Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń ośmnasta
Argument
Po spowiedzi się Rynald wyprawuie,
Y zdarza mu się. O woysku nowina
Egipskiem przyszła, że iuż następuie.
Na szpiegi zaraz wysłano Wafryna;
Szturm naszy dali; srogi się zaymuie
Bóy koło murów, lecz Boską pomocą,
Nakoniec miasto posiadaią mocą.
1.
Lud przy Hetmanie pod wielkiem namiotem:
«Odpuść — rzekł — Panie, żem się mścił, ruszony
W uczciwe1 — iako wszyscy wiedzą o tem.
Iednak zarazem za grzech popełniony,
Obaczywszy się, żałowałem potem.
Teraz — iakoś chciał, atom ci się stawił,
Abym swych przeszłych występków poprawił».
2.
Serce do niego skłoniwszy użyte4:
«Niechże występki y przeszłe twe sprawy
Iuż niepamięcią zostaną zakryte.
Ale po tobie chcę, miasto5 poprawy,
Abyś — iakoś zwykł — dzieła znamienite
Czynił y pierwsze pokazował męstwo,
A z pokus6 leśnych otrzymał zwycięstwo.
3.
Y drzewo mieli na wielkie tarany,
Teraz — nie wiedzieć dla iakiey przyczyny —
Wniść7 weń nie mogą, tak iest zczarowany.
Iuż tam nieieden ieździł dla dębiny,
A nic nie sprawił. Y dla tego ściany
Nieprzyiacielskie dotąd całe stoią;
Przeto ty tam idź, gdzie się drudzy boią».
4.
Do każdey pracey8, ile go stawało9;
Ale postawą mężną pokazował10,
Że siła11 sprawi, chocia mówi mało.
Wtem z towarzystwem dawnem odprawował12
Witanie, co się do niego zbiegało:
Tam Gwelf, tam Tankred, tam drugie książęta,
Tam insze13 beły przednieysze panięta.
5.
Nieraz powtórzył y skończył z przedniemi;
Układny, ludzki, szczery, bez przesady,
Witał się potem z drugiemi mnieyszemi.
Nie mógłby więtszey rycerstwa gromady
Mieć koło siebie z głosy życzliwemi,
Kiedyby wszystko południe zwoiował
Y z podbitego wschodu tryumfował15.
6.
Kupą przyiaciół, od których sprawiony
O leśnych czarach16, iem także przygody
Swoie powiadał, iako beł proszony.
Gdy się rozeszli y żadney przeszkody
Nie beło, przyszedł pustelnik uczony
Tak mówiąc: «Siłaś, panie, zwiedził świata,
Iako nikt więcey od dawnego lata.
7.
On cię z więzienia y z czarów wybawił,
Y błędną owcę chcąc zguby uchować,
Znowu cię w swoiey owczarni postawił.
Y z czego się masz cieszyć y radować:
Wtórem cię sprawcą woley swey ustawił.
Lecz upętany nie możesz grzechami,
Iego wielkich dzieł tykać się rękami.
8.
Y ta cielesna sprosność oszpeciła,
Żeby cię woda nietylko nilowa,
Ale wszystkiego morza nie omyła.
Samaby łaska Boża — tem gotowa,
Co iey szukaią — z niey cię oczyściła.
Przeto pokutuy, a proś odpuszczenia,
Y spowiaday się, chceszli17 oczyszczenia».
9.
Swe harde gniewy y głupie miłości,
Potem mu u nóg klęknąwszy, odkrywał
Błędy y pierwszey występki młodości.
Wtem go rozgrzeszył: «Iużeś — pry18 — pozbywał
Grzechów y pańskiey dostał życzliwości.
Iutro, skoro dzień, idź w górę wesoło,
Która obraca na rany19 wschód czoło.
10.
Ztamtąd do lasu puść się niewątpliwy21,
Gdzie za pomocą (tak mi serce tuszy22)
Boską, zwyciężysz wszystkie tamte dziwy.
Iedno23 cię niechay nie łudzą pokusy:
Y na śpiewanie y na płacz fałszywy,
Na prośby nie dbay, ani miey litości,
A idź śmiele24 w las, bespieczny25 całości».
11.
Y zwycięstwa się pewnego spodziewa
Y on dzień y noc różnem rozmyślaniem
Sam się do przyszłey potrzeby zagrzewa.
Potem się zbroią, ieszcze przed świtaniem,
Y zwierzchniem, nowem nasuwniem26 odziewa
Barwy foremney — y sam ieden pieszy
Cicho wychodzi y w drogę się spieszy.
12.
Do końca placu nocne nie puściły
Cienie, ale iuż zorze ku wschodowi
Y niektóre się gwiazdy rumieniły;
Kiedy się puścił ku Oliwetowi27,
A oczy iego dziwnie go cieszyły,
Kiedy na nocne y dzienne ozdoby
Nieskazitelne, patrzał oney doby28.
13.
Pałac niebieski światła tak iasnego!
Dzień ma swe wozy, noc złote prowadzi
Gwiazdy y koła miesiąca srebrnego.
Przedsię29 my się w tem nie kochamy radzi,
Wszyscy się światła chwytamy ciemnego,
A śmiech niewieści płonny z chętnem okiem,
Ciągnie za sobą myśl z ułomnem wzrokiem».
14.
Y tam się modlił wnętrzney30 pełny skruchy,
A myśl gorącą wyniósł nad obłoki
Y nieomylney modlitwy otuchy:
«Ty — przeszły żywot, Panie, bez odwłoki
Oczyść y porwi grzechów mych łańcuchy!
Tyś móy Bóg; niechże twoia łaska sama
Odnowi we mnie starego Adama».
15.
Niosąc, iutrzenka na świat wychodziła,
Która wierzch góry y dziwney roboty
Zbroię swem światłem rumianem złociła
Y na czoło mu y na piersi, loty
Wolnemi, wiatry przyiemne puściła,
Które mu z piękney iutrzenki — na włosy,
Mokrego łona — chłodne trzęsły rosy.
16.
Podobne przedtem barwą do popiołu.
Teraz bladości pierwszey pozbawione,
Y bielały się y lśniały31 pospołu:
Tak nocnem zimnem liście pomrożone
Odżywia słońce nadwiędłemu ziołu;
Tak wąż na wiosnę weseli się, który
Młodnieie, nowey nabywaiąc skóry.
17.
Y różnie sobie onę rzecz rozwodził.
Potem do lasu śmiele następował,
Nic się nie trwożąc — y iuż go dochodził,
Przyszedszy32 tam, gdzie każdego hamował
Strach, który z niego na inszych33 wychodził.
Iemu się nie zdał straszny bydź34 weyrzeniem,
Owszem wesoły swoiem gęstem cieniem.
18.
Dźwięk, który błagał, serce przerażaiąc.
Strumień żal iakiś wydawał nieznośny,
Wiatr między brzegi wzdychał, powiewaiąc.
Na wodzie łabęć36 narzekał żałośny,
A słowik płakał, nieodpoczywaiąc;
Śpiewacy, lutnie, brzmiały y organy,
Z tak wielu głosów on37 dźwięk beł zmieszany.
19.
Że tam bydź iakie straszne huki miały,
Słysząc, że wdzięczny wiatr z wód tylko szumiał
Y głosem pięknem syreny śpiewały —
Zastanowił38 się y bardzo się zdumiał;
Potem znienagła39 krok poniósł wspaniały
Y w drodze inszey40 nie miał iuż przeszkody,
Krom41 piękney rzeki przeźroczystey wody.
20.
Y trawa miękka do siebie wabiła,
A rzeka tak się rozdarła rogami42,
Że las na koło wielki otoczyła.
A nietylko43 go obeszła wodami,
Ale go śrzodkiem44 odnogą dzieliła.
Tak las frymarczył45, swóy cień y swe chłody
Dawaiąc rzece za wilgotne wody.
21.
Uyrzał przed sobą most bogaty, długi,
Wszystek ze złota dziwnie urobiony,
Który kamienne dźwigały frambugi47.
Poszedł nań48 śmiele49, ale obalony
Upadł z niem pierwey, niż wszedł na brzeg drugi.
