Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń piąta
Argument
Iednagoż mieysca Rynald z nim napiera,
Czyni z niem zwadę y od srogiey rany,
Którą mu zadał, w obozie umiera.
Rynald uieżdża, z woyska wywołany1;
Armida chytra w drogę się wybiera,
Sprawiwszy wszystko. Oneyże2 godziny
Goffred od morza gorzkie ma nowiny.
1.
Swoią gładkością Armida łudziła
Y nie tylko tych dziesięć pozwolonych3,
Lecz inszych siła mieć sobie tuszyła4 —
Ktoby5 był wodzem tych, z nią wyprawionych?
W Goffredzie ta rzecz wątpliwość czyniła;
Tych, co z niem na swą szkodę6 szli, staranie
Wielkie — wielkie w niem czyni rozerwanie7.
2.
Że kazał, aby iednego obrali,
Coby na mieysce Dudonowe8 zasię9
Wstąpił, którego wszyscyby10 słuchali.
A ten ono wziął obieranie na się,
Bo takby mu to wszyscy iuż przyznali,
Że ich poważał y gdzieby się chcieli
Skarżyć nań, iużby przyczyny nie mieli.
3.
Tey do nich użył: «Iużeście słyszeli,
Żem ia ratować chciał tey białeygłowy,
Kiedybyśmy wprzód miasto w ręku mieli.
Tożem y teraz uczynić gotowy,
Gdziebyście11 y wy przypaść na to chcieli.
Ten iest na mylnem świecie bez wątpienia
Stateczny, co myśl częstokroć odmienia.
4.
Odiąć tey pracey y nie iść w tę drogę,
Y wielka chciwość sławy was uwodzi,
Że porzucacie ostrożną przestogę,
Com raz dał — mieycie: na mnie nic nie szkodzi13.
Nad wolą waszą wściągać was nie mogę14,
Wiem ia — co ponno15 przyznacie mi sami —
Iako mam władzey używać nad wami.
5.
Iuż to na waszey woley17 niechay będzie,
Ale wprzód macie Dudonowi cnemu
Dać namiestnika, który po niem siędzie;
Ten niech dziesiąci18 z was, którzy się iemu
Podobać będą — wybierze w tym rzędzie;
Bo się wam z tem w czas opowiedzieć wolę,
Że mu dziesiąci — więcey nie pozwolę».
6.
Wszyscy kazali Eustacyuszowi:
«Iako z daleka rzeczy upatrować,
Y bydź19 ostrożnem trzeba Hetmanowi —
Tak zaś należy ręką dokazować20,
Y niestrwożonem sercem żołnierzowi;
Insza iest twoia, insza nasza cnota,
Tobie ostrożność, nam służy ochota.
7.
Niebespieczeństwo y szkodę przechodzi,
Tak iako ty chcesz, dziesięć dla obrony
Sieroty póydzie, dziesięć iey dogodzi».
Tak Gotyffredów na ten czas rodzony
Miłość taiemną chytrze pokryć godzi21,
Ale i drudzy także powiadaią,
Że się dla sławy iść z nią napieraią.
8.
Bertoldowego, dla iego dzielności
Y dla urody — ta była przyczyna,
Że przeciw niemu zawżdy był w zazdrości
Y że go nie chciał (iak to nie nowina)
Mieć w towarzystwie oney swey miłości;
Przeto na stronie, kiedy wszyscy wyśli22,
Mówi z niem y tak oszukać go myśli:
9.
Ale zacnieyszy wielkiemi dziełami;
Co ty rozumiesz? kto będzie obrany,
Po cnem Dudonie pułkownik nad nami?
Ia, którym tylko dla wieku poddany
Był Dudonowi — iako wiecie sami —
Nie mam iuż teraz, komubym w tey dobie
Tego ustąpił, tak wiedz, tylko tobie.
10.
A mnie przechodzisz sławą y dzielnością,
(A co niech będzie z iego odpuszczeniem)
Y przed Hetmanem masz23 umieiętnością —
Chciałbym mieć starszem, z twoiem pozwoleniem,
Ieślibyś niechciał24 w drogę iść z tą gością
Bo to wiem, że ty ukradkiem nabytey,
Y nocą sławy nie pragniesz nakrytey.
11.
Ukazać swoie serce nielękliwe,
A ia w tem inszych do tego przywiodę.
Że na cię dadzą swe głosy życzliwe
Y upewniam cię, że tego dowiodę.
A iż ia dotąd myśli mam wątpliwe,
Niechay mi będzie — gdzie do tego przydzie25
Wolno tu zostać, albo przy Armidzie».
12.
Tak się zapłonął barzo w oney chwili,
Że sobie insi26 z niego przeszydzaiąc,
Łatwie się, o co mu szło, domyślili.
Lecz, iż Rynalda — skórę tylko kraiąc —
Miłość raniła y nie tak się sili
W niem, iako w inszych ta żądza ognista,
W drodze z Armidą mało co korzysta.
13.
Śmierci ustawnie pamięć w sercu ryie,
Y że do tego czasu niezemszczony,
Ma za sromotę y że Argant żyie.
Lecz Eustacego przedsię mowy ony27
Przyimuie y swey radości nie kryie,
Którą ma z chwały prawdziwey u ludzi
Y chęć do sławy więtszą w sobie budzi.
14.
Mam dosyć, ale sam na nie niegodzę28;
Y kiedym w sławę y cnotę bogatem,
Niedbam29 nic, chociaż w koronie nie chodzę.
Iednak się z niego nie wymawiam, za tem
Staraniem twoiem, gdzie30 się na nie zgodzę;
Y tym mię samem do tego wzbudzacie,
Że wszyscy o mnie tak dobrze trzymacie.
15.
Ieśli się zdarzy, że starszem zostanę».
Zatem Eustacy obszedł pierwsze pany,
Y sposabiał ie na przyszłą odmianę.
Lecz na toż godził Gernand zawołany
Y choć Armida zadała mu ranę,
Więcey w nim chciwość wysokiego miesca,
Niż ostre mogą miłości żeleśca31.
