Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń czwarta
Argument
Do iedney kupy Pluton2 zagniewany,
Którą najwięcey dla tego3 gromadzi,
Aby szkodzili4 zewsząd chrześciany.
Za ich powodem Hidraot się radzi
Z swoją Armidą y chce, aby pany
Co naprzednieysze5 swą gładkością bodła
Y uwikłane miłością uwiodła.
1.
Robili cieśle do lasa6 posłani,
Na chrześciany poyźrzał7 nieżyczliwie
Straszliwy tyran piekielney odchłani.
A widząc, że się im wiodło szczęśliwie
Y że od Boga byli miłowani —
Z iadu się kąsał y iako byk ryknął,
Tak mu ból serce przeiął y przeniknął.
2.
Według swoiego dawnego nałogu;
Na to złych duchów zbór sobie poddany
Zbiera do swego królewskiego progu.
Mniema tak, sprosny10 głupiec opętany,
Że to rzecz łatwa, przeciwić11 się Bogu
Y nie chce pomnieć szaleniec przezdzięki12,
Iaki z gniewliwey piorun Iego ręki13.
3.
Kupi15 do siebie mieszkańce16 podziemne,
Którey się straszne dźwięki rozlegały,
Przechodząc piekła y przepaści ciemne.
Nigdy tak nieba ogromnie nie grzmiały,
Gdy miecą17 gromy na doliny ziemne,
Nie tak ziemia drży y trzęsie się na dnie,
Gdy wiatr chce wypaść, co się w nię18 zakradnie.
4.
Na pałac, w którym mieszka Pluton srogi,
W różnych postaciach: a kto ie wypowie?
Strach y wspominać! Iedni kurze nogi,
Drudzy wielbłądzie, trzeci maią krowie;
Są y ci, którzy na łbie niosą rogi,
Inszy zaś warkocz z wężów upleciony
Y smocze niosą za sobą ogony.
5.
Centaury, Sphingi21, wybladłe Gorgony22,
Y szczekaiące Scylle23 zawiesiste24,
Gwiżdżące Hydry, świszczące Pitony25,
Chimery26 sadze pluiące ogniste,
Straszne Cyklopy, srogie Geryony27
Y wiele dziwów nigdy niewidzianych,
Z różnych postaci w iedne pomieszanych.
6.
Po lewey młodsze y nie tak wspaniałe,
We śrzodku Pluton straszliwy, na łonie
Trzyma żelazne sceptrum28 zardzewiałe;
Tak był sam w sobie, tak wielki w ogonie,
Że się y Alpy przy nim zdały małe,
Y Atlas29, chocia sięga pod obłoki,
Nie iest tak wielki ani tak wysoki.
7.
Powagę mu twarz surową czyniła,
Wszytek był czarny od głowy do pięty,
Kosmate piersi gęsta broda kryła,
Miąższy31 u gęby wąs wisiał pomięty,
W czele32 miał ieden, we łbie rogów siła33,
A ukrwawiona gęba była taka,
Iako głęboka straszna przepaść iaka.
8.
Y smród wypuszcza, tak y iemu z gęby
Śmierdziało właśnie, a z nosa bez miary
Puszczał, aż brzydko, plugawe otręby.
Gdy począł mówić, umilkł Cerber stary,
Hydra ścisnąła35 wylękniona zęby.
Cofnął się Kocyt36, Abissy37 zadrżały,
Kiedy iego słów straszliwych słuchały:
9.
Mieszkać nad słońcem, skąd ród prowadzicie,
Których niesłusznie Bóg wypchnął od siebie,
Z państw, do których z Nim równo należycie:
Bał się nas pewnie, widział nas w potrzebie39
Y miał nas z kaszel40, co dobrze pomnicie41;
Teraz On nieby42 y gwiazdami rządzi,
A nas za swoie przeciwniki sądzi43.
10.
Zamknął nas w kluzie45 y w wieczney ciemności,
Zayrząc46 nam nieba y słońca iasnego
Y oney pierwszey naszey szczęśliwości.
A co mię gryzie, co mi do dawnego
Bólu przydaie męki y żałości:
Woła do nieba człowieka lichego,
Z błota y z podłey gliny zlepionego.
11.
Nam na złe48, skazał y na świat wyprawił,
Który, pomnicie, z iaką naszą trwogą
Piekielne bramy wyparł y wystawił49;
Wydarł nam gwałtem korzyść naszą drogą,
Dusze zdobyte z więzienia wybawił.
Na żal nasz50 wytknął chorągwie rozwite51
Y tryumphuie, że piekło dobyte52.
12.
Y szkody, które nam wyrządzał z wieku53;
Te były zawsze y teraz są sławne,
Iako przeciw nam pomagał człowieku;
Lecz tylko świeże y weźmy niedawne,
Iak nas chce w niwecz obrócić od wieku.
Cóż? nie widzicie, na co teraz godzi54?
Wszystkie nam ludzie do siebie odwodzi.
13.
Poglądać mamy? a On tak naciera!
Widzicie, iako ten lud Iego wiary
Tak się w Azyey barzo rospościera56.
Nam weźmie wszystkę57 chwałę y ofiary,
Iuż w Palestynie kościoły otwiera.
W ięzykach Iego uyźrzycie58 wnet nowych.
W miedzi y w słupach Imię marmorowych.
14.
Nasze bałwany pewney doydą zguby;
Iemu Samemu będą ofiarować
Złoto y mirrę, Iemu wieszać śluby60;
Do swych nam nie da kościołów wstępować,
A z czegośmy swe dotąd mieli chluby:
Iuż z dusz nie będą poddanych grzechowi
Trybutu więcey płacić Plutonowi61.
15.
Ieszcze w nas dawne nie wygasło męstwo,
Kiedyśmy ognie na niebo ciskali
Y mieczem siekli na niebieskie księstwo;
Myśmy tam przedsię64 sławę otrzymali
Z śmiałego serca, a oni zwycięstwo.
Trudno tego przeć65, że oni wygrali,
Ale nam przedsię dzielność przyznawali.
16.
Na ich zginienie, o rycerze mężni!
Dokąd w Azyey nieznaiomi goście
Nie będą mocni y barziey potężni.
Gdzie ieden słaby, drudzy mu pomożcie,
Naprowadźcie mi co naywięcey więźni67,
Lub mocą, lubo68 dowcipem y radą,
Szkodźcie im wszędzie y bądźcie zawadą.
17.
Ci niech w roskoszach69 — iako wieprze — tyią,
Ten zaś w miłości sprosney70 opętany
Niechay gnuśnieie, tego niech zabiią;
Niech się buntuią na swoie hetmany,
Niechay się sami między sobą biią,
Niech woysko ginie, niech mu się to stanie,
Że go pamiątka żadna nie zostanie71».
18.
Tak się gniewały piekielne pokusy72,
Ale na ten świat zaraz polecieli
Nieprzyiaciele wieczni ludzkiey duszy.
A z takim szumem szli ciemni Anyeli,
Iako gdy wicher zawieruchy ruszy,
Świata nie widać, chmury czarne wstaią,
Które y ziemię, y morze mieszaią.
19.
Na różne strony — pokusy przeklęte;
Sidła na ludzie75 skryte poczynili
Y rady chytre, nowe, niepoięte.
Ale iako ich naprzód poszkodzili,
Y z którey strony, wy! o Panny święte
Powiedzcie — wy to wiecie; a człowieka
Ledwie głos tych spraw dochodzi z daleka.
20.
Hidraot76, sławny czarnoksiężnik stary,
Który się w czarach z młodych lat uchował
Y dyabłom zawżdy oddawał ofiary,
Ale daremnie. Nie wypraktykował77,
Nie zgadły końca oney woyny czary:
Omylili go y dyabli zaklęci,
Y w charaktery78 poryte pieczęci.
21.
Nie raz79 błądziło y nie raz chybiało)
Że mieli bitwę przegrać chrześcianie,
Iako mu niebo przyobiecywało.
Y że egypskie możne woysko na nie
Przyść80 y na głowę porazić81 ich miało;
Radby82, z obietnic swego czarnoksięstwa,
Był uczestnikiem onego zwycięstwa.
22.
Bał się w swych ludziach iakiey wielkiey szkody84,
Chciałby, żeby się ich potężna siła
Przez wnętrzne pierwey zmnieyszyła niezgody:
Takby się potym85 snadniey86 obaliła
Przez iego y przez egypskie narody.
Tey myśli87 szatan postrzegł nieżyczliwy
Y barziey88 umysł podżegał złośliwy.
23.
Co nienagorzey89 do tego służyła:
Miał z rodzonego brata synowicę,
Która zbyt90 chytra y dowcipna była,
Wielką y barzo91 sławną czarownicę;
A tak się gładka92 była93 urodziła,
Że w kraiach wschodnich gładszey nie widziano,
Y udatnieyszey94: tak to powiadano.
24.
Mdłey białogłowskiey95 z męskiem sercem chodzisz!
Y iuż mię w trudnem czarnoksięstwem prawie
Y w czarowniczey nauce przechodzisz —
Chciałbym cię użyć w iedney pilney sprawie;
A ty iedno96 chciey, we wszystko ugodzisz97,
Przywiedź do skutku98 starca ostrożnego
Tę radę, podług dowcipu99 zwykłego.