Zaczem go woda niosła, pochwyciwszy,
Nagle się w bystry potok obróciwszy.
22.
We mgnieniu oka głęboko wezbrane,
Z których nurt gęsty odedna51 wychodzi,
Niosąc zakręty52 na wierzch wymiatane.
Lecz go to ieszcze tem bardziey podwodzi,
Zwiedzić y przebyć lasy zczarowane;
Ale go coraz co nowego wściągnie53,
Coraz go nowy dziw do siebie ciągnie.
23.
Zdroie y wonne kwiecie wynikaią54.
Tu kwitną róże, tu białe lilie,
Tu zdróy, tu piękne strugi wypadaią;
Las wszystek w koło starość dawną kryie,
Wszystkie się rózgi55 wdzięcznie odmładzaią,
Miękczeią skóry u drzew, większą liście
Zieloność na się bierze oczywiście56.
24.
Z pod57 skór obfite miody wychodziły,
Y znowu wdzięczne słychać beło58 głosy,
Które słodkością swą dziwnie cieszyły.
Z drugiey zaś strony człowiecze odgłosy
Odzywały się, ale się taiły:
Nie może widzieć gdzie muzyka stoi,
Kto instrumenty y kto lutnie stroi.
25.
Za własną prawdę myśl wierzyć nie chciała.
Wtem mirt uyrzawszy, z lekka następował,
Gdzie w placu wielkiem ścieszka59 koniec miała.
On się swem pięknem wzrostem popisował,
Tak że z niem palma żadna nie zrównała;
Wierzchem wysokiem mnieysze drzewa trwożył:
Zda się, że tam las stolicę założył.
26.
Ieszcze dziwnieyszem cudem przeraziła60:
Topola sama przez się rozerżniona
Otworzyła brzuch płodny y rodziła;
Z którego nimpha pięknie ustroiona,
Nimpha dorosła nagle wychodziła;
Y sto drzew inszych tymże kształtem rodzi,
Sto z nich udatnych pięknych nimph wychodzi.
27.
Leśne więc czasem widamy61 boginie
W pięknych koturnach, krótko ukasane62,
A każda na wiatr warkocze rozwinie:
Tak się tu zdały y także ubrane
Wielkiego lasu córy po krzewinie;
Okrom63 że tamte łuk y saydak maią,
Te w ręku lutnie y cytry trzymaią.
28.
Y z samych siebie wieniec uczyniły
Y bohatera y wysokiey głowy
Mirt — za ręce się wziąwszy — otoczyły.
Potem wszystkie wraz łagodnemi słowy
W słodkiem śpiewaniu, tańcuiąc, mówiły:
«Otoś gość wdzięczny przyszedł w te krainy,
Naszey królowey kochanku iedyny!
29.
Pocieszyć srogiem stroskaną kłopotem.
Ten las wprzód ciemny, w żałobę ubrany,
(Zgodne z kłopotnem65 mieszkanie żywotem).
Za twoiem przyściem66 dostawszy odmiany,
Patrz, iak odmłodniał». To tak wszystko67 o tem
Beło śpiewanie. Wtem skórę rozdzierał
Y płodne łono wielki mirt otwierał.
30.
Dziwne się zdało staremu wiekowi,
Lecz bardziey (to iest moie rozumienie)
Temu się trzeba dziwować mirtowi,
Co z siebie puścił — imo69 przyrodzenie —
Panią, gładkością równą anyołowi.
Przypatruie się Rynald oney70 sprawie
Y widzi w własney Armidę postawie.
31.
Tysiąc żądz razem w ieden wzrok wmieszała.
Potem mu mówi: «Takli71 cię mam w mocy!
Taklim to zbiega swoiego dostała!
Po coś się wrócił? czy żebym iuż nocy
Y dni wesołych z tobą używała?
Czy się na niechęć przeciw mnie zdobywasz,
Że mi twarz kryiesz, a zbroię odkrywasz?
32.
Spraw się! Iam wprawdzie złotych nie robiła
Dla nieprzyiaciół mostów, anim zioła
Y kwiecie dla nich y zdroie puściła.
Proszę, zdeym szyszak, nie zakryway czoła,
Ieśliś przyiaciel y ieślim ci miła.
Złącz usta z usty y piersi z piersiami,
Albo przynamniey złączmy się rękami».
33.
Y wściekłey znaki dawała miłości:
Wzdychanie y łzy pospołu mieszaiąc,
Świadki swey troski y wielkiey żałości;
Tak, żeby beła mogła przerażaiąc,
Zmiękczyć kamienie najwiętszey twardości.
Lecz się ostrożny rycerz tem nie ruszy,
Dobywa miecza na leśne pokusy.
34.
Z okrutnem wrzaskiem: «Postóy72, nieużyty73!
Ach, nie day Boże, abym widzieć miała
Swóy mirt kochany od ciebie zabity.
Porzuć, albo więc — bo będę wolała —
Wraź miecz Armidzie w piersi iadowity.
Inszey nie naydziesz, okrutniku srogi,
Do mirtu — chyba przez to serce — drogi».
35.
Ona zaś w inszą postać się zakryła;
Y iako we śnie iedne z drugich mary
Odmieniaią się — tak się odmieniła:
Członki, twarz miąższą75 (rzecz trudna do wiary!)
Wziąwszy, pierwszą płeć y gładkość zgubiła,
Y olbrzymem się dziwnie wielkiem stała,
A sto rąk, iako Bryareus76, miała.
36.
Grzmi po powietrzu y ramiony77 miece78;
Nimphy też wszystkie, stawszy się srogiemi
Cyklopy79, ostre przypasuią miecze.
On się nie boi y razy80 cięszkiemi81
Mirt, którego mu bronią, bardziey siecze;
Ten bity, ięczy właśnie iako żywy...
Powietrze brzydkie zasłoniły dziwy.
37.
Z góry huk srogi na niego puszczaią
Wiatry y wichry w kupę zgromadzone,
Oczy mu y twarz piaskiem zamiataią.
On przedsię serce niesie niestrwożone —
Drzewa tak siecze, że wióry padaią.
A skoro dąb ściął (bo dąb beł niemały,
Choć się mirtem zdał) czary też ustały.
38.
Y las się wrócił do stanu pierwszego:
Strachu y z czarów sprawioney przeszkody
Próżny82 — krom83 strachu swego wrodzonego.
Potem próbuie znowu rycerz młody,
Ieśli84 kto broni siec lasu onego;
Nakoniec85 z śmiechem chwilę w mieyscu stoi:
«Głupi, kto się was próżne larwy boi!»
39.
Gdzie duchem Bożem Piotr wołał sprawiony:
«Iuż pewnie wielki rycerz las zwoiował,
Iuż się zwyciężca wraca z tamtey strony!»
On wtem poważnie zlekka86 następował,
Ozdobnie w białą zbroię obleczony.
A orzeł iego blask piórmi87 srebrnemi
Niezwykły ciskał88 od słońca ku ziemi.
40.
Z gęstemi krzyki89 przyjmował witanie.
Y od Hetmana zarazem wezwany,
Wielkie od niego miał poszanowanie:
«On — prawi — straszny las uczarowany,
Tak iako beło twoie rozkazanie,
Iużem zwyciężył, iuż do niego mogą
Ludzie iść śmiele90 y bespieczną drogą».
41.
Po różne drzewo na woienne czyny;
A choć pierwszych sztuk dobrze nie umiano
Zrobić, dla cieślów ladaiakich winy —
Teraz koło nich (iako powiadano)
W takiem rzemieśle mistrował91 iedyny
Gwilelm Ligurczyk, który beł obranem
Sił chrześciańskich na morzu hetmanem.
42.
Ustąpił morza nieprzyiacielowi;
A teraz — wszystek z okrętów zwiedziony,
Z strzelbą prowadził lud ku obozowi.
Ten beł tak swemi kunsztami wsławiony,
Że równia92 nie miał swemu dowcipowi93;
A stu zaś mnieyszem cieślom rozkazował,
Którzy robili to, co wynaydował.
43.
