VII

Niedziela, daty nie pamiętam

Wróciłam z obowiązkowego obiadu u wujostwa na Strandvägen. Kuzynka Görel była zaręczona po uszy; znosiłam to cierpliwie, póki się dało, ale gdy oznajmiła, że jej narzeczony nigdy nie kochał żadnej poza nią, wyszłam pod pretekstem tego, że Putte musi odrobić lekcje. Przecież ów jegomość był zeszłego lata jawnie i otwarcie zakochany w pewnej Wenus z przeszłością.

Na takie rzeczy można przymknąć oko, ale nie chwalić się, przeinaczając fakty.

Odprowadziwszy Puttego na stancję, ruszyłam w stronę domu. Miło jest wiedzieć — pomyślałam — że będzie tam ciemno, cicho i pusto. Zamierzałam zwinąć się w kłębek w rogu sofy, z karmelkami za dwadzieścia pięć öre pod ręką, i wyobrażać sobie, że jestem staruszką, która ma już życie za sobą.

Miasto było spowite światłami kinowych neonów i pachniało dymem kiepskich papierosów. Pusty karawan przeciął Rödbodtorget1. Szłam Drottninggatan2, a między Fredsgatan i Kungsgatan3 byłam nagabywana sześć razy przez sztokholmskich bohaterów i rycerzy. Siódmym okazał się mój mecenas, który jednak znakomicie odnalazł się w tej sytuacji, twierdząc, że rozpoznał mnie już z daleka.

Mecenas ma w sobie coś, czego nie potrafię opisać. Chodzi nie tylko o to, że jest z niego wielki, niepoprawny grzesznik, ale i o to, że wywołuje we mnie chęć bycia zachwycającą i kusicielską — tak, by mnie zapragnął. Czasem nachodzi mnie myśl: Ach, gdybym mogła ubrać się piękniej niż najpiękniejsza piękność, a wtedy on padłby mi do stóp, gdybym miała spódnice, których szelest byłby niczym cichy śmiech, filigranowe pantofelki od Sjöberga4, w których można się zakochać, i koronki, pióropusze, i mydełka po dwadzieścia pięć koron sztuka. Wtedy by mnie kochał.

Wtedy...

Przystanął i zaczął rozmowę.

Nie wyglądał tak dobrze jak zazwyczaj, ale zdawał się milszy i nieco smutny. A gdy mężczyzna jest nieco smutny, musi od razu podzielić się tym faktem z kobietą, najlepiej taką przed trzydziestką.

— Wie panna — powiedział — jestem dziś taki przygnębiony i samotny, potrzeba mi czyjegoś współczucia.

— Widzę — odparłam.

— Naprawdę? Tak się domyślałem. Nie zechciałaby panna zawrócić ze mną Drottninggatan? Mogę potrzebować towarzystwa osoby, która jest zawsze radosna i pełna życia, bo w przeciwnym razie nie zdołam w taki okropny wieczór przebrnąć przez miasto, zachowując przy tym zewnętrzną i wewnętrzną równowagę. Proszę sobie wyobrazić, jestem przekonany, że potrafi panna zachować równowagę psychiczną, przemierzając Drottninggatan nawet w taki słotny niedzielny wieczór.

— Z pewnością — przytaknęłam, ponieważ nie wydawało mi się, by moje nastroje i stany duchowe cokolwiek go obchodziły.

— W istocie jednak istnieje coś, co określa się mianem niedzielnego splinu — oznajmił mentorskim tonem.

— Doprawdy?

— Nie wiedziała panna?

— Nie mam na to pieniędzy ni czasu, ani nawet ochoty — odparłam zadziornie.

(Bo to największy triumf dla kobiety: być słabą, gdy mężczyzna jest silny, a gdy on pozwoli sobie na okazanie słabości — udawać silniejszą, niż się jest).

— W takim razie, o czym panna rozmyślała, nim się spotkaliśmy? Gdy tak szła samotnie, nie mając do dyspozycji niczego, co pozwoliłoby odeprzeć myśli.

— A, zastanawiałam się tylko, gdzie dostanę niedrogą marynarkę dla mojego malca na Boże Narodzenie — odparłam odruchowo.

Rany boskie, w świetle latarni zobaczyłam wypisane na jego twarzy, iż zrozumiał przez to, że mam dziecko, że zeszłam na złą drogę, a Putte to owoc błędu młodości; ale nie mogłam wydobyć z siebie słowa, a wtedy on rzucił uwagę o zaśmieconych ulicach.

Gdy podążaliśmy Hamngatan5, nagle uderzył mnie absurd całej tej sytuacji, co wprawiło mnie w stosunkowo kiepski — biorąc pod uwagę moje ograniczone zasoby — nastrój.

Zaproponował, byśmy wstąpili do Taverny6 (pewnie sądził, że taki lokal pasuje do okoliczności), na co się zgodziłam, uśmiechając się do siebie w duchu.

Podali nam wino, a gdy tak siedzieliśmy nad butelką i kieliszkami, jego spojrzenia nieustannie zawieszały się na mojej twarzy, jakby powodowane chęcią dowiedzenia się czegoś więcej o mojej przeszłości. Dziwiła mnie ta wyraźna gorliwość — sprawiało to wrażenie, jak gdyby nigdy nie widział dobrej dziewczyny, która zeszła na złą drogę.

Pił sporo i w ciągu kilku kolejnych godzin uzyskałam pełny wgląd w jego alkoholowe nastroje. Barometr od początku wskazywał wylewność, mecenas bardzo pięknie mówił o Zagadce Istnienia oraz Ulotności Życia.

— Znakomicie panna to rozumie — powiedział w pewnej chwili, a gdy z szurnięciem przysunął swoje krzesło nieco bliżej mnie, zapytałam:

— Która to godzina? Czy nie powinniśmy już iść?

Iść, o nie, wręcz przeciwnie, powinniśmy jeszcze się napić. Mam w sobie coś uspokajającego i gdybyśmy byli sami, położyłby głowę na moim ramieniu jak dziecko. (Może przecież spróbować w godzinach pracy).

— Na świecie jest teraz tak niebezpiecznie — powiedział — niebo zieje pustką, nie ma tam nikogo, kto zabraniałby czegoś człowiekowi dla jego dobra.

Zapytałam, skąd wie, że w niebie nikogo nie ma.

— Tego nie wiem — odparł — wiem za to, że „winda nieczynna do odwołania”, jak to mówią.

— W takim razie trzeba skorzystać ze schodów.

I tak toczyła się nasza rozmowa.

Bóg mi świadkiem, że nie mówiłam nic głębokiego, głównie uśmiechałam się tylko, próbując w ten sposób udawać obytą w świecie. Jednak gdy się żegnaliśmy, długo mi dziękował za to, iż swą obecnością sprawiłam, że poczuł się tak bezpiecznie.

— Jak już się panna kiedyś zestarzeje — powiedział — będzie panna jedną z tych tęgawych matron, co to zawsze są w domu, gdy się ich szuka, siedzą na krześle przy oknie, uśmiechają się do ludzi i służą radą, ale tylko jeśli je o to poprosić. Gdy wydarzy się coś okropnego, gdy człowiek kogoś zabije, gdy nie ma odwagi zostać sam ze sobą, będzie panna pierwszą, o której on pomyśli; pójdzie prosto do niej i położy głowę pannie na kolanach. A panna pogłaszcze go po włosach i powie: „Biedactwo moje, płacz sobie; widzę, że ci ciężko, ale zastanowimy się, co w tej sytuacji najlepiej zrobić”.

Zachowanie mecenasa dziwiło mnie niepomiernie; widziałam już wielu mężczyzn w chwilach, gdy popadali w sentymentalizm — a robią się wtedy dużo gorsi od nas — ale nigdy nie spodziewałam się czegoś takiego akurat po nim. Schlebiało mi to, rzecz jasna, ale szanowałabym go bardziej, gdyby nie wypił w Tavernie tyle włoskiego wina.

Gdy wróciłam do domu, było już dość późno, więc starałam się chodzić cicho. W korytarzu zauważyłam, że w pokoju Baby i Emmy tajemniczo mruga światło, a stanąwszy w progu, ujrzałam wzruszający widok.

Baby z rozpuszczonymi włosami, ubrana tylko w halkę i skąpą koronkową koszulkę, w nabożnej ciszy tańczyła bostona, uśmiechając się i robiąc oczy do lampy, którą trzymała w dłoni — kobieto, o, kobieto...!

Pomyślałam sobie: „Na początku z moją duszą działo się to samo...”

Wcześniejsze odgrywanie roli ciotki dla mecenasa nieco mnie jednak poruszyło, bo poczułam, że wilgotnieją mi oczy; ale wtedy od razu odezwałam się do Baby:

— Masz płomiennego kawalera.

Baby podeszła do mnie z lampą w dłoni.

— W takim razie może ty będziesz prowadzić?

Kiwnęłam głową.

— Wiesz, to pomaga wyrobić w sobie miękkość i płynność potrzebną w bostonie. Wstąpiłam do klubu, do którego należy notariusz, we wtorek idziemy na tańce.

...

Właścicielka wyjechała na kilka dni, żeby zaopiekować się wnukiem, przez co nadarzyła się okazja do szybkiego i w mojej ocenie całkiem szczęśliwego zakończenia miłosnych perypetii Baby. A wydarzyło się to w niedzielny wieczór. Tańcząc bostona, bawiłyśmy się niewinnie przy dźwiękach akordeonu. Gdy już się natańczyłyśmy — mając z każdą kolejną rundą coraz mniej ubrań na sobie — położyłyśmy się do łóżek. Jak tylko zapanowała nocna cisza, usłyszałam, że do mieszkania chyłkiem wemknął się notariusz; był w towarzystwie kobiety. Jego pokój sąsiaduje przez ścianę z moim, więc miałam wrażenie, jak gdybyśmy byli w jednym pomieszczeniu. W miarę upływu czasu porzucili wszelką ostrożność i tak przeleżałam bezsennie cztery godziny, bez przerwy smagana po całym ciele ordynarnym śmiechem, coraz głośniejszymi okrzykami i ich uciszaniem.

Po wyjściu kobiety, usłyszałam, jak Eva przeklina pod nosem, a do tego mamrocze dziwne, niezrozumiałe komentarze, że „pierwszy lepszy woźnica tramwaju albo robotnik portowy...”.

— Evo, bardzo cię proszę — odezwałam się w końcu — oburzaj się nieco ciszej. Efekt będzie taki, że obudzisz Baby.

Jednak Baby już się obudziła. W istocie, obudziła się po raz pierwszy w życiu; Eva zapaliła lampę, posyłając mi mordercze spojrzenia, a ja — ja powiedziałam tylko:

— Baby, tak to w życiu bywa, nie przejmuj się tym.

— Mógł przynajmniej nie przyprowadzać tej wywłoki tutaj — zaszlochała Baby. — Teraz to już nie zatańczę sobie bostona we wtorek.