Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń trzecia
Argument
Klorynda, z ludźmi swoiemi, witała;
W Erminiey się płomienie niebodze
Zaymuią, skoro Tankreda uyźrzała1;
Lecz y on nie mniey zagrzał się, gdy w drodze
Klorynda mu twarz gładką ukazała;
Dudon zabity, swoi go chowaią,
Cieśle dla drzewa w lasy wysyłaią.
1.
Znać dawał, że się iutrzenka ruszała,
Która, tym czasem4, w różą przeplatany
Wieniec swą złotą głowę ubierała.
Każdy ochotnie, we zbroię ubrany,
Ruszał się, kiedy ogromna zabrzmiała
Trąba y w głośne bębny uderzano.
Zaczem się woysku ruszyć roskazano5.
2.
Słodkie wędzidło ochocie obiera:
Łatwiey szaloną Wisłę6 nakierować,
Kiedy swe wszytkie7 wody w kupę zbiera;
Łatwiey wiatr wstrącić8, łatwiey go hamować,
Gdy Krępak9 z lasów wysokich odziera.
Kto za kim iść ma w drodze — ukazuie,
Sam wszystkich w hufce dzieli y szykuie.
3.
Iakoby sobie skrzydła przyprawili;
Iuż się też słońce do południa miało,
W którey więc bywa naygorętszey chwili,
Kiedy się Święte Miasto pokazało,
Mało co10 daley, niźli w równey mili.
Wszyscy wesołe krzyki wypuszczaią,
A Ieruzalem pożądne11 witaią.
4.
Którzy czas długi, przez morskie bałwany,
Pod cudzem niebem, tam y sam12, pływali
Przez różne wiatrów szalonych odmiany —
Kiedy nakoniec13, nędzni, oglądali
Miłą oyczyznę y dom pożądany,
Wzaiem go sobie palcem ukazuią,
Y przeszłych więcey niewczasów14 nie czuią.
5.
Radość y szczęścia dalszego otucha,
Po niey w nabożne myśli nastąpiła
— Pełna pokory Bogu miłey — skrucha.
A bez wątpienia sama to sprawiła
Łaska Świętego w twardych serca Ducha:
Nie śmie wzrok śmiele patrzyć15 upłakany16,
Tam, kędy17 odniósł Bóg śmiertelne rany.
6.
Łzy a łykanie18 tylko słyszeć19 było;
Iako więc czynią, którzy zfrasowane20
Serca swe maią — y zaraz im miło.
Taki dźwięk czynią lasy rozdymane
Od21 wolnych wiatrów y kiedy ruszyło
Z nienagła22 morze ciche wałów23 słonych,
O skałę albo o brzeg odtrąconych.
7.
Co widząc drudzy, także też czynili;
Y kit, y pierza u czapek nie niosą,
Iedwab y świetne stroie porzucili.
O odpuszczenie grzechów Boga proszą,
Serca y myśli górne poniżyli,
A ieśli z płaczu które słowo gwałtem
Mógą przemówić — mówią takim kształtem24:
8.
Krew swą przelewać, tuś raczył omdlewać,
A ia, o grzeszny, teraz patrząc na nie
Niegodnem okiem, nie mam łez wylewać?
O wielka złości, o zapamiętanie!
Czegóż się więcey po tobie spodziewać,
Kamienne serce, ieśli się nie ruszysz,
Ieśli się teraz od żalu nie kruszysz?»
9.
Co wszytkie strony z góry odkrywała,
Ieden kurzawy z daleka postrzeże,
Która się, iako chmura iaka, zdała;
Właśnie tak, gdy się na deszcz wielki bierze,
Błyskawica się po niey przebiegała.
Lecz blask, który z zbróy świetnych wyskakował26,
Konie y ludzie27 potem ukazował28.
10.
O iaki z prochu obłok widzę z góry!
Iako naypręcey29 mieycie się do sprawy30,
Straży zawodźcie, opatruycie mury,
Iuż teraz inszey nie trzeba zabawy;
Podnoście wałów, zaprawuycie dziury,
Patrzcie, jaki tam proch idzie do nieba,
Nieprzyjaciel to, do zbróy się mieć trzeba31!»
11.
Lękliwa biała płeć33, ludzie podeszli34,
Bogom oddaiąc oyczyznę ubogą,
Do swoich meszkit35 małe dzieci nieśli.
A ci, co duży36 y co się bić mogą,
Pod chorągiew się y do bębnów zeszli.
Co żywo — do bram bieży, mosty wzwodzi,
A król sam wszystkich z pilnością obchodzi.
12.
Ale na wieżę szedł, którą uczony
Tak budowniczy przy bramie postawił,
Że z niey na wszytkie38 widać było strony.
Po Erminią39 ztąd40 zaraz wyprawił,
Którą był przyiął litością ruszony
Do siebie na dwór, kiedy iey dobyto41
Antyochiey y oyca zabito.
13.
A za nią hufiec iazdy szedł nie mały43,
A żeby nazad44 łacny45 odwrót miała,
Argant iey czekał w bramie między wały46.
Wszystkiem ochoty swoiem dodawała,
Ukazuiąc twarz y swóy wzrok zuchwały.
«Dziś się nam — prawi47 — trzeba dobrze stawić,
Y na początku co dobrego sprawić».
14.
Kiedy się stroną48 rota ukazała,
Co stado owiec y bydła pędziła
Y do obozu nazad się wracała.
Na rączem koniu zaraz poskoczyła,
Y z rotmistrzem się — co w przód szedł — potkała49:
Gard był rotmistrzem, człowiek wielkiey siły,
Lecz iego siły małe ku niey były.
15.
Co y poganie y naszy50 widzieli;
Że się im w onem51 pierwszem harcowaniu
Zdarzyło dobrze — za szczęście to mieli.
Tak mężnie naszych w onem uganianiu
Gromiła, że się oprzeć ani śmieli,
Co raz52 to barziey z swemi nacierała,
Y może53 tak rzec, że na nich iechała.
16.
Co im sromoty więcey przyczyniło.
Toli54 na wzgórek sprawą55 ustąpili,
Gdzie iakokolwiek56 mieysce ich broniło.
Goffred w tym57 kinie58: niechay ich posili
Tankred — co iemu słyszeć było miło,
Iako więc piorun wypada z obłoku,
Tak na nich natarł y przyskoczył z boku.
17.
Swem dzielnem koniem Tankred pomieniony60,
Że król rozumiał61, gdy go z wieże62 zoczył63,
Że to był rycerz iakiś doświadczony.
Y Erminiey pytał — kiedy skoczył —
Co z nim patrzała na utarczki ony64:
«Tyś chrześciany65 często widywała,
Y podobnobyś y tego poznała».
18.
Na to, o co iey na ten czas66 pytano,
Ale westchnęła y tylko płakała,
Miasto67 słów, których od niey wyglądano68.
Wprawdzie płacz w sobie potężnie trzymała,
Lecz nie tak przedsię69, aby nie doyźrzano70,
Kiedy niepełne westchnienie puściła
Y bawełnicę71 łzami omoczyła72.
19.
Miłość zmyśloney płaszczem nienawiści:
«Miałabym go znać, kiedy podieżdżaiąc
Pod mury — choć nań nacierali wszyscy —
Mordował moich, w przykop73 przyganiaiąc,
Więźnie y wielkie często brał korzyści.
Ach iako bije! Iego rany zgoła
Nie zleczą czary, ani żadne zioła.
20.
Szczęśliwa kiedy, żebym go dostała.
Ale — żebym się nad nim napastwiła —
Żywegobym75 go raczey rada miała».
Taką iey mowę obracało siła76
Inaczey, niźli ona rozumiała.
Z płaczem zmieszała te ostatnie słowa,
Srogiem zagrzana ogniem białagłowa77.
21.
We wszytkim biegu rzeźwiego ionaka79,
Skoczyła także z drzewem80 w oney dobie81,
Chcąc go ugodzić w gębę nieboraka.
Trafili się w łeb y skruszyli obie
Drzewa82; iey się sznur zerwał u szyszaka
Y spadł iey z głowy na ziemię, że potem83
Błysnęła twarzą y warkoczem złotem.
22.
Wdzięczne, chocia się była rozgniwała:
Cóż? kiedyby84 się do śmiechu skłoniły,
Cóż? kiedyby w nich łaskę ukazała.
Nie stóy Tankredzie: onci85 to wzrok miły,
Ona86 twarz piękna, coć się podobała87,
Kiedyś ią znalazł z trafunku88 u zdroiu,
Po zbyt gorącem upragniony znoiu.
23.
Iaką tarcz miała, w iakiey była zbroi —
Poznawszy ią w twarz teraz, skamieniały
Y iako martwy, w ziemię wryty stoi.
Ona naciera, on — na inszych śmiały90 —
Iey się obrazić, iey się ranić boi.
Na inszych siecze, na nię żadnym kształtem91
Niechce92, chocia go ona goni gwałtem.
24.
Y nie tak się iey ostrey szable93 chroni,
Iako, śmiertelnym grotem przerażony,
Iey piękney twarzy pilnuie w pogoni.
Mówi sam z sobą: «Otom nie raniony94,
Chocia mam ciężkie razy od iey broni,
Ale te cięcia, które wypadaią
Z iey piękney twarzy, w serce ugadzaią95».
25.
Aby nie umarł miłośnik nieznany;
Chce prosić, żeby nie była tak mściwą
Nad tym, co iey iest więzień y poddany.
«Ty — prawi97 — któraś tak nielutościwą98,
Że mnie samemu tylko daiesz rany,
Wyiedź kęs99 od swych, tam się skosztuiemy,
Tam się — który z nas mężnieyszy — dowiemy».
26.
Na to podanie iego pozwoliła,
A że bez hełmu była, nic niedbała100.
Y tak go z głową odkrytą goniła.
Uciekał Tankred, ale go dognała,
Y doganiaiąc trochę go raniła.
«Stóy — rzecze do niey — pierwey zawrzeć mamy
Pewne umowy, niźli się potkamy101».
27.
Iemu też miłość dodała śmiałości:
«Tę — prawi — ze mną zachoway umowę,
Nim dobrowolnie umrę od żałości:
Wydrzy mi serce albo utni102 głowę,
Kiedy mieć nie chcesz nademną103 litości.
Twoie to serce, a ieśli go żywo
Nie chcesz mieć — niechay umrze, kiedy krzywo104.
28.
Przebiy ie mieczem, a toć ich nie bronię;
Chceszli106 też z prętkiey107 strzelić w nie cięciwy?
Y zbroię zdyimę108 y paisz109 odsłonię».
Chciał ieszcze daley Tankred nieszczęśliwy
Skarżyć się, od swych daleko, na stronie;
Lecz onę skargę, ono narzekanie
Przerwali ludzie, co przypadli na nie.
29.
Lub chytrze, lubo110 do prawdy111 uchodził;
Nasz ieden — widząc włos iey rozpleciony,
Który po wietrze y tam y sam112 chodził —
Skradł się y przypadł w tył, niepostrzeżony,
Aby ią w głowę odkrytą ugodził.
Krzyknie nań Tankred srodze wylękniony,
Kiedy na nię miecz uyrzał wyniesiony.
30.
Bo raz114 był słaby, iako to kwapiony115;
Iey warkocz złoty taki miał blask nowy,
Kilką116 kropli krwie117 rumianey zmoczony,
Iaki więc miewa kamień rubinowy,
Misterną ręką w złoto oprawiony.
Roziadł się118 Tankred y z dobytą bronią
Za tym, który ią ranił, szedł w pogonią119.
31.
Puszczona strzała tak prędko bieżała.
Ta się zdumiała, widząc one dziwy,
Lecz daley bieżeć za niemi nie chciała,
Ale skoczywszy, swóy lud boiaźliwy
Y uchodzących nazad nawracała.
Czasem naciera, tył podaie121 czasem
Y tym fortelem barziey122 szkodzi naszem123:
32.
Kiedy ucieka, wszyscy go psi125 gonią,
A ieśli stanie y obróci rogi,
Nie nacieraią y daleko stronią.
Dzielna Klorynda broni strzałom drogi,
Tarczą126 za sobą trzymaiąc w pogonią127:
Od wyciśnionych128 tak się zasłaniaią
Trzcin129 Murzynowie, kiedy uciekaią.
33.
A nasi goniąc, pod mur podieżdżali:
Nieprzyiaciele, swe fortele maiąc,
Nazad się zasię zprętka130 obracali.
Y iako znowu, śmiele131 nacieraiąc
Na naszych z tyłu y z boku strzelali.
A wtem też Argant — na co dawno godził —
Naszem132 na czoło z swoiemi zachodził.
34.
Chcą się sam potkać naprzód przed wszystkiemi,
Pierwszy, w którego kopiią133 zawadził,
Został y z koniem obalon na ziemi.
Nikt mu nie zdołał, żaden mu nie radził134,
Nikt nie porównał z nim między naszemi,
A gdzie się z mieczem ogromnem zawinął,
Kilka ich razem, rzadko ieden zginął.
35.
Ardeliona rotmistrza starego
Na obie stronie135 sztychem przepędziła,
Dwu tuż przy sobie synów maiącego;
Barzo136 szkodliwie przez piersi raniła
Alkaliandra, syna co starszego.
Polfernus młodszy ledwie uszedł zdrowy,
Od ostrey szable137 mężney białeygłowy138.
36.
Dognać owego, bo miał koń leniwszy139:
Że się daleko uniósł zagoniony
Lud iego — uyźrzał140 wzad141 się obróciwszy.
A widząc, że był zewsząd okrążony,
Biegł mu na pomoc konia rozpuściwszy.
Za nim poskoczył pułk niezwyciężony,
W naygorszych raziech142 zawsze doświadczony.
37.
(Będzie go Muza często wspominała)
Przed nim w przód143 Rynald szedł w kirysie144 nowem,
A uroda go sama wydawała.
Po białym orle w polu lazurowem
Erminia go zarazem poznała.
Rzecze królowi, co nań patrzył pilnie:
«O tem ci, co wiem, powiem nieomylnie».
38.
Choć mu szesnaście dopiero lat liczą;
Kiedyby145 sześci146 Goffred miał takowych,
Iużby Syrya była niewolniczą,
Łatwieby147 przez miecz państw dostał wschodowych148,
Y królestw, które z południem graniczą,
Sam Nil, choć głowę tak dalego149 kryie,
Pewnieby musiał mieć łańcuch u szyie150.
39.
Ręki się srodze nieprzyjaciel boi;
Ten zasię drugi w zbroi smalcowaney151,
Co się po prostu y statecznie stroi,
Dudo iest z Konse, który tey wybraney
Roty iest wodzem, co to za nim stoi:
Rycerz to wielki, choć ma zeszłe152 lata,
Siła153 ten widział, siła zwiedził świata.
40.
Gernand, rodzony króla norweyskiego;
Ten taką pychę uprządł sobie w głowie,
Że w świecie nie masz nadeń155 zacnieyszego.
Z tych dwu zaś tamten, Odoard się zowie,
Ta Gildylippa, z dzieła rycerskiego
Sławni, lecz ieszcze sławnieyszy156 z miłości,
Y z zobopólney157 ku sobie szczerości».
41.
Widział, że iego ludzie iuż przegrali,
Bo mężny Rynald y Tankred surowy159
Iuż ich z obustron160 byli rozerwali.
Gdy zaś potem pułk natarł Dudonowy,
Nikt się nie oparł, wszyscy uciekali.
Sam od Rynalda koniem potrącony,
Ledwie wstał z ziemie161 Argant obalony.
42.
By163 Rynaldowi koń był nie szwankował164;
Zaczem165 mu noga uwięzła w strzemieniu
Y zmieszkał166 trochę, niżli167 iey ratował168.
Nieprzyiaciel też po tem pogromieniu,
Do miasta pod mur rączo ustępował.
Sama Klorynda tylko w swey osobie,
Z Argantem, wszystkich trzymała w złey dobie169.
43.
Postawaiąc wraz, tak naszych wspierali170,
Że iako tako mogli uść171 bespiecznie172
Ci, co do miasta naprzód uciekali.
Dudon zaś chciwy, chce szczęścia koniecznie
Pierwszego zażyć, siecze, bije, wali,
Raz tylko w łeb ciął mężnego Tygrana,
A zdechł zarazem173, taka była rana.
44.
Ani Halemu szyszak znamienity:
Obu od szyie174 tak ciął ku brzuchowi,
Że dusza zaraz wypadła z ielity175.
Z zawoiem łeb zdiął Alimansorowi,
Machomet176 poległ na wylot przebity.
Nakoniec177 y sam Cyrkaszczyk się boi,
Gdzie poyźrzy178, widzi iako Dudon broi179.
45.
Zastanawiał się180, lecz czasem uchodził;
W tem181 iakoś przypadł mało spodziewany,
Y pod zbroię go koncerzem182 ugodził;
Utopił go w niem, a od oney rany
Dudon iuż więcey po świecie nie chodził.
Ległeś, niestetyż! rycerzu wybrany
Y uiął cię sen twardy, nieprzespany183.
46.
Chcąc co słonecznych zachwycić184 promieni,
Trzykroć upadał; pierwszey zbywa mocy,
Polega, blednie y wszystek185 się mieni186.
Nakoniec187 oczy, ciężkiey pełne nocy,
Zawarł188 y poszedł do podziemnych cieni.
A Argant, skoro tę robotę sprawił,
Biegł wciąż y nic się nad trupem nie bawił189.
47.
Czasem się wracał y naszych wyzywał:
«On to miecz, co mi Hetman wasz darował,
Daycież mu sprawę192, iakom go używał,
Y odnieście193 mu, że go będę chował
Y lada iako nie będę go zbywał;
Mniemam, że mu to słyszeć będzie miło,
Że mi się iem194, tak szczęśliwie zdarzyło.
48.
Iako iest dobry, iako doświadczony.
Y że go prętko195 sam w boku poczuie,
Kiedy w niem także będzie utopiony».
Słysząc to nasi, iako ich szkaluie196,
Skoczyli za niem śmiele197 przez zagony.
Ale on iuż był ustąpił198 pod mury,
Pod pewną basztę, z którey bito z góry.
49.
Drudzy kamienie gęste z dołu nieśli
Y naszych z łuków wiele poszkodzili,
Co byli blisko pod mury podeśli199.
Tak, nie bez szkody, nazad200 się wrócili,
A Saraceni do swych w miasto weśli201;
Iuż też y Rynald, próżen oney trwogi,
Wstawszy, z pod202 konia dobył sobie nogi.
50.
Zemścić się srogiey śmierci Dudonowey;
Krzyknie na swoich, co po pułkowniku
W oney przygodzie smętnie stali nowey:
«Takli203 stać tylko darmo macie w szyku
A nic nie czynić w żałości takowey?
Czemu się wodza naszego nie mściemy?
Czemu do murów zaraz nie bieżemy204?
51.
Z basztami iako nawarownieyszemi205,
By206 wszyscy, co ich207, na nich także stali —
Nie będzie Argant bespieczny208 za niemi.
Będą się y tam Saraceni bali;
Ia wprzód do szturmu póydę przed wszystkiemi».
To rzekszy, skoczy ku wysokiej ścienie209,
Niedba210 na strzały, ognie y kamienie..
52.
Y straszliwą twarz tam y sam211 obraca:
W nieprzyiaciołach trwożą się lękliwe
Serca, mniemaią, że iuż mur wywraca.
Kiedy tak Rynald swoie szturmu chciwe
Prowadził pod mur, Sygier ie odwraca
Przez którego więc212 zawsze odprawował213,
Gdy co ważnego Goffred roskazował214.
53.
Wrócić się nazad Goffred rozkazuie;
Będziecie inszy czas do szturmu mieli,
Którego teraz Hetman nie nayduie216».
Skoro te iego słowa usłyszeli,
Stanęli wszyscy, Rynald się hamuie,
Lecz gniewu twarzą nie barzo217 pokrywa,
Hetmana nazbyt ostrożnem nazywa.
54.
Bo Saraceni na nich nie wypadli.
Potem umarłe Dudonowe ciało,
Cni towarzysze na ramiona kładli,
Y do obozu — tak się wszystkiem zdało218 —
Prowadzili ie smętni y pobladli;
Temczasem219 Goffred oględował z góry
Mieyskie przykopy y wysokie mury.
55.
Które usiadły właśnie przeciw sobie:
Iedna z nich wyższa, środkiem wielka bieży
Dolina, która dzieli góry obie.
Ze trzech stron — na czem niemało należy,
Tak ku obronie, iako ku ozdobie —
Zbyt przykry przystęp, ale bok północny,
Kędy równina, ma mur barzo220 mocny.
56.
Y lochów ziemnych na deszczowe wody;
W polu wód niemasz, trawa ani ziele
Nie roście221, rzadko gdzie widać ogrody.
Wszystko wygore222, tak iako w popiele,
Drzew niemasz223 w polu, które czynią chłody,
Las tylko ieden widać na półtory224
Mile od miasta y gęsty, y spory.
57.
Ma iordanowe wody przeźrzoczyste227,
Na zachód słońca Międzyziemne Morze228
Zdaleka229 widać y brzegi piaszczyste.
Przeciw północy Samarya orze
Y płodna Bethel230 pola rozłożyste.
Ku południowi Betleem zaległa231,
W której Dziewica niezmazana zległa232.
58.
Y syońskiego miasta położenie,
A z ćwiczonemi ludźmi upatrował234,
Zkądby235 łatwieysze było oblężenie —
Królowi, który na wieży pilnował,
Erminia go, na pierwsze weyźrzenie236
Poznawszy, palcem ukazała potem:
«Onoż się Goffred świeci w płaszczu złotem.
59.
Y roskazować237 y być umie panem;
A iest — w co rzadko kto kiedy ugodził238 —
Dobrym żołnierzem y dobrym hetmanem.
Nie wiem, ktoby go w tey kupie przechodził239
Y któryby z niem miał być porównanem:
Tankred z Rynaldem równo się z nim kładzie
W dzielności, ale Raymund tylko w radzie».
60.
Y rzekł: «Pomnię241 go na francuzkim242 dworze,
Kiedy w Paryżu goniwał243 z kopiją,
A nie był ieszcze w słuszney swoiey porze,
Iam w ten czas244 posłem nawiedził Francyą,
Gdy król egipski słał mię tam przez morze:
Młodzieńczykiem był, a iuż głos245 był taki,
Że z niego miał być wielki człowiek iaki.
61.
Płaszcz ma na sobie, złotem przetykany,
Twarzą y wzrostem barzo247 mu podobny:
Pewnie ktoś zacny między chrześciany?»
Ta mu odpowie: «Y to rycerz godny,
Baldowin własnem imieniem nazwany.
Brat iego własny, co y twarz wydaie,
Lecz barziey sprawy y cne obyczaie.
62.
A zda się, że coś na palcach rachuie,
Mądry, ostrożny, Raymundem go zową,
W sztukach woiennych nikt go nie celuie248.
Równego radą y słodką wymowę
W woysku mu wszystkiem Hetman nie nayduie
To zaś iest, z kitą u hełmu złotego,
Gwilhelm, syn młodszy króla angielskiego.
63.
Z starożytney krwie249 włoskiego narodu,
Z męstwa, z zacności daleko wsławiony,
Znam go z postawy y z samego chodu.
Ale na wszytkie250 pilnie patrząc strony,
Nie mogę naleść251 skaźce252 mego rodu:
O Boemundzie mówię okrutniku,
Moiey królewskiey krwie prześladowniku253».
64.
Który się barzo iey powieścią trwożył:
A widząc Goffred, że gdzie przykra skała,
Trudnoby szturmem Ieruzalem pożył254 —
W równinie, która północney sięgała
Bramy, namioty y obóz położył
Y aż do wieże narożney zaymował,
Y kto gdzie miał mieć stanie255, ukazował256.
65.
Y to nie spełna258, woysko Goffredowe,
Bo niepodobna, aby było miało259
Wszystko okrążyć koło obozowe.
Ale na drogi, któremi czekało
Posiłków iakich, słał ludzie gotowe260,
Któremi wszystkie gościńce osadził,
Gdzieby261 kto żywność albo lud prowadził.
66.
Wielkiem przykopem, aby tak beł263 cało,
Ieśliby z miasta wycieczkę czynili,
Albo też z pola chciał kto natrzeć śmiało.
A skoro przykop przy nim wymierzyli,
Iechał oglądać Dudonowe ciało,
Gdzie zastał pierwszych towarzyszów czoło,
Którzy płakali, stoiąc nad nim w koło264.
67.
Goffred, widząc go, żałość swą pokrywał:
Twarz niewesołą — tem, co nań patrzyli —
Y nie barzo265 też smętną ukazywał.
Tak powiadali, co tam w ten czas byli,
Że się nań patrząc długo zamyśliwał266;
Myśliwszy267 długo, potem podniósł głowę,
Y taką nad niem uczynił przemowę:
68.
Ten iest nas wszystkich koniec ostateczny;
Tuś umarł, tam wiek żyiesz nieprzetrwany268,
Z chytrego269 morza wszedszy270 w port bespieczny271.
Iakoś żył, takeś umarł bez przygany272,
Ty teraz w niebie odpoczynek wieczny
Y za pobożność y za twoie cnoty,
Za śmierć o wiarę, wieniec bierzesz złoty.
69.
Nie twego, ale nieszczęścia naszego:
Y samych siebie lepszą część niesiemy
Za tobą, z ześcia274 żałośni275 twoiego.
Ale ieśli nas ta, którą zowiemy276
Śmiercią, pozbawi ratunku ziemskiego:
Na to mieysce nam, na płacz y frasunek
Uprosisz w niebie niebieski ratunek.
70.
Śmiertelney broni nam gwoli277 dobywał —
Tak teraz będziesz na nieprzyiaciele,
Nie ziemskiey, ale niebieskiey używał.
Y iuż cię odtąd twóy będzie w kościele
Lud o ratunek, w złych przygodach, wzywał
Y ślubyć278 odda, pełen nabożeństwa,
Za zdarzone z twey przyczyny zwycięstwa».
71.
Y iuż wszytek280 świat pod swe skrzydła kryła,
A narzekanie y łzy hamowała,
Y w niepamięci słodki żal topiła.
Ale Hetmana troska nie puszczała
Y snu mu mało albo nic życzyła:
Myśli, skąd tramów281 na tarany zdobyć,
Któremi by mógł Ieruzalem dobyć.
72.
Które przednieysi wszyscy prowadzili,
Gdzie mu z cyprysów przy pagórku małem
Grób towarzysze iego postawili
Tuż przy obozie; nad niem z okazałem
Liściem gałęzie wielka palma chyli —
Tam go włożyli, tem czasem282 śpiewali
Kapłani zołtarz283 y Boga błagali.
73.
Porozwiiali, dostane w Syryey,
Z różnem rynsztunkiem, z różnemi łupami,
Których szczęśliwie zdobywał w Persyey;
We śrzodku zbroia y z nakolankami,
Y z hełmem złotem tkwiała284 na kopiey,
A napis taki na wierzch był włożony:
«Tu wielki Dudon leży położony».
74.
Radził, iakie miał porobić tarany:
Cieśle woyskowe do lasa285 wyprawił,
(Przydawszy im lud lekki y przebrany)
Który — w dolinach skryty — był obiawił
Naszem Syryiczyk ieden poimany;
A ci iechali drzewo wyprawować286,
Z którego mieli tarany budować.
75.
Aby robotę wskok287 odprawowali:
Zaraz się walić głuchy las poczyna,
Cedry, cyprysy, topole rąbali.
Ten buki twarde y iesiony ścina,
Ten wielkie sośnie288 y iedliny wali;
Drudzy289 wysokie ciosali modrzewie,
Drudzy gałęzie ścinali na drzewie.
76.
Pod same prawie niebo wyniesione,
Co się piorunom nie raz290 opierały
Y nic nie dbały291 na wiatry szalone.
Leśne Dryady292 w pole uciekały,
Gwałtem z oyczyzny miłey wypędzone,
Ptastwa powietrzne y zwierzęta samy293
Poopuszczały y gniazda, y iamy.
Koniec pieśni trzeciey.
- ujźrzeć (starop. forma) — ujrzeć. [przypis edytorski] ↩
- wiatrek (starop. forma) — wiaterek. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- tym czasem (starop. forma ort.) — dziś popr.: tymczasem. [przypis edytorski] ↩
- roskazać (starop. forma ort.) — dziś popr.: rozkazać. [przypis edytorski] ↩
- Łatwiej szaloną Wisłę nakierować (starop.) — w oryginale: volubil’ onda presso Caridi. [przypis redakcyjny] ↩
- wszytkie (starop. forma) — wszystkie. [przypis edytorski] ↩
- wstrącić co (starop. forma) — dać wstręt; dać odpór; przeciwstawić się czemu. [przypis edytorski] ↩
- Krępak — góra w Tatrach; w oryginale: Appenino. [przypis redakcyjny] ↩
- mało co (starop.) — niewiele. [przypis edytorski] ↩
- pożądny (starop.) — pożądany, upragniony. [przypis redakcyjny] ↩
- tam i sam (starop.) — tu i tam; tu i ówdzie. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- niewczas (starop.) — niewygoda, trud. [przypis edytorski] ↩
- patrzyć (starop. forma) — patrzeć. [przypis edytorski] ↩
- upłakany [wzrok] (starop.) — tu: załzawione od płaczu oczy. [przypis edytorski] ↩
- kędy (starop.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- łykanie (starop.) — łkanie. [przypis redakcyjny] ↩
- słyszeć było (starop.) — było słychać. [przypis edytorski] ↩
- zfrasowane (starop. forma) — dziś popr.: zafrasowane. [przypis edytorski] ↩
- rozdymane od wolnych wiatrów (starop.) — rozdymane [rozdmuchiwane] przez wolne [tj. swobodnie wiejące] wiatry. [przypis edytorski] ↩
- z nienagła (starop.) — powoli, stopniowo; por. z nagła: nagle. [przypis edytorski] ↩
- wały (starop.) — tu: fale. [przypis edytorski] ↩
- takim kształtem (starop.) — w taki sposób. [przypis edytorski] ↩
- z wieże (starop.) — dziś popr. forma D.lp r.ż.: z wieży. [przypis edytorski] ↩
- wyskakował (starop. forma) — wyskakiwał. [przypis edytorski] ↩
- ludzie (...) ukazował (starop. forma) — ukazywał ludzi. [przypis edytorski] ↩
- ukazować (starop. forma) — ukazywać. [przypis edytorski] ↩
- naypręcey a. najpręcej (starop. forma) — najprędzej; iako naypręcey: jak najprędzej, jak najszybciej. [przypis edytorski] ↩
- miejcie się do sprawy (starop.) — szykujcie się [gotujcie się] do sprawy [tj. tu: do walki]. [przypis edytorski] ↩
- mieć się trzeba do czego (starop.) — trzeba się skierować ku czemuś, sięgnąć po coś itp. [przypis edytorski] ↩
- zjęty (starop.) — zdjęty; przejęty. [przypis edytorski] ↩
- biała płeć (starop.) — białogłowy; kobiety. [przypis edytorski] ↩
- podeszli [ludzie] (starop.) — ludzie w podeszłym wieku. [przypis edytorski] ↩
- meszkita (starop.) — meczet, świątynia mahometańska. [przypis edytorski] ↩
- co duży (starop. forma) — co [są] duzi (lm). [przypis edytorski] ↩
- nie bawić się (starop.) — nie zwlekać. [przypis edytorski] ↩
- wszytkie (starop. forma) — wszystkie. [przypis edytorski] ↩
- po Erminią (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: po Erminię. [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): stąd. [przypis edytorski] ↩
- dobyć (starop.) — zdobyć. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem. [przypis edytorski] ↩
- nie mały (starop. forma ort.) — dziś popr.: niemały (tj. spory, duży). [przypis edytorski] ↩
- nazad (starop.) — z powrotem, w tył. [przypis edytorski] ↩
- łacny (starop. forma) — łatwy. [przypis edytorski] ↩
- między wały (starop. forma) — dziś popr. forma N.lm: między wałami. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- stroną [się ukazała] (starop. forma) — z boku. [przypis edytorski] ↩
- potkać się (starop.) — spotkać się. [przypis edytorski] ↩
- naszy (starop. forma) — dziś M.lm: nasi. [przypis edytorski] ↩
- w onem (starop.) — w tym. [przypis edytorski] ↩
- co raz to bardziej (starop. forma ort.) — dziś popr.: coraz. [przypis edytorski] ↩
- może (starop.) — [tu:] można; I może tak rzec, że na nich jechała: i tak rzec można, że na nich jechała ([na nich, tj. na Tankreda,] którego Klorynda jeszcze nie zna). [przypis redakcyjny] ↩
- toli (...) ustąpili (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; tu znaczenie: tak więc ustąpili. [przypis edytorski] ↩
- sprawa (starop.) — porządek, dowództwo; [sprawą ustąpili: ustąpili w porządku; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- jakokolwiek (starop. forma) — jakkolwiek. [przypis edytorski] ↩
- w tym (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
- kinąć (starop.) — dać znak skinieniem, skinąć, machnąć; także: rzucić, rzucić się. [przypis edytorski] ↩
- drzewo (starop.) — [tu:] kopia; [drzewce]. [przypis redakcyjny] ↩
- pomieniony (starop.) — wspomniany (wyżej, wcześniej). [przypis edytorski] ↩
- rozumieć (starop.) — tu: sądzić, mieć przekonanie. [przypis edytorski] ↩
- z wieże (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: z wieży. [przypis edytorski] ↩
- zoczyć (starop.) — zobaczyć. [przypis edytorski] ↩
- ony (starop. forma) — te. [przypis edytorski] ↩
- chrześciany (starop. forma) — dziś popr. forma B.lm: chrześcijan. [przypis edytorski] ↩
- na ten czas (starop.) — natenczas; w tej chwili, w tym momencie. [przypis edytorski] ↩
- miasto (starop.) — zamiast. [przypis edytorski] ↩
- wyglądać (starop.) — tu: wyczekiwać, oczekiwać. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- dojźrzeć (starop. forma) — dojrzeć; spostrzec. [przypis edytorski] ↩
- bawełnica (starop.) — suknia lub materia bawełniana. [przypis redakcyjny] ↩
- omoczyć (starop.) — zmoczyć. [przypis edytorski] ↩
- przykop a. przykopa (starop.) — rów. [przypis edytorski] ↩
- dziać (starop.) — nazywać. [przypis redakcyjny] ↩
- żywegobym go raczej rada miała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: rada [tj. chętnie] miałabym go [dostałabym go] raczej żywego. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- białagłowa (starop.) — dziś: białogłowa; kobieta; daw. obie części składowe słowa odmieniały się (por. np. dzisiejsze: Białystok, do Białegostoku itd.). [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem. [przypis edytorski] ↩
- jonak (starop.) — junak; młodzieniec. [przypis edytorski] ↩
- drzewo (starop.) — tu: kopia; drzewce. [przypis edytorski] ↩
- w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- obie drzewa (starop. forma) — daw. liczba podwójna, dziś popr.: oba drzewce; obie kopie. [przypis edytorski] ↩
- potem (starop.) — tu: w wyniku tego. [przypis edytorski] ↩
- kiedyby się (...) skłoniły (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: kiedy skłoniłyby się. [przypis edytorski] ↩
- onci (starop., gw.) — ten ci, ten właśnie. [przypis edytorski] ↩
- ona (starop. forma) — tu: ta, owa. [przypis edytorski] ↩
- coć się podobała (starop., gw.) — skrót od: co ci się podobała; która ci się podobała. [przypis edytorski] ↩
- z trafunku (starop.) — przypadkiem. [przypis edytorski] ↩
- przedtym (starop. forma) — dziś: przedtem. [przypis edytorski] ↩
- śmiały na inszych (starop.) — śmielszy od innych. [przypis edytorski] ↩
- żadnym kształtem (starop.) — w żaden sposób. [przypis edytorski] ↩
- niechce (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chce. [przypis edytorski] ↩
- szable (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: szabli. [przypis edytorski] ↩
- nie raniony (starop. forma ort.) — dziś popr.: nieraniony. [przypis edytorski] ↩
- ugadzać (starop.) — godzić, uderzać, nacierać. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- nielutościwy (starop.) — nielitościwy; bezlitosny. [przypis edytorski] ↩
- kęs (starop.) — tu: odrobinę, trochę. [przypis edytorski] ↩
- nic niedbała (starop. forma) — dziś popr.: (...) nie dbała. [przypis edytorski] ↩
- potkać się (starop.) — spotkać się; tu: zewrzeć się w pojedynku, por. dzisiejsze: potykać się z kimś. [przypis edytorski] ↩
- wydrzy (...) utni (starop. forma) — zamiast: wydrzyj, utnij; obie formy dawniejsze trybu rozkazującego, por. pieśń IX zwr. 44. [przypis redakcyjny] ↩
- nademną (starop. forma ort.) — dziś popr.: nade mną. [przypis edytorski] ↩
- krzywo (starop.) — krzywe, złe, nieodpowiednie. [przypis edytorski] ↩
- krzywe [piersi] (starop.) — krzywe, złe, nieodpowiednie. [przypis edytorski] ↩
- chceszli (...) strzelić (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy chcesz strzelić. [przypis edytorski] ↩
- prętki (starop. forma) — dziś: prędki. [przypis edytorski] ↩
- zdjimę (starop. forma) — zdejmę. [przypis edytorski] ↩
- paiż (starop.) — tarcza. [przypis redakcyjny] ↩
- lubo (starop.) — tu: lub też. [przypis edytorski] ↩
- do prawdy (starop.) — dziś: doprawdy; naprawdę. [przypis edytorski] ↩
- y tam y sam (starop.) — tu i tam. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- raz (starop.) — cios. [przypis edytorski] ↩
- kwapiony (starop.) — zbyt prędki, nazbyt pospiesznie wymierzony. [przypis edytorski] ↩
- kilką kropli (starop. forma) — dziś N.lm r.ż.: kilkoma kroplami. [przypis edytorski] ↩
- krwie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: krwi. [przypis edytorski] ↩
- rozjeść się (starop.) — rozgniewać się. [przypis redakcyjny] ↩
- szedł w pogonią (starop. forma) — ruszył w pogoń. [przypis edytorski] ↩
- ledwie więc (starop.) — tu: niemal jak. [przypis edytorski] ↩
- tył podawać (starop.) — cofać się, uciekać. [przypis edytorski] ↩
- barziej (starop. forma) — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski] ↩
- naszem (starop. forma) — tu C.lm: naszym. [przypis edytorski] ↩
- zubr (starop. forma) — zamiast: żubr (tak stale u P. Kochanowskiego). [przypis edytorski] ↩
- psi (starop. forma) — dziś popr. M.lm: psy. [przypis edytorski] ↩
- tarczą (...) trzymając (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: tarczę. [przypis edytorski] ↩
- w pogonią (starop. forma) — dziś dziś B.lp r.ż.: w pogoń. [przypis edytorski] ↩
- wyciśniony (starop.) — wyrzucony; por. cisnąć. [przypis edytorski] ↩
- trzcina (starop.) — tu: dzida. [przypis edytorski] ↩
- zprętka (starop. forma) — prędko. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — dziś popr.: śmiało. [przypis edytorski] ↩
- naszem (starop. forma) — tu C.lm: naszym. [przypis edytorski] ↩
- kopiją (starop. forma) — dziś N.lp r.ż: kopią. [przypis edytorski] ↩
- radzić komu (starop.) — sprostać; [poradzić sobie z kim]. [przypis redakcyjny] ↩
- na obie stronie (starop. forma) — na obie strony. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- szable (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (od) szabli. [przypis edytorski] ↩
- białejgłowy (starop.) — dziś przestarz.: białogłowy, tj. kobiety; daw. obie części składowe słowa odmieniały się (por. np. dzisiejsze: Białystok, do Białegostoku itd.). [przypis edytorski] ↩
- miał koń leniwszy (starop. forma) — zamiast: miał konia leniwszego; pierwotna forma B. lp. (por. pieśń VIII zwr. 19 i pieśń IX zwr. 82). [przypis redakcyjny] ↩
- ujźrzeć (starop. forma) — ujrzeć. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — w tył. [przypis edytorski] ↩
- w najgorszych raziech (starop. forma) — porównaj pieśń II zwr. 46, forma dawniejsza, zamiast: [Msc.lm] w razach, w murach. [przypis redakcyjny] ↩
- w przód (starop. forma ort.) — wprzód, najpierw, na przodzie. [przypis edytorski] ↩
- kirys — pancerz; zbroja osłaniająca korpus rycerza do pasa. [przypis edytorski] ↩
- kiedyby (starop.) — tu: gdyby. [przypis edytorski] ↩
- sześci (starop. forma) — sześciu. [przypis edytorski] ↩
- łatwie (starop. forma) — łatwo; łatwieby (...) dostał: łatwo dostałby (zdobyłby). [przypis edytorski] ↩
- wschodowy (starop.) — tu: wschodni. [przypis edytorski] ↩
- dalego (starop. forma ort.) — tu: daleko. [przypis edytorski] ↩
- szyie (starop. forma) — dziś popr. D.lp r.ż.: (u) szyi. [przypis edytorski] ↩
- smalcowana [zbroja] (starop.) — szmelcowana. [przypis redakcyjny] ↩
- zeszłe lata (starop.) — podeszłe lata; podeszły wiek. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- złotogłowie (starop. forma) — dziś Msc.lp: (w) złotogłowiu. [przypis edytorski] ↩
- nadeń (starop.) — nad niego (tj. tu: bardziej niż on). [przypis edytorski] ↩
- sławniejszy (starop. forma) — tu: sławniejsi (lm). [przypis edytorski] ↩
- zobopólny (starop. forma) — obopólny, wzajemny. [przypis edytorski] ↩
- Erminiej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: Erminii. [przypis edytorski] ↩
- surowy (starop.) — srogi (bój, rycerz [itp.]). [przypis redakcyjny] ↩
- z obustron (starop. forma) — dziś popr.: z obu stron. [przypis edytorski] ↩
- ziemie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (z) ziemi. [przypis edytorski] ↩
- wstałby był (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: wstałby wcześniej, uprzednio itp. [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — tu: choćby. [przypis edytorski] ↩
- szwankować (starop.) — chwiać się, słaniać się, zataczać się; potykać się, utykać, kuleć; błąkać się, błądzić; chybić. [przypis edytorski] ↩
- zaczem (starop. forma) — po czym, w wyniku czego. [przypis edytorski] ↩
- zmieszkać (starop.) — zwlekać; opóźnić się. [przypis edytorski] ↩
- niżli a. niźli (starop.) — tu: zanim. [przypis edytorski] ↩
- jej ratował (starop.) — dziś: ją ratował (B. zamiast D.). [przypis edytorski] ↩
- w złey dobie (starop.) — w niepomyślnym czasie (momencie). [przypis edytorski] ↩
- wspierać (starop.) — [tu:] odpierać. [przypis redakcyjny] ↩
- uść (starop. forma) — ujść, uciec. [przypis edytorski] ↩
- bespiecznie (starop. forma ort.) — dziś popr.: bezpiecznie. [przypis edytorski] ↩
- zarazem (starop.) — tu: zaraz, od razu. [przypis edytorski] ↩
- szyie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (od) szyi. [przypis edytorski] ↩
- z jelity (starop. forma) — dziś N.lm: z jelitami. [przypis edytorski] ↩
- Machomet — dziś popr.: Mahomet. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- pojźrzeć (starop. forma) — spojrzeć. [przypis edytorski] ↩
- broić (starop.) — tu: dokazywać; także: szaleć, wściekać się (broić się). [przypis edytorski] ↩
- zastanawiać się (starop.) — zatrzymywać się, stawać. [przypis redakcyjny] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem. [przypis edytorski] ↩
- koncerz — długi (mierzący 1,5–1,8 m), ciężki miecz, przeznaczony raczej do kłucia niż do cięcia. [przypis edytorski] ↩
- ujął cię sen twardy, nieprzespany — porównaj Jana Kochanowskiego Treny: «Ujął ją sen żelazny, twardy, nieprzespany» (Tren VII). [przypis redakcyjny] ↩
- zachwycić (starop.) — tu: pochwycić. [przypis edytorski] ↩
- wszystek (starop.) — cały. [przypis edytorski] ↩
- mienić się (starop.) — zmieniać się, odmieniać się, przemieniać się. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- zawrzeć (starop.) — zamknąć. [przypis edytorski] ↩
- bawić się (starop.) — zwlekać. [przypis edytorski] ↩
- chocia (starop.) — choć, chociaż. [przypis edytorski] ↩
- zlekka (starop. forma ort.) — dziś popr.: z lekka; tu: trochę. [przypis edytorski] ↩
- dać sprawę (starop.) — zdać relację. [przypis edytorski] ↩
- odnieść (starop.) — tu: donieść (wieść), dostarczyć. [przypis edytorski] ↩
- jem (starop. forma) — dziś N.lp: nim (tu: mieczem). [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędko. [przypis edytorski] ↩
- szkalować (starop.) — źle mówić o kimś. [przypis edytorski] ↩
- śmiele (starop. forma) — dziś popr.: śmiało. [przypis edytorski] ↩
- był ustąpił (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: ustąpił wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- podeśli (starop. forma) — dziś popr.: podeszli. [przypis edytorski] ↩
- nazad (starop.) — z powrotem. [przypis edytorski] ↩
- weśli (starop. forma) — dziś popr.: weszli. [przypis edytorski] ↩
- z pod (starop. forma ort.) — dziś popr.: spod. [przypis edytorski] ↩
- takli stać (...) darmo macie (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy tak stać darmo [nadaremnie, bezczynnie] macie. [przypis edytorski] ↩
- mściemy, (...) bieżemy (starop. forma) — mścimy, bieżymy [tj. zdążamy]. [przypis edytorski] ↩
- nawarownieyszy (starop. forma) — najwarowniejszy; najbardziej warowny (najbardziej obronny). [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — tu: choćby. [przypis edytorski] ↩
- co ich (starop.) — tu: co ich jest; ilu ich jest (zdanie eliptyczne). [przypis edytorski] ↩
- bespieczny (starop. forma ort.) — dziś popr.: bezpieczny. [przypis edytorski] ↩
- ścienie (starop. forma) — zamiast: ścianie, por. pieśń II zwr. 60. [przypis redakcyjny] ↩
- niedba (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie dba. [przypis edytorski] ↩
- tam i sam (starop.) — tu i tam. [przypis edytorski] ↩
- przez którego więc (starop.) — przez którego to [właśnie]. [przypis edytorski] ↩
- odprawować (starop.) — odprawiać. [przypis edytorski] ↩
- roskazować (starop. forma) — rozkazywać. [przypis edytorski] ↩
- barzoście to śmieli (starop.) — bardzo jesteście śmiali (grzecznościowa forma lm.; bardzo jesteś śmiały). [przypis edytorski] ↩
- najdowować (starop. forma) — znajdować; tu: widzieć, postrzegać. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- tak się wszystkiem zdało (starop.) — tak wszyscy uważali [za słuszne]. [przypis edytorski] ↩
- temczasem (starop. forma) — dziś popr.: tymczasem. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- roście (starop. forma) — dziś popr. 3. os. lp: rośnie. [przypis edytorski] ↩
- wygore (starop.) — wypalone. [przypis edytorski] ↩
- niemasz (starop. forma ort) — dziś popr.: nie masz (a. raczej bezosobowa forma: nie ma). [przypis edytorski] ↩
- na półtory mile (starop. forma) — na półtorej mili. [przypis edytorski] ↩
- zkąd (starop. forma ort.) — skąd. [przypis edytorski] ↩
- wychadzają (starop. forma) — wychodzą. [przypis edytorski] ↩
- przeźrzoczyste (starop. forma) — przeźroczyste. [przypis edytorski] ↩
- Międzyziemne Morze (starop.) — Morze Śródziemne. [przypis redakcyjny] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — z daleka. [przypis edytorski] ↩
- Bethel — w Palestynie, na płn. od Jerozolimy. [przypis redakcyjny] ↩
- zalegać (starop.) — tu: rozciągać się. [przypis edytorski] ↩
- zlec (starop.) — w domyśle: w połogu (rodząc dziecko). [przypis edytorski] ↩
- oględować (starop. forma) — oglądać. [przypis edytorski] ↩
- upatrować (starop. forma) — upatrywać, wypatrywać. [przypis edytorski] ↩
- zkądby (starop. forma ort.) — skąd by. [przypis edytorski] ↩
- wejźrzenie (starop.) — wejrzenie, spojrzenie. [przypis edytorski] ↩
- roskazować (starop. forma) — rozkazywać. [przypis edytorski] ↩
- ugodzić w co (starop.) — utrafić. [przypis edytorski] ↩
- przechodzić (starop.) — tu: przewyższać. [przypis edytorski] ↩
- wejźrzeć (starop.) — dziś: wejrzeć, spojrzeć. [przypis edytorski] ↩
- pomnię (starop. forma) — dziś: pomnę; pamiętam. [przypis edytorski] ↩
- francuzki (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): francuski. [przypis edytorski] ↩
- goniwać (starop. forma) — [forma] częstotliwa od gonić [na turniejach]. [przypis redakcyjny] ↩
- w ten czas (starop.) — w tym czasie; wówczas. [przypis edytorski] ↩
- głos (starop.) — tu: pogłoska, wieść, opinia. [przypis edytorski] ↩
- prawdęć mówili (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; inaczej: prawdę ci mówili. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- nikt go nie celuje (starop.) — nikt mu nie dorównuje. [przypis edytorski] ↩
- krwie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: krwi. [przypis edytorski] ↩
- wszytkie (starop. forma) — wszystkie. [przypis edytorski] ↩
- naleść (starop. forma) — znaleźć. [przypis edytorski] ↩
- skaźca (starop.) — pogromca, niszczyciel. [przypis redakcyjny] ↩
- prześladownik (starop.) — prześladowca. [przypis edytorski] ↩
- pożyć (starop.) — pokonać. [przypis redakcyjny] ↩
- stanie (starop.) — stanowisko. [przypis redakcyjny] ↩
- ukazować (starop. forma) — ukazywać, pokazywać. [przypis edytorski] ↩
- obegnać (starop.) — otoczyć. [przypis redakcyjny] ↩
- nie spełna (starop. forma ort.) — dziś popr.: niespełna. [przypis edytorski] ↩
- było miało (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: miało wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- gotowy (starop.) — tu: przygotowany, chętny; słał ludzie gotowe: słał ludzi gotowych (tj. chętnych, ochotników). [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — tu: gdyby. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- w koło (starop. forma ort.) — wkoło, wokół. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- zamyśliwał (starop. forma) — zamyślał. [przypis edytorski] ↩
- myśliwszy (starop. forma) — pomyślawszy. [przypis edytorski] ↩
- nieprzetrwany (starop.) — trwający wiecznie. [przypis edytorski] ↩
- chytry (starop.) — tu: podstępny. [przypis edytorski] ↩
- wszedszy (starop. forma) — wszedłszy. [przypis edytorski] ↩
- bespieczny (starop. forma) — dziś popr.: bezpieczny. [przypis edytorski] ↩
- bez przygany (starop.) — nienagannie. [przypis edytorski] ↩
- żywiesz (starop. forma) — dziś 2.os. lp: żyjesz. [przypis edytorski] ↩
- zeście (starop. forma) — zejście; śmierć. [przypis edytorski] ↩
- żałosny (starop.) — przejęty żalem; rozżalony. [przypis edytorski] ↩
- zowiemy (starop. forma) — zwiemy; nazywamy. [przypis edytorski] ↩
- gwoli (starop.) — dla; nam gwoli: dla nas. [przypis edytorski] ↩
- ślubyć odda (starop.) — skrót od: odda ci śluby; złoży śluby. [przypis edytorski] ↩
- zatem (starop.) — tu: potem. [przypis edytorski] ↩
- wszytek (starop. forma) — wszystek; cały. [przypis edytorski] ↩
- tram (starop.) — belka. [przypis edytorski] ↩
- tem czasem (starop. forma ort.) — dziś popr.: tymczasem; w tym czasie. [przypis edytorski] ↩
- zołtarz a. żołtarz (starop.) — psałterz. [przypis redakcyjny] ↩
- tkwiała (starop. forma) — [tkwiła]; tkwiała zbroja na kopiej. [przypis redakcyjny] ↩
- do lasa (starop. forma) — dziś popr. forma D.lp: do lasu. [przypis edytorski] ↩
- wyprawować (starop.) — [tu:] ciosać, przygotować. [przypis redakcyjny] ↩
- wskok (starop.) — szybko. [przypis edytorski] ↩
- sośnia (starop. forma) — sosna. [przypis redakcyjny] ↩
- drudzy (starop.) — tu: inni. [przypis edytorski] ↩
- nie raz (starop. forma ort.) — dziś: nieraz; wielokrotnie. [przypis edytorski] ↩
- nie dbały (starop. forma ort.) — dziś popr.: niedbały. [przypis edytorski] ↩
- driady (mit. gr) — nimfy leśne mieszkające w drzewach. [przypis redakcyjny] ↩
- samy (starop. forma) — zamiast: same; niewłaściwy, dla rymu użyty, lp. liczby mnogiej rodz. żeńskiego, zastosowany do rzeczownika rodz. nijakiego. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.