Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń siedmnasta
Argument
Potem ie przeciw Chrześcianom wiedzie.
Na Rynaldzie się Armida gotuie
Pomścić, y z ludem swem na popis iedzie
Y sama siebie przed królem ślubuie —
Dać za nagrodę — na wielkiey biesiedzie.
On wtem zbroię brał, na którey wyryte
Widział swych przodków dzieła znamienite.
1.
Iest na gościńcu tuż przy Palestynie,
Ku Damiacie, a ma niezmierzone,
Przyległe piasku suchego pustynie,
Które tak wichry mieszaią szalone,
Iako wiatr — morze, y często tam ginie
Nie ieden pielgrzym, zasuty1 piaskami
Y pogrzebiony wielkiemi zaspami.
2.
Od dawnych czasów wydartą Turkowi.
A iż na woynę przyszłą (co się tycze
Bliskości) beła2 sposobna królowi —
Memphim swey dawney odbieżał stolice,
Y tu ią przeniósł, y teraz ludowi
Wszystkiemu z państw swych kazał się tam ściągnąć,
Chcąc w pole prętko na woynę wyciągnąć.
3.
Iowiszowego powiedz córko rodu3,
Iakie egipski w ten czas król miał siły,
Iaka moc beła którego narodu,
Kiedy się woyska do kupy schodziły
Z południa y od ostatniego wschodu.
Ty sama, Panno, roty y hetmany,
Y możesz świat w pół mianować zebrany.
4.
Egipt wyłamał, wiarę odmieniwszy;
Ieden się z rodu Machometowego
Panem uczynił, dwór tam założywszy:
Kalif nazwany; potem od pierwszego
Każdy król, pierwsze imię swe złożywszy,
Kalif się zowie: tak Pharaonowie,
Tak szli porządkiem Ptolomeuszowie.
5.
Takiey możności, takiey beło ceny,
Że w się w Azyą y Libią kryło.
Od Marmaryki y płodney Cyreny,
Po brzeg syryiski potem zachodziło
Przeciw Nilowi, za klima Syeny5;
Ztąd6 się ciągnęło do pustyń piaszczystych,
Ztąd Euphratowych do wód przeźroczystych7.
6.
Bogate morze y brzegi pachnące,
Y za Morze się Czerwone ściągało,
Na wschód y kraie murzyńskie gorące.
Wielkie bogactwa, wielkie siły miało,
Lecz państwo przez się możne y kwitnące,
Możnieysze sam król czynił z każdey strony
W cnotach królewskich, w woynach wyćwiczony.
7.
Wygrawał9 często, często też przegrawał;
W nieszczęściu więtszy — tak twierdzili sami
Nieprzyiaciele — niż w szczęściu zostawał.
A kiedy się iuż wielkiemi pracami
Y laty stargał y w sile ustawał,
Odpasał szablę y zbroię położył,
Lecz żądzey10 władzey szerokiey nie złożył.
8.
Wspaniały w sercu y poważny w mowie.
Y monarchiey11 z wielu państw zebrany
Ciężar nie cięszki12 ieszcze iego głowie;
Z Afryką, w drobne rozdzieloną pany,
Na iego imię drżą mali królowie;
Dalecy mu się Indowie kłaniaią,
Ci lud na woynę, ci trybuty daią.
9.
Gdy woyska w pole wysyłał zebrane,
Bo go francuska potęga trapiła,
Y szczęście iemu dawno podeyrzane.
Tam też Armida przyszła y trafiła
Prawie14, gdy woysko miało być pisane15
W przestronem polu, kędy nad pięknemi
Łąkami — iezni miiali z pieszemi.
10.
Siedział, na który wchodzono stopniami.
Baldekin złoty, rozpięty na sznurze
Wisiał, drogiemi tkany iedwabiami;
Ten miał nad sobą, sam zaś beł w purpurze,
A drogi deptał złotogłów nogami16.
Z miękkiey bawełny zawóy wity w koło
Zdobił mu skronie y wesołe czoło.
11.
Włosy mu wielką powagę czyniły;
Śmiałość mu oczy wydawały żywe,
Które się laty18 nic nie odmieniły.
Lubo się ruszył, lub weyrzał — prawdziwe
Wszystkie postępki królewskie w niem były.
Fidyas pono Iowisza takiego
Uczynił, ale grom ciskaiącego.
12.
A drugi boku lewego pilnuie;
Tamten miecz trzyma u złotey głowice,
A ten urzędu znak, pieczęć piastuie.
Ieden królestwa wszystkie taiemnice,
Y pospolite sprawy odprawuie,
Drugi hetmani y woyskami rządzi
Y rządu strzeże y występne20 sądzi.
13.
Straż iego wierna, stali mu na oku;
Ci krom22 karacen23 y oszczepów, bronie
Krzywe nosili u iednego boku.
Tak w ten czas siedział na wysokiem tronie,
Wszystkiemu swemu woysku na widoku,
A roty24 wszystkie, kiedy go miiały,
Czołami biły, chorągwie schylały.
14.
Od czterech swoich wodzów prowadzony;
Dwu górny Egipt, a dwu wyprawował
Dolny, od Nilu płodnego sprawiony.
Ten w morze mułu naniósł y zgotował
Bez wielkiey pracey25 rodzayne26 zagony,
Gdy słońcem przesechł; o, iak tego siła
Iest wewnątrz, gdzie wprzód brzeg y woda była.
15.
W Aleksandryiskich równinach mieszkali,
Y pola słońcem spalone, brzegowi
Afrykańskiemu przyległe, orali.
Araspes — beło imię ich wodzowi,
A iako o niem wszyscy powiadali:
Nie mężny, ale fortelów beł pełny,
Y na woienne zasadki28 subtelny.
16.
Azyiskich, które na wschód się chyliły.
Ten w sobie żadney nie miał swey godności,
Ale go zacnem tytuły czyniły;
Ieszcze woiennych nie skusił31 przykrości,
Rane32 go trąby ieszcze nie budziły;
A teraz go czci pragnienie tak bodło,
Że go od wczasów33 na woynę wywiodło.
17.
Że woysko pola niezmierne okryło;
Rzekłbyś, że ich nic w państwie nie zostało,
Chocia z iednego miasta wychodziło,
Miasta, które się powiatom równało,
Takie, tak wielkie przestrzeństwo w niem było:
Kair wspominam, z którego wychodził
Lud ten, a Rampson ich wódz ie przywodził36.
18.
Blisko Egiptu obfite pszenice
Y wyżey, aż tam, gdzie z niebieską rosą
Nil spada na dół do morskiey granice38.
Egipscy ludzie szable tylko noszą
Y łuki, boby zbroie y przyłbice39
Nie udźwignęli, a w bogatem stroiu,
Chciwość do łupu, nie strach czynią w boiu.
19.
Mdli, nadzy ludzie z Alarkonem swoiem,
Którzy się przedtem długi czas żywili
Po pustych brzegach łupem y rozboiem.
Iuż lepsi króla sumarskiego41 byli,
Co za niemi szli, ale wstępnem boiem
Nic nie umieli. Król trypolski42 po niem
Szedł z swoiem ludem, dzielnem kręcąc koniem.
20.