16.
Szerokiey władzey32 y wielkiey możności
Oyca y dziadów, sceptra33 y korony
Do niezmierney go przywodzą hardości.
Ten zaś z swey własney dzielności wsławiony,
Swey — nie swych przodków trzyma — się zacności;
Acz y przodkowie słynęli, tak w boiu
Od piąciuset34 lat, iako y w pokoiu.
17.
Tytuły zacność y państwy miarkuie,
Y wszystkich kładzie przy sobie podłemi35,
W których królewskich ozdób nie nayduie —
Nie może zcierpieć36, że się z nierównemi
Sciera37 y że mu Rynald zastępuie;
Y tak się iął tey swey nadętey dumy,
Że wszystkie z głowy wypędził rozumy.
18.
Co królewica hardego dolega39;
Wlazł mu w zanadrze y ogień zaięty
Ieszcze tem barziey wzdyma y zażega;
Nienawiść i gniew szerzy w niem zawzięty
Y serca prawie samego dosięga
Y taki mu głos posyła do słuchu,
Który mu dzwoni ustawicznie w uchu:
19.
Sławi swe iakieś przodki znamienite;
Chcećli41 bydź rówien, nie trzeba tu wiele,
Niech ci ukaże narody podbite.
Niech okrócone da nieprzyjaciele,
Sceptra, korony, królestwa obfite.
Patrz tego Włocha! radby42 równo chodził
Z królmi, a on się w niewoley43 urodził.
20.
Wygrał, kiedy się z tobą śmiał pocierać —
Co rzeką wszyscy ludzie? Ten to, coby
Chciał się z Gernandem o to mieysce spierać.
Mógł ci ten stopień przydać co ozdoby,
Nie mniey ią też mógł od ciebie odbierać;
Ale tem spodlał, y tem się znieważył,
Że się ten o nie starać na się ważył.
21.
Umarli żywych y cokolwiek czuią —
Co mniemasz? iako na niebie te rzeczy
Dobrego starca Dudona frasuią.
Ieśli to słuszna y ieśli to grzeczy44,
Że się takowi bez wstydu nayduią
I że ten młodzik, niedorosły ieszcze,
Śmie po niem prosić o tak zacne mieysce.
22.
Y towarzystwo na się praktykuie45,
Ale pochwałę od ludzi odnosi
Y tem się chlubi, tem się popisuie.
Lecz ieśli Goffred to zuchwalstwo znosi,
Albo go y sam na to forytuie46,
Obaczyszli to47, y z niego zrozumiesz:
Pokaż mu, ktoś iest, co możesz, co umiesz».
23.
Gniew się w Gernandzie żarzy zapalczywy;
Znieść go nie może serce zaiątrzone,
Śle go przez oczy y ięzyk dotkliwy48.
Potwarzy49 szczere50 rozsiewa zmyślone:
Pysznem go czyni człowiek zazdrościwy,
Męstwa nie zowie51 śmiałością y męstwem,
Desperacyą raczey y szaleństwem.
24.
Umysł wspaniały y insze przymioty
Gani y opak52 do ludzi udaie53
Y krzci54 nie swemi nazwiskami — cnoty
Y — choć to iuż wie Rynald — nie przestaie
Tych mów, wszystkie iuż pełne ich namioty:
Y wszystko woysko, ani się hamuie,
Lży go, gdzie może, y nań następuie.
25.
Usiadł y wszystkie tworzył iego mowy:
Co raz w gniewliwem sposób Norweyczyku
Słów uszczypliwych wynaydował nowy.
Co wiedzieć? czego o swem przeciwniku
Uraźliwemi nie powiadał słowy?
Był plac nie mały, gdzie się więc zieżdżało
Y do pierścienia rycerstwo ganiało.
26.
Źle go wspominał Gernand popędliwy
Y nań w piekielnem omoczony iadzie,
Wszystek obracał ięzyk uszczypliwy.
Usłyszy Rynald, że nań potwarz kładzie,
Nie może wytrwać, ale niecierpliwy,
Dobywszy broni, głosem mu to zada:
Że łże, iako pies, y że fałsz powiada.
27.
Pełne swych gromów y piorunów nieba;
Zlękł56 się Norweyczyk, bo go doieżdżaią,
Widzi, że doydzie koniecznie potrzeba57.
Jednak, iż wszyscy na to patrzyć58 maią,
Stawił się przedsię59 mężnie, iako trzeba:
Dobywszy broni, którą miał u boku,
Nieprzyiaciela czekał, stoiąc w kroku.
28.
Dobytych szabel w ten czas widać było,
Bo co raz ludzi więcey przybiegało,
Y na tamten plac gwałtem się kupiło.
Powietrze z głosów pomieszanych drżało,
Krzyk się y wielkie wołanie szerzyło:
Jako nad morzem, kiedy w niepogody
Szum się spół miesza y z wiatru y z wody.
29.
Okrzyki Rynald, ani się hamuie;
Pnie się do niego gniewem zapalony,
Ogień mu szczery z oczu wyskakuie;
Na obie strony kręci miecz stalony63,
Y coraz to się bliżej przystępuie,
Tak, że nakoniec64 przebił się do niego,
Posiekszy65 sługi y żołnierze iego.
30.
Podaie razy cięte y sztychowe:
Raz nań tnie lewą, drugi prawą stroną,
Raz w piersi mierzy, a drugi raz w głowę
Y ostrą bronią, okiem nie ścignioną66,
Na rany drogi wynayduie nowe:
Y niespodzianą szablą razy miecze
Y — kędy się mniey strzegą — kole, siecze.
31.
Że go przez piersi dwakroć przebił srodze:
Upadł na ziemię Gernand obalony
Y duszę ze krwią wylał przez dwie drodze68.
On też miecz w pochwy włożył ukrwawiony,
A niechcąc69 więcey ludzi trzymać w trwodze,
Złożył gniew, skoro zuchwalca okrócił70,
Y do swego się namiotu obrócił.