Byki94, tarany y insze przyprawy,
Żeby tak snadniey mocnem ścianom dobił
Y mur tem pręcey uczynił dziurawy —
Ale y wieżę foremną urobił,
Którą dębowe wnątrz95 spinały ławy,
A na wierzch twarde poprzybiiał skóry
Dla ogniów, które ciskać miano z góry.
44.
Iednem się ciałem wielka wieża staie;
Z niey balka spodkiem w twarde obleczona
Żelazo, końcem twarde razy daie;
Z pośrzodku96 zaś most — blisko podemkniona —
Kładzie na muru ostateczne kraie97;
A wierzchem mnieysza wieża z niey wychodzi
Y niewymownie nieprzyiaciół szkodzi98.
45.
Bez wielkiey pracey, bez wielkiego trudu,
Snadnie99 na gęstych kołach postępuie,
Pełna rynsztunków y zbroynego ludu.
Woysko się cieślów prętkości100 dziwuie,
Co żywo bieży do nowego cudu.
Potem dwie mnieysze wieże zbudowali,
Na które z wielkiey wizerunki101 brali.
46.
Te u ostrożnych roboty poganów,
Co straży — murów wysokich zwyczayne —
Mogły z swych przeyrzeć baszt do Chrześcianów102.
Patrzali, kiedy tramy niezwyczayne
Wieziono w obóz, dla wież y taranów,
Y kiedy ie iuż skończono, widzieli;
Lecz iakie beły103, trudno poznać mieli104.
47.
Przekopy swoie y wieże mocnili105.
Y gdzie mur słaby, albo beł zniżony,
Tam go z pilnością wielką podnosili,
Tusząc106, że miał bydź107 tak pewney obrony,
Żeby się naszy108 darmo oń109 kusili110.
Ale się Izmen naybardziey gotował,
Y dla bronienia ognie przyprawował.
48.
Z sodomskich iezior; zwiedza błotne brody;
Zbiegł y do piekła (tak miał serce mściwe)
Y wziął z stygiyskiey także kliiu wody,
Z którego ognie porobił straszliwe,
Miecące112 dymy y okrutne smrody:
Myśląc, czarownik brzydki, onych czasów
Zemścić113 się swoich porąbanych lasów.
49.
A miasto do swych obron gotowało —
Nad francuskiemi lecąc114 namiotami,
Nieścignionego gołębia widziało,
Który nie siekąc bynaymniey barkami
Rozciągnionemi tak, iako się zdało,
Szedł po powietrzu — nowy poseł — pióry115,
Y z obłoków się w miasto spuszczał z góry.
50.
Ogromny sokół drogę mu przeszkodził117
Y zaraz mu ią swoiem rączem118 lotem
Między obozem y miastem zagrodził;
Y nad naywiętszem119 ścignął go namiotem,
Y tak się zdało, że go iuż dochodził120,
Iuż go paznogciem tylko niedopadnie,
On wtem na łono Goffredowi spadnie.
51.
Y patrząc pilno122 (dziw mało słychany123!)
Pod iednem skrzydłem u niego nayduie
List między pierzem nicią uwiązany.
Weźmie go w ręce y odpieczętuie
Y czyta krótko w te słowa pisany:
«Hetman egyptski śle Aladynowi124
Pokłon y zdrowie, żydostwa królowi.
52.
Y do dnia się dzierż nadaley piątego,
Y nieomylney bądź pewien odsieczy
Ierozolimie — od woyska moiego».
Takie zawierał opisane rzeczy
Charakterami pisma pogańskiego,
List powierzony lotnemu posłowi:
Zwykły beł w ten czas ten sposób wschodowi.
53.
Puścił, który się pierwszemi drogami,
(Źle posłużywszy panu), w swoie strony
Ze złemi nie chciał wrócić nowinami.
Wtem zgromadzoney radzie naleziony125
List czyta, mówiąc: «To widzicie sami,
Iako nas Bóg ma w swoiey opatrzności,
Posyłaiąc nam takie wiadomości.
54.
Nie trzeba tracić. Bądźcie iuż gotowi;
Chcę szturm za pierwszem mieysc złych wyrównaniem
Południowemu wrychle127 dać murowi.
Trudna rzecz wprawdzie, ale moiem zdaniem
Nie niepodobna128, bom się sam mieyscowi129
Przypatrzył; ktemu130 mur ubespieczony
Mieyscem mniey stamtąd musi mieć obrony.
55.
Z tamtego boku pod mury prowadził;
Móy od północney bramy lud przebrany
Ciągnąć się będzie; iużem tak uradził,
Aby poganin stamtąd oszukany,
Boiąc się szturmu — ludzie tam gromadził.
Wtem moia wielka wieża w onem czesie131
Pomknie się daley y woynę poniesie.
56.
Wieżą Kamillu póydziesz, następuiąc».
Raymund wtem — który po Goffredzie siedział,
Sam sobie w głowie tę sprawę rachuiąc,
Powie: «Tak Hetman radę swą powiedział,
Że się nic przydać132, nic nie może uiąć.
To tylko, żeby na pogańskie szlaki
Beł133 wyprawiony ostrożny szpieg iaki;
57.
Liczbie, zamysłach, dostał wiadomości».
Ozwał się Tankred: «Mam ia tu iednego
Coby się na to zszedł krom wątpliwości134,
Lekkiego na dziw135, dowcipu wielkiego,
Śmiałego, ale ostrożney śmiałości;
Różne ięzyki pogańskie rozumie,
Chód y głos zmyślić y postawę umie».
58.
Y zrozumiawszy czego po niem chcieli,
Rozśiniał się, wesół stoiąc przed Hetmanem,
Y rzekł: «W drodze mię wnet będziecie mieli;
Niedługo szpiegiem będę niepoznanem,
Tam kędy będą obozem leżeli;
W biały dzień wnidę136 między ich namioty,
Policzę iezdy, policzę piechoty.
59.
Y iako dobrzy — nieomylnie powiem;
Co ich wódz myśli, co nieprzyiaciele
Daley chcą czynić — wszystkiego się dowiem».
Tak Wafryn w on czas137 tuszył sobie138 śmiele,
Y zwykły ubiór zrzuciwszy z obowiem139,
Delią140 długą wdział pogańskiem stroiem,
Y głowę białem opasał zawoiem.
60.
Strzały, a ludzie mu się dziwowali;
Cudze ięzyki tak wymawiał szczyrze,
Że się zdumieli ci, co go słuchali.
Egiptczyk w Memphim y Feniyczyk w Tyrze141
Po mowieby go beli nie poznali.
Koń142 miał tak rączy, że piasku po ziemi
Ledwie się tykał nogami prętkiemi.
61.
Przeciwko murom drogi naprawili,
Umieiętni też iuż beli mistrzowie
Swoich woiennych czynów dokończyli,
Bo na to beli dani przystawowie,
Aby y we dnie y w nocy robili.
Nic nie przeszkadza, nic iem iuż nie wadzi,
Ostatnichby sił próbowali radzi.
62.
On dzień przed szturmem modlitwą się bawił
Y aby wszyscy nakarmili dusze
Chlebem niebieskim — surowo ustawił143.
Potem woienne tarany y kusze,
Tam gdzie ich zażyć nie myślił — postawił;
A oszukani poganie mniemaią,
Że szturm przypuścić na mocny mur maią.
63.
Indziey się sroga wieża przetoczyła
Y tam stanęła, gdzie mur mnieyszey mocy,
Y gdzie obrona dobrze słabsza była.
Kamillowa też, mnieysza, od północy
Z pagórku patrząc poganom groziła
Y Raymund także swoię iuż prowadził
Y od zachodu pod mur ią podsadził.
64.
Od złotey zorze w swey zwykłey ozdobie,
(idzie indziey postrzegł poganin strwożony
Ogromney wieże y zwątpił o sobie,
Tem więcey, kiedy z tey y z owey strony
Wprzód niewidziane uyrzał wieże obie
Y wielką liczbę kusz narychtowanych,
Taranów srogich, byków144 zakowanych.
65.
Nieprzyiaciele ztamtąd przenosili
Na tamto mieysce, kędy Chrześciianie
W nocy ogromną wieżę podsadzili.