Ludzie po królu trypolskiem miiaią,
Co nocorówniey43 podlegli życzliwey,
Zbytniego zimna y ciepła nie znaią.
Gdzie ambra roście, kędy wiecznożywey44
Nieśmiertelności Pheniksa45 widaią46,
Który na wonnem gniaździe47 (ieśli słuchy
O tem prawdziwe) ma grób y pieluchy.
21.
Ale broń mieli by49 Egiptczykowie,
Y tak ubrani y tak beli zbroyni.
Po nich szli zaraz lekcy Arabowie;
Ci miasta błędne — zawżdy niespokoyni —
Wloką za sobą, zawżdy pielgrzymowie:
Wzrost mały, cienkie białogłowskie głosy,
Twarz czarną maią, czarne długie włosy.
22.
Indiyskie trzciny w biegu z koni miecą51,
Które tak rącze, tak są nieścignione52,
Że lekkie wiatry ledwie prędzey lecą.
Pierwsze wiódł Syfax w szeregi sprawione,
Poślednie53 Aldyn miał pod swoią pieczą54,
Trzecie prowadził Albiadzar zbóyca,
Nie rycerz, ale raczey mężobóyca55.
23.
Mieszkańcy wysep obeszłych56 wodami,
Którzy na Morzu Arabskiem łowili
Konchy drogiemi bogate perłami.
Y czarni z niemi, którzy się rodzili
W lewo nad Wody Czerwoney brzegami
Tamtych Agrykalt, tych iest przełożonem
Ośmid, co każdem pogardza zakonem57.
24.
Z Meroe58 wyspy od Nilu sprawioney,
Y z Astrabory59 (iako się dziś zowie)
Na trzy królestwa, na dwie rozdzieloney
Wiary. Asimir y Kanar królowie
Wiedli ich, oba złey sekty mierzioney60
Machometowey, trzeci z żadney miary
Nie chciał iść z niemi, co beł naszey wiary.
25.
W łuki, w szyszaki, z kraiu dalekiego:
Ieden król z Ormus61, miasta pięknem łonem62
Perskiego morza w koło obeszłego;
Drugi z Boekan63, na wyspie64 przestronem65,
W łonie wielkiego przystępu morskiego,
Ale kiedy zaś morze wzad66 uchodzi,
Suchemi pielgrzym nogami przechodzi.
26.
Ustawnem płaczem swem nie utrzymała,
Która — lub padły, lub wstawały zorze,
Na twóy nieszczęsny odiazd narzekała:
«Takli68 — pry69 — wolisz na straszliwe morze,
Niż na mię patrzyć?! Czegom doczekała?
Że wolisz dźwigać brzemię cięszkiey70 zbroie71,
Niźli piastować małe dziecię swoie».
27.
Ale naymnieyszą chwałę miał z korony;
Większą z dzielności, bo między hetmany73
Nayprzednieyszemi mógł bydź położony.
Nakarmi pewnie boiu Chrześciiany74
Y da się iem znać. Lud wiedzie ćwiczony,
Zbroyny, który ma karwasze75 na ręku,
Szable u boku, buławy u łęku.
28.
Y szedł na popis Adrast76 srogi, który
Y karaceny y zbroie zaniechał77,
Ale miał kaftan z twardey smoczey skory.
Na wielkiem słoniu przed kalifą78 iechał,
Równy wierzchowi iakiey małey góry,
A lud prowadził, który z Ganga79 piie,
Y w dalekich się ludów morzu kryie.
29.
Kwiat piękney młodzi się popisowali80,
Którzy królewską służbą uwiązani,
Godne nagrody y żołd wielki brali.
Na dzielnych koniach, zbyt81 pięknie ubrani,
Pana swoiego szeregiem miiali;
Z światła, co z pięknych purpur wychodziło,
Y z zbróy złocistych niebo się świeciło.
30.
Który się często poiedynkiem biiał;
Mężny Hidraot82 z śmiałem Alarkonem,
Który na morzu długi czas rozbiiał;
Y Ormund dzielny z Tygranem ćwiczonem
W zwodzeniu bitew. Po tych zaraz miiał
Marbust arabski z Albraki83 obfitey,
Co z Arabiey84 imię wziął podbitey.
31.
Y z Arymonem Orynd okrutnikiem,
Armin y Brymart y z Aryodantem
Bastragor, co beł sławnem zapaśnikiem;
Furs, okruciciel86 koni z Mandrykantem
Y z Agrykaltem wielkiem naieźnikiem87;
Tyzafern88 pierwszy rycerz, iako o niem
Twierdzili, lub89 się pieszo bił, lub koniem.
32.
Który w młodości wiarę chrześciiańską
Porzucił, przedtem Klemens beł rzeczony,
Teraz Emiren, skoro wziął pogańską.
Wierny królowi y znał z każdey strony
Przeciwko sobie iego łaskę pańską.
Rycerz y hetman wielki y z dzielności,
Z serca, z rozumu y z umieiętności.
33.
Armida się z swem pocztem ukazała;
Y bohatyrka krótko ukasana,
Na złotem wozie saydaczna91 iechała.
Iey przyrodzona gładkość niezrównana
Tak się w iey twarzy z gniewem pomięszała92,
Że y surowość z oczu iey patrzyła,
Y groziła spół y grożąc wabiła.
34.
Bywa z Piropów93, a woźnica chwoszcze94 —
Uczenie dyszel kieruiąc wozowy,
Łogoszem95 spięte cztery iednoroszcze96.
Na stu pacholąt białe srebrogłowy
Y na stu panien beły, a potroszcze97
Złota w nie wtkano. Białe konie mieli,
Z łuki, z saydaki wszyscy, wszyscy w bieli.
35.
Idą iey ludzie, które wiódł z Syryey
Od Hidraota Aradyn naięty
Z wielkiego żołdu, rodem z Bithyniey98.
Iako gdy Phenix na złotych rospięty
Skrzydłach, swey leci do Ethyopiey;
Świat się dziwuie, ptastwa gęste w koło
Zalatuią go to w bok, to na czoło:
36.
Y iey urodzie y stroiom dziwował;
Y żaden nie beł tak wielkiey twardości,
Żeby się tam beł iey nie rozmiłował99.
A choć w gniewliwey beła surowości,
Każdyby ią beł sobie rad zhołdował.
Cóż? kiedy w śmiech twarz wesołą oblecze,
Kamienie miękczy — cóż serce człowiecze?!
37.
Kazał do siebie przyść100 Emirenowi.
Chcąc go hetmanem mieć woyska swoiego
Y generałem wszystkiemu ludowi.
Który — iuż wieszczek mieysca tak zacnego,
Niósł godne czoło temu urzędowi.
Cyrkassowie się zbroyni rozstąpili,
Y przez lud gęsty drogę mu czynili.
38.
A król do niego z poważną postawą:
«Ciebie — powiada — chcę mieć za hetmana,
Ty rządź tem woyskiem, ty właday buławą.
Iedź, wyzwól zaraz żydowskiego pana,
Idź mu na odsiecz, niech za twoią sprawą
Nieprzyiaciele padną porażeni,
Do ostatniego szczętu wyniszczeni».
39.