25.
Serc nieużytych y twardych dobyway100.
Gdzie czas ukaże, nie droż się z miłością,
Wzdychania y słów łagodnych używay.
Płacz kiedy trzeba, narabiay śmiałością,
A śmiałość wstydem panieńskim pokryway,
Wzaiem ich łzami y śmiechem zagrzeway,
A kłamstwo płaszczem prawdy przyodzieway.
26.
Łaskawym wzrokiem wpraw w napięte wniki103,
Niech sobie wzmierzi104 Marsa surowego,
Niechay się imie105 biesiad y podwiki106.
Nie możeli być107 — więc kogo inszego108,
Co naprzednieysze zwłaszcza pułkowniki;
Dla wiary wszytko uczynić się godzi,
Y dla oyczyzny, bo to społem chodzi109».
27.
Pobrawszy z sobą zwykłe swoie stroie,
Wieczór111 się w drogę cicho wyprawuie
Y zostawuie112 oyczyste podwoie.
Tuszy113, że piękną twarzą powoiuie114
Wielkie rycerze, bez miecza, bez zbroie115.
Różnie zmyślając, potym116 udawano117
Ludziom iey odiazd, gdy o nię118 pytano.
28.
Gdzie chrześcianie rozbili namioty,
A skoro swóy wzrok y twarz ukazała,
Y chód, y swoie cudowne przymioty,
Iako gdy iaka kometa nastała
Y na niebieskie weszła kołowroty —
Bieży, co żywo120; drudzy posyłaią,
Zkąd121 cudzoziemka tak piękna? pytaią.
29.
Nie iest tak stroyna, nie tak urodziwa:
Warkocz ma złoty, co czasem przechodzi
Blaskiem przez rąbek, czasem się odkrywa —
Tak więc, kiedy się niebo wypogodzi
To się z obłoku potrosze123 dobywa,
To z niego — wszystko wyszedszy124 — możnieyszy
Słońce ma promień y dzień śle iaśnieyszy.
30.
Puszczony na wiatr, w pierścienie się wiie,
Wzrok sam w swe oczy wszytek125 zgromadzony,
Y skarb miłości, y swóy własny kryie.
Twarz miała, iako kiedy kto gładzony
Rumianą różą słoniowy ząb zmyie
Ust — iako godne — nigdy nie pochwalem126:
Przechodzą piękne rubiny z koralem.
31.
Gdzie ma swe gniazdo miłość przeraźliwa127,
Mnieysza część piersi na wierzch się wymyka,
Większą część kryie szata zazdrościwa128;
Ale chocia ie przed okiem zamyka,
Przechodzi rąbek y szatę myśl chciwa:
Ta nie ma dosyć na zwierzchney piękności,
Wdziera się gwałtem w taiemne skrytości.
32.
Bez szkody promień słoneczny przechodzi,
Tak y myśl, kiedy co widzi do chwały129,
Przeydzie na wylot, a szacie nie szkodzi
Y swey rozkoszy owoc niedostały130,
Powoley131 sobie dopiero rozwodzi;
Potem z nią żądzey132 y chciwego sięga
Serca133, w którem swe płomienie zażega.
33.
A ona tego wrzekomo134 nie widzi,
Baczy, że śmiele na sieć nacierają,
Śmieie się w sercu y cicho z nich szydzi.
Chce do Goffreda, tych co zabiegaią
Prosić o wodza: lecz się wrzekomo wstydzi.
A w tem135 Eustacy przybiegł zapędzony136,
Zayźrzawszy137 iey kęs, Goffredów rodzony.
34.
Idąc przez obóz w gładkość139 uzbroiona —
Przystąpiwszy się, Eustacy ią wita.
Ukłoni mu się, wrzkomo zawstydzona.
Zachwycił140 zaraz ognia, iako chwyta
Płomienia słoma blisko położona.
Y rzecze do niey (śmiałem go czyniła
Młodość y miłość, która go paliła):
35.
Boginią raczey zwaćbyśmy cię mieli141 —
Nie pochlebuię y prawdy to blisko,
Żeśmy tak gładkiey nigdy nie widzieli;
Co cię zagnało w nasze stanowisko,
Radzibyśmy się tego dowiedzieli:
Ktoś iest y skądeś, niechay cię poznamy,
Że będziem wiedzieć, iako cię czcić mamy».
36.
Czegom wam nigdy nie zasługowała142,
Y nie tylko mię śmiertelną widzicie,
Ale umarłą, a tylkom została
Żywą na żałość, iako usłyszycie:
W nieszczęściu, w krzywdzie, która mię potkała,
Do waszego się Hetmana uciekam,
Od niego rady y ratunku czekam.
37.
Ziednay mi przystęp coprędzey143 u niego».
— «Słuszna, o panno, że w twey doległości,
Iego tu brata używasz do tego.
Nie zawiedziesz się na iego ludzkości144,
Y ia pomogę, że buława iego
Będzieć145 pomocna y ta szabla moia,
Czego uroda y twarz godna twoia».
38.
Do samey ziemie146 nisko się skłoniła,
Potem na piękney twarzy zawstydzona,
Stoiąc na mieyscu, słowa nie mówiła,
Ale cieszona147 y ubespieczona148
Od Eustacego, z boiaźni spuściła149,
Co iey dodawał serca y śmiałości;
Zaczem150 tak swoie zaczęła chytrości:
39.
O twey dzielności świadectwo dawaią,
Dobyte miasta, dostane korony,
A żeś ie posiadł, chluby ztąd151 szukaią:
Y takeś twoią dobrocią wsławiony
Y męstwem, które wszyscy wychwalaią,
Że o ratunek w swych potrzebach śmiele152
Idą do ciebie y nieprzyiaciele.
40.
Które ty mieczem swoim chcesz okrócić153 —
Że mię twa dobroć y twa można siła154
Może do miłey oyczyzny przywrócić.
A coby155 drugi, co ma krewnych siła156,
Miał się o pomoc do swoich obrócić —
Ia przeciwko krwi157 mey pomocy muszę
U obcych szukać, ieśli kogo ruszę158.
41.
Y posadzić mię159 w państwach utraconych,
A iakoś hardych zwykł mieczem woiować160.
Tak masz być161 łaskaw na upokorzonych
Y tak ztąd162 sobie możesz obiecywać
Tryumph, iako z woysk wielkich porażonych163.
Wielką masz sławę, wiele państw zdobywszy,
Równo będziesz miał, moie mi wróciwszy.
42.
Nie będziesz ponno165 w moię krzywdę wglądał,
Ale na dufność166, z którąć167 się odkrywam,
Słuszna168 żebyś się cokolwiek oglądał169.
Spólnego Boga na świadectwo wzywam,
Że nikt od ciebie słusznieyszey nie żądał;
Lecz żebyś wiedział, co mi się dostało170
Od moich krewnych: słuchay — proszę — mało171.
43.
Który był w równem szczęściu urodzony,
Ale mu matka Karyklia dała
Damaszek, murem mocnym otoczony.
Ta niemal pierwey z światem się rozstała,
Niźlim172 ia, z każdey nieszczęśliwa strony,
Wyszła nań: iedney iam się urodziła
Godziny, ona żywota położyła.
44.
Y nikt tak łatwie173 temu nie uwierzy,
Iako są rzeczy odmienne człowiecze.
Umarł mi ociec, w pięć lat po macierzy,
Zostawiwszy mię stryiowi w opiece;
Patrz, gdy się komu kto czego powierzy174,
Rzadko mu się to od niego oddaie,
Zginęły z cnotą dobre obyczaie.
45.
Moie królestwo dosyć dobrze rządził176
Y oycowską mi miłość pokazował177.
Każdy go dobrem opiekunem sądził178.
Lecz kto się dobrze rzeczom przypatrywał,
Nie tak, iako gmin pospolity, błądził,
Łatwie179 mógł widzieć chciwość iego onę180,
Kiedy mię chciał dać synowi za żonę.
46.
On był nikczemny, sprosny183 y plugawy,
Nigdzie iako żyw, nie postał na świecie,
Doma184 się chował, rycerskiey zabawy
Żadney nie umiał; czasem prości kmiecie
Do każdey będą sposobnieyszy185 sprawy.
Co ieszcze więtsza186, przy tey nikczemności,
Był y łakomy, y pełen hardości.
47.
Dobry opiekun, chcąc, żebym go była
Wzięła za łoża mego uczestnika
Y do królestwa mego przypuściła.
Ruszał rozumu, używał ięzyka,
Abym mu była na to pozwoliła,
Alem mu nigdy nie obiecowała187,
Albom milczała, albom odmawiała.
48.
O to, żem mu tak odmawiała śmiele189,
Żem historyą190 mogła napisaną
Mego nieszczęścia czytać mu na czele191.
Odtądem192 była zawżdy193 zfrasowaną,
Snym194 miała dziwne, nie sypiałam wiele;
A strach ustawny195, który mię196 przeymował,
Źle mi coś tuszył197, źle mi obiecował198.
49.
Postać nieboszki199 matki mey kochaney:
Smętna, wybladła y barzo200 się zdała
Daleko różną od wymalowaney.