Lecz dobry Hetman pomniąc, że poganie
Miastu na odsiecz w drogę się puścili.
Dwiema Rubertom mówił y Gwelfowi:
«Bądźcie swą iezdą — powiada — gotowi.
66.
Póydę na on mur, co to mniey wyniosły,
Aby nie przyszły — szturmem zabawionem —
W tył roty iakie y woyny nie niosły.
Zatem piechoty pędem niewściągnionem
We troie pod mur rozdzielone poszły.
Król też ze wszech stron lud uszykowany
Zastawił, w świetną zbroię sam ubrany.
67.
Odwykły dawno temu ciężarowi,
W on dzień się w zbroię y w szyszak bogaty
Ubrał y stanął przeciw Raymundowi.
Soliman przeciw Goffredowi, a ty
Byłeś Argancie przeciw Kamillowi,
Z którem beł Tankred, rad że miał w tey dobie145
Nieprzyiaciela swego przeciw sobie.
68.
Śmiertelnem iadem napuszczone strzały,
Od których niebo tak beło zakryte,
Że się tak zdało, że ściemniał dzień biały.
Ale się przedsię146 bardziey mury bite
Y cięższych razów z wież ogromnych bały,
Co srogie kule ciskały na bramy
Y w końcach stalą okowane tramy147.
69.
Członki y blachy tak się na niem kruszą,
Że ciała żadna postać nie zostanie;
Nie tylko zaraz traci żywot z duszą,
Co gorsza — postrzał nie zostawa148 w ranie,
Ale potężną wyciśniony149 kuszą,
Idąc na wylot, w ciele się nie bawi150
Y wypadszy, śmierć po sobie zostawi.
70.
Nie dbaiąc, z murów mężnie się bronili:
Płótna krzywemi uięte żelazy151,
Y wory wełną natkane spuścili.
Ustępuiące nalazszy przekazy,
Nie szkodzi postrzał y wnet się wysili;
Sami, gdzie pod mur lud podchodzi bliski,
Kamienie walą y lotne pociski.
71.
(Idąc ze trzech stron do szturmu) zawady153
Y postępuiąc, złożone dźwigaią
Tarcze nad sobą, na lecące grady;
Drudzy do murów wieże pomykaią154,
Któreby mosty przystawiły rady155:
Iuż ie spuszczaią, iuż y taran srogiem
Grozi obitem twardą stalą rogiem.
72.
Lada przewagę za sromotę156 srogą157
Sobie rozumie; a zgoła się zdziera158
Iść pospolitą z podłem gminem drogą,
Y patrząc daley, zwątpioną159 obiera
Y taką, którą iść drudzy nie mogą.
O mur naywyższy, który stał spokoiem,
Pokusić się chce swem osobnem boiem.
73.
Posłuszni beli cnemu Dudonowi,
Mówiąc: «O hańba wielka, ieśli temu
Dopuściemy stać w pokoiu murowi.
Nagorsze160 razy — bespieczne śmiałemu,
Wszystko dobremu równo rycerzowi161,
Tam śmiele162 pódźmy163 y tam sie udaymy,
A tarcze spięte nad sobą trzymaymy».
74.
W kupę do niego zarazem się zeszli
Y dach drzewiany, podług iego mowy,
Z tarczy złożyli y nad sobą nieśli
Y wielkiem pędem — kryiąc podeń165 głowy,
Z wielką odwagą pod mury podeszli;
Sklep ziednoczony166 wszystko strzyma snadnie167,
Kamienie, drzewa y to, co nań spadnie.
75.
O dwustu szczebli z wysoką drabiną169
Y tak ią170 dobrze iedną ręką władał,
Iako wiatr włada pospolicie171 trzciną.
Deszcz nań172 kamienny ustawicznie spadał,
Drzewo, oszczepy, czego się dowiną173,
Z góry na niego ciskaią; on śmiele
Idzie na mury, na nieprzyiaciele.
76.
Na tarczy niosąc, namniey174 się nie wzdryga;
Y iedną ręką mury uchwycone
Trzyma, a drugą tarcz175 nad głową dźwiga.
Sercem, przykładem iego przychęcone176
Insze177 go rączo178 towarzystwo ściga;
Drabiny także na mury stawiaią,
Lecz różne męstwo, różne szczęście maią.
77.
On180 coraz lezie wyższemi szczeblami
Y tak wysoko iuż iest, że przy wieży
Chwyta się muru obiema rękami.
Dopiero hurmem pogaństwo nań bieży,
Spycha go na dół długiemi drągami;
Ale się trzyma tak mocno, że gwałtem181
Zbić go nie mogą na dół żadnem kształtem182.
78.
Y iako palma na ciężar się sili183,
Tak y on więtsze184 męstwo ukazuie
Y siłę więtszą, im nań barziey185 bili;
Tramy, kamienie y co go hamuie,
Wszystko zwycięża mężnie w oney chwili.
Iuż na mur wskoczył, iuż go — stoiąc na niem
Bespiecznem czyni186, tem co idą za niem.
79.
Pod którem szczeble w końcu się złamały,
Ściągnąwszy mężną rękę ku dołowi
Pomógł, że na mur przedsię188 dolazł cały.
Ale gdzie indziey różne Hetmanowi
Y niebespieczne rzeczy się przydały189;
Gdzie się nietylko190 ludzie bili sami,
Ale y sztuki woienne z sztukami.
80.
Który wprzód masztem u okrętu bywał,
Na którem wielki, poprzek zawieszony
Tram192 okowany193 stalą — odpoczywał
Y wzad194 miąższemi195 linami ciągniony,
Y popuszczony, mocnych wież dobywał;
Y to się wracał, to zaś drugiem razem
Tłukł ie twardem łbem okrytem żelazem.
81.
W on czas196 uderzył ieden raz y drugi,
Że zakowanem197 potłuczona rogiem,
Gwoździami zbite rospuściła198 fugi.
Nadbladło199 wewnątrz żołnierzom ubogiem,
Ale wskok z wieże drąg wyparli długi
Z kosami, które liny ucinały,
Które wielki tram u masztu trzymały.
82.
Wiek sztukę skały, lub wiatry szalone.
Cokolwiek zaymie — stłucze y obali,
Y las, y domy, y bydło zamknione:
Tak w ten czas właśnie tram okrutny wali
Ludzie, rynsztunki, wierzchy potłuczone.
Wieża wysoka kilkakroć zadrżała,
Trzęsły się mury y ziemia huczała.
83.
Y mniema, że iuż opanował mury;
Ale dopiero płomień y smrodliwy
Dym — nieprzyiaciel puścił nań do gury202.
Nigdy Mongibel203 takiem zaraźliwy
Śmierdzącem ogniem nie kurzy z swey dziury;
Nigdy indyiskie niebo w letnie czasy
Tak smrodliwemi parami nie straszy.
84.
Te czarne, a te iako krew puszczaią;
Oddech — smród, wzrok — dym, słuch odbiera grzmienie.
Ognie się coraz szerzey rościągaią;
Ogromney wieże204 surowe rzemienie
Źle bronią, iuż się skurczone padaią.
Y gdzieby205 z nieba w tem razie206 nie miała
Wcześney207 pomocy, wszystkaby208 zgorzała.
85.
Nic nie strwożony na mieyscu zostawa209;
Y tem, co ognie wodami gasili
Ochoty słowy210, y serca dodawa211.
Tak Chrześcianie swey wieże bronili,
Ale nakoniec212 wody iem213 nie stawa214.
Aż iednem razem wiatr powstawszy srogi,
Na swoie sprawce obrócił pożogi215.
86.
Na płótna, które podnieśli poganie
Y suche czyny y miękkie obrony
Zrze, że ich szczętu217 w krótce218 nie zostanie.
O wielki wodzu, od Boga strzeżony,
O Bogu miły, pobożny Hetmanie!
Tobie posłuszne niebo y życzliwy
Wiatr idzie na dźwięk twey trąby krzykliwy219.
87.
Przeciwko niemu udały płomienie;
Chce niezbożnemi swemi naukami
Przymusić gwałtem wiatr y przyrodzenie220.