Na maiestacie królowi wielkiemu:
«Z niezwyciężoney — prawi — biorę ręki
Buławę, szczęściu ufaiąc twoiemu;
Y tuszę101, że krzywd przypłacą przezdzięki102
Nieprzyiaciele, państwu azyiskiemu103.
Przegraią, da Bóg! Co ieśli mię minie,
Z sławą Emiren, nie z sromotą104 zginie.
40.
(Czego nie tuszę) gniewliwi bogowie,
Niech się to wszystko na móy łeb obali.
Niech to zostanie tylko na mey głowie;
By ieno105 woysko zdrowo zachowali,
Niechay mię inszy106 pogrzebą107 wodzowie,
Niech tryumfalne będą, nie żałosne
Pompy». Wtem w trąby uderzono głośne.
41.
Wielki król z swemi wodzami pospołu,
Gdzie należnemi uczczeni mieyscami,
Siedli porządkiem u niższego stołu.
Iednych czcił mową, drugich potrawami,
Puściwszy wodze wesołemu czołu.
Armida zaraz z swą chytrością iedzie,
Przy dobrey myśli, przy oney biesiedzie109.
42.
Że na nią chciwe oczy obrócili
Y z swoich znaków zwyczaynych poznała,
Że wszyscy ogniów skrytych zachwycili110;
Udatnie z stołka swoiego wstawała,
Y szła przed króla, chcąc się w oney chwili
Udać za mężną111 y twarzą surową
Y nie swoiey płci, ale męską mową.
43.
O oyczyznę się y wiarę próbować112;
A co więc bywa między ludźmi mowa,
Że nie przystoi królowey woiować,
Y sceptrum, y miecz (u mnie to są słowa)
Iedneyże daią ręce. Kto królować
Chce, niechay zabaw królewskich użyie,
Y moia ręka, iako druga113 — biie.
44.
Do boiów y do woyny obróciła:
Iużem ia nieraz y o państwo twoie,
Y o wiarę się z Chrześciiany114 biła;
Y podobnoć kto powiadał, com w boie115
Dokazowała y com w nich czyniła;
Y wiesz, iakom ci wyprawiła w dary116
Więźnie117 przednieysze Chrystusowey wiary.
45.
W pewney utarczce y w pewney potrzebie;
Y do tych czasów byliby trzymani120
W wiecznem więzieniu podobno u ciebie;
Y tybyś teraz ani woyny, ani
Tych prac ponosił y nie trudził siebie,
By121 beł nie Rynald zdrayca, który moie
Na drodze pobił y wyzwolił swoie.
46.
Wspominaią go y spraw iego siła122.
Od tego takie odnoszę urazy,
A iam się dotąd ieszcze nie zemściła.
Y ta przyczyna, żem dla iego skazy123
Na tę się woynę do ciebie puściła.
W inszy124 czas powiem, iakom ukrzywdzona,
Teraz chcę pomsty za to, żem125 zelżona.
47.
Nie każda strzała darmo wylatuie,
Ale y Bóg sam przeciwko winnemu,
Z ukrzywdzonych rąk czasem ią prostuie.
Iednak kto zdraycy utnie łeb moiemu
Y który mi ią uciętą daruie —
Aczbymci128 sama rada się pomściła,
Będzie mi pomsta z iego ręki miła.
48.
Potka130 go słuszna odemnie131 nagroda:
Królestwo mu się w posagu dostanie,
Y jakakolwiek ta moia uroda.
Przysięgam na to, karz mię — mocny panie,
Ieśli nie strzymam132. Więcey mówić szkoda.
Przeto133, ieśli kto chce nań ważyć zdrowie,
We mnie korzysta134, niechay się ozowie135».
49.
Adrast w niey zaraz utopił wzrok chciwy:
«Uchoway Boże, abyś ty nań miała
Z tak piękney ręki pociągnąć cięciwy.
Nie godzien nawet, abyś nań zmierzała
Niebieskiem okiem — zdrayca niecnotliwy!
Odprawię ia to, mnie słusznie takowa
Pomsta należy, o piękna królowa.
50.
Iuż może prętkiey138 pewien bydź139 swey zguby».
Tak w ten czas mówił Adrast śmiały, ale
Nie mógł mu wytrwać Tyzafern tey chluby:
«A tyś kto?! — prawi140 — który tak zuchwale
Mówisz przy królu, przy nas, chłopie gruby141!
Milczą tu drudzy, choć mężnieyszy142. A ty
Tak się skoro143 wprzód wymykasz przed swaty».
51.
Y daremnych słów nierad puszczam z gęby,
Ale by nie tu, nie rzekłbyś tak śmiele,
Y po ziemibyś pewnie zbierał zęby».
Szli do gorszych słów, ale król na czele144
Ukazał z gniewu pomarszczone wręby145
Y kinął146 na nich. Potem rzekł Armidzie:
«Masz męskie serce przy panieńskim wstydzie;
52.
Oba urazy swoie darowali.
Y do tey pomsty od ciebie użyci,
Zgodnie swe siły na to obracali.
Y wy rycerze mężni, niepożyci147,
Lepiey żebyście te gniewy chowali
Na tego zdraycę». Oni wtem królowi
Y iey mówili, że beli148 gotowi.
53.
Ofiarowali swoie gotowości,
Ale y inszy150 przednieyszy151 wodzowie
Przysięgali się mścić152 iey zelżywości153.
Tak wiele mieczów przeciw iego głowie
Ostrzyła w ten czas mocą swey miłości.
Ale on skoro odbił się od brzegu,
W szczęśliwem kończył swoię drogę biegu.
54.
Którą się beła154 iadąc tam puściła,
Y tamże swóy sztyr155 obraca y wiedzie,
Y także łodzi, iako wprzód, szczęściła.
Młodzieńczyk patrzy na zimne Niedźwiedzie.
Widzi Arktura y gwiazd mnieyszych siła156
Y Oryona; czasem wzrok rzekami,
Czasem wielkiemi zabawia górami.
55.
Woyska, więc iakie którego narodu
Zwyczaie; owa tak długo iechali,
Aż słońce beło czwarty kroć u wschodu.
Iuż też mierzkało157 kiedy wysiadali,
Y kiedy na ląd szli z morskiego brodu.
Wtem Pani rzekła: «Czas wam do noclegu,
Na palestyńskiem iużeście tu brzegu».
56.
U niebieskiego zostawuie160 promu,
A sama z oczu tak iem nagle ginie,
Iako więc słowo przydzie wyrzec komu.
Iuż też noc beła, piaszczyste pustynie
Widzą, y to źle; lecz żadnego domu
Widzieć nie mogą, ani drogi znaku,
Nie znać ludzkiego, ni końskiego szlaku.
57.
Potem ku morzu obrócili tyły.
A gdy szli daley, blask zdaleka161 w oczy,
Y iasne iakieś promienie ie biły;
Które swem złotem światłem, ciemney nocy
Mrok oświecały y rzadki czyniły.
Idą tam, gdzie się światło ukazało.
Potem obaczą, co się tak błyszczało.
58.
Ku miesiącowi zbroię zawieszoną;
Y tak na zbroi, iako na szyszaku
Perły sadzone ręką nauczoną.
Widzą tamże tarcz wiszącą na haku,
W piękne obrazy wszędzie wydrożoną162;
A mąż szedziwy, co tego pilnował,
Skoro ich uyrzał, ku niem następował.