Iam się wylękła, a ona wołała:
»Strzeż się, o córko, śmierci zgotowaney,
Uciekay rychło201, uciekay z oyczyzny,
Gotuyą na cię miecze y trucizny«.
50.
Przyszłe nieszczęście serce przekładało —
Bo przez wiek młody, w on202 frasunek srogi,
Poradzić sobie ieszcze nie umiało:
Wszystkiego odbiec203 y oyczyste progi
Zostawić wiecznie — ciężko się widziało204,
Żem raczey umrzeć nieboga wolała,
A niżbym205 tego kiedy doczekała.
51.
Przed niąm208 uciekać strapiona nie śmiała.
Trudno powiedzieć swóy strach było na się,
Z tem, żem się bała, kryćem209 się musiała:
Tak w ustawicznych mękach w onem czasie,
Żywotem210 przykrszy211 a niźli212 śmierć miała,
Iako złoczyńca na plac wywiedziony,
Kiedy miecz na się widzi wyniesiony.
52.
Lub coś gorszego ma mię potkać ieszcze —
Dawny oycowski sługa mnie życzliwy,
Upatrzywszy czas pogodny213 y mieysce,
Powiedział mi to, że tyran złośliwy
Żywić mię dłużey żadną miarą nie chce
Y że mu przysiąc musiał na to wczora,
Że mię onegoż miał otruć wieczora.
53.
Podobna214 zdrowia inaczey zachować,
Abym uciekła y dom opuściła,
W czem mię obiecał z swey strony ratować.
To słysząc, iam się prętko215 namyśliła,
W drogęm216 się zaraz poczęła gotować,
Chcąc z niem pospołu z złego stryia mocy
Uciec, zakryta płaszczem ciemney nocy.
54.
Wszystek świat y mnie razem nakrywała,
Gdym sama, tylko ze dwiema pannami,
Taiemnie z mego zamku wychadzała217,
A corazem218 się zalewaiąc łzami,
Na móy Damaszek nazad oglądała
Y żałość serce zbolałe kraiała,
Kiedym się z miłą oyczyzną żegnała.
55.
Zostawowały221 y oczy, y nogi,
Tak zostawuie222 brzeg umiłowany
Łódź, gdy ma wyniść223 na iaki szturm srogi.
Całą noc y dzień, niosąc skryte rany
W żałosnem sercu, mieliśmy tey drogi.
Przyszliśmy potem do zamku iednego,
Tuż przy granicy królestwa moiego.
56.
Co mię z okrutney ręki wyswobodził;
A skoro tyran obaczył surowy,
Że mię y przestrzegł y że mię uwodził224,
Potwarz y fałsz kładł na oboie225 nowy,
Y na to chytrze niecnotliwy godził226:
Aby to, co sam chciał ze mną uczynić,
Mógł na nas złożyć y w tem nas obwinić.
57.
Tego Aronta na taką robotę,
Że go miał otruć; żebym na kieł wzięła
Y udała się zatem na niecnotę,
A sprosnego228 się wszeteczeństwa ięła,
Nie maiąc względu na żadną sromotę229.
Ieśli to prawda, bodaybym umarła,
Y ziemia żywo230 niechby mię pożarła.
58.
Że krwie232 y moyey pragnął namiętności,
Ale że szczypał żywot moy uczciwy,
To była ciężka, to były żałości.
Potem się boiąc, aby moy życzliwy
Lud się nie uiął o me doległości,
Za nierządnicę mię do nich udawał233
Y co mógł na mię zmyślał y dostawał.
59.
Włożył koronę, co mnie należała235;
Mało, że takie mówił o mnie mowy,
Na iakiem nigdy ia nie zarabiała236;
Teraz chce spalić zamek Arontowy,
Gdziebym237 mu się z niem zaraz nie poddała.
Nie tylko woyną, ale y mękami,
Ale srogiemi grożąc nam śmierciami.
60.
Przyczynę tego postępku swoiego,
Że dobrey sławy wesprze y ratuie —
Zelżoney przez mię — stanu królewskiego.
Ale to plotki: strach to w nim sprawuie238,
Żeby nie pozbył239 państwa, do którego
On przyść240 nie może, tylko przez zgładzenie
Własney dziedziczki y moie zginienie241.
61.
Zły zamysł łatwie243 nademną244 wykona,
Bo, co ma na płacz tyran dbać245 przeklęty?
Tem go nie zwalczę nędzna utrapiona,
Ieśli ty ku mnie litością nie zdięty,
Nie ratuiesz mię; proszę uciśniona,
Nędzna sierota, niech darmo nie leię
Łez, bo pewnie krew nie długo246 wyleię.
62.
Którąś247 zwoiował swe nieprzyiacioły248,
Przez one249, które z taką chcesz ochotą,
Wyrwać z niewoley250 syońskie kościoły —
Miey miłosierdzie nad lichą sierotą,
Zkrzywdzoną251, nędzną, umarłą napoły252.
A ieśli nie chcesz pomóc mi z litości,
Więc y z słuszności, y z sprawiedliwości.
63.
Mężnego woyska y dzielnych rycerzów —
Ia żywot, a ty możesz mieć me państwo,
Twoie iuż będzie sprawą twych żołnierzów.
Ratuy niewinney, wykorzeń tyraństwo,
Day mi dziesiąci253 z przednieyszych harcerzów254;
Tuszę255, że dziesięć temu wydołaią256.
Siła257 mam takich, co ze mną trzymaią.
64.
Zamkową bramę y klucz od niey nosi,
Otworzyć mi ią obiecuie w nocy,
Sam upomina, sam mię o to prosi,
Każe mi szukać u ciebie pomocy,
Y tak daie znać: skoro się ogłosi,
Że mi co ludzi chrześcianie dadzą,
Bramy otworzą, tyranna258 wygładzą259».
65.
Na dół ku ziemi, smętna, obracała,
W Goffredzie umysł zostawa260 wątpliwy261,
Boi się, by go w czem nie oszukała,
Wiadom262, co umie poganin zdradliwy;
Z drugiey go strony — że krzywdę cierpiała263 —
Y dobroć iego rusza przyrodzona,
W szlachetnych sercach zawsze wkorzeniona.
66.
Lecz y to myślił265 swoią mądrą głową,
Żeby266 w te państwa wstawił dobrze nogę:
Kiedyby267 przezeń została królową
Y otworzyłby sobie łatwie268 drogę
Do rzeczy dalszych y na Egyptową
Siłę z Damaszku rynsztunki y złoto,
Y ludzie mógł mieć, bo tam łatwie o to.
67.
Pilnie na niego Armida patrzała:
Lubo270 się ruszył, lubo co postawał,
Twarzy y wzroku iego pilnowała.
A że iey długo odprawy nie dawał,
Frasowała271 się y często wzdychała;
Nie chciał nakoniec272 przypaść na tę sprawę273,
Lecz iey dał przedsię274 łaskawą odprawę:
68.
O Bożą krzywdę y nie obrócili
Sił naszych indziey276 — mogłabyś bespiecznie277
Mieć z nich ratunek w teraźnieyszey chwili;
Ale, iżeśmy278 lud Pański koniecznie
Z ciężkiey niewoley wyrwać umyślili,
Nie godzi się nam teraz sił rozrywać
Y rozpoczętych rzeczy omieszkiwać279.
69.
Lud nasz z niewoley282 y tych murów świętych
Za łaską Iego wrychle283 dostaniemy
Y dokończemy rzeczy iuż rosczętych284 —
Przyrzekamyć285 to y obiecuiemy,
Że cię przywróciem286 do twych państw odiętych287.
Y twoię288 krzywdę mieć będziem na pieczy289 —
Teraz mi woysko rozrywać nie grzeczy290».
70.
Armida oczy ku ziemi trzymała,
Potem podniosła ociężałą głowę,
Y twarz gęstemi łzami polewała.
A zdobywszy się zaledwie na mowę,
Takiemi słowy smętna narzekała:
«Nikomu, ach, złe, nigdy nieżyczliwsze
Nie były nieba y nieprzyiaźliwsze292!
71.
Wszystkie na móy294 płacz serca skamieniały:
A iako złego tyranna295 mam ruszyć?
Kiedyś296 ty sam nań został zatwardziały.
Tyś nic nie winien, że cię moia wzruszyć
Krzywda nie może, żeś na nię niedbały.
Nieba mi winny297, nieba to sprawiły,
Nieba cię twardem ku mnie uczyniły.
72.
Wieczne wyroki? na co mię chowacie?
(Na cię nie skarżę: wiadoma na świecie
Iest twoia dobroć) mało na tym macie299:
Że mię w dziecinnem pozbawiwszy lecie
Miłych rodziców, wytchnąć mi nie dacie.
Chcecie mię ieszcze z królestwa wyzutą,
Albo zabitą, albo mieć otrutą.
73.
Dłużey mi się tu nie dopuści bawić;
Gdzież się mam podzieć? któż mię z okrutności
Srogiego stryia będzie śmiał wybawić?
Żaden nademną300 nie chce mieć litości:
Nikt się o krzywdy me nie chce zastawić301.
Widzę przed sobą śmierć y srogie męki:
Niechayże umrę raczey od swey ręki».
74.
Wspaniałem gniewem na twarzy zagrzana.
Y dawała znać, że iuż odchodziła
Smętna, żałosna y ukłopotana.
A ustawicznem płaczem twarz kropiła,
Iaki ma żałość z gniewem pomieszana,
A łzy iey były — kiedy ku słońcowi —
Podobne perłom albo kryształowi.
75.
Które od twarzy na łono spadały,
Zdały się kwiecie białe y czerwone303,
Które się z sobą wespół pomieszały,
Kiedy swe głowy na dół pochylone
Niebieską rosą wdzięczną opłókały304,
A iutrzenka z nich, wydaiąc świt rany305,
Na głowę kłaść ma wieniec przeplatany.
76.
Iedna po drugiey kroplami spadaią,
Tysiąc serc twardych — nie bez wielkiey szkody
Nieugaszonem ogniem zapalaią.
O! iakie cuda: ogień idzie z wody,
Ogniste z mokrych łez skry wylataią.
Niech to nie będzie u was z podziwieniem,
Ma miłość zawsze moc nad przyrodzeniem306.
77.
Łzy y kamienne serca się zmiękczały.
Y o Goffredzie, co iey nie dogodził,
Szły mowy różne, które go szczypały:
«Aboć się — prawi307 — z tygrysa urodził,
Albo ze lwice, albo z twardey skały,
Że się takowey gładkości da psować308
Y nie chce nędzney sieroty ratować».
78.
Pełen ognistey płomienia miłości,
Nie szeptał; ale — niż drudzy — swobody
Zażywał więtszey, a więtszey śmiałości.
«Wżdy się do spólney przychyl — prawi — zgody,
A spuść co, panie, z tey twey surowości,
Day też co woyska wszystkiego przyczynie309,
Day spólney prośbie, a pomóż chudzinie310.
79.
Iść z nią rotmistrze co przednieyszy311 mieli:
Nie iesteśmy tak w baczenie obrani312,
Abyśmyć313 kiedy na to radzić314 śmieli;
Ale z tych, co są mniey obowiązani
Y na swą szkodę315 na woynę iść chcieli,
Dziesiąci obrać, albo y mniey, możesz,
Tak sił nie zmnieyszysz y oney316 pomożesz.
80.
Niewinney panny, Bogu się nie bierze:
Milsza iest Bogu ofiara, tyranny317
Niebożne niszczyć, niż długie pacierze,
Iam tą iey krzywdą do żywego ranny
Y swą powinność zachowam w tey mierze,
Która należy cnemu rycerzowi:
Pomagać tey płci y temu stanowi.
81.
Y tak zelżywey318 y tak sromotliwey319,
Że niebespieczeństw320 y pracey321 znikamy322,
Dla rzeczy słuszney y tak sprawiedliwey.
Ach niegodniśmy, że na koń wsiadamy,
Że broń nosiemy323; ia iuż szable krzywey
Nosić y zwać się nie będę rycerzem:
Składam ten szyszak y zbroię z pancerzem».
82.
A wszyscy insi324 na toż przypadali325 —
Że prośbą wszytkich326 Hetman przyciśniony327
Pozwolić musiał, tak go nalegali328.
«Niech — pry329 — tak będzie, a tom zwyciężony!
Lecz chcę, abyście nie zapominali,
Że na to nigdy wola ma nie była,
Wasza to prośba uporna330 sprawiła.
83.
Abyście żądze swoje hamowali».
Daley nie mówił y puścił swą drogą
Upór; więcey też nie potrzebowali.
Patrzaycież, co łzy białogłowskie mogą:
Miękczeią na nie rycerze zuchwali,
A złoty łańcuch z pięknych ust wychodzi,
Co twarde serca, kędy zechce, wodzi.
84.
Która na stronie narzekaiąc stała:
«Nie trwóż się, panno, nasz lud z tobą idzie,
Słuszna332, abyś się iuż więcey nie bała».
Iako, gdy słońce z obłoku wynidzie333,
Tak się na ten czas, Armida rozśmiała,
Że nieba do swey miłości wzbudzała,
A zapłakane oczy ucierała334.
85.
Wszystkiem przez krótkie dziękowała słowa,
Y obiecała chować ie w pamięci
Y wdzięcznością ie płacić bydź335 gotowa.
Tak wszyscy od niey zostali uięci336;
A czego nie mógł ięzyk, to wymowa
Niema milczeniem lepiey wyrażała
Y nikt nie postrzegł, że wszystko zmyślała.
86.
Na początku się tak dobrze zdarzyły,
Okiem y twarzą proste zwieść nieuki,
Y czynić więcey chce, niźli czyniły
Cyrce337 z Medeą338, mocą swey nauki.
Co ludzi w różne postaci mieniły —
Y na kształt Syren, chce słodkiemi słowy339
Włożyć na zmysły człowiecze okowy340.
87.
Różnych sposobów z niemi używała,
Nie iednę wszystkiem postawę czyniła,
Ale ią według czasu odmieniała:
Czasem wstydliwie w ziemię oczy kryła,
Czasem ie chciwie na nich obracała,
Iako kto rączy, albo był leniwy,
Wzrok iey niechętny, albo był życzliwy.
88.
Nie dufa w sobie albo osłabieie —
Ukazuie mu swóy wzrok przyiaźliwy342
Albo z niem mówi, albo się nań śmieie.
Tak przychęcony343 y nie tak wątpliwy344,
Sam w sobie zimne ożywia nadzieie
Y przyszedszy iuż zatem do śmiałości,
Otuchę345 sobie czyni w iey miłości.
89.
Nazbyt bespiecznie346 chwyta się miłości —
Y wzrok, y ięzyk trzyma odwrócony,
Y tak zostaie w swoiey poważności347,
Lecz nie tak przedsię348, aby z iakiey strony
Nie dawała znać po sobie litości,
Że chocia349 wątpią — nie tracą nadzieie350,
Y im iest twardsza — tem ich więcey grzeie.
90.
Y w różną postać swą twarz ubierała:
Płacz sobie, kiedy chciała uczyniła,
Y kiedy chciała, wzad351 go hamowała.
Tak nieostrożnych y prostych serc siła352
Do prawdziwego płaczu przymuszała,
Ogniem litości hartuiąc swe strzały,
Z których śmiertelne szły w serca postrzały.
91.
Nagle w wesele smutek odmieniała:
Śmiała się z niemi, kiedy do niey przyśli353,
Y swe w pogodę czoło ubierała;
A wzrokiem iasnym, z nagłey dobrey myśli,
Na smutnych sercach chmury rozbiiała,
Tak, że co się wprzód żalem zachmurzyły —
Na niebieski się śmiech wypogodziły.
92.
Zmysłom dwoiaką roskoszą opitem354.
Że iakby serca z piersi wydzierała —
Wprzód nieprzywykłe wdziękom tak obfitem.
A miłość, iako zwykła, zabiiała
Tak miodem, iako piołunem zakrytem,
W którey śmiertelne równo, każdey doby,
Tak są lekarstwa, iako i choroby.
93.
Boiaźń, nadzieie, lód z ogniem złożyła:
Rzeczy przeciwne — y tak sobie z niemi
Igrzysko własne nędznemi czyniła.
A ieśli iey kto, słowy przerwanemi
Śmie miłość odkryć, która go paliła —
Tak, iakoby w tem nigdy nie bywała,
Że nie wiedziała — złośnica zmyślała.
94.
Y uraziła na bespieczne słowa355,
Że świeże śrzony356 różami nakryła,
Na piękney twarzy gładka białogłowa.
Taka więc, kiedy twarz urumieniła,
Na świat wychodzi żona Tytonowa.
A ta rumianość, którą w niey gniew rodzi,
Z ową, którą wstyd — miesza się y schodzi.
95.
Żądze chce odkryć, w rzecz się z niem nie wdawa357;
A czasem sama nagle naleziony
Sposób mu do mów umyślnie podawa358
Y zaś go bierze tak, że z każdey strony
Próżny nadzieie359 nakoniec360 zostawa361.
Iako myśliwiec, co cały ieżdżęcy362
Dzień, samem zmierzkiem363 traci ślad zwierzęcy364.
96.
Któremi ona tysiąc serc pożyła365,
Y owszem366, miecze cudowney gładkości,
Któremi mężne rycerze gromiła.
Cóż tedy za dziw, że uwiązł w miłości
Herkules367, Tezeus, inszych także siła368,
Ieśli się y ci iey nie wybiegali369.
Co dla Chrystusa miecze przypasali.
Koniec pieśni czwartey.
- zwoływa (starop. forma) — zwołuje. [przypis edytorski] ↩
- Pluton a. Pluto (mit. rzym.) — bóg świata podziemnego, krainy umarłych, odpowiednik Hadesa w mit. gr; tu: Szatan, Lucyfer, pierwszy z buntowniczych upadłych aniołów, przewodzący diabłom w piekle. [przypis edytorski] ↩
- dla tego (starop.) — po to, w tym celu; dziś: dlatego. [przypis edytorski] ↩
- szkodzili (...) chrześciany (starop. forma) — dziś popr. z C.lm: szkodzili chrześcijanom. [przypis redakcyjny] ↩
- naprzedniejszy (starop. forma) — najprzedniejszy (tzn. najznakomitszy). [przypis edytorski] ↩
- do lasa (starop. forma) — dziś D.lp: (do) lasu. [przypis edytorski] ↩
- pojźrzał (starop. forma) — spojrzał. [przypis edytorski] ↩
- wszystka (starop.) — cała. [przypis edytorski] ↩
- trapić chrześciany (starop. forma) — dziś popr. B.lm: trapić chrześcijan. [przypis edytorski] ↩
- sprosny (starop.) — okropny, plugawy, nieobyczajny. [przypis edytorski] ↩
- przeciwić się komu (starop.) — dziś: sprzeciwiać się komu. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis redakcyjny] ↩
- jaki z gniewliwej piorun Jego ręki (starop.) — szyk przestawny, zdanie eliptyczne; inaczej: jaki [jest] piorun z Jego gniewliwej ręki. [przypis edytorski] ↩
- trąba (starop.) — [tu:] trąbienie (por. strzelba, [prośba, chwalba itp.; red. WL]). [przypis redakcyjny] ↩
- kupić [do siebie] (starop.) — skupiać wokół siebie; gromadzić wokół siebie. [przypis edytorski] ↩
- kupi mieszkańce (starop. forma) — dziś B.lm: (...) mieszkańców. [przypis edytorski] ↩
- miecą (starop. forma) — dziś 3.os. lm: miotają; [tj. rzucają]. [przypis edytorski] ↩
- w nię (starop. forma) — dziś popr. B.lp r.ż.: w nią. [przypis edytorski] ↩
- widziałbyś tam był (starop. forma gram.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: widziałbyś tam wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- Arpije — Harpie, skrzydlate potwory, ptaki z głową niewieścią. [przypis redakcyjny] ↩
- Sfinga — potwór mający głowę i piersi niewieście, tułów lwi i ogon węża; [Sfinks]. [przypis redakcyjny] ↩
- Gorgony — skrzydlate potwory niewieście z wężami na głowie i wężami opasane, wzrok ich był zabójczy. [przypis redakcyjny] ↩
- Scylla — szczekający potwór o 12 nogach, 6 szyjach (Odyseja XII, 63). [przypis redakcyjny] ↩
- zawiesisty (starop.) — zawieszony, stromy. [przypis redakcyjny] ↩
- Piton — pyton. [przypis edytorski] ↩
- Chimera — potwór ziejący ogniem: głowa lwia, tułów kozi, ogon smoczy. [przypis redakcyjny] ↩
- Gerion — mityczny potwór, z trzech ciał ludzkich złożony. [przypis redakcyjny] ↩
- sceptrum (starop.) — berło. [przypis edytorski] ↩
- Atlas (mit. gr.) — tytan, który za karę za udział w walce przeciw bogom olimpijskim z wyroku Zeusa dźwigał na swych barkach sklepienie niebieskie. [przypis redakcyjny] ↩
- by (starop.) — tu: niby, jakby. [przypis edytorski] ↩
- miąższy (starop.) — gruby. [przypis redakcyjny] ↩
- w czele (starop. forma) — dziś w tym (tj. dosł.) znaczeniu: w czole; na czole. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- Mongibel — góra Etna na Sycylii. [przypis redakcyjny] ↩
- ścisnąła (starop. forma) — dziś 3.os. lp r.ż cz.przesz.: ścisnęła. [przypis edytorski] ↩
- Kocyt — błotnista rzeka w podziemiu. [przypis redakcyjny] ↩
- abis a. abyss (starop.) — otchłań, przepaść. [przypis redakcyjny] ↩
- godniejszy (starop. forma) — godniejsi (lm). [przypis edytorski] ↩
- w potrzebie (starop.) — tu: w walce. [przypis edytorski] ↩
- miał nas z kaszel (starop. konstrukcja) — daliśmy mu się we znaki; miał od nas co cierpieć, miał z nami co czynić. Oprócz P. Kochanowskiego używają tego wyrażenia: Paprocki Rycerstwo, Knapius Thesaurus, Rey Postylla, Stryjkowski (por. Linde: Słownik). [przypis redakcyjny] ↩
- pomnieć (starop.) — pamiętać. [przypis edytorski] ↩
- nieby [rządzi] (starop. forma) — dziś N.lm: niebami. [przypis edytorski] ↩
- sądzić kogoś za coś (starop.) — uważać kogoś za coś. [przypis edytorski] ↩
- miasto (starop.) — zamiast. [przypis edytorski] ↩
- kluza (starop.) — zamknięcie, więzienie. [przypis redakcyjny] ↩
- zajrzeć (starop.) — zazdrościć. [przypis edytorski] ↩
- mało miał na tem (starop. konstrukcja) — tego było mu mało. [przypis edytorski] ↩
- nam na złe (starop.) — na naszą niekorzyść, na naszą szkodę. [przypis edytorski] ↩
- wystawić (starop.) — wyłamać. [przypis redakcyjny] ↩
- na żal nasz (starop.) — ku naszemu żalowi, ku naszemu rozżaleniu, wywołując u nas żal. [przypis edytorski] ↩
- rozwity (starop.) — rozwinięty. [przypis edytorski] ↩
- dobyty (starop.) — zdobyty. [przypis edytorski] ↩
- z wieku (starop.) — z dawna, od wieków. [przypis edytorski] ↩
- godzić na co (starop.) — starać się, usiłować; tu: dążyć do czego. [przypis edytorski] ↩
- przez spary poglądać (starop.) — patrzeć przez szpary; patrzeć przez palce, tzn. pobłażać. [przypis edytorski] ↩
- rospościerać (starop. forma ort.) — dziś popr.: rozpościerać. [przypis edytorski] ↩
- wszystkę (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: wszystką; tj. całą. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzeć (starop. forma) — dziś popr.: ujrzeć. [przypis edytorski] ↩
- nasze będą bóżnice próżnować (starop.) — szyk przestawny; inaczej: nasze bożnice będą próżnować; tzn.: nasze świątynie będą puste (próżne, pozbawione wiernych). [przypis edytorski] ↩
- ślub (starop.) — [tu:] wotum [z łac. votum]; [tj. przedmiot służący do ofiarowania w świątyni, ofiara dziękczynna; w chrześcijaństwie najczęściej w formie krzyżyka, różańca, obrazka a. figurki Matki Boskiej, ryngrafu itp.; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- Pluton — tu: Szatan, Lucyfer jako władca piekieł. [przypis edytorski] ↩
- nie będzieć to (starop. forma) — nie będzie tak; nie stanie się tak. [przypis edytorski] ↩
- będziem o się dbali (starop. forma) — skrót od: będziemy dbali o siebie. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- przeć czego (starop.) — przeczyć czemu. [przypis edytorski] ↩
- znosić [siły] (starop.) — jednoczyć. [przypis edytorski] ↩
- więźni (starop. forma) — dziś D.lm: [naprowadźcie mi co najwięcej] więźniów. [przypis edytorski] ↩
- lubo (starop.) — tu: lub też. [przypis edytorski] ↩
- roskosz (starop. forma ort.) — rozkosz. [przypis edytorski] ↩
- sprosny (starop.) — okropny, plugawy, nieobyczajny. [przypis edytorski] ↩
- że go pamiątka żadna nie zostanie (starop.) — że nie zostanie po nim wcale pamięć; będzie zapomniany. [przypis edytorski] ↩
- pokusa piekielna — [tu:] zły duch. [przypis redakcyjny] ↩
- po wszytkiem świecie (starop.) — po całym świecie. [przypis edytorski] ↩
- rozprószyć (starop.) — dziś: rozproszyć; rozprzestrzenić. [przypis edytorski] ↩
- na ludzie (starop. forma) — dziś B.lm: na ludzi. [przypis edytorski] ↩
- Hidraot — król Damaszku stryj Armidy, czarownik. [przypis redakcyjny] ↩
- wypraktykować (starop.) — odgadnąć, przewidzieć. [przypis redakcyjny] ↩
- charaktery (starop.) — znaki piśmienne, pismo. [przypis redakcyjny] ↩
- nie raz (starop. forma ort.) — dziś popr.: nieraz (tj. wielokrotnie). [przypis edytorski] ↩
- przyść (starop. forma) — dziś popr.: przyjść. [przypis edytorski] ↩
- porazić na głowę (starop.) — pobić na głowę; pokonać całkowicie. [przypis edytorski] ↩
- radby (...) był (starop. forma ort.) — dziś popr.: rad by był, byłby rad; byłby zadowolony, byłby chętnie (coś zrobił). [przypis edytorski] ↩
- trzymał siła (starop.) — wiele wiedział a. wysoko cenił. [przypis edytorski] ↩
- bał się w swych ludziach iakiey wielkiey szkody (starop.) — bał się, że jego ludzie doznają jakiejś wielkiej szkody (krzywdy, uszczerbku). [przypis edytorski] ↩
- potym (starop.) — potem. [przypis edytorski] ↩
- snadniej (starop.) — łatwiej. [przypis edytorski] ↩
- tey myśli (...) postrzegł (starop.) — spostrzegł tę myśl. [przypis edytorski] ↩
- barziej (starop. forma) — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski] ↩
- nienagorzej (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie najgorzej. [przypis edytorski] ↩
- zbyt (starop.) — zbytnio, bardzo, ogromnie. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- gładki (starop.) — ładny. [przypis edytorski] ↩
- się (...) była urodziła (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: urodziła się wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- udatny (starop.) — tu: kształtny, zgrabny, zręczny. [przypis edytorski] ↩
- białogłowski (starop.) — kobiecy. [przypis edytorski] ↩
- jedno (starop.) — tu: jedynie; tylko. [przypis edytorski] ↩
- ugodzić w co (starop.) — osiągnąć co. [przypis edytorski] ↩
- przywiedź do skutku (...) radę (starop.) — uskutecznij radę; zrealizuj radę. [przypis edytorski] ↩
- dowcip (starop.) — inteligencja, rozum, spryt. [przypis edytorski] ↩
- dobywać (starop.) — zdobywać. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma ort.) — być. [przypis edytorski] ↩
- jeśli bydź może (starop. konstrukcja) — jeśli [to] być może; jeśli to możliwe. [przypis edytorski] ↩
- wniki (starop.) — wnyki, sidła; wprawić we wniki: usidlić. [przypis edytorski] ↩
- wzmierzić (starop.) — zmierzić; obrzydzić. [przypis edytorski] ↩
- imać się czego (starop.) — wziąć się za co; zająć się czym. [przypis edytorski] ↩
- podwika (starop.) — niewiasta; [kobieta]. [przypis redakcyjny] ↩
- nie możeli być (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli nie może [tak] być. [przypis edytorski] ↩
- inszy (starop.) — inny. [przypis edytorski] ↩
- Dla wiary wszytko uczynić się godzi,/ Y dla oyczyzny, bo to społem chodzi — porównaj J. Kochanowskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- Armida — bohaterka saraceńska, córka króla Damaszku, Arbillana i Karyklii. [przypis redakcyjny] ↩
- wieczór się (...) wyprawuje (starop. konstrukcja) — wieczorem się wyprawia (wybiera). [przypis edytorski] ↩
- zostawuje (starop. forma) — zostawia. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- powojować (starop.) — zawojować, zwalczyć, pokonać. [przypis edytorski] ↩
- bez zbroje (starop. forma) — dziś D.lp. r.ż.: bez zbroi. [przypis edytorski] ↩
- potym (starop. forma) — potem. [przypis edytorski] ↩
- udawać (starop.) — tłumaczyć, pozorować. [przypis redakcyjny] ↩
- o nię (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: (o) nią. [przypis edytorski] ↩
- mały czas wyszedł (starop.) — niewiele czasu minęło. [przypis edytorski] ↩
- bieży, co żywo (starop.) — idzie, kto żyw; w znaczeniu: wszyscy idą, zdążają. [przypis edytorski] ↩
- zkąd (starop. forma ort.) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): skąd. [przypis edytorski] ↩
- bogini z morskich zrodzona powodzi (mit. gr.) — Afrodyta. [przypis edytorski] ↩
- potrosze (starop. forma ort.) — dziś: po trochu. [przypis edytorski] ↩
- wszystko wyszedszy (starop. forma) — całkiem wyszedłszy; całkiem się wysunąwszy. [przypis edytorski] ↩
- wszytek (starop. forma) — dziś: wszystek; cały. [przypis edytorski] ↩
- pochwalem (starop.) — pochwalę (forma gwarowa); [iako godne nigdy nie pochwalem: nigdy nie pochwalę tak, jak są tego godne; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- przeraźliwy (starop.) — porażający, przejmujący. [przypis redakcyjny] ↩
- zazdrościwy (starop.) — zazdrosny. [przypis edytorski] ↩
- widzieć co do chwały (starop.) — dostrzegać coś wartego pochwały, godnego pochwalenia, komplementowania. [przypis edytorski] ↩
- niedostały (starop.) — niedojrzały. [przypis edytorski] ↩
- powolej (starop.) — według swej woli; dowolnie. [przypis edytorski] ↩
- żądzej (starop. forma) — żądzy. [przypis edytorski] ↩
- potem z nią żądzey y chciwego sięga serca (starop.) — szyk przestawny, inaczej: potem z nią [tj. z rozkoszą] sięga żądzy i chciwego serca. [przypis edytorski] ↩
- wrzekomo (starop.) — rzekomo. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma ort.) — wtem; naraz, nagle. [przypis edytorski] ↩
- zapędzony (starop.) — tu: popędliwy, gwałtowny w popędach, ulegający popędom. [przypis edytorski] ↩
- zajźrzeć (starop.) — zazdrościć; zayźrzawszy iey kęs: zazdroszcząc jej trochę, tu w znaczeniu: będąc o nią zazdrosny [wobec swego brata, Goffreda]. [przypis edytorski] ↩
- o wodzu się pyta (starop. konstrukcja) — zamiast: o wodza się pyta (podobnie pieśń VII zwr. 84). Zwrot podobny jak u Jana Kochanowskiego w 2 pieśni ks. II, w. 18: „staraj się o takiej pomocy”. [przypis redakcyjny] ↩
- gładkość (starop.) — uroda. [przypis edytorski] ↩
- zachwycić (starop.) — pochwycić. [przypis edytorski] ↩
- zwaćbyśmy cię mieli (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: mielibyśmy cię zwać. [przypis edytorski] ↩
- zasługowała (starop. forma) — dziś: zasługiwała. [przypis edytorski] ↩
- coprędzej (starop. forma ort.) — dziś popr.: co prędzej. [przypis edytorski] ↩
- ludzkość (starop.) — tu: ludzkie uczucia, wrażliwość, współczucie itp. [przypis edytorski] ↩
- będzieć pomocna (starop.) — skrót od: będzie ci pomocna. [przypis edytorski] ↩
- do samej ziemie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (...) ziemi. [przypis edytorski] ↩
- cieszony (starop.) — tu: pocieszany. [przypis edytorski] ↩
- ubespieczony (starop. forma) — ubezpieczony. [przypis edytorski] ↩
- z bojaźni spuścić (starop.) — zrezygnować nieco z [ulegania] bojaźni [tj. strachowi], ośmielić się nieco; por. dzisiejsze: spuścić z tonu. [przypis edytorski] ↩
- zaczem (starop.) — po czym; następnie. [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — dziś: śmiało. [przypis edytorski] ↩
- okrócić a. okrocić (starop.) — poskromić. [przypis edytorski] ↩
- można siła (starop.) — siła, która [wiele] może. [przypis edytorski] ↩
- a coby drugi (...) miał się o pomoc do swoich obrócić (starop.) — a jak kto inny mógłby się do swoich zwrócić o pomoc. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele. [przypis edytorski] ↩
- przeciwko krwi mej (starop.) — przeciwko moim krewnym. [przypis edytorski] ↩
- ruszyć kogo (starop.) — tu: poruszyć kogo, wzruszyć kogo. [przypis edytorski] ↩
- mię (starop. forma) — forma zaimka w pozycji nieakcentowanej w zdaniu (analogicznie do form: się, cię); dziś używana tylko forma dłuższa: mnie. [przypis edytorski] ↩
- wojować hardych (starop. konstrukcja) — pokonywać hardych. [przypis edytorski] ↩
- masz być łaskaw na (starop.) — tu w znaczeniu: podobno jesteś łaskawy dla. [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
- porażony (starop.) — pobity, zwyciężony. [przypis edytorski] ↩
- domyśliwam się (starop. forma) — dziś popr.: domyślam się. [przypis edytorski] ↩
- ponno (starop. forma) — pono, ponoć, podobno, prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
- dufność (starop.) — tu: zaufanie. [przypis edytorski] ↩
- z którąć się odkrywam (starop.) — skrót od: z którą ci się odkrywam; którą ci odkrywam (wyjawiam itp.). [przypis edytorski] ↩
- słuszna (starop. forma) — słuszna to rzecz; jest słuszne. [przypis edytorski] ↩
- oglądać się na co (starop.) — zwracać uwagę na co; brać co pod uwagę. [przypis edytorski] ↩
- co mi się dostało (starop. konstrukcja) — co mi się stało, co mi się przydarzyło, co mi się przytrafiło. [przypis edytorski] ↩
- słuchaj (...) mało (starop.) — posłuchaj trochę. [przypis edytorski] ↩
- niźlim ja (...) wyszła (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: zanim wyszłam. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- powierzyć się komu czego (starop.) — powierzyć komuś coś; dać coś komuś w zaufaniu. [przypis edytorski] ↩
- w mym stanie (starop.) — tu: zgodnie z moim stanem; zgodnie z moją pozycją społeczną. [przypis edytorski] ↩
- rządził królestwo (starop. forma) — dziś: rządził królestwem. [przypis edytorski] ↩
- pokazować (starop.) — pokazywać; tu: okazywać. [przypis edytorski] ↩
- każdy go dobrem opiekunem sądził (starop.) — konstrukcja accusativi cum infinitivo z opuszczeniem infinitivum: być; [każdy sądził go być dobrym opiekunem; każdy sądził, że był dobrym opiekunem; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- onę (starop. forma) — tę. [przypis edytorski] ↩
- oboieśwa iuż beła a. obojeśwa już beła (starop. forma) — liczba podwójna; [dziś: oboje już byliśmy; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- w słusznem lecie (starop.) — w odpowiednim wieku. [przypis edytorski] ↩
- sprosny (starop.) — okropny, plugawy, nieobyczajny. [przypis edytorski] ↩
- doma (starop. forma) — w domu. [przypis edytorski] ↩
- sposobniejszy (starop. forma) — sposobniejsi (lm). [przypis edytorski] ↩
- więtsza (starop.) — większa; co jeszcze więtsza: co więcej. [przypis edytorski] ↩
- obiecować (starop. forma) — obiecywać. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — śmiało. [przypis edytorski] ↩
- historią [mogła czytać] (starop. forma) — dziś B.lp r.ż: historię. [przypis edytorski] ↩
- na czele (starop. forma) — dziś (w tym znaczeniu, tj. dosłownym): na czole. [przypis edytorski] ↩
- odtądem była zafrasowaną (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: odtąd byłam zafrasowana. [przypis edytorski] ↩
- zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
- snym miała dziwne (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: miałam dziwne sny. [przypis edytorski] ↩
- ustawny (starop. forma) — nieustanny, ustawiczny. [przypis edytorski] ↩
- mię (starop. forma) — forma zaimka w pozycji nieakcentowanej w zdaniu (analogicznie do form: się, cię); dziś używana tylko forma dłuższa: mnie. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — przeczuwać, mieć nadzieję; tu: wróżyć, dawać przeczucie. [przypis edytorski] ↩
- obiecować (starop. forma) — obiecywać. [przypis edytorski] ↩
- nieboszka (starop.) — nieboszczka. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- rychło (starop.) — szybko, prędko; wkrótce. [przypis edytorski] ↩
- on (starop.) — ten, ów; w on frasunek srogi: w tym ciężkim zmartwieniu. [przypis edytorski] ↩
- odbiec czego (starop.) — opuścić co, odejść od czego. [przypis edytorski] ↩
- ciężko się widziało (starop.) — wydawało się [to] ciężkie (trudne). [przypis edytorski] ↩
- a niżbym (...) doczekała (starop.) — niżbym doczekała; zanim bym doczekała. [przypis edytorski] ↩
- śmiercim się bała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: śmierci się bałam. [przypis edytorski] ↩
- zasię (starop.) — zaś, znów, z powrotem; na odwrót, odwrotnie; tu: z drugiej strony. [przypis edytorski] ↩
- przed niąm uciekać (...) nie śmiała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: przed nią uciekać nie śmiałam. [przypis edytorski] ↩
- kryćem się musiała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: kryć się musiałam. [przypis edytorski] ↩
- żywotem (...) miała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: żywot miałam; życie miałam. [przypis edytorski] ↩
- przykrszy (starop. forma) — stopień wyższy od przykry, zamiast: przykrzejszy. [przypis redakcyjny] ↩
- a niźli (starop.) — aniżeli; niż. [przypis edytorski] ↩
- pogodny (starop.) — tu: dogodny, sposobny. [przypis edytorski] ↩
- nie była podobna (starop. konstrukcja zdaniowa) — niepodobne było; było niemożliwe. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko. [przypis edytorski] ↩
- w drogęm się zaraz poczęła gotować (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: w drogę poczęłam się zaraz gotować. [przypis edytorski] ↩
- wychadzała (starop. forma) — dziś: wychodziła. [przypis edytorski] ↩
- corazem się (...) oglądała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: coraz się oglądałam; co chwilę się oglądałam. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis edytorski] ↩
- prawie (starop.) — prawdziwie, naprawdę. [przypis edytorski] ↩
- zostawowały (starop. forma) — dziś 3.os. lm: zostawiały. [przypis edytorski] ↩
- zostawuje (starop. forma) — dziś 3.os. lp: zostawia. [przypis edytorski] ↩
- wyniść (starop. forma) — wyjść. [przypis edytorski] ↩
- uwodzić (starop.) — tu: wieść, prowadzić. [przypis edytorski] ↩
- potwarz i fałsz kładł na oboje (starop.) — rzucił potwarz i fałszywe [oskarżenie] obojgu. [przypis edytorski] ↩
- godzić na co (starop.) — starać się, usiłować; tu: dążyć do czego. [przypis edytorski] ↩
- przenająć (starop.) — przekupić. [przypis redakcyjny] ↩
- sprosny (starop.) — okropny, plugawy, nieobyczajny. [przypis edytorski] ↩
- sromota (starop.) — tu: wstyd, wstydliwość. [przypis edytorski] ↩
- ziemia żywo niechby mię pożarła (starop.) — niechby mnie ziemia żywcem pochłonęła. [przypis edytorski] ↩
- znośna to była (...); to była ciężka (starop. konstrukcja) — to była ciężka (znośna) [domyślnie:] rzecz; [dziś: to było znośne, to było ciężkie]; porównaj używane dotąd zwroty: oczywista, mniejsza, jasna (por. także pieśń VIII zwr. 68). [przypis redakcyjny] ↩
- krwie (starop. forma) — krwi. [przypis edytorski] ↩
- za nierządnicę mię do nich udawał (starop.) — udawał przed nimi, że jestem nierządnicą; przedstawiał mnie w ich oczach jako nierządnicę. [przypis edytorski] ↩
- mało miał na tem (starop. konstrukcja) — mało mu było tego. [przypis edytorski] ↩
- koronę, co mnie należała (starop.) — koronę, która się mnie należała; (...) która do mnie należała. [przypis edytorski] ↩
- zarabiać (starop.) — tu: zasługiwać. [przypis edytorski] ↩
- gdziebym (starop.) — tu: gdybym. [przypis edytorski] ↩
- strach to w nim sprawuje (starop.) — strach to w nim sprawia; sprawia to jego strach. [przypis edytorski] ↩
- żeby nie pozbył [państwa] (starop. konstrukcja) — tu: żeby nie stracił [państwa]. [przypis edytorski] ↩
- przyść do czego (starop. konstrukcja) — przyjść do czego; tu: dostać, uzyskać co; por. dzisiejsze: dojść do władzy, majątku itp. [przypis edytorski] ↩
- zginienie (starop.) — tu: śmierć, zgładzenie. [przypis edytorski] ↩
- niewątpliwa to (starop. konstrukcja) — niewątpliwa to [rzecz]; dziś to niewątpliwe. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- nademną (starop. forma ort.) — dziś popr.: nade mną. [przypis edytorski] ↩
- na płacz (...) dbać (starop.) — dbać o płacz; zwracać uwagę na płacz. [przypis edytorski] ↩
- nie długo (starop. forma ort.) — niedługo. [przypis edytorski] ↩
- którąś zwojował (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: którą zwojowałeś. [przypis edytorski] ↩
- nieprzyjacioły (starop. forma) — nieprzyjaciół. [przypis edytorski] ↩
- one (starop.) — te, owe. [przypis edytorski] ↩
- z niewolej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: z niewoli. [przypis edytorski] ↩
- zkrzywdzona (starop. forma) — dziś popr.: skrzywdzona. [przypis edytorski] ↩
- napoły (starop. forma ort.) — dziś popr.: na poły; w połowie, na pół. [przypis edytorski] ↩
- dziesiąci (starop. forma) — dziesięciu. [przypis edytorski] ↩
- harcerz (starop.) — harcownik; ścierający się pojedynczo w walce z nieprzyjacielem. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- dziesięć temu wydołają (starop.) — dziś: dziesięciu temu podoła. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- tyranna (starop. forma) — dziś popr. forma B.lp: tyrana (zdwojona spółgłoska „n” występowała zwykle w wyrazach zapożyczonych, jak w tym przypadku). [przypis edytorski] ↩
- wygładzić (starop.) — tu: zgładzić, zabić. [przypis redakcyjny] ↩
- zostawa (starop. forma) — zostaje; tu: pozostaje. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop.) — wątpiący, pełen wątpliwości. [przypis edytorski] ↩
- wiadom (starop. forma) — świadom; wiedząc. [przypis edytorski] ↩
- że krzywdę cierpiała (starop.) — tu: ponieważ cierpiała krzywdę; ponieważ doznała krzywdy. [przypis edytorski] ↩
- słuszna (starop. forma) — słuszna [rzecz]; dziś: jest słuszne a. słusznie. [przypis edytorski] ↩
- myślił (starop.) — dziś 3.os. lp cz.przesz.: myślał. [przypis edytorski] ↩
- żeby (...) wstawił (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką trybu przypuszczającego czasownika; inaczej: że wstawiłby. [przypis edytorski] ↩
- kiedyby (...) została (starop.) — gdyby została. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- namyśliwać się (starop. forma) — dziś popr.: namyślać się. [przypis edytorski] ↩
- lubo (starop.) — tu: czy. [przypis edytorski] ↩
- frasować się (starop.) — martwić się. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- przypaść na co (starop.) — zgodzić się [na co], podjąć się [czego]. [przypis redakcyjny] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- byśmy się byli nie jęli (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: gdybyśmy [wcześniej] nie zabrali się za co; gdybyśmy [wcześniej] nie wzięli się za co. [przypis edytorski] ↩
- indziej (starop.) — gdzie indziej. [przypis edytorski] ↩
- bespiecznie (starop. forma ort.) — dziś popr.: bezpiecznie. [przypis edytorski] ↩
- iżeśmy (...) wyrwać umyślili (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: iż umyśliliśmy wyrwać; iż postanowiliśmy wyrwać. [przypis edytorski] ↩
- omieszkiwać (starop.) — odkładać, zaniedbywać. [przypis edytorski] ↩
- zdarzyli Bóg (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli Bóg zdarzy (tj. jeśli da, jeśli pozwoli). [przypis edytorski] ↩
- wyswobodziemy (starop. forma) — wyswobodzimy. [przypis edytorski] ↩
- z niewolej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: z niewoli. [przypis edytorski] ↩
- wrychle (starop.) — rychło, szybko, wkrótce. [przypis edytorski] ↩
- rozcząć, rozczynać (starop. forma) — rozpocząć; rozczęty: rozpoczęty, zaczęty. [przypis redakcyjny] ↩
- przyrzekamyć to (starop.) — skrót od: przyrzekamy ci to. [przypis edytorski] ↩
- przywróciem (starop. forma) — przywrócimy. [przypis edytorski] ↩
- odjęty (starop.) — tu: zabrany, odebrany. [przypis edytorski] ↩
- twoję (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: twoją. [przypis edytorski] ↩
- mieć na pieczy (starop.) — troszczyć się o co; por. piecza: troska, pieczołowitość, pilność. [przypis edytorski] ↩
- nie grzeczy a. nie k’rzeczy (starop.) — nie do rzeczy, niestosownie, niewłaściwie. [przypis edytorski] ↩
- Goffredowę (starop. forma) — dziś D.lp: Goffredową [tj. Goffreda (odpowiedź)]. [przypis edytorski] ↩
- nieprzyjaźliwszy (starop. forma) — bardziej nieprzyjazny. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć sobie co dobrego (starop.) — mieć nadzieję na co dobrego. [przypis edytorski] ↩
- mój (starop.) — Piotr Kochanowski stosuje zamiennie formę z o ścieśnionym, jak tu (mój) oraz dawniejszą z nieścieśnionym: moy (moj). [przypis edytorski] ↩
- tyranna (starop. forma) — dziś popr. forma B.lp: tyrana. [przypis edytorski] ↩
- kiedyś ty (...) został (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: kiedy ty zostałeś; skoro ty zostałeś. [przypis edytorski] ↩
- winny (starop. forma) — dziś lm r. niemęskoos.: winne; nieba mi winny: nieba [są] winne [temu, co] mi [się przydarza]. [przypis edytorski] ↩
- źle (starop.) — niesłusznie. [przypis redakcyjny] ↩
- mało na tym macie (starop. konstrukcja) — mało wam tego. [przypis edytorski] ↩
- nademną (starop. forma ort.) — nade mną. [przypis edytorski] ↩
- zastawić się [za kogo, za co] (starop.) — stanąć w czyjej obronie, upomnieć się, wstawić się za kim. [przypis edytorski] ↩
- jagody (starop.) — policzki; twarz. [przypis edytorski] ↩
- zdały się kwiecie białe i czerwone — zdawały się [wyglądać jak] kwiaty (...). [przypis edytorski] ↩
- opłókać (starop. forma ort.) — opłukać. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- przyrodzenie (starop.) — natura. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- psować (starop. forma) — psuć; tu: marnować. [przypis edytorski] ↩
- daj co przyczynie (starop.) — zrób co, zważaj na przyczynę. [przypis redakcyjny] ↩
- chudzina (starop.) — biedak, biedaczka; biedota. [przypis edytorski] ↩
- przednieyszy (starop. forma) — przedniejsi (lm). [przypis edytorski] ↩
- obrani w baczenie (starop. konstrukcja) — z baczenia obrani [pozbawieni baczenia, tj. rozsądku, rozumu; red. WL]; „obrany w rozum, obrany w pieniądze” Ut Cochanovius loquitur pro: „obrany z pieniędzy”, Cnapius, Thesaurus, pod: obrany. [przypis redakcyjny] ↩
- abyśmyć (...) śmieli (starop. konstrukcja) — skrót od: abyśmy ci śmieli [na to radzić]. [przypis edytorski] ↩
- radzić na co (starop.) — sprostać [czemu]. [przypis redakcyjny] ↩
- na swą szkodę (starop.) — na swoje ryzyko; na swój koszt. [przypis edytorski] ↩
- onej (starop. forma) — jej, tej. [przypis edytorski] ↩
- tyranny (starop. forma) — dziś B.lm: tyranów. [przypis edytorski] ↩
- zelżywy (starop.) — hańbiący, haniebny, sromotny, obelżywy. [przypis edytorski] ↩
- sromotliwy (starop.) — wstydliwy, haniebny. [przypis edytorski] ↩
- niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — niebezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
- pracej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: pracy. [przypis edytorski] ↩
- znikać (starop.) — unikać. [przypis redakcyjny] ↩
- nosiemy (starop. forma) — dziś 2.os. lm: nosimy. [przypis edytorski] ↩
- insi (starop.) — inni. [przypis edytorski] ↩
- przypaść na co (starop.) — zgodzić się [na co], podjąć się [czego]. [przypis redakcyjny] ↩
- wszytkich (starop. forma) — dziś popr. D.lm: wszystkich. [przypis edytorski] ↩
- przyciśniony (starop. forma) — przyciśnięty; tu: poddany naciskowi. [przypis edytorski] ↩
- nalegać kogo (starop.) — dziś: nalegać na kogo. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- uporny (starop.) — uporczywy; pełen uporu. [przypis edytorski] ↩
- zatym (starop. forma ort.) — dziś popr.: zatem. [przypis edytorski] ↩
- słuszna (starop.) — słuszna to rzecz; jest słuszne. [przypis edytorski] ↩
- wynidzie (starop. forma) — dziś 3.os. lp cz.przysz.: wyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- ucierać (starop.) — tu: ocierać, wycierać. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma ort.) — być. [przypis edytorski] ↩
- wszyscy od niej zostali uięci (starop. konstrukcja) — wszyscy przez nią zostali ujęci. [przypis edytorski] ↩
- Cyrce — znana z Odysei (Pieśń X) czarownica. [przypis redakcyjny] ↩
- Medea — mityczna czarownica grecka. [przypis redakcyjny] ↩
- słowy (starop. forma) — dziś N.lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
- okowy (starop.) — kajdany. [przypis edytorski] ↩
- wprawić w sieć (starop.) — nagonić do sieci; złapać w sieć. [przypis edytorski] ↩
- przyjaźliwy (starop. forma) — przyjazny. [przypis edytorski] ↩
- przychęcony (starop.) — zachęcony. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop.) — wątpiący, wahający się. [przypis redakcyjny] ↩
- otucha (starop.) — nadzieja. [przypis edytorski] ↩
- bespiecznie (starop.) — bezpiecznie; tu: nie zachowując pieczy, nieostrożnie, zuchwale. [przypis edytorski] ↩
- poważność (starop.) — powaga. [przypis redakcyjny] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- chocia (starop.) — chociaż, choć. [przypis edytorski] ↩
- nadzieje (starop. forma) — dziś popr. forma D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- przyśli (starop. forma) — dziś: przyszli. [przypis edytorski] ↩
- zmysłom dwoiaką roskoszą opitem (starop.) — zmysłom opitym [upitym] dwojaką rozkoszą. [przypis redakcyjny] ↩
- bespieczne słowa (starop.) — śmiałe słowa; [wypowiedziane bez zachowania pieczy, tj. uwagi, ostrożności; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- śrzon (starop.) — szron. [przypis edytorski] ↩
- wdawa (starop. forma) — dziś 3.os. lp: wdaje. [przypis edytorski] ↩
- podawa (starop. forma) — dziś 3.os. lp: podaje. [przypis edytorski] ↩
- nadzieie (starop. forma) — dziś popr. forma D.lp r.ż.: nadziei; próżny nadzieje: bez nadziei, pozbawiony nadziei. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- zostawa (starop. forma) — dziś 3.os. lp: zostaje. [przypis edytorski] ↩
- jeżdżęcy (starop. forma) — jeżdżący; gwarowa forma, bez pochylenia samogłoski. [przypis redakcyjny] ↩
- zmierzk (starop. forma ort.) — zmierzch. [przypis edytorski] ↩
- samem zmierzkiem traci ślad zwierzęcy (starop.) — o zmierzchu [gdy tylko nastanie zmierzch] traci ślad (...). [przypis edytorski] ↩
- pożyć (starop.) — zmóc, pokonać, przezwyciężyć. [przypis edytorski] ↩
- owszem (starop.) — na pewno, całkiem, także, zapewne, bynajmniej, w ogóle. [przypis edytorski] ↩
- Herkules — mityczny bohater grecki. [przypis redakcyjny] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- wybiegać się (starop.) — wyratować się, wymknąć się; uciec. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.