pieśni szesnastey.
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- dzierżyć się (starop.) — trzymać się. [przypis edytorski] ↩
- do umoru (starop.) — [na umór; do ostatecznych granic] por. „śmiać się do zdechu”. [przypis redakcyjny] ↩
- nieubłagany (starop.) — dziś popr. forma imiesłowu przysłówkowego współcz.: nie ulegając błaganiom. [przypis edytorski] ↩
- wiedma (starop.) — wiedźma. [przypis edytorski] ↩
- zepsowała (starop. forma) — dziś popr.: zepsuła. [przypis edytorski] ↩
- beli (...) postawili (starop. forma) — byli postawili; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: postawili wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- czarci (starop. forma) — czarty; diabły. [przypis edytorski] ↩
- tylko nie (starop.) — mało, o mało że. [przypis redakcyjny] ↩
- wydrożono (starop.) — (było) wydrążone, wyrzeźbiony. [przypis redakcyjny] ↩
- kęs (starop.) — trochę. [przypis edytorski] ↩
- Iole — córka Euryta, króla Ojchalii, branka Heraklesa. Poeta mylnie zamiast Omfali wprowadza tu Iole. [przypis redakcyjny] ↩
- bałwany (starop.) — bałwanami; falami. [przypis edytorski] ↩
- Lewkata — wyspa Leukas albo Leukadia na Morzu Jońskim, połączona wąskim międzymorzem z Akarnanią. [przypis redakcyjny] ↩
- godzić za kim (starop.) — dążyć za kim; podążać za kim. [przypis edytorski] ↩
- Meander — rzeka w Azji Mniejszej; wpada do Morza Ikaryjskiego nieopodal Miletu; słynna z nader krętego biegu. [przypis redakcyjny] ↩
- rozwięzując (starop. forma) — dziś: rozwiązując. [przypis edytorski] ↩
- ścieszka (starop. forma ort.) — dziś popr.: ścieżka. [przypis edytorski] ↩
- misterstwo (starop.) — mistrzostwo; rzemiosło. [przypis edytorski] ↩
- sprawuje (starop.) — sprawia; czyni. [przypis edytorski] ↩
- ktemu a. k’temu (starop.) — ku temu; do tego; tu: w dodatku. [przypis edytorski] ↩
- wiedma (starop.) — wiedźma. [przypis edytorski] ↩
- dawa (starop. forma) — dziś popr. 3.os.lp cz.teraźn.: daje. [przypis edytorski] ↩
- wyńdzie (starop. forma) — wyjdzie; tu: przejrzeje. [przypis edytorski] ↩
- dostawać się (starop.) — tu: dojrzewać. [przypis edytorski] ↩
- rózga (starop.) — tu: gałązka. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- różą (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: różę. [przypis edytorski] ↩
- przyście (starop.) — przyjście. [przypis edytorski] ↩
- rozwiniony (starop.) — rozwinięty. [przypis edytorski] ↩
- nie godzi się (starop.) — tu: nie nadaje się (na wieńce). [przypis edytorski] ↩
- kcie (starop.) — kwitnie. [przypis redakcyjny] ↩
- zbywać czego (starop.) — tracić co; pozbywać się czego. [przypis edytorski] ↩
- różą (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: różę. [przypis edytorski] ↩
- pożądny (starop.) — pożądany, upragniony. [przypis redakcyjny] ↩
- upłynąć (starop.) — tu: przeminąć. [przypis edytorski] ↩
- pożądny (starop.) — tu: pożądany; upragniony. [przypis edytorski] ↩
- wzgardzać co (starop.) — dziś: wzgardzać czym; wszystkie roskoszy rycerze wzgardzają: rycerze wzgardzają wszystkimi rozkoszami. [przypis redakcyjny] ↩
- wtem (starop.) — w tym czasie. [przypis edytorski] ↩
- gęstemi między gałęziami (starop.) — szyk przestawny; inaczej: między gęstymi gałęziami. [przypis edytorski] ↩
- ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, prędki, pospieszny. [przypis edytorski] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — dziś popr.: na ostatek; w końcu. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- wszystko (starop.) — ciągle, bez ustanku. [przypis redakcyjny] ↩
- nędznik (starop.) — [tu:] nieszczęśnik. [przypis redakcyjny] ↩
- wczas (starop.) — wypoczynek. [przypis edytorski] ↩
- broić (starop.) — dokazywać; szaleć, wściekać się. [przypis edytorski] ↩
- trefny (starop.) — wyszukany, kunsztowny. [przypis edytorski] ↩
- rynsztunek — całość uzbrojenia i wyposażenia rycerza, żołnierza itp. [przypis edytorski] ↩
- wierciadło (starop.) — zwierciadło. [przypis redakcyjny] ↩
- zdawna (starop. forma ort.) — z dawna; od dawna. [przypis edytorski] ↩
- we śkle (starop. forma) — w szkle. [przypis edytorski] ↩
- władzey (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (z) władzy. [przypis edytorski] ↩
- niewolej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (z) niewoli. [przypis edytorski] ↩
- wierciadło (starop.) — zwierciadło. [przypis redakcyjny] ↩
- wżdy (starop.) — przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski] ↩
- nadobny (starop.) — ładny. [przypis edytorski] ↩
- wierciadło (starop.) — zwierciadło. [przypis redakcyjny] ↩
- samy (starop.) — same (nieba). [przypis edytorski] ↩
- wzrzęda (starop.) — przesadne zajmowanie się czymś. [przypis redakcyjny] ↩
- postawa (starop.) — [tu:] osnowa tkacka. [przypis redakcyjny] ↩
- nieszczyry (starop. forma) — dziś popr.: nieszczery. [przypis edytorski] ↩
- prętki (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędki. [przypis edytorski] ↩
- jednanie (starop.) — pojednanie. [przypis edytorski] ↩
- mkły (starop.) — szybki. [przypis redakcyjny] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- wyszedszy (starop. forma) — dziś: wyszedłszy. [przypis edytorski] ↩
- zawarty (starop.) — zamknięty. [przypis edytorski] ↩
- piędzią wyniść (starop.) — wyjść na piędź; wyjść na krok. [przypis edytorski] ↩
- wczasy (starop.) — wypoczynek. [przypis edytorski] ↩
- samo dwoje (starop. forma) — dziś: sami dwoje. [przypis edytorski] ↩
- obadwa (starop. forma) — dziś: obydwaj. [przypis edytorski] ↩
- wygrawał (starop. forma) — wygrywał. [przypis edytorski] ↩
- stady (starop. forma) — (między) stadami. [przypis edytorski] ↩
- obrada (starop.) — radość. [przypis redakcyjny] ↩
- on (starop.) — ten. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- gore (starop.) — dziś 3.os.lp: pali się, płonie; gorze. [przypis edytorski] ↩
- wczas (starop.) — wypoczynek, wygoda. [przypis edytorski] ↩
- trafiony (starop.) — trefiony; tj. ufryzowany, wykwintnie ułożony. [przypis edytorski] ↩
- podle (starop.) — obok. [przypis edytorski] ↩
- iść do sfory (starop. konstrukcja) — [pasować] do maści; zgadzać się. [przypis redakcyjny] ↩
- przydzie (starop. forma) — dziś popr.: przyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- k’sobie (starop. forma) — ku sobie; do siebie; przyjść k’sobie: dojść do siebie. [przypis edytorski] ↩
- zasię a. zasie (starop.) — więc, zatem. [przypis edytorski] ↩
- patrzyć (starop. forma) — dziś: patrzeć. [przypis edytorski] ↩
- wszystko (starop.) — ciągle, bez ustanku. [przypis redakcyjny] ↩
- patrzyli (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy patrzy. [przypis edytorski] ↩
- w stronę (starop.) — w bok. [przypis edytorski] ↩
- za się (starop.) — za siebie; w tył. [przypis edytorski] ↩
- Azjej (starop. forma) — (przeciwko) Azji. [przypis edytorski] ↩
- Syrjej (starop. forma) — (do) Syrii. [przypis edytorski] ↩
- Zophiej (starop. forma) — Zofiej; dziś: Zofii. [przypis edytorski] ↩
- ono (starop.) — to, owo. [przypis edytorski] ↩
- zmierzły (starop.) — obrzydły. [przypis edytorski] ↩
- nachylony (starop.) — tu: podupadły; nadwątlony. [przypis edytorski] ↩
- jagody (starop.) — policzki, twarz. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- ścieszka (starop. forma ort.) — dziś popr.: ścieżka. [przypis edytorski] ↩
- ukwapliwy (starop.) — skwapliwy; pospiesznie działający. [przypis edytorski] ↩
- ogroda (starop. forma) — dziś D.lp: (z) ogrodu. [przypis edytorski] ↩
- mało (starop.) — trochę; postój mało: poczekaj chwilę. [przypis edytorski] ↩
- więtszy (starop.) — większy. [przypis edytorski] ↩
- gwałtem (starop.) — gwałtownie, siłą; nagle. [przypis edytorski] ↩
- wściągnąć (starop.) — powściągnąć, powstrzymać. [przypis edytorski] ↩
- jakiem kształtem (starop.) — jakimś sposobem. [przypis edytorski] ↩
- wiedma (starop.) — wiedźma. [przypis edytorski] ↩
- spatrzyć (starop.) — spróbować, zmierzyć się z kim; spatrzyć, jeśli: spróbować, czy. [przypis redakcyjny] ↩
- on (starop. forma) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- widząc się wzgardzoną (starop. konstrukcja) — widząc (postrzegając), że jest wzgardzona (że nią wzgardzono). [przypis edytorski] ↩
- w onem czesie (starop. forma) — w tym czasie, wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- miasto (starop.) — zamiast; w miejsce. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; tj. mówi. [przypis edytorski] ↩
- niźli (starop.) — tu: zanim. [przypis edytorski] ↩
- biesiedzie (starop. forma) — (przy) biesiadzie. [przypis edytorski] ↩
- rozczynać (starop.) — rozpoczynać. [przypis edytorski] ↩
- harmoniej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (do) harmonii. [przypis edytorski] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- utrapioną była (starop. forma) — daw. konstrukcja z N.; dziś z M.: utrapiona była. [przypis edytorski] ↩
- snadniej (starop.) — łatwiej. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć sobie (starop.) — mieć nadzieję, spodziewać się. [przypis edytorski] ↩
- przychęcony (starop.) — zwabiony, znęcony. [przypis redakcyjny] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- czegoć (...) przynosi (starop. konstrukcja) — skrót od: czego ci przynosi (pamięć urazę). [przypis edytorski] ↩
- nieprzyjaciel kiedy miły siła (starop.) — (rym) zam. siłuje; nalega, napiera się. [przypis redakcyjny] ↩
- brzydziszli się (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy się brzydzisz. [przypis edytorski] ↩
- i jam beła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: i ja byłam. [przypis edytorski] ↩
- nienawidziałam (starop. forma) — dziś: nienawidziłam. [przypis edytorski] ↩
- poimać (starop. forma) — pojmać. [przypis edytorski] ↩
- nie jednemu (starop. forma ort.) — dziś popr.: niejednemu. [przypis edytorski] ↩
- odmowny komu (starop.) — tu: odmówiony komu. [przypis edytorski] ↩
- trafić (starop.) — trefić; układać, czesać, fryzować. [przypis edytorski] ↩
- skwitnąć (starop.) — [zwikłać, splątać się]; włosy (...) niechaj się skwitną: niech się zrosną, skudłają. [przypis redakcyjny] ↩
- przystojny (starop.) — tu: właściwy komuś; taki, jaki komuś przystoi. [przypis edytorski] ↩
- najgoręcsze (starop. forma) — dziś: najgorętsze. [przypis edytorski] ↩
- końbym ci trzymała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: trzymałabym ci konia. [przypis edytorski] ↩
- albobym puklerzem (...) się stała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: albo stałabym się puklerzem (tj. tarczą). [przypis edytorski] ↩
- twoję (starop. forma) — dziś popr. B.lp r.ż.: (na) twoją. [przypis edytorski] ↩
- koncerz (z tur. kandżar) — jednoręczna broń biała, rodzaj długiego miecza (o dł. 150–180 cm), z prostą głownią o graniastym przekroju trójkątnym a. czworokątnym. [przypis edytorski] ↩
- gładkość (starop.) — uroda. [przypis edytorski] ↩
- baczenie (starop.) — uwaga, rozwaga; z baczeniem: rozważnie, czujnie. [przypis edytorski] ↩
- odpierać czemu (starop.) — opierać się czemu; odpierać płaczowi: powstrzymywać się do płaczu. [przypis redakcyjny] ↩
- ją (...) kryje — tu: kryje litość. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, jednak, a jednak. [przypis edytorski] ↩
- pożyć kogo (starop.) — pokonać, zwyciężyć kogo. [przypis edytorski] ↩
- być na wolej (starop.) — na wolności; być wolnym; tu: pozostawać bez zobowiązań. [przypis edytorski] ↩
- trudna, to trudna (starop.) — to trudna rzecz; dziś: to trudne. [przypis edytorski] ↩
- precz, to precz (starop.) — pomińmy to, nie mówmy o tym. [przypis redakcyjny] ↩
- okrom czego (starop.) — poza czym; wyłączając co. [przypis edytorski] ↩
- akcyjska krew — potomek Akcjusza, rzekomego protoplasty rodu książąt Esteńskich. [przypis redakcyjny] ↩
- tygrys (starop.) — [daw.] r.ż.; [dziś: ten tygrys, r.m.; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- Ksenokrates — filozof grecki, słynny z surowej moralności, um. r. 314 po Chr. [przypis redakcyjny] ↩
- jędza z wężami — Erynia, jedna z bogiń zemsty. [przypis edytorski] ↩
- zawrzeć (starop.) — zamknąć. [przypis edytorski] ↩
- niebać się srogo stawiły (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; znaczenie: nieba ci się przedstawiły jako srogie (w srogiej postaci). [przypis edytorski] ↩
- anić pociechy życzyły (starop. forma) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; znaczenie: ani życzyły ci pociechy; wcale nie życzyły ci pociechy. [przypis edytorski] ↩
- kiedybyś (starop.) — tu: gdybyś. [przypis edytorski] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — dziś popr.: z daleka. [przypis edytorski] ↩
- niechcąc (starop. forma ort.) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski] ↩
- chutny (starop.) — chętny, ochotny. [przypis edytorski] ↩
- wżdy (starop.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
- beł poczekał (starop. forma) — był poczekał; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: poczekał wcześniej, uprzednio itp. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, jednak, a jednak. [przypis edytorski] ↩
- będzie przykładem inszem (starop.) — będzie przykładem dla innych. [przypis edytorski] ↩
- rozumem straciła (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: (czy) straciłam rozum. [przypis edytorski] ↩
- pożyć (starop.) — pokonać, zwyciężyć. [przypis edytorski] ↩
- mści (starop. forma) — mścij. [przypis edytorski] ↩
- samę (starop.) — dziś B.lp r.ż.: samą. [przypis edytorski] ↩
- by nie (starop.) — tu: gdyby nie. [przypis edytorski] ↩
- umrzećiem gotową (starop.) — skrót, konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; dziś: umrzeć jestem gotowa. [przypis edytorski] ↩
- od kogo (starop.) — przez kogo; od niey przyzwane: przez nią przyzwane. [przypis edytorski] ↩
- słuchy (starop.) — tu: odgłosy. [przypis edytorski] ↩
- na koło (starop. forma ort.) — wkoło, wokoło, naokoło. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenie (starop.) — natura. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- szczednąć (starop.) — sczeznąć, tj. umrzeć, skonać; szczedł dzień: przeminął dzień. [przypis edytorski] ↩
- koły (starop. forma) — dziś popr. N.lm: kołami. [przypis edytorski] ↩
- kwoli czemu a. gwoli czemu (starop.) — dla czego, z powodu czego. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma) — dziś popr.: prędko; szybko. [przypis edytorski] ↩
- stać o co (starop.) — dbać o co. [przypis edytorski] ↩
- biegun (starop.) — włóczęga, tułacz. [przypis redakcyjny] ↩
- przeto (starop.) — więc, zatem. [przypis edytorski] ↩
- czynięli co nieprzystojnego (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli czynię coś nieprzystojnego (tj. nieodpowiedniego, niewłaściwego). [przypis edytorski] ↩
- zawarzeć (starop.) — postanowić. [przypis redakcyjny] ↩
- barwa (starop.) — sukno, mundur. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.