59.
Tak przyiaciela poznali dawnego.
Zaczem go oba chętnie pozdrowili
Y wzaiem beli164 witani od165 niego.
Wtem obróciwszy oczy w oney chwili,
Do bohatyra166 życzliwe młodego,
Tak począł. «Ciebie tak późney godziny
Czekam, a powiem — dla którey przyczyny167.
60.
Y com uczynił w twey własney potrzebie —
Ci wiedzą, którzy z mego rozkazania,
Przez wielki się bród pławili168 dla ciebie.
Słuchayże169 mych słów, różnych od śpiewania
Zdradliwych syren, a miey ie u siebie,
Póki cię inszy170 mową świętobliwą171
Nie naprowadzi na drogę prawdziwą.
61.
Między paniami sława ma mieszkanie,
Ale na wierzchu barzo172 przykrey skały,
Gdzie nie postoi nigdy próżnowanie.
Kogo roskoszy173 sprosne174 uwikłały,
Kto nie pracuie, ten iey nie dostanie.
A ty, będąc ptak wysokiego lotu,
Chcesz się niskiego w dole trzymać płotu?!
62.
Y siły do prac y serce gotowe;
Myśl ci wspaniałą, wysoką sprawiła,
Abyś szedł wzgórę175, przez śrzodki176 takowe;
Gniew w cię gorący y prętki177 włożyła,
Nie żebyś go miał na zwady domowe
Y na rosterki178 między swemi użyć,
Albo niem żądzey179 bezrozumney złużyć:
63.
Nieprzyiacioły potężniey woiował
Y żebyś, większą siłą opatrzony,
Chciwość y żądzą niezbedną180 hamował.
Przeto go obróć, na coć pozwolony181;
Niechby iem182 twóy wódz y starszy szafował.
Ten będzie wiedział, kiedy go popuścić,
Kiedy go wściągnąć, kiedy go nie puścić».
64.
A on się wstydził y wzrok na dół schylił,
Bo tak rozumiał, że one przygany
Nań się ściągały183: iakoż się nie mylił.
Obaczył starzec, że beł zasromany184
Y że się w niem wstyd coraz bardziey silił185:
«Nie wstydź się; — prawi — na tey tarczy, synu,
Uyrzysz wielką część przodków twoich czynu186.
65.
Uyrzysz ich męstwo z dziełami wielkiemi.
A ty do tych dób tak znacznemi ślady,
Leniwo idziesz w tem placu za niemi.
Pobudź się synu, a bierz z nich przykłady,
A za przodkami następuy twoiemi».
Kiedy tak starzec powiadał szedziwy187,
Młodzieńczyk na tarcz obracał wzrok chciwy.
66.
Tak wiele figur beło w rzędzie długiem
Wyrytych, iako z rodu Akciyskiego
Nierozerwanie szedł ieden za drugiem;
Y niezmąconem strumieniem z dawnego
Rzymskiego źrzódła, ciekła iednem cugiem
Ich krew szlachetna. Stoią cni wodzowie,
Laurowe niosąc korony na głowie.
67.
Kaiusa naprzód, iako go wołały
Przyległe miasta, a on ie przyimuie,
Y na Eście188 pan zostaie wspaniały;
Iako y drugiem obronę gotuie,
Co się pod iego skrzydła uciekały,
Gdy w nachylonem189 cesarstwie, narody
Obce czyniły niepoięte szkody.
68.
Przeszli y srodze kray włoski palili;
Kiedy się Rzym bał barzo o swe zdrowie,
Aby go beli z gruntu nie zniszczyli —
Gdzie przy Aurelim Akciyskiem, swey głowie,
Cali zostali, ci co pod niem byli.
Potem Foresta skazał, co Hunnowi
Septemtryonu190 odpierał191 królowi.
69.
Mistrz: ze psiem pyskiem — co na wzięcie czekał
Aquileiey, wzrok miał zapalony,
Byś go znał, rzekłbyś, że warczał y szczekał.
Y widzieć beło, kiedy zwyciężony
Na poiedynku, między swe uciekał.
A Forest bronić zostawał gotowy
Aquileiey, włoski Hektor nowy.
70.
Iego los y śmierć, iako nieba chciały.
Potem na państwo dzielny następował
Akaryn, po swem oycu pozostały.
Nie Hunnom, ale boskiem ustępował
Wyrokom Altyn, Altyn mężny, śmiały.
Y rozproszone potem wsi gromadził,
Y z nich nad Padem wielkie miasto sadził.
71.
Broniąc się wodzie, co ie podlewała,
W którem na dzielne, cne esteńskie pany,
Przyszłego czasu stolica bydź194 miała.
Zdało się, że bił y gromił Alany,
Lecz go Fortuna potem odbieżała195,
Gdy z Odoakrem bitwę zwiódł — w tey ginie;
O, szczęśliwa śmierć, z którey wiecznie słynie!
72.
Akcyus z bratem, rycerz znamienity;
Ale się wrócił, skoro za skaraniem
Boskiem beł Herul zły tyran zabity.
Esteński idzie Epaminund za niem,
Przez prawą — ostrą strzałą — brew przebity;
Bólu nie czuie, choć rana niemała,
Kiedy Totyla przegrał, a tarcz cała:
73.
Za niem syn idzie, Waleryan mały:
Ieszcze dziecina, a iuż beł tak mężnem,
Żeby go gotskie hufce nie strzymały.
Blisko z słowackiem196 bił się woyskiem ieznem197
Ernest, postawą srogi y zuchwały;
Przed niem kęs daley widać Aldoarda,
Kiedy z Krzemieńca198 gnał króla Lombarda.
74.
Z Karłem199 cesarzem ciągnął do Pawiey;
Za pierwszego go miano naieźnika,
Gdy w woysku służył francuskiey liliey.
Przeciw wnukowi cesarz słał Ludwika,
Który od200 niego zbity, do Francyey
Beł posłań y tam do więzienia wzięty.
Tamże beł z syny Otton samopięty201.
75.
Który ferarskiem margrabią zostawał,
A z nabożną beł twarzą wyrażony,
Iako203 kościoły bogate nadawał.
Wtóry204 Akcyus tamże beł włożony,
Co z Berengarem w woynie nie ustawał.
Y po odmiennem szczęściu (zacne plemię!)
Zwyciężywszy go, rządził włoską ziemię.
76.
Sławny — na służbę cesarską — przyięciem,
Którego Otton, kiedy pobił Dany,
Wielkiem posagiem kupił sobie zięciem.
Ano y Ugon205, co skrócił Rzymiany
Pod niemi zamku obronnego wzięciem.
Który margrabią włoskiey ziemie został
Y Tuszkany206 zaś prętko potem dostał.
77.
Ubrana, iego Beata siedziała:
Gdzie iuż wielkiego rodu beł ostatek
Y wszystka męska linia ustała.
Ale y liczby y płci niedostatek
Cna iedynaczka hoynie nagradzała —
Piękna Matylda; tak czepiec pleciony
Przechodzi czasem sceptra y korony.
78.
Patrz iako biie hardego Normanda:
Znać beło, iako zbitego goniła,
Y doieżdżała w pogoniey Guiskarda.
Daley Czwartego Henryka gromiła
Y chorągiew mu (iako wielka wzgarda
Cesarska!) wzięła y Papieża potem
Na Watykanie posadziła złotem.
79.
Szedł, iak ów, co ią y czcił y miłował;
Lecz z Akcyusza Czwartego puszczony
Ród się w obfitsze gałęzie zaymował.
A Gwelf do Niemiec, o co beł proszony
— Syn Kunegundzin — w drogę się gotował.
Y tak piękny szczep rzymski rósł powoley207
Na bawarskiego pola żyzney roley208.
80.
Esteńską rózgę pniak wszczepioną — wpuścił,
Y swoich Gwelfów zwykły owoc rodny
Y sceptr y koron obficie wypuścił.
A niebo mu deszcz zdarzyło pogodny,
Że się szeroko gałęziami puścił.
Iuż z niego drzewo wysokie urosło,
Które po wszystkich Niemczech cień rozniosło.
81.
Rózgi się w ziemi włoskiey rozkwitały:
Tam Bertold, tam z niey inszy wielcy rośli,
Tam swoie przodki odnawiał wspaniały
Akcyus Szósty. Tak co z tey krwie pośli209
Figury, zda się, iakby się ruszały.
A Rynald w sobie z dzieł tak wielkich ludzi
Chciwość do męstwa przyrodzoną budzi.
82.
Zagrzewa smakiem y nagrodą swoią,
Że miasta wzięte, woyska porażone210,
Państwa podbite w głowie mu się roią;
W serce mu wlazły, głęboko wrażone,
Zda mu się, że mu przed oczyma stoią.
Wdział zbroię na się; tak go żądze grzeią,
Że iuż zwycięstwa uprzedza nadzieią.
83.
Dziedzica z światem powiedział rozstanie:
«Weź — mówi — ten miecz rycerza wielkiego,
Weź go szczęśliwie po mem pierwszem panie,
Na rozmnożenie go Chrystusowego
Zakonu użyi. Niech móy pan zostanie
Zemszczony przez cię, iam ci go dochował,
Wszak wiesz, jako cię królewic211 miłował».
84.
Aby miecz, który biorę z twoiey ręki,
Zemścił212 się swego pana — y złośliwy
Poganin przezeń213 gardło dał przezdzięki214!»
Zatem prętkiego215 Karzeł skutku chciwy,
W krótkie zawierał słowa — wielkie dzięki.
Bo y sam starzec, broniąc dłuższey mowy,
Mówił, że ich beł prowadzić gotowy:
85.
Lepiey żebyście za mną się udali.
Ia was powiodę y w obozie waszem
Stawię, byleście zaraz wyiechali».
Wtem szedł do wozu starzec onem czasem,
Oni też, iako rozkazał, wsiadali.
On koni biczem po bokach zaymuie,
A na wschód słońca dyszel swóy kieruie.
86.
A do rycerza tak mówi młodego;
«Napatrzyłeś się do woley218 korzenia
Pięknego drzewa rodzaiu twoiego,
A chocia219 z niego tak wiele plemienia
Bohatyrskiego220 szło z wieku dawnego —
Nie mniemay221, aby miało przestać rodzić
Y żeby mu co starość miała szkodzić.
87.
W miedzi ukazał wyrobione sztuki,
Którzy na świecie żyli za lat dawnych,
Takbych222 ci przyszłe rad ukazał wnuki
Y uczynić ich, iako starodawnych,
Znaiomych światu, bych223 miał zto224 nauki.
Widziałbyś także długie rzędy twoich
Potomków, niemniey sławnych z dzieiów swoich.
88.
Zupełney zgoła nie mam wiadomości;
Ale iako to mdły iest wzrok człowieczy,
Iako przeze mgłę widzę te skrytości.
Iednak ci powiem, acz ponno nie grzeczy225
Twierdzić to — y ia nie mam zto śmiałości:
To, co mi ieden niedawno powiedział,
Co bez zasłony przyszłe rzeczy wiedział.
89.
Świętego Ducha światło obiawiło —
Że w dawne wieki y w te ostateczne,
Takiey krwie w Rzymie, w Grecyey nie było,
Któraby dała męże tak waleczne
Y tak ich wiele, iakoć przeznaczyło
Życzliwe niebo, którzy w męstwie miną226
Pierwszych, co w Sparcie y co w Rzymie słyną.
90.
Dzielnością pierwszy, a tytułem Wtóry
Alfons227, który się w ubogi urodzi
Wiek w ludzie wielkie y dzielne — y który
Wzorem bydź może wieku swego młodzi,
A tak go sława wyniesie do góry,
Że wszystkich przeydzie, lub weźmie buławę,
Lub sceptrum, lubo zacznie iaką sprawę.
91.
To w podobieństwach woyny, to w myśliwstwie:
Nie wysiedzi się zwierz w naygłębszem lesie,
Pierwszy w turnieiach będzie y w gonitwie.
Potem w prawdziwych woynach się podniesie,
Wsławi się w boiu y nie w iedney bitwie.
Często będzie miał na wierzchu swey głowy:
Wieniec laurowy228, trawiany229, dębowy230.
92.
Potka go: swóy kray zachować spokoyny
Y państwo między sąsiady możnemi,
Zatrzymać całe w okoliczne woyny231,
Mnożyć nauki z dowcipy pięknemi,
Koszt na królewskie pompy czynić hoyny,
W kaźniach, w nagrodach swą miarę zachować,
Przyszłe z daleka rzeczy upatrować232.
93.
Beł na niezbożne plugawe pogany,
(Którzy natenczas y ziemię y wody
Naieżdżać będą), hetmanem obrany;
Iakoby prętko, za tak wielkie szkody
Y pogwałcone ołtarze, skarany
Beł hardy tyran, pomstą sprawiedliwą,
Y z swoią sektą sprosną y brzydliwą.
94.
Turczyn swą sławną janczarską piechotą;
Bełby niedługo za wielkiem Eufratem,
Za górę Taurus233 przeniósłby z ochotą
Y za kray, który wiecznem słynie latem,
Białego orła, krzyż, lilią234 złotą;
Y skryte źrzódła235 odkryłby Nilowe,
Na krzest czarnych czoł236, na obrzędy nowe».
95.
W sercu te mowy z strony swego rodu
Y milczkiem w myślach swoich się radował
Z przyszłych potomków obfitego płodu.
Iuż też świt rany dniowi ustępował,
Y Phoebus dyszlem kierował do wschodu;
Y iuż z daleka widzieli na wozie
Proporce, które trzęsły się w obozie.
96.
Zastanowiwszy237 konie biegu chciwe:
«Ato iuż miasto y obóz słoneczne
Ukazuią wam promienie życzliwe.
Do tego czasu atom was bespiecznie
Przewiódł przez drogi mylne y wątpliwe,
Teraz bez wodza iść możecie sami,
Bo się mnie daley iść nie godzi z wami».
97.
A oni pieszo na ziemi zostali
Y przeciw słońcu krokami prętkiemi
Swe do obozu nogi obracali.
Rozgłosiła to wieść między wszystkiemi,
Że trzey rycerze iuż się przybliżali
Y sam się Goffred pilnie o nich pytał,
Potem wstał z stołka, aby ich przywitał.
Koniec pieśni siedmnastey.
- zasuty (starop.) — zasłany; tu: przysypany. [przypis edytorski] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- córka Jowiszowego rodu — jedna z Muz, dziewięciu córek Zeusa i Mnemosyne; poezji epickiej patronowała Muza o imieniu Kaliope. [przypis edytorski] ↩
- za laty (starop. forma) — z latami; z czasem. [przypis edytorski] ↩
- Syjena (gr. Syene) — miasto w dolnym Egipcie, dziś Asuan; [z pobliskiego kamieniołomu czerpano w starożytności czerwony granit, zw. sjenitem]. [przypis redakcyjny] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — stąd. [przypis edytorski] ↩
- Euphratowych do wód przeźroczystych (starop. konstrukcja) — szyk przestawny; inaczej: do przeźroczystych wód eufratowych. [przypis edytorski] ↩
- Turki (starop. forma) — dziś N.lm.: (z) Turkami. [przypis edytorski] ↩
- wygrawał (starop. forma) — forma czynności wielokrotnej; dziś: wygrywał. [przypis edytorski] ↩
- żądzey władzey (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: żądzy władzy. [przypis edytorski] ↩
- monarchiej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: monarchii. [przypis edytorski] ↩
- cięszki (starop. forma ort.) — dziś popr.: ciężki. [przypis edytorski] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- prawie (starop.) — tu: akurat, właśnie. [przypis edytorski] ↩
- woysko miało być pisane (starop. konstrukcja) — miał się odbywać popis (tj. przegląd) wojsk. [przypis edytorski] ↩
- drogi deptał złotogłów nogami (starop. konstrukcja) — szyk przestawny; inaczej: drogi złotogłów deptał nogami. [przypis edytorski] ↩
- sceptrum (starop.; z łac.) — berło. [przypis edytorski] ↩
- laty (starop. forma) — dziś D.lm: latami; które się laty nic nie odmieniły: które nie odmieniły się nic z upływem lat. [przypis edytorski] ↩
- prawice (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: prawicy; prawej ręki (króla). [przypis edytorski] ↩
- występne sądzi (starop. konstrukcja) — dziś: występnych sądzi. [przypis edytorski] ↩
- po obojej stronie (starop. forma) — daw. liczba podwójna; dziś: po obu stronach. [przypis edytorski] ↩
- krom a. okrom (starop.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
- karacena (z wł. corazzina: zbroja na skórze) — zbroja łuskowa, składająca się ze skórzanego kaftana pokrytego metalowymi, nachodzącymi na siebie płytkami w kształcie łusek; produkowana od XVI do XVIII w., charakterystyczna dla polskiej kultury sarmackiej. [przypis edytorski] ↩
- rota (starop.) — oddział wojska. [przypis edytorski] ↩
- pracej (starop. forma) — dziś popr. D.lp r.ż.: pracy. [przypis edytorski] ↩
- rodzajny (starop.) — urodzajny, żyzny. [przypis edytorski] ↩
- półk (starop. forma ort.) — dziś popr.: pułk. [przypis edytorski] ↩
- zasadka (starop.) — zasadzka. [przypis edytorski] ↩
- wtóry (starop.) — drugi. [przypis edytorski] ↩
- półk (starop. forma ort.) — dziś popr.: pułk. [przypis edytorski] ↩
- skusić (starop.) — spróbować. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- wczas (starop.) — wypoczynek, wygoda. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- półk (starop. forma ort.) — dziś popr.: pułk. [przypis edytorski] ↩
- je przywodził (starop.) — przyprowadzał ich. [przypis edytorski] ↩
- półk (starop. forma ort.) — dziś popr.: pułk. [przypis edytorski] ↩
- granice (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (do) granicy. [przypis edytorski] ↩
- zbroje i przyłbice (starop. forma) — dziś D.lm r.ż.: zbroi i przyłbicy (nie udźwignęliby). [przypis edytorski] ↩
- Ptolomaida — (w oryg. Barka) miasto w Trypolis. [przypis redakcyjny] ↩
- sumarski król — król Sumary (w oryg. Zumara) na zach. od Barki. [przypis redakcyjny] ↩
- król trypolski — [król z] Trypoli, miasta w płn. Afryce, stolicy Trypolitanii [przypis redakcyjny] ↩
- nocorównia (starop.) — porównanie dnia z nocą (aequinoctium). [przypis redakcyjny] ↩
- wiecznożywy (starop.) — nieśmiertelny. [przypis edytorski] ↩
- Feniks — ptak bajeczny, który się przez spalenie ciągle odradza. [przypis redakcyjny] ↩
- widają (starop. forma) — widują (czynność wielokrotna). [przypis edytorski] ↩
- gniaździe (starop. forma) — dziś: gnieździe. [przypis edytorski] ↩
- beli (starop. forma) — dziś popr.: byli. [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — niby; tak jak. [przypis edytorski] ↩
- tkniony (starop. forma) — tknięty. [przypis edytorski] ↩
- miecą (starop. forma) — miotają; rzucają. [przypis edytorski] ↩
- nieścigniony (starop.) — niedościgły. [przypis edytorski] ↩
- pośledni (starop.) — ostatni. [przypis redakcyjny] ↩
- mieć pod pieczą (starop. konstrukcja) — opiekować się, doglądać; tu: wieść, dowodzić, zarządzać. [przypis edytorski] ↩
- mężobójca (starop.) — zabójca, morderca. [przypis edytorski] ↩
- obeszły (starop.) — otoczony; opływany; wysep obeszły wodami: wyspa opływana wodami. [przypis redakcyjny] ↩
- zakon (starop.) — prawo, zbiór praw; także: wyznanie, religia. [przypis edytorski] ↩
- Meroe — wyspa Nilowa w górnym Egipcie. [przypis redakcyjny] ↩
- Astrabora — kraina w płd. Egipcie. [przypis redakcyjny] ↩
- mierziony (starop.) — obmierzły, obrzydły. [przypis redakcyjny] ↩
- Ormus — miasto w Persji. [przypis redakcyjny] ↩
- łono (łac. sinus) — zatoka. [przypis redakcyjny] ↩
- Boekan — miasto na wyspie w Zatoce Perskiej. [przypis redakcyjny] ↩
- wysep (starop. forma) — dziś r.ż.: wyspa. [przypis edytorski] ↩
- przestrony (starop.) — przestronny; obszerny. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — do tyłu; z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- Altamor — bohater egipski. [przypis redakcyjny] ↩
- takli (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy tak. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; tj. mówi. [przypis edytorski] ↩
- cięszki (starop. forma ort.) — dziś popr.: ciężki. [przypis edytorski] ↩
- zbroje (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: zbroi. [przypis edytorski] ↩
- Sarmakanta — miasto Samarkanda w Azji. [przypis redakcyjny] ↩
- hetmany (starop.) — dziś N.lm: (między) hetmanami. [przypis edytorski] ↩
- nakarmi boju Chrześcijany (starop.) — nasyci bojem chrześcijan. [przypis edytorski] ↩
- karwasz (starop.) — naramiennik żelazny. [przypis redakcyjny] ↩
- Adrast — król indyjski. [przypis redakcyjny] ↩
- zaniechać co — zaniechać czego, poniechać czego, porzucić co; karaceny i zbroje zaniechał: odrzucić karacenę i zbroję. [przypis edytorski] ↩
- kalifa (starop.) — dziś: kalif (r.m.). [przypis edytorski] ↩
- Ganga — rzeka w Indiach, Ganges. [przypis redakcyjny] ↩
- popisowali się (starop. forma) — dziś: popisywali się. [przypis edytorski] ↩
- zbyt (starop.) — bardzo, niezwykle. [przypis edytorski] ↩
- Hidraot — król Damaszku stryj Armidy, czarownik. [przypis redakcyjny] ↩
- Albraka — kraina w Afryce, hołdująca Egiptowi. [przypis redakcyjny] ↩
- Arabiej (starop. forma) — (z) Arabii. [przypis edytorski] ↩
- półk (starop. forma ort.) — dziś popr.: pułk. [przypis edytorski] ↩
- okruciciel a. okróciciel (starop.) — pogromca. [przypis redakcyjny] ↩
- najeźnik (starop.) — harcerz, wojownik. [przypis redakcyjny] ↩
- Tyzafern — „pierwszy rycerz” saraceński. [przypis redakcyjny] ↩
- lub (starop.) — tu: czy. [przypis edytorski] ↩
- książe ormiańskie (starop.) — dziś r.m.: książę ormiański. [przypis edytorski] ↩
- sajdaczny (starop.) — z sajdakiem, kołczanem. [przypis redakcyjny] ↩
- pomięszać (starop. forma) — pomieszać. [przypis edytorski] ↩
- pirop — spiż złocisty. [przypis redakcyjny] ↩
- chwoszcze (starop. forma) — 3 os.lp cz. terażn., dziś: chłoszcze. [przypis redakcyjny] ↩
- łogosz (starop., z węg. lógós) — koń obok wprzężony; łagoszem spięte cztery jednoroszcze: [wprzęgnięte] wpobocz. [przypis redakcyjny] ↩
- jednoroszcze (starop. forma ort.) — jednorożce; jednorożec: zwierz bajeczny, podobny do konia, z rogiem na czole. [przypis redakcyjny] ↩
- potroszcze (starop.) — po trosze; po troszeczku. [przypis edytorski] ↩
- Bitynia — kraina w Azji Mniejszej, oddzielona od Europy Morzem Marmara. [przypis redakcyjny] ↩
- rozmiłować się jej (starop.) — rozmiłować się w niej. [przypis edytorski] ↩
- przyść (starop.) — przyjść. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję, spodziewać się. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis redakcyjny] ↩
- azyjski (starop. forma) — azjatycki. [przypis edytorski] ↩
- sromota (starop.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski] ↩
- jeno (starop.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- inszy (starop. forma) — inni. [przypis edytorski] ↩
- pogrzebą mię (starop. forma) — dziś: pogrzebią mnie. [przypis edytorski] ↩
- pyszny (starop.) — wspaniały. [przypis edytorski] ↩
- biesiedzie (starop. forma) — (przy) biesiadzie. [przypis edytorski] ↩
- zachwycić (starop.) — pochwycić. [przypis edytorski] ↩
- chcąc się (...) udać za mężną (starop. konstrukcja) — chcąc udać, że jest mężna; chcąc wydać się mężną. [przypis edytorski] ↩
- próbować się (starop.) — tu: walczyć; pojedynkować się. [przypis edytorski] ↩
- drugi (starop.) — tu: inny. [przypis edytorski] ↩
- chrześcijany (starop. forma) — (z) chrześcijanami. [przypis edytorski] ↩
- boje (starop. forma) — dziś N.lp: (w) boju. [przypis edytorski] ↩
- wyprawić w dary (starop.) — wysłać w darze. [przypis edytorski] ↩
- więźnie przedniejsze (starop.) — przedniejszych (tj. ważniejszych (wybitnych) więźniów. [przypis edytorski] ↩
- beli (starop. forma) — dziś popr.: byli. [przypis edytorski] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — dziś popr.: ode mnie; tu: przeze mnie. [przypis edytorski] ↩
- do tych czasów byliby trzymani (...) podobno (starop.) — dotychczas podobno są trzymani. [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — gdyby. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — mnóstwo, wiele. [przypis edytorski] ↩
- skaza (starop.) — szkoda, ruina. [przypis redakcyjny] ↩
- inszy (starop. forma) — inny. [przypis edytorski] ↩
- żem zelżona (starop. forma) — skrót od: że jestem (zostałam) zelżona; tj. że mnie obrażono. [przypis edytorski] ↩
- wżdyć (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; znaczenie: przecież, wszakże. [przypis edytorski] ↩
- mierny (starop.) — [tu:] dobrze mierzący do celu [o oku]. [przypis redakcyjny] ↩
- aczbymci (starop.) — chociaż bym. [przypis edytorski] ↩
- stać za co, stanie za jego (starop.) — opłaci się. [przypis redakcyjny] ↩
- potkać (starop.) — spotkać. [przypis edytorski] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — dziś popr.: ode mnie. [przypis edytorski] ↩
- strzymać (starop.) — dotrzymać (słowa, obietnicy). [przypis edytorski] ↩
- przeto (starop.) — zatem, a więc. [przypis edytorski] ↩
- korzystać w czym (starop.) — upatrywać korzyść w czym. [przypis redakcyjny] ↩
- niechaj się ozowie (starop.) — niech się odezwie. [przypis edytorski] ↩
- strzymać (starop.) — dotrzymać (słowa); wytrzymać. [przypis edytorski] ↩
- cale (starop.) — całkowicie, w całości. [przypis edytorski] ↩
- prętki (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędki; szybki. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- gruby (starop.) — grubiański, prosty, prostacki. [przypis edytorski] ↩
- mężniejszy (starop. forma) — mężniejsi (lm). [przypis edytorski] ↩
- skoro (starop.) — szybko, pospiesznie. [przypis edytorski] ↩
- czele (starop. forma) — dziś Msc.lp: (na) czole. [przypis edytorski] ↩
- wręby (starop.) — tu: zmarszczki (zmarszczone czoło). [przypis edytorski] ↩
- kinąć (starop.) — dać znak skinieniem, skinąć, machnąć; także: rzucić, rzucić się. [przypis edytorski] ↩
- niepożyty (starop.) — niepokonany, niezwyciężony. [przypis edytorski] ↩
- beli (starop. forma) — dziś popr.: byli. [przypis edytorski] ↩
- bohatyr (starop. forma) — dziś popr.: bohater. [przypis edytorski] ↩
- inszy (starop.) — inny. [przypis edytorski] ↩
- przedniejszy (starop. forma) — dziś M.lm: przedniejsi. [przypis edytorski] ↩
- mścić się czego (starop.) — mścić się za co. [przypis edytorski] ↩
- zelżywość (starop.) — tu: obraza, obelga. [przypis edytorski] ↩
- beła puściła (starop. forma) — była puściła; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: puściła wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- sztyr (starop.) — ster. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — mnóstwo, wiele. [przypis edytorski] ↩
- mierzkało (starop.) — zmierzchało. [przypis redakcyjny] ↩
- rzekszy (starop. forma) — dziś popr.: rzekłszy. [przypis edytorski] ↩
- insze (starop. forma) — inne. [przypis edytorski] ↩
- zostawuje (starop. forma) — dziś: zostawia. [przypis edytorski] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — dziś popr.: z daleka. [przypis edytorski] ↩
- wydrożony (starop.) — wydrążony; wyrzeźbiony a. wygrawerowany. [przypis edytorski] ↩
- zoczyć (starop.) — zobaczyć. [przypis edytorski] ↩
- beli (starop. forma) — dziś popr.: byli. [przypis edytorski] ↩
- od (starop.) — przez; od niego: przez niego. [przypis edytorski] ↩
- bohatyr (starop. forma) — dziś popr.: bohater. [przypis edytorski] ↩
- dla której przyczyny (starop.) — dla jakiej przyczyny; z jakiej przyczyny. [przypis edytorski] ↩
- pławić się (starop.) — tu: płynąć. [przypis edytorski] ↩
- słuchajże (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski] ↩
- inszy (starop. forma) — inny. [przypis edytorski] ↩
- świętobliwy (starop. forma) — dziś popr.: świątobliwy. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- roskoszy (starop. forma ort.) — dziś popr. M.lm: rozkosze. [przypis edytorski] ↩
- sprosny (starop.) — brzydki, szpetny. [przypis edytorski] ↩
- wzgórę (starop.) — w górę; wzwyż. [przypis edytorski] ↩
- śrzodek (starop. forma) — środek. [przypis edytorski] ↩
- prętki (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędki; szybki. [przypis edytorski] ↩
- rosterki (starop. forma ort.) — rozterki. [przypis edytorski] ↩
- żądzej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż: żądzy. [przypis edytorski] ↩
- niezbedny (starop.) — brzydki, obrzydły. [przypis redakcyjny] ↩
- pozwolony na co (starop.) — do jakiego użycia pozwolono ci go (gniew) mieć (żywić w sobie). [przypis edytorski] ↩
- jem (starop.) — nim. [przypis edytorski] ↩
- ściągać się na kogo (starop.) — dotyczyć kogo. [przypis edytorski] ↩
- zasromany (starop.) — zawstydzony. [przypis edytorski] ↩
- silić się (starop.) — tu: nasilać się. [przypis edytorski] ↩
- ujrzysz wielką część przodków twoich czynu (starop.) — szyk przestawny; inaczej: ujrzysz wielką część czynu twoich przodków. [przypis edytorski] ↩
- szedziwy (starop.) — sędziwy; stary. [przypis edytorski] ↩
- Este — miasto w płn. Włoszech, które dało nazwę rodzinie panującej w Ferrarze. [przypis redakcyjny] ↩
- nachylony (starop.) — podupadły; nadwątlony. [przypis edytorski] ↩
- Septemtrion — gromada gwiazd, tzw. Wóz (Wielka Niedźwiedzica); północ. [przypis redakcyjny] ↩
- odpierał (starop.) — opierał się (Hunnowi). [przypis redakcyjny] ↩
- beł wyrysował (starop. forma) — był wyrysował; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: wyrysował wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- suć (starop.) — usypywać. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- odbieżać kogo (starop.) — tu: opuścić kogo. [przypis edytorski] ↩
- słowacki (starop.) — słowiański. [przypis redakcyjny] ↩
- jezne wojsko (starop.) — jazda; oddziały jazdy. [przypis edytorski] ↩
- Krzemieniec — miasto Monselice niedaleko Padwy we Włoszech (wł. selce: krzemień). [przypis redakcyjny] ↩
- Karzeł — cesarz Karol Wielki. [przypis redakcyjny] ↩
- od (starop.) — przez; od niego: przez niego. [przypis edytorski] ↩
- samopięty (starop.) — [sam] z czterema innymi [towarzyszami]. [przypis redakcyjny] ↩
- wydrożony (starop.) — wydrążony; wyrzeźbiony a. wygrawerowany. [przypis edytorski] ↩
- jako (starop.) — tu: ponieważ. [przypis edytorski] ↩
- wtóry (starop.) — drugi. [przypis edytorski] ↩
- Ugon — zmarły brat króla francuskiego Filipa. [przypis redakcyjny] ↩
- Tuszkana — kraina w środkowych Włoszech, Toskania. [przypis redakcyjny] ↩
- powolej (starop.) — wedle swej woli; swobodnie. [przypis edytorski] ↩
- rolej (starop. forma) — dziś N.lp r.ż.: (na) roli. [przypis edytorski] ↩
- pośli (starop. forma) — 3.os.lm cz. przesz., dziś: poszli; tu: wyszli, wyrośli. [przypis edytorski] ↩
- porażony (starop.) — pobity, zwyciężony. [przypis edytorski] ↩
- królewic (starop. forma) — królewicz. [przypis edytorski] ↩
- zemścić się kogo (starop. forma) — zemścić się za kogo. [przypis edytorski] ↩
- przezeń (starop. forma) — przez niego; z jego powodu. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis edytorski] ↩
- prętki (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędki; szybki, tu: natychmiastowy. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- za pasem (starop.) — blisko; dzień za pasem: zbliża się dzień, nadchodzi dzień. [przypis edytorski] ↩
- wolej (starop.) — (do) woli. [przypis edytorski] ↩
- chocia (starop. forma) — chociaż. [przypis edytorski] ↩
- bohatyrski (starop. forma) — dziś popr.: bohaterski. [przypis edytorski] ↩
- mniemać (starop.) — sądzić, uważać. [przypis edytorski] ↩
- takbych (...) rad ukazał (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: tak chętnie ukazałbym. [przypis edytorski] ↩
- bych miał (starop.) — gdybym miał. [przypis edytorski] ↩
- zto (starop.) — za to, do tego; tu: bych miał zto nauki: gdybym miał odpowiednią wiedzę. [przypis edytorski] ↩
- grzeczy (starop.) — do rzeczy, na temat; z sensem. [przypis edytorski] ↩
- minąć kogo (starop.) — [tu:] przewyższyć. [przypis redakcyjny] ↩
- Alfons — książę ferrarski; ur. 1553, um. 1597. [przypis redakcyjny] ↩
- wieniec laurowy — wg staroż. tradycji rzym.: przysługiwał triumfatorowi. [przypis edytorski] ↩
- wieniec trawiany — wg staroż. tradycji rzym.: najwyższe wyróżnienie za osiągnięcia na polu bitwy, np. za ocalenie całej armii lub miasta. [przypis redakcyjny] ↩
- wieniec dębowy — wg staroż. tradycji rzym.: przyznawany za ocalenie w bitwie Rzymianina. [przypis edytorski] ↩
- w okoliczne wojny (starop.) — w czasie toczących się w okolicach wojen. [przypis edytorski] ↩
- upatrować (starop. forma) — upatrywać; tu: przewidywać. [przypis edytorski] ↩
- Taurus — pasmo górskie w Azji Mniejszej. [przypis redakcyjny] ↩
- lilią (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: lilię. [przypis edytorski] ↩
- źrzódło (starop. forma) — źródło. [przypis edytorski] ↩
- czoł (starop. forma) — czół. [przypis edytorski] ↩
- zastanowiwszy (starop.) — zatrzymawszy. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.