32.
Y zgiełk tak wielki w ludzie pospolitem,
Przypadł na on73 plac y niespodziewanie
Uyźrzał74 Gernanda przez piersi przebitem.
A przyiaciele płacz y narzekanie
Y słudzy smętni czynią nad zabitem;
Zdziwi się, pyta, kto się tego ważył,
Kto srogi zakaz woyskowy znieważył.
33.
Przydawał wagi złemu uczynkowi:
Y że go z lekkich przyczyn rozgniewany
Niewinnie zabił — skarżył Goffredowi.
Y, dla Chrystusa tylko przypasany,
Miecz przeciw Iego podniósł rycerzowi:
Przeciwko władzey y hetmańskiey grozie,
W głos obwołaney po wszystkiem obozie.
34.
W woysku, śmierć srogą przez to zasługował76 —
A on nie tylko niewinnego zgładził.
Lecz y to mieysce tak nie uszanował77;
Bo ieśliby kto kiedy na to radził,
Aby nikt za swóy grzech nie pokutował —
Wszyscyby78 ludzie krzywd się swoich mścili,
Niechcąc79, aby ich sędziowie sądzili.
35.
Urosły, między różnemi stronami;
Przypomniał potem służby umarłego
Y budził w nim gniew płaczem y prośbami.
Nie zniósł Arnalda Tankred skarżącego
Y przed Hetmanem y przed rotmistrzami
Bronił Rynalda. Lecz gdy dawał sprawę,
Surową Goffred czynił mu postawę.
36.
Wspomni80 na zacne iego urodzenie,
Na rodowitość y na zawołanie,
Na przednich domów spowinowacenie,
Na stryia Gwelfa; nie iedno karanie
Wszystkim należy81, miey na to baczenie,
Że iedenże grzech, różny w różnych bywa,
W iednem iest więtszy, w drugiem go ubywa».
37.
Wszyscy iednako niech prawa słuchaią.
Cóż będzie za rząd, ieśli źli, zuchwali,
Grzeszyć bespiecznie82 bez karania maią?
Nie na toście mi tę buławę dali83,
Niechay iey równo wszyscy podlegaią,
Bo ieśli tylko małych karać chcecie,
Wolę daleko, że mi ią weźmiecie.
38.
Malowanem być niechcę84 na urzędzie,
Ja tu Hetmanem, ia tu sam chcę rządzić,
Rad uyźrzę85, kto mi rozkazować będzie?!
Umiem ia, iako, kiedy kogo sądzić86,
Możnem y chudszem87 iednoż prawo wszędzie».
Nie odpowiedział Tankred nic na ony88
Słowa, powagą iego zwyciężony.
39.
Przy starożytney stoiąc surowości:
«Dobrze tak — prawi — na te harde głowy,
Nie może być rząd bez sprawiedliwości.
Iuż tam upadek prętki y gotowy,
Gdzie grzeszyć wolno, gdzie nie karzą złości.
Y namożnieysze państwa upadaią,
Tem, że występki winnem odpuszczaią».
40.
Brał w rozum, ani więcey tam się bawił,
Koniowi włożył w bok ostrogi obie,
Y do obozu ztamtąd89 się wyprawił.
Rynald w namiecie90 siedział w oney dobie91,
Skoro Gernanda żywota pozbawił;
Tamże mu Tankred wszystko wypowiedział,
Co mówił Hetman, co Raymund powiedział.
41.
Że twarz nie zawżdy umysłu odkrywa
Y częstokroć to bywa nad mniemanie,
Że zwierzchnia postać ludzi oszukywa92 —
Iednak, ile ia widzę po Hetmanie,
Y z tych słów, których w tey sprawie używa
Mniemam, ieśli się nie mylę w mem zdaniu,
Żeby cię ponno93 chciał mieć w zatrzymaniu94».
42.
Lecz z onem95 śmiechem gniew był pomieszany:
«Na niewolnika niech kładą okowy,
Iuż też to siła, Tankredzie, na pany.
Wolnym był zawsze, umrzećem96 gotowy
Pierwey, niźlibych miał bydź poimany;
Ieszcze te ręce mogą władać bronią,
Pęta się pewnie y powrozów chronią.
43.
Za me zasługi takie obelżenie97
Y chce mię ponno w łańcuchu dotrzymać,
Iako hultaia, y dać na więzienie —
Niechże mię przyidzie albo pośle imać,
Ieszcze się Rynald tą szablą ożenie98
Y doczeka go, iedno niech się śpieszy,
Wszak dobrze uyźrzy, iako się ucieszy».
44.
A gniew mu pałał z twarzy y ze wzroku;
Paisz99 na ramię przywiązał y razem
Szablę śmiertelną100 przypasał do boku.
Tak wszystek iasnem okrytym żelazem,
Stał bardzo straszny y ogromny w kroku:
Marsowi rówien101, gdy na srogie rany
Idzie, żelazem y strachem odziany.
45.
Błagał y miękczył serce zagniewane:
«Wszyscy to — prawi — trzymnaią o tobie,
Że twoie męstwo iest nieporównane,
Y takąś sławę wszędzie ziednał sobie,
Że twoie siły niewypowiedziane;
Lecz nie day Boże, abyś się miał z niemi
Tu popisować103 nad swemi własnemi.
46.
Masz nad swoią krwią y nad chrześciany,
Y Zbawiciela znowu chcesz krzyżować,
Do dawnych — nowe przydaiąc mu rany,
Y świecką chwałę bardziey chcesz miłować,
Doczesną, krótką y godną przygany,
Niźli nagrody, które nas czekaią,
W niebie, a wiecznie, nieodmiennie trwaią.
47.
Zwycięż sam siebie, skróć wodze gniewowi;
Nie boiaźni to będą przypisować,
Lecz pobożnemu twemu postępkowi.
A ieślim godzien, że mię naśladować
Y mieysce memu chcesz dać przykładowi:
Y iam miał krzywdę, alem sobie radzić
Umiał y z swemi niechciałem105 się wadzić.
48.
Y rozwinąłem w niey chorągwie swoie:
Nadszedł Baldowin, y na nię się rzucił
Y wziął niesłusznie to, co było moie;
Tak dla łakomstwa przyiaźń ze mną zrzucił,
(Niech za to cierpi, Boże, sądy Twoie!)
Niechciałem107 ia z niem obyść się tym kształtem,
Chociam mu to zaś mógł odebrać gwałtem.
49.
Y koniecznie być nie chcesz zatrzymanem:
Y iako ten, co na hańbę nie gonisz,
Nie chcesz być więźniem, ani poimanem —
U Boemunda, lepiey że się schronisz
W Antyochiey, na czas przed Hetmanem,
Bo tak bespiecznie być możesz na stronie,
Aż w nim gorącość po woley109 opłonie.
50.
Że Egypt na nas woyska zbiera wszędzie,
W ten czas dopiero męstwo twe poznaią
Y twoię dzielność, kiedy cię nie będzie,
Y że bez ciebie woysko, które maią,
Iest, iako ciało, co ręki pozbędzie».
W tem110 Gwelf, przyszedszy — co Tankred powiadał —
Chwalił y radził, aby zaraz wsiadał.
51.
Na tak gorące y długie namowy,
Przypadł na koniec — iako mu radzili —
Ustąpić na czas młodzieniec surowy.
W tem się do niego domowi kupili,
Każdy z nim w drogę iachać był gotowy;
Nikogo nie chce, a wszystkiem dziękuie
Y z parą się sług tylko wyprawuie.
52.
Do sławy chciwość, która się w nim nieci:
Chce co wielkiego sprawić w oney dobie111,
Do tego wszystkie swe obraca chęci.
O nowem iakiem zamyśla sposobie,
Dostania sławy y wieczney pamięci,
Chce y wzdłusz112 y wszerz Egypt wielki zwiedzić,
Y skryte źrzódła113 nilowe nawiedzić.
53.
Y widział, że iuż w swoię drogę iedzie —
Na onem mieyscu więcey się nie bawił,
Ale się iachał pytać o Goffredzie.
Aby się zaraz obmówił114 y sprawił.
Goffred widząc go, w stronę go odwiedzie
Y poważnemi y mądremi słowy,
Cicho do niego użył takiey mowy:
54.
Iuż dawno po cię odemnie117 posłany:
Zaprawdę, Gwelfie, chwalić się nie godzi,
Co twóy synowiec zbroił wyuzdany118.
Niechay, iako chce z tego się wywodzi,
Winien y godzien, aby był karany.
Rad będę widział, iako mi się sprawi,
Bo wszystkiem Goffred iednako się stawi.
55.
Że stoi zawsze przy sprawiedliwości
Y nie odstąpi słuszności y prawa,
Dla żadnych względów y rodowitości.
Ale ieśli zaś woyskowa ustawa,
Z przyczyny cudzey, nie z iego winności
Zgwałcona przezeń — iako powiadacie —
Do sądu niego stawić mi go macie.
56.
Tę łaskę niech ma y to pozwolenie;
Ale, ieśli się nie stawi pozwany,
Y wszystko w lekkie puści poważenie120 —
Przydzie121 mi, widzę, do takiey odmiany,
Że — com miał miękkie zawżdy przyrodzenie —
Muszę, rad nie rad, przy sprawiedliwości,
Nad niem, podług praw, użyć surowości».
57.
«Człowiek w uczciwe swoie urażony122,
Nie mógł wycierpieć złemu ięzykowi,
Co nań szczery fałsz rozsiewał zmyślony.
Ieśli go zabił — iakoż kres gniewowi
Sprawiedliwemu ma bydź123 zamierzony?
Któż w gniewie liczy, albo w zwadzie — razy?
Kto w ten czas mierzy krzywdy y urazy?
58.
Żal mi, że tego uczynić nie mogę:
Możesz się o tem i od inszych124 sprawić.
Że zaraz iechał, nie wiem, dokąd w drogę.
Gotowem tego i ręką poprawić,
Ieśli się ozwie, każdemu pomogę125
Y ieśli go kto udawa, że winien —
Wszędzie swoyey czci bronić był powinien.
59.
Norweyczykowi słusznie utarł rogi;
Tego nie chwalę, że prawo wywrócił
Woyskowe, że twóy zakaz wzgardził srogi».
A Hetman na to: «Boday się nie wrócił
Więcey do woyska z tamtey swoyey drogi!
Niechay gdzie indziey zwady takie sieie,
Lepiey, że indziey — nie tu — wyszaleie».
60.
Przyobiecaney Armida pomocy:
Około tego cały dzień biegała —
Co dowcip y co gładkość miała mocy.
A kiedy zorza w morze zapadała,
Y mrok z czarnawey występował nocy —
W namiot odległy z dwiema ochmistrzami
Wchodziła, z dwiema staremi paniami.
61.
Choć tak umiała użyć swey chytrości,
Choć żadna takiey, na świecie nie była
Y potem ponno126 nie będzie — gładkości.
Y chocia wielkiem rycerzom włożyła
Powróz na szyię, mocą swey miłości:
Nie może słodkich roskoszy127 ponętą,
Przywieść Goffreda pod swą sieć napiętą.
62.
Darmo go piękną twarzą swą uwodzi:
Iako ptak, gdy się nakarmionem czuie,
Na wyrzuconą pszenicę nie godzi128.
Tak on, syt świata, świecką zostawuie
Roskosz, a niebo tylko sobie słodzi;
Wszystkie postrzały, które nań wychodzą
Z oczu y z twarzy, namniey mu nie szkodzą.
63.
Nie mogła nigdy miłości weń włudzić129:
Coraz się, iako Proteus130, odmieniała,
Chcąc iakokolwiek do niey go pobudzić,
Wszystkie swe skutki na to obracała,
Że naospalszą131 mogłaby obudzić
Y nazimnyeyszą132 miłość swą gładkością,
Lecz został cały Boską opatrznością133.
64.
Dobyć nayczystszych serc samem weyźrzeniem,
Siła z powagi y z pychy spuściła,
Widząc, że Goffred stawił się kamieniem.
Nakoniec135 słabszych w on czas136 umyśliła
Y powolnieyszych137 sięgać swem płomieniem:
Tak, niedobyte miasto zostawuie
Hetman, a indziey138 z woyskiem się gotuie.
65.
Pokazało się serce Tankredowe,
Bo dla dawnieyszey miłości zawady
Nie miały mieysca w nim płomienie nowe.
Iako ieden iad drugie psuie iady,
Tak iedna miłość, kiedy wlezie w głowę,
Nie puści drugiey; tych dwu nie pożyła139,
Lecz wszystkich inszych Armida paliła.
66.
Swoią gładkością w Goffredzie, w Tankredzie;
Po wielkiey części iednak się cieszyła,
Że co przednieyszych z woyska z sobą wiedzie.
Pierwey, niżby się zdrada iey odkryła,
Myśli, iako ich w bespieczne140 uwiedzie
Mieysce, gdzie insze141 y różne powrozy
Od teraźnieyszych, w rychle142 na nich włoży.
67.
Którego iey dać pomoc obiecano,
Szła do Hetmana: «Dzień iuż naznaczony
Minął, którego odprawić mię miano.
A ieśli tyran będzie przestrzeżony,
Że mi część woyska na pomoc posłano —
Będzie gotowszy y o to mi idzie,
Że nie tak łatwo pożyć143 go zaś144 przydzie145.
68.
Co na to wszędzie po stronach pilnuią —
Niech obiecani od ciebie wodzowie
Teraz się ze mną zaraz wyprawuią.
Bo — ieśli krzywdy nie lubią bogowie,
Ieśli niewinność y prawdę miłuią —
Pewnam, że w rychle w oyczyźnie usiędę146,
Z którey ci trybut zawżdy płacić będę».
69.
Coby bez niego była otrzymała;
Widział to wprawdzie, że on miał te pany
Obierać, gdzieby148 prętko149 wyiechała.
Ale cóż? każdy pragnął bydź150 obrany,
Y bydź w dziesiątku151, który poiąć miała.
Wszyscy go wielkiem gwałtem nalegali152,
Prosząc go o to, aby z nią iachali.
70.
Serce tak łatwe — nowe sieci miecze153:
Bicza z zawisney boiaźni używa,
Tem ich po bokach pogania y siecze.
Wie, że bez tego miłość słabsza bywa,
Wie, iako zawsze leniwo się wlecze:
Tak zawodnika widziem leniwszego,
Gdy wprzód154 — iednego, wzad155 nie ma drugiego.
71.
Y łagodnego śmiechu udzielała,
Że ieden zayźrzał156 iey łaski drugiemu,
Nadzieia się w nich z boiaźnią mieszała.
Tak, nędzni, w on czas wzrokowi zdradnemu,
(Którem do siebie chytrze przywabiała)
Dawszy się uwieść, biegli wyuzdani157,
Darmo ich Hetman strofuie158 y gani.
72.
Bo iednakowo wszytkiem był przychylny,
(Acz go nieieden do gniewu przywodził,
Pokazuiąc mu on159 upór, tak silny)
Lecz widząc, że iem darmo to rozwodził,
Wolał to na los puścić nieomylny:
«Spiszcie — pry160 — wasze imiona y na dno
Włóżcie w co, a los rozsądzi was snadno161».
73.
Y popisawszy, mieszać ie poczęto
W pewnem naczyniu y po iednem brano;
Grabię162 z Pembrozy163 napierwszego wzięto
Artemidora, po grabi czytano
Gerharda, po nim Wacława wyięto:
Ten iuż miał lata y słynął z mądrości,
A teraz się iął na starość miłości.
74.
Y iako byli na on czas weseli —
Trudno powiedzieć, bo tego dostali
Wprzód przed inszemi, czego wszyscy chcieli.
A ci, co ieszcze na spodku zostali,
Niewymówioną boiaźń w sercu mieli:
Każdy z niezmierną chciwością pilnuie
Tego, co kartki z naczynia wyimuie.
75.
Po Rydolfie zaś Henryk z Oldorykiem,
Więc Gwilelm książę na Roncylionie164,
Szedł z Eberardem, z rodu Bawarczykiem;
Rambald wychodził na ostatniem zgonie165,
Co potem Bożem został przeciwnikiem,
Poturczywszy się — o sromoto wieczna! —
A czego miłość nie czyni bezecna?
76.
Złą, nieżyczliwą fortunę winili,
Łaiąc miłości, że w swem panowaniu
Dopuszczała iey sądzić w oney chwili.
Ale iż ludzka żądza w zakazaniu
Zawżdy przeciwna y na to się sili,
Czego iey bronią y każą zaniechać:
Siła167 ich, szczęściu na złość, z nią chce iechać.
77.
Y żywot za nię położyć gotowi;
Ona wesołe miecąc169 na nich oczy,
Mową y słodkiem westchnieniem ich łowi.
Ieśli gdzie kupę zacnych paniąt zoczy170,
Żegna ich, życząc, aby byli zdrowi.
W tem171 się też ona dziesięć172 wybierała
Y Gotyffreda w namiecie173 żegnała.
78.
Aby pogańskiey nie dufali wierze.
Żeby fortelne znać umieli sztuki,
Żeby, ostrożni, w pewney stali mierze.
Lecz miłość nie dba na prośby, na fuki,
Wiatr one iego słowa z sobą bierze;
W tem ich odprawił. Ona też iechała
W nocy z obozu, ani dnia czekała174.
79.
By175 na tryumfie więźnie — prowadziła!
Co gorsza, drugich wiele miłośników
Na wielką szkodę w woysku zostawiła,
Że rzadko który uchybił iey wników176.
A skoro ziemię ciemna noc okryła,
Potayemnie się z woyska wykradali
Y za nią cicho w też tropy iachali177.