Y między dwiema na murze wiedmami221
Straszliwy, w czarne ubrany odzienie,
Stał — Plutonowi222 podobny srogiemu,
Między iędzami dwiema stoiącemu.
88.
Szemrać swe klątwy zwykłemi sposoby;
Iuż się powietrze mięszało y w chmury
Szło słońce z pierwszey złupione ozdoby;
Wtem kamień wielki, co beł223 częścią gury224
Wypchniony225 z wieże226 wypadł oney doby227
Y tak ugodził, że wszystkich zarazem
Rozcisnął kości y krew iednem razem.
89.
W tak drobne sztuki tam y sam rozniosły:
Iako więc drobno suchy, lub surowy
Ięczmień trą młyńskie naciśnione osły228.
Tak zostawuiąc wesoły Phebowi
Promień, do piekła brzydkie dusze poszły
Na wieczne męki, w podziemne ciemności.
Wyknicie229 z tego, ludzie, pobożności!
90.
Tak, że iey ognie namniey230 nie szkodziły,
Tak się pod mieyską podsadziła bronę231,
Że mogła na mur most zrzucić pochyły.
Ale Soliman przypadł w tamtę232 stronę,
Y wąską ścieszkę233 siekł ze wszystkiey siły
Y odciąłby ią pewnie beł, by była234
Nagle się druga wieża nie odkryła.
91.
Stoiąc, budynki przenosiła wyzsze235.
Tu się dopiero zlękli Saraceni.
Widząc, że miasto dobrze beło236 nizsze237.
Lecz sułtan śmiały, choć nań grad kamieni
Spada, w swem mieyscu zostawa238 — y blizsze239
Ludzie przychęca240 do mężney obrony
Y chce most gwałtem241 odciąć przystawiony.
92.
Od inszych, dał się widzieć Goffredowi,
Niebieskiem na bok mieczem przypasany,
Światłem iasnemu podobny słońcowi:
«Ato — pry243 — iuż dzień przyszedł pożądany,
Iuż czas z niewoley wyniść244 Syonowi!
Podnieś Goffredzie, podnieś wzgórę245 oczy,
Patrz, iako gęste z nieba masz pomocy246:
93.
Masz na powietrzu w niebieskiey ozdobie;
A iać śmiertelnych zmysłów twych zawady
Zdiymę247 z źrzenice248, w cudownem sposobie,
Że nagie duchy, krom249 żadney przysady,
Będziesz mógł widzieć w ich własney osobie
Y chwilę zniesiesz — zakrytych obłokiem
Anyelskich twarzy blask — śmiertelnem okiem.
94.
Chrystusowemi, a teraz są w niebie;
Iako się biią z pogany y z wami
Chcą być koniecznie w tak zacney potrzebie.
Tam gdzie się mięsza251 kurzawa z dymami,
Gdzie gęste trupy leżą podle252 siebie,
Ugon253 się biie y — gdzie pilniey strzeże
Poganin — gwałtem mocne tłucze wieże.
95.
Podsadza ognie pod północną bronę254,
Stawia drabiny na mury, a twoi
Bieżą za iego powodem255 w tę stronę.
Ten zasię, który na pagórku stoi,
A ma kapłańską na włosach koronę,
Biskup iest Admar256; patrzay iako (prawi)
Y teraz żegna y lud błogosławi.
96.
Anyołów poczet stoi niezliczony!»
On oczu wzniozwszy259, widział, że stał wszędy260
Lotnych rycerzów zastęp uskrzydlony:
Trzy pułki beły, a pułk we trzy rzędy,
Każdy się kołem ciągnął rozdzielony;
Koła zaś zwierzchnie bardziey się szerzyły,
Lecz wnętrzne261 mnieysze y ściśleysze były.
97.
Y zaś ie podniósł, ale w małey chwili
Zniknęło wszystko. Potem do swych skoczy,
Którzy iuż wszędzie pogaństwo pędzili.
Wprzód Rynald skoczył do miasta ochoczy,
Potem co śmielszy262 za niem się puścili.
Nie mieszka263 daley Hetman y wiernemu
Bierze chorągiew z ręku264 chorążemu.
98.
Soliman mężnie wpół drogi zastawił.
Wielkiemu męstwu polem iest plac mały,
Który dwu wielkich rycerzów zabawił.
Krzyknie na swoich Soliman zuchwały:
«Ia tu chcę umrzeć, abym was wybawił;
Wy podcinaycie most ostrem żelazem
Mnie w tył, a ia niech zginę tu zarazem!»
99.
Rozgromionemu dogrzewał ludowi.
«A ia co? Mam — pry265 — polec tu zelżywy,
Y marnie, na śmiech nieprzyjacielowi?!»
Tak myśląc nowe obrony, leniwy
Zostawiał wolne przeście266 Hetmanowi.
Ten nań naciera y świętą na murze
Chorągiew stawia wytknioną ku gurze267.
100.
Niezliczonemi kołami rozwiia.
Zda się, że w nię269 wiatr nabożniey dmie, y że
Słońce blask od niey iaśnieyszy odbiia.
Strzała y kula z twardey lana spiże270,
Abo wzad271 idzie, abo ią wciąż miia.
Zda się, że Syon swem wierzchem wesołem
Pokłon iey czyni y biie iey czołem.
101.
Wszystkie krzyk srogi hufce wypuściły;
Y bliskie góry y przyległe sady
Ostatnie dźwięki często powtórzyły.
W tenże czas Tankred wszystkie zbił zawady273,
Które ze wszystkiey Argant czynił siły;
Iuż y on swóy most do muru przystawił,
Y krzyże na niem swe także postawił.
102.
Bił się szedziwy274 z palestyńskiem panem,
Swoiey Gaskończyk dostawić nie może
Wieże275 do miasta. Z trudem niesłychanem
Sili się barzo276, ale nie pomoże,
Bo tam król z ludem pilnuie przebranem.
A chocia277 tam mur słabszy beł278, w obrony
Woienne zaś beł lepiey opatrzony.
103.
Wieżę w tem mieyscu niesposobne drogi;
Y nie tak wiele dowcipy281 umiały,
Aby złe mieysce nie trudniło nogi.
A wtem gaskońskie hufce usłyszały,
Y ci, co muru bronili — krzyk srogi;
Stąd grabia poznał y król w Palestynie,
Że miasto beło wzięte ku równinie.
104.
«Miasto — pry282 — wzięte y iuż zwyciężone
Dotąd się trzyma? masz, o piękna młodzi,
Pole do męstwa ieszcze zostawione!»
Ale król ztamtąd283 nakoniec284 uchodzi,
Widząc, że tam iuż obrony zwątpiono;
Y ku mocnemu udał się zamkowi,
Tusząc285, że tam ma wytrzymać szturmowi286.
105.
Nie tylko przez mur, ale y bramami.
To co mu iedno wstręt288 iaki czyniło,
Lub zbito, lubo289 spalono ogniami.
Strach, narzekanie, wszędzie się szerzyło,
A miecz gniewliwy karmił się śmierciami;
Krew ciepła bieży strumieniem y kupy
Źle żywych290 leie y pobite trupy.
Koniec pieśni ośmnastey.
- uczciwe (starop.) — cześć, honor. [przypis redakcyjny] ↩
- zaczem (starop.) — po czym. [przypis edytorski] ↩
- obłapić (starop.) — objąć. [przypis edytorski] ↩
- użyty (starop.) — dający się uprosić, przebłagać; o miękkim sercu. [przypis edytorski] ↩
- miasto (starop.) — zamiast. [przypis edytorski] ↩
- pokusa (starop.) — tu: zły duch. [przypis redakcyjny] ↩
- wniść (starop.) — wejść. [przypis edytorski] ↩
- pracej (starop. forma) — pracy. [przypis edytorski] ↩
- ile go stawało (starop.) — ile da rady; ile mu starczy sił itp. [przypis edytorski] ↩
- pokazował (starop. forma) — pokazywał. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- odprawował (starop. forma) — odprawiał. [przypis edytorski] ↩
- insze (starop. forma) — dziś popr.: inne. [przypis edytorski] ↩
- obrada (starop.) — radość. [przypis redakcyjny] ↩
- tryumfować z kogo (starop.) — dziś tryumfować a. triumfować nad kim. [przypis redakcyjny] ↩
- sprawiony o czym (starop.) — uwiadomiony o czym. [przypis redakcyjny] ↩
- chceszli (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli chcesz. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- czyst (starop. forma) — tu skrót od: czysty. [przypis edytorski] ↩
- niewątpliwy (starop.) — nie mając wątpliwości; nie wątpiąc. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję, spodziewać się; tu: przeczuwać. [przypis edytorski] ↩
- jedno (starop.) — tylko, jedynie. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — dziś popr.: śmiało. [przypis edytorski] ↩
- bezpieczny (starop.) — pewny. [przypis redakcyjny] ↩
- nasuwień (starop.) — zwierzchnia szata, delia. [przypis redakcyjny] ↩
- Oliwet — gaj oliwny, góra Oliwna. [przypis redakcyjny] ↩
- onej doby (starop.) — wtedy, w tym czasie. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- wnętrzny (starop.) — wewnętrzny. [przypis edytorski] ↩
- lśniały (starop. forma) — lśniły. [przypis edytorski] ↩
- przyszedszy (starop. forma) — dziś popr.: przyszedłszy. [przypis edytorski] ↩
- inszych (starop. forma) — innych. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- kęs (starop.) — trochę. [przypis edytorski] ↩
- łabęć (starop. forma) — dziś: łabędź. [przypis edytorski] ↩
- on (starop.) — ten. [przypis edytorski] ↩
- zastanowić się (starop.) — zatrzymać się. [przypis edytorski] ↩
- znienagła (starop.) — powoli, stopniowo. [przypis edytorski] ↩
- inszej (starop.) — innej. [przypis edytorski] ↩
- krom a. okrom (starop.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
- róg (starop.) — [tu:] odnoga (rzeki). [przypis redakcyjny] ↩
- nietylko (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie tylko. [przypis edytorski] ↩
- śrzodkiem (starop. forma) — dziś: środkiem. [przypis edytorski] ↩
- frymarczyć (starop.) — kupczyć, handlować. [przypis edytorski] ↩
- odważony (starop.) — odważny. [przypis edytorski] ↩
- frambuga (starop.) — obłąk, sklepienie półkoliste, arkada. [przypis redakcyjny] ↩
- nań (starop. forma) — na niego. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — śmiało. [przypis edytorski] ↩
- powodzi (starop. forma) — dziś popr. B.lm: powodzie (ujrzy). [przypis edytorski] ↩
- odedna (starop. forma) — od dna. [przypis edytorski] ↩
- zakręty (starop.) — [tu:] wiry wodne. [przypis redakcyjny] ↩
- wściągnąć (starop.) — powściągnąć; powstrzymać, zatrzymać. [przypis edytorski] ↩
- wynikać (starop.) — wyłaniać się. [przypis edytorski] ↩
- rózga (starop.) — gałąź, gałązka. [przypis edytorski] ↩
- oczywiście (starop.) — tu: najwyraźniej. [przypis edytorski] ↩
- z pod (starop.) — spod. [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- ścieszka (starop. forma ort.) — dziś popr.: ścieżka. [przypis edytorski] ↩
- przerazić (starop.) — przejąć (uczuciem); uderzyć (widokiem). [przypis edytorski] ↩
- widamy (starop.) — forma częstotliwa; dziś: widujemy. [przypis edytorski] ↩
- ukasany (starop.) — podkasany. [przypis edytorski] ↩
- okrom — oprócz; okrom że: prócz tego że. [przypis edytorski] ↩
- prawieś (...) tu przyszedł pożądany (starop.) — przyszedłeś tu prawdziwie pożądany. [przypis edytorski] ↩
- kłopotny (starop.) — kłopotliwy, pełen kłopotów, zmartwień; zgodne z kłopotnem mieszkanie żywotem: mieszkanie zgodne z kłopotnym żywotem (szyk przestawny). [przypis edytorski] ↩
- przyście (starop.) — przyjście, nadejście. [przypis edytorski] ↩
- wszystko (starop.) — całe (śpiewanie). [przypis edytorski] ↩
- Sylen — stary, opasły satyr, nauczyciel, wychowawca i towarzysz Bachusa. [przypis redakcyjny] ↩
- imo (starop.) — mimo; nie zważając na co; imo przyrodzenie: mimo przyrodzenia, wbrew naturze. [przypis edytorski] ↩
- onej (starop.) — tej. [przypis edytorski] ↩
- takli (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy tak; tak oto. [przypis edytorski] ↩
- postój (starop.) — poczekaj. [przypis edytorski] ↩
- nieużyty (starop.) — srogi, nieubłagany. [przypis edytorski] ↩
- niedba (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie dba. [przypis edytorski] ↩
- miąższy (starop.) — gruby. [przypis edytorski] ↩
- Briareus — jeden z trzech mitologicznych olbrzymów, mających po 100 rąk i 50 głów. [przypis redakcyjny] ↩
- ramiony (starop. forma) — dziś popr. N.lm: ramionami. [przypis edytorski] ↩
- miece (starop. forma) — dziś 3 os.lp: miota; rzuca. [przypis edytorski] ↩
- stawszy się srogiemi Cyklopy (starop. forma) — dziś popr.: stawszy się srogimi Cyklopami. [przypis edytorski] ↩
- razy (starop. forma) — dziś N.lm: razami; ciosami. [przypis edytorski] ↩
- cięszki (starop. forma ort.) — dziś popr.: ciężki. [przypis edytorski] ↩
- próżny (starop.) — tu: opróżniony (z czarów i strachu); bez (czarów i strachu). [przypis edytorski] ↩
- krom (starop.) — oprócz, z wyjątkiem, bez. [przypis edytorski] ↩
- jeśli (starop.) — czy, czy też. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- zlekka (starop. forma ort.) — dziś popr.: z lekka; trochę. [przypis edytorski] ↩
- piórmi (starop. forma) — dziś N.lm: piórami. [przypis edytorski] ↩
- blask piórmi srebrnemi niezwykły ciskał (starop. konstrukcja) — szyk przestawny; inaczej: ciskał niezwykły blask srebrnymi piórami. [przypis edytorski] ↩
- krzyki (starop. forma) — dziś N.lm: (z) krzykami. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — śmiało. [przypis edytorski] ↩
- mistrować (starop.) — celować; [wieść prym; być najlepszym]. [przypis redakcyjny] ↩
- rówień (starop.) — [ktoś] równy; [równie utalentowany, sławny, doświadczony itp; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- dowcip (starop.) — inteligencja, rozum, umysł. [przypis edytorski] ↩
- byk (starop.) — rodzaj tarana. [przypis redakcyjny] ↩
- wnątrz (starop.) — wewnątrz; od wewnątrz. [przypis edytorski] ↩
- z pośrzodku (starop.) — ze środka. [przypis edytorski] ↩
- na muru ostateczne kraie (starop.) — na szczyt muru; na górną krawędź muru. [przypis edytorski] ↩
- szkodzić kogo (starop.) — atakować kogo, wyrządzać szkodę; dziś: szkodzić komu (nieprzyjaciołom itp.). [przypis edytorski] ↩
- snadnie (starop.) — łatwo, z łatwością. [przypis edytorski] ↩
- prętkość (starop. forma) — dziś popr.: prędkość; szybkość. [przypis edytorski] ↩
- wizerunk (starop.) — wzór. [przypis redakcyjny] ↩
- przejrzeć do kogo (starop.) — wzrokiem sięgnąć dokąd. [przypis redakcyjny] ↩
- beły (starop. forma) — dziś popr.: były. [przypis edytorski] ↩
- trudno poznać mieli (starop. konstrukcja) — trudno im było poznać. [przypis edytorski] ↩
- mocnić (starop.) — wzmacniać; tu 3.os.lm, mocnili: umacniali (przekopy i wieże). [przypis edytorski] ↩
- tusząc (starop.) — mając nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- naszy (starop. forma) — dziś M.lm: nasi. [przypis edytorski] ↩
- oń (starop. forma) — skrót od: o niego. [przypis edytorski] ↩
- kusić się o co (starop.) — dziś: pokusić się o co; podjąć starania o co. [przypis edytorski] ↩
- klije (starop.) — kleje, mazie, błota. [przypis edytorski] ↩
- miecące (starop. forma) — miotające. [przypis edytorski] ↩
- zemścić się czego (starop.) — dziś: zemścić się za co. [przypis edytorski] ↩
- lecąc (starop. forma) — tu imiesłów przym., dziś: lecącego. [przypis edytorski] ↩
- pióry (starop. forma) — dziś N.lm: piórami; szedł po powietrzu pióry: płynął w powietrzu na skrzydłach. [przypis edytorski] ↩
- niewiedzieć zkąd (starop. forma ort.) — nie wiadomo skąd. [przypis edytorski] ↩
- przeszkodzić drogę (starop. forma) — zastąpić drogę. [przypis redakcyjny] ↩
- rączy (starop.) — szybki, prędki, zwinny. [przypis edytorski] ↩
- najwiętszy (starop. forma) — największy. [przypis edytorski] ↩
- dochodzić kogo (starop.) — doganiać kogo. [przypis edytorski] ↩
- w łono przyjmuje (starop.) — tu: przyjmuje na łono; przytula, tuli, osłania sobą. [przypis edytorski] ↩
- pilno (starop.) — pilnie; uważnie. [przypis edytorski] ↩
- mało słychany (starop.) — rzadko słyszany; o którym rzadko słychać (się słyszy). [przypis edytorski] ↩
- Aladyn — król palestyński. [przypis redakcyjny] ↩
- naleziony (starop.) — znaleziony. [przypis edytorski] ↩
- mieszkanie (starop.) — zwlekanie; zwłoka. [przypis edytorski] ↩
- wrychle (starop.) — rychło; szybko, wkrótce. [przypis edytorski] ↩
- nie niepodobna (starop. forma) — nie niemożliwa (rzecz); nie jest to niemożliwe. [przypis edytorski] ↩
- miejscowi (starop. forma) — miejscu (przypatrzeć się). [przypis edytorski] ↩
- ktemu a. k’temu (starop. forma) — do tego; tu: ponadto, w dodatku. [przypis edytorski] ↩
- w onem czesie (starop. forma) — w tym czasie; wtenczas, wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- przydać (starop.) — tu: dodać. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- krom wątpliwości (starop.) — bez wątpliwości, bez wątpienia; na pewno. [przypis edytorski] ↩
- na dziw (starop.) — tu: przedziwnie; niezwykle, bardzo. [przypis edytorski] ↩
- wnidę (starop.) — dziś 3.os.lp cz. teraźn.: wejdę. [przypis edytorski] ↩
- w on czas (starop.) — w ten czas; wtenczas, wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć sobie (starop.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- obowie (starop.) — obuwie. [przypis edytorski] ↩
- delią (starop. forma) — dziś popr. B.lp r.ż.: delię; delia, tu: długa, luźna szata. [przypis edytorski] ↩
- Tyr — miasto w Fenicji. [przypis redakcyjny] ↩
- koń miał (...) rączy (starop.) — dziś z B.: konia miał rączego. [przypis edytorski] ↩
- ustawić (starop.) — nakazać; ustanowić. [przypis redakcyjny] ↩
- byk (starop.) — rodzaj tarana. [przypis redakcyjny] ↩
- w tey dobie (starop.) — w tym czasie; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- tram (starop.) — belka. [przypis edytorski] ↩
- zostawa (starop. forma) — 3.os.lp cz. teraźn.; dziś popr.: zostaje. [przypis edytorski] ↩
- wyciśniony (starop.) — ciśnięty, rzucony. [przypis edytorski] ↩
- nie bawić się (starop.) — tu: nie zostawać, nie pozostawać. [przypis edytorski] ↩
- żelazy (starop. forma) — dziś popr. N.lm: żelazami. [przypis edytorski] ↩
- naszy (starop. forma) — dziś M.lm: nasi. [przypis edytorski] ↩
- zawada (starop.) — przeszkoda. [przypis edytorski] ↩
- pomykać (starop.) — iść, przemieszczać (się); tu: przystawiać. [przypis edytorski] ↩
- któreby mosty przystawiły rady (starop. konstrukcja) — (wieże), które chętnie przystawiłyby mosty; które zamierzają przystawić mosty (do murów oblężonego miasta). [przypis edytorski] ↩
- sromota (starop.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski] ↩
- srogi (starop.) — straszny, wielki, dotkliwy itp. [przypis edytorski] ↩
- zdziera się iść (...) pospolitą (...) drogą (starop.) — wzbrania się, wymawia się (por. wydziera się) postępować jak wszyscy (jak gmin). [przypis redakcyjny] ↩
- zwątpiona (droga) (starop.) — tu: taka, o której wszyscy zwątpili; której nikt nie uważa za wykonalną. [przypis edytorski] ↩
- nagorsze (starop. forma) — najgorsze. [przypis edytorski] ↩
- wszystko dobremu równo rycerzowi (starop. konstrukcja) — dobremu rycerzowi wszystko za równo (tj. wszystko jedno, ponieważ podejmie każde wyzwanie). [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — śmiało. [przypis edytorski] ↩
- pódźmy (starop. forma) — pójdźmy. [przypis edytorski] ↩
- słowy (starop. forma) — dziś popr. N.lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
- podeń (starop.) — skrót od: pod nim. [przypis edytorski] ↩
- sklep zjednoczony (starop.) — sklepienie nad głowami z tarcz utworzone (testudo). [przypis redakcyjny] ↩
- snadnie (starop.) — łatwo, z łatwością. [przypis edytorski] ↩
- napierwszy (starop. forma) — dziś popr.: najpierwszy. [przypis edytorski] ↩
- o dwustu szczebli z wysoką drabiną (starop.) — szyk przestawny; inaczej: z wysoką drabiną o dwustu szczeblach. [przypis edytorski] ↩
- ją (starop.) — dziś: nią (władał). [przypis edytorski] ↩
- pospolicie (starop.) — zazwyczaj. [przypis edytorski] ↩
- nań (starop.) — skrót od: na niego. [przypis edytorski] ↩
- czego się dowiną (starop.) — [co] dopadną; [co im się nawinie]. [przypis redakcyjny] ↩
- namniej (starop. forma) — najmniej; tu: ani trochę. [przypis edytorski] ↩
- tarcz (starop. forma) — dziś r.ż.: tarcza. [przypis edytorski] ↩
- przychęcony (starop.) — zachęcony. [przypis edytorski] ↩
- insze towarzystwo (starop.) — inni towarzysze; pozostali towarzysze. [przypis edytorski] ↩
- rączo (starop.) — prędko. [przypis edytorski] ↩
- zepchniony (starop. forma) — zepchnięty. [przypis edytorski] ↩
- on (starop.) — tu: tamten, ów. [przypis edytorski] ↩
- gwałtem (starop.) — tu: na siłę, siłą. [przypis edytorski] ↩
- żadnem kształtem (starop.) — żadnym sposobem. [przypis edytorski] ↩
- na ciężar się sili (starop. konstrukcja zdaniowa) — im większy ciężar, tym bardziej się sili (jest silniejsza). [przypis edytorski] ↩
- więtsze (starop. forma) — dziś popr.: większe. [przypis edytorski] ↩
- barziej (starop. forma) — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski] ↩
- już go (...) bespiecznem czyni, tem co idą za niem (starop. konstrukcja zdaniowa) — tzn. już go (mur, na którym właśnie stanął) czyni bezpiecznym dla tych, którzy idą za nim (dla kolejnych szturmujących). [przypis edytorski] ↩
- szwankujący (starop.) — chwiejący się, słaniający się, zataczający się; kulejący. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- przydały się rzeczy (starop.) — przydarzyły się. [przypis edytorski] ↩
- nietylko (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie tylko. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- tram (starop.) — belka. [przypis edytorski] ↩
- okowany (starop.) — okuty. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — do tyłu, w tył. [przypis edytorski] ↩
- miąższy (starop.) — gruby. [przypis edytorski] ↩
- w on czas (starop.) — w ten czas; wtenczas, wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- zakowany (starop.) — zakuty; wzmocniony (żelaznym) okuciem. [przypis edytorski] ↩
- rospuściła (starop. forma ort.) — dziś popr.: rozpuściła. [przypis edytorski] ↩
- nadbladło (...) żołnierzom (starop.) — [żołnierze] zbledli nieco ze strachu. [przypis redakcyjny] ↩
- zwyciężca (starop. forma) — dziś: zwycięzca. [przypis edytorski] ↩
- ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, pochopny, prędki, szybko działający. [przypis edytorski] ↩
- do gury (starop. forma) — dziś popr.: do góry. [przypis edytorski] ↩
- Mongibel — góra Etna na Sycylii. [przypis redakcyjny] ↩
- wieże (starop. forma) — wieży. [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — gdyby. [przypis edytorski] ↩
- w tem razie (starop.) — w tym razie; w tym przypadku. [przypis edytorski] ↩
- wcześny (starop.) — przychodzący na czas, zdarzający się we właściwym momencie. [przypis edytorski] ↩
- wszystkaby zgorzała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: zgorzałaby cała; cała by się spaliła. [przypis edytorski] ↩
- zostawa (starop. forma) — 3.os.lp cz. teraźn.; dziś popr.: zostaje. [przypis edytorski] ↩
- słowy (starop. forma) — dziś popr. N.lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
- dodawa (starop. forma) — dodaje. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- jem (starop. forma) — im. [przypis edytorski] ↩
- nie stawa (starop. forma) — nie starcza; braknie. [przypis edytorski] ↩
- na swoje sprawce obrócił pożogi (starop.) — szyk przestawny; inaczej: (wiatr) sprawców pożogi obrócił na swoje; obrócił się przeciw sprawcom pożaru. [przypis edytorski] ↩
- od wiatru obrócony (starop.) — obrócony przez wiatr. [przypis edytorski] ↩
- szczęt (starop.) — szczątki, resztki; że ich szczętu w krótce nie zostanie: że wkrótce nie zostaną z nich (nawet) szczątki. [przypis edytorski] ↩
- w krótce (starop.) — wkrótce; w krótkim czasie. [przypis edytorski] ↩
- idzie na dźwięk twej trąby krzykliwy (starop.) — szyk przestawny; inaczej: idzie na krzykliwy dźwięk twej trąby. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenie (starop.) — natura. [przypis edytorski] ↩
- wiedma (starop.) — wiedźma. [przypis edytorski] ↩
- Pluton a. Pluto (mit. rzym.) — bóg świata podziemnego, krainy umarłych, odpowiednik Hadesa w mit. gr; tu: Szatan, Lucyfer, pierwszy z buntowniczych upadłych aniołów, przewodzący diabłom w piekle. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- gury (starop. forma ort.) — dziś popr.: góry. [przypis edytorski] ↩
- wypchniony (starop. forma) — wypchnięty. [przypis edytorski] ↩
- wieże (starop. forma) — dziś popr. D.lp r.ż.: (z) wieży. [przypis edytorski] ↩
- onej doby (starop. forma) — w tej chwili, w tym momencie. [przypis edytorski] ↩
- osły (starop. forma) — [tu:] kamienie [młyńskie]. [przypis redakcyjny] ↩
- wyknicie (starop. forma) — forma ciągła 3.os. lm trybu rozk.; dziś tylko od dokonanych: nawyknijcie, przywyknijcie; nabierajcie (pobożności). [przypis edytorski] ↩
- namniej (starop. forma) — dziś popr.: najmniej. [przypis edytorski] ↩
- brona (starop.) — brama. [przypis edytorski] ↩
- tamtę (starop. forma) — dziś popr.: tamtą. [przypis edytorski] ↩
- ścieszka (starop. forma ort.) — dziś popr.: ścieżka. [przypis edytorski] ↩
- by była (...) się (...) nie odkryła (starop. konstrukcja) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: gdyby się nie odkryła wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.). [przypis edytorski] ↩
- wyzszy (starop. forma) — wyższy. [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- nizszy (starop. forma) — niższy. [przypis edytorski] ↩
- zostawa (starop. forma) — 3.os.lp cz. teraźn.; dziś popr.: zostaje. [przypis edytorski] ↩
- blizszy (starop. forma) — bliższy. [przypis edytorski] ↩
- przychęcać (starop.) — zachęcać. [przypis edytorski] ↩
- gwałtem (starop.) — nagle, gwałtownie, na siłę. [przypis edytorski] ↩
- niewidziany od inszych (starop.) — niewidzialny dla innych. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- wyniść (starop.) — wyjść. [przypis edytorski] ↩
- wzgórę (starop.) — w górę; wzwyż. [przypis edytorski] ↩
- pomocy (starop. forma) — dziś popr. B.lm: pomoce. [przypis edytorski] ↩
- jać (...) zdjimę (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: zdejmę ci. [przypis edytorski] ↩
- źrzenice (starop.) — dziś popr. D.lp r.ż.: (ze) źrenicy; tu: z oczu. [przypis edytorski] ↩
- krom (starop.) — bez, oprócz, z wyjątkiem; krom przysady: bez przesady. [przypis edytorski] ↩
- beli (starop. forma) — dziś popr.: byli. [przypis edytorski] ↩
- mięszać się (starop. forma) — mieszczą się. [przypis edytorski] ↩
- podle (starop.) — obok. [przypis edytorski] ↩
- Ugon — zmarły brat króla francuskiego Filipa. [przypis redakcyjny] ↩
- brona (starop.) — brama. [przypis edytorski] ↩
- za jego powodem (starop. konstrukcja) — powodowani przez niego. [przypis edytorski] ↩
- Admar — biskup z Puy, legat papieski. [przypis redakcyjny] ↩
- wyzszej (starop. forma) — wyżej. [przypis edytorski] ↩
- kędy (starop.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- wzniozwszy oczu (starop. forma) — dziś: wzniósłszy oczy. [przypis edytorski] ↩
- wszędy (starop.) — wszędzie. [przypis edytorski] ↩
- wnętrzne (starop.) — wewnętrzne. [przypis edytorski] ↩
- śmielszy (starop.) — dziś M.lm: śmielsi. [przypis edytorski] ↩
- mieszkać (starop.) — zwlekać. [przypis edytorski] ↩
- ręku (starop. forma) — dziś D.lp: (z) ręki. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- przeście (starop. forma) — dziś popr.: przejście. [przypis edytorski] ↩
- ku gurze (starop. forma) — ku górze. [przypis edytorski] ↩
- hardy (starop.) — tu: dumny; zwycięstwa harda: dumna ze zwycięstwa. [przypis edytorski] ↩
- nię (starop. forma) — (w) nią. [przypis edytorski] ↩
- spiża (starop. forma) — dziś r.m.: spiż; z twardej spiże: z twardego spiżu. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — w tył, z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- obrada (starop.) — radość. [przypis redakcyjny] ↩
- zawada (starop.) — przeszkoda. [przypis edytorski] ↩
- szedziwy (starop.) — sędziwy, stary. [przypis edytorski] ↩
- wieże (starop. forma) — dziś popr. D.lp r.ż.: wieży. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- chocia (starop. forma) — chociaż. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- barziej (starop. forma) — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski] ↩
- wściągać (starop.) — powściągać; powstrzymywać, zatrzymywać. [przypis edytorski] ↩
- dowcip (starop.) — inteligencja, rozum, umysł. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- ztamtąd (starop. forma ort.) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): stamtąd. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- tusząc (starop.) — mając nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- wytrzymać szturmowi (starop.) — wytrzymać szturm; przeciwstawić się szturmowi. [przypis edytorski] ↩
- wszystko (starop.) — całe (wojsko). [przypis edytorski] ↩
- wstręt (starop.) — opór, przeszkoda. [przypis edytorski] ↩
- lub, (...) lubo (starop.) — albo, albo. [przypis edytorski] ↩
- źle żywy (starop.) — ledwie żywy. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.