80.
Y ledwie mroku doczekał ciemnego:
Bieży, co koń ma mocy, prowadzony
Przez ślepe cienie od boga ślepego.
Całą noc prawie onę178, obłądzony,
Tam y sam179 ieździł do świtu samego;
Skoro odniało, tam gdzie nocowała
Przypadł, gdy się iuż z noclegu ruszała.
81.
Pocznie nań wołać Rambald iadowity:
(Bo iego przyiazd nie był mu do smaku)
«A ty tu po co? masz tu rok zawity180?»
Eustacy na to: «Wiem, że nie ma braku181
Armida; chcę iey służyć iako y ty».
«Kto cię iey oddał? nie służą tu tacy».
«Miłość uprzeyma» — odpowie Eustacy.
82.
Któż się iey sługą słuszniey ma nazywać?»
Odpowie Rambald srodze rozgniewany:
«Nie możesz tego tytułu używać
Y nie godzieneś być między dworzany
Y z iey własnemi sługami przebywać;
A co gorszego, chcesz ukradkiem ieszcze
Dostać tey służby y mieć takie mieysce».
83.
Ale do niego wielkim pędem skoczy;
Nie złożył182 mu nic — y gorszemi słowy
Łaiąc — śmiele mu Rambald poszedł w oczy.
Wyciągnie rękę królewna, gotowy
Chcąc poiedynek rozwieść. (Patrzcie mocy
Gładkości) «Ze mnie przybywa czeladzi,
A towarzystwa tobie, coć183 — pry184 — wadzi?
84.
Przecz mię ratunku zbawiasz potrzebnego?...
— Wcześnieś mi przybył (drugiemu zaś powie)
Obrońco sławy y zdrowia moiego.
Nie da Bóg, abym zostać miała w słowie185
Y nie być wdzięczna186 sługi tak zacnego».
Tak im mówiła, a co raz187 niemało
W drodze iey inszych z woyska przybywało.
85.
A nic o sobie wszyscy nie wiedzieli;
Ona każdego wdzięcznie przyimowała
Y wzrok łaskawy między wszystkie dzieli.
A skoro też noc dniowi mieysce dała,
Goffred y inszy ich odiazd uyźrzeli:
Któremu serce iuż prorokowało,
Że ich co złego w rychle190 potkać miało.
86.
Rozbierał191, smutek maiąc niepoięty,
Uyźrzy192: a ono ieden ukurzony
Bieży do niego, żalem wielkiem zdięty:
«Król — pry193 — z Egyptu iuż na wszystkie strony
Z możnemi pływa po morzu okręty194.
Gwilelm, admirał genueńskich łodzi
Do wiadomości wczas195 ci to przywodzi.
87.
Od morza woyska lądem prowadzono,
Wszystkie wielbłądy y konie rozbito,
Które żywnością beło naiuczono196 —
Y na głowę ich wszystkich prawie zbito,
Część ich w niewolą197 daleką wiedziono.
Zasadzili się byli po krzewinie
Zbóycy arabscy na nie198 przy dolinie.
88.
Y takie czynią w tamtem kraiu trwogi,
Że naostatek199 to łotrostwo myśli
Wszystkie zastąpić gościńce y drogi.
Przeto potrzeba, aby ludzie wyśli200
Z woyska, ten rozbóy pohamować srogi
Y ubespieczyć201 drogi, z tey przyczyny,
Co tu od morza idą Palestyny».
89.
Nowin y wieści niepociesznych202 onych;
Żołnierz — dla głodu — rozczętey roboty
Odbiec203 y murów myśli odbieżonych.
Hetman w nich zwykłey nie znaiąc ochoty
Y wszystkich barzo204 widząc potrwożonych,
Twarzą wesołą y pięknemi słowy,
Ciesząc ich, takiey użył do nich mowy:
90.
Tak wiele świata bespiecznie przebyli;
Wy, coście mieczem potężne narody,
Pod Chrystusowe chorągwie podbili;
Wy, coście wiatry, morza, niepogody,
Głody, pragnienie, zimna zwyciężyli —
Czego się teraz tak barzo boicie?
Cóż? opatrzności Boskiey nie wierzycie?
91.
Y dotąd ieszcze cało was prowadzi —
Iako was zawsze w swey opiece chował,
Tak w tych trudnościach teraz o was radzi.
Każdy z was w rychle205 będzie Mu dziękował
Za łaski, które czyni Swey czeladzi;
Przeto cierpliwie znoście te niewczasy206,
A na szczęśliwsze chowaycie się czasy».
92.
Ciesząc207 żołnierze swoie skłopotane,
A wielkie twarzą wesołą pokrywał
Troski y serce swoie zfrasowane208.
Myślił209 sam sobie y rady zdobywał,
Iako miał woysko pożywić zebrane,
Iako egipską armatę210 odwrócić,
A iako zbóyce Araby okrócić211.
Koniec pieśni piątey.
- wywołany (starop.) — wygnany. [przypis edytorski] ↩
- onejże (starop.) — tejże; tej samej; onejże godziny: w tej samej godzinie, w tym samym czasie. [przypis edytorski] ↩
- pozwolony (starop. forma) — tu: ten, którego pozwolono [wódz pozwolił] wziąć ze sobą. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- ktoby był (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką formy przypuszczającej czasownika; inaczej: kto byłby; tu: kto miałby być. [przypis edytorski] ↩
- na swą szkodę (starop.) — na swoje ryzyko; na swój koszt. [przypis edytorski] ↩
- rozerwanie (starop.) — tu: rozterka, konflikt wewnętrzny. [przypis edytorski] ↩
- na miejsce Dudonowe — w miejsce Dudona (poległego dowódcy jednego z oddziałów wojsk). [przypis edytorski] ↩
- zasię (starop.) — zaś. [przypis edytorski] ↩
- wszyscyby słuchali (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką trybu przypuszczającego czasownika; inaczej: słuchaliby wszyscy. [przypis edytorski] ↩
- gdziebyście (starop.) — tu: gdybyście. [przypis edytorski] ↩
- mniemacieli (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli mniemacie; jeśli sądzicie, jeśli uważacie. [przypis edytorski] ↩
- na mnie nic nie szkodzi (starop. forma) — nie przeszkadzam wcale. [przypis redakcyjny] ↩
- nad wolą waszą wściągać was nie mogę (starop.) — nie mogę powściągać was wbrew waszej woli. [przypis edytorski] ↩
- ponno (starop.) — pono, ponoć; podobno. [przypis edytorski] ↩
- niechodzić (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chodzić. [przypis edytorski] ↩
- wolej (starop. forma) — dziś N.lp r.ż.: (na) woli; to na waszey woley niechay będzie: niechaj to będzie uzależnione od waszej woli. [przypis edytorski] ↩
- dziesiąci (starop.) — forma gwarowa, zamiast: dziesięciu, tj. drugi przypadek [tj. D.] lp od rzeczownika dziesięć, dzisiaj odmieniamy podług liczebnika dwa, dwu itd. [przypis redakcyjny] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- dokazować (starop. forma) — dziś: dokazywać. [przypis edytorski] ↩
- godzić (starop.) — starać się, usiłować. [przypis redakcyjny] ↩
- wyśli (starop. forma ort.) — dziś 3.os. lm cz. przesz.: wyszli. [przypis edytorski] ↩
- mieć przed kim (starop.) — przewyższać kogo. [przypis redakcyjny] ↩
- niechciał (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chciał. [przypis edytorski] ↩
- gdzie do tego przydzie (starop.) — gdy do tego przyjdzie; gdy do tego dojdzie. [przypis edytorski] ↩
- insi (starop.) — inni. [przypis edytorski] ↩
- ony (starop. forma) — te, owe [mowy]. [przypis edytorski] ↩
- niegodzę (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie godzę. [przypis edytorski] ↩
- niedbam (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie dbam. [przypis edytorski] ↩
- gdzie (starop.) — tu: gdy. [przypis redakcyjny] ↩
- żeleśca (starop.) — żelazne ostrza. [przypis edytorski] ↩
- władzej (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: władzy. [przypis edytorski] ↩
- sceptra (starop. forma) — sceptru (tj. berła). [przypis edytorski] ↩
- piąciuset (starop. forma) — dziś: pięciuset. [przypis edytorski] ↩
- wszystkich kładzie przy sobie podłemi (starop.) — porównując ze sobą wszystkich uważa za podłych (tj. niskiego pochodzenia, prostaków, miernoty, byle kogo). [przypis edytorski] ↩
- zcierpieć (starop. forma ort.) — dziś (po ubezdźwięcznieniu): ścierpieć. [przypis edytorski] ↩
- ścierać się z kim (starop.) — współzawodniczyć. [przypis redakcyjny] ↩
- Awern — jezioro w połud. Włoszech, gdzie według mniemania było zejście do podziemia; podziemie samo, piekło. [przypis redakcyjny] ↩
- dolegać kogo (starop. forma) — dolega królewica; dziś popr. dolegać komu (tj.: dolega królewiczowi). [przypis redakcyjny] ↩
- ścierać się z kim (starop.) — współzawodniczyć. [przypis redakcyjny] ↩
- chcećli bydź rówien (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli chce być ci równy. [przypis edytorski] ↩
- radby równo chodził (starop.) — rad by chodził; chodziłby rad; tu: byłby rad uchodzić za równego. [przypis edytorski] ↩
- w niewolej (starop. forma) — dziś Msc.lp r.ż.: w niewoli. [przypis edytorski] ↩
- grzeczy (starop.) — przystoi, wypada. [przypis redakcyjny] ↩
- praktykować (starop.) — rozmawiać, gawędzić; zmawiać się, knować, intrygować; towarzystwo na się praktykuje: przekonuje do swojej racji [kandydatury itp.] członków danej społeczności [tu: rycerstwa]. [przypis edytorski] ↩
- forytować kogo, co (starop.) — popierać, zalecać. [przypis edytorski] ↩
- obaczyszli to (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli obaczysz to; jeśli to zobaczysz, spostrzeżesz. [przypis edytorski] ↩
- dotkliwy [język] (starop.) — dokuczliwy, zjadliwy. [przypis redakcyjny] ↩
- potwarzy (starop. forma) — dziś B.lm r.ż.: potwarze (tj. oszczerstwa). [przypis edytorski] ↩
- szczery (starop.) — tu: prawdziwy. [przypis edytorski] ↩
- zowie (starop. forma) — dziś 3.os.lp: zwie (tj. nazywa). [przypis edytorski] ↩
- opak (starop.) — na opak, opacznie, odwrotnie. [przypis edytorski] ↩
- udawać (starop.) — tłumaczyć, pozorować. [przypis redakcyjny] ↩
- krzcić (starop. forma) — chrzcić. [przypis edytorski] ↩
- nie małej (starop. forma ort.) — dziś: niemałej. [przypis edytorski] ↩
- zlękł się (starop. forma) — dziś 3.os.lp: zląkł się. [przypis edytorski] ↩
- potrzeba (starop.) — tu: walka, pojedynek; dojdzie koniecznie potrzeba: dojdzie koniecznie do walki. [przypis edytorski] ↩
- patrzyć (starop. forma) — dziś popr.: patrzeć. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- przez (starop.) — [tu:] około. [przypis redakcyjny] ↩
- niedba (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie dba. [przypis edytorski] ↩
- ony (starop. forma) — te, owe. [przypis edytorski] ↩
- stalony [miecz] (starop.) — stalowy. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- posiekszy (starop. forma) — posiekłszy. [przypis edytorski] ↩
- nie ścigniony [okiem] (starop. forma) — dziś popr.: nieścigniony, tj. niedościgły. [przypis edytorski] ↩
- w obie stronie (starop. forma) — liczba podwójna (dualis); dziś: w obie strony. [przypis edytorski] ↩
- dwie drodze (starop. forma) — dualis [tj. liczba podwójna], obecnie: dwie drogi. [przypis redakcyjny] ↩
- niechcąc (starop. forma) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski] ↩
- okrócić (starop.) — pokonać. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
- ono (starop.) — to, owo. [przypis edytorski] ↩
- on (starop.) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzeć (starop. forma) — dziś: ujrzeć. [przypis edytorski] ↩
- ktoby (starop. forma) — dziś: kto by [się zwadził, tj. pokłócił się]. [przypis edytorski] ↩
- zasługował (starop. forma) — dziś: zasługiwał. [przypis edytorski] ↩
- i to miejsce tak nie uszanował (starop. forma) — dziś: i tego miejsca tak nie uszanował. [przypis redakcyjny] ↩
- wszyscyby (starop. forma) — dziś: wszyscy by [się mścili; wszyscy mściliby się]. [przypis edytorski] ↩
- niechcąc (starop. forma) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski] ↩
- wspomni (starop. forma) — dziś 3.os.lp trybu rozk.: wspomnij. [przypis edytorski] ↩
- nie iedno karanie wszystkim należy (starop.) — nie wszyscy powinni być karani jednakowo. [przypis edytorski] ↩
- bespiecznie (starop. forma ort.) — dziś popr.: bezpiecznie. [przypis edytorski] ↩
- Nie na toście mi tę buławę dali (...) Malowanem być nie chcę na urzędzie — Porównaj przemówienie Stefana Batorego na sejmie w Warszawie 28 lutego 1585, w odpowiedzi na pożegnanie posłów: „Dum in regem vestrum sum electus, vobis postulantibus et instantibus huc veni, per vos est corona capiti meo imposita; sum igitur rex vester non fictus neque pictus, sed realis et legalis; volo regnare et imperare, nec sinam, ut mihi quis imperet”... Mowa Goffreda bardziej zbliża się do tej mowy Batorego niżli do tekstu włoskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- niechcę (starop. forma ort.) — dziś: nie chcę. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzę (starop. forma) — dziś: ujrzę. [przypis edytorski] ↩
- umiem ja, jako, kiedy kogo sądzić (starop.) — wiem jak i kiedy kogoś [należy] sądzić [osądzać]. [przypis edytorski] ↩
- możnem i chudszem (starop. forma) — możnym i ubogim. [przypis edytorski] ↩
- ony (starop. forma) — te, owe. [przypis edytorski] ↩
- ztamtąd (starop. forma ort.) — dziś: stamtąd. [przypis edytorski] ↩
- w namiecie (starop. forma) — zamiast: w namiocie; starsza forma [Msc.lp], podobnie Pieśń VII, zwr. 57. [przypis redakcyjny] ↩
- w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- oszukiwa (starop. forma) — dziś: oszukuje. [przypis edytorski] ↩
- ponno (starop.) — pono, ponoć; podobno. [przypis edytorski] ↩
- zatrzymanie (starop.) — więzienie. [przypis redakcyjny] ↩
- z onem (starop.) — z tym, z owym. [przypis edytorski] ↩
- umrzećem gotowy pierwej, niźlibych miał bydź poimany (starop.) — inaczej: pierwej umrzeć [jest]em gotowy, niżbym [tj. zanim bym] miał być pojmany. [przypis edytorski] ↩
- obelżenie (starop.) — obelga. [przypis edytorski] ↩
- ożenie się (starop. forma) — ogoni się, opędzi się. [przypis edytorski] ↩
- paisz, właśc. paiż a. paiża (starop.) — krótka tarcza metalowa używana przez rycerzy konnych. [przypis edytorski] ↩
- śmiertelna [szabla] (starop.) — śmiertelny raz zadająca. [przypis redakcyjny] ↩
- rówien (starop. forma) — równy; dorównujący. [przypis edytorski] ↩
- w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- popisować (starop. forma) — popisywać, stawać do popisu, stawać do pojedynku; abyś się miał z niemi (...) popisować nad swemi własnemi: abyś miał popisywać się nimi [tj. swoimi siłami] stając do pojedynku ze swoimi [ze swojego obozu]. [przypis edytorski] ↩
- dokazować (starop. forma) — męstwa nad swoją krwią. [przypis redakcyjny] ↩
- niechciałem (starop. forma ort.) — dziś: nie chciałem. [przypis edytorski] ↩
- z Cylicyey (starop. forma) — z Cylicji. [przypis edytorski] ↩
- niechciałem (starop. forma ort.) — dziś: nie chciałem. [przypis edytorski] ↩
- uczciwe (starop.) — cześć, honor; [bronić się swem uczciwem: bronić się swym honorem; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- po wolej (starop.) — tu: powoli; z wolna. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
- w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- wzdłusz (starop. forma ort.) — wzdłuż. [przypis edytorski] ↩
- źrzódło (starop.) — dziś: źródło. [przypis edytorski] ↩
- obmówić się (starop.) — wytłumaczyć się. [przypis redakcyjny] ↩
- niebliżu a. nieblizu (starop.) — daleko, dawno. [przypis edytorski] ↩
- arnald (starop.) — herold. [przypis redakcyjny] ↩
- odemnie (starop. forma ort.) — dziś: ode mnie. [przypis edytorski] ↩
- wyuzdany (starop.) — niepanujący nad sobą [jak koń bez uzdy i wodzy; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- ślub wolny (starop.) — słowo, dane przez człowieka, na wolności (nie w więzieniu) zostającego. [przypis redakcyjny] ↩
- wszystko w lekkie puści poważenie (starop.) — tzn. zlekceważy wszystko. [przypis edytorski] ↩
- przydzie (starop. forma) — dziś: przyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- w uczciwe swoje urażony (starop.) — tzn. doznawszy ujmy na honorze. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- inszych (starop. forma) — innych. [przypis edytorski] ↩
- każdemu pomogę (starop.) — (rozumie się: towarzystwa), stanę do pojedynku. [przypis redakcyjny] ↩
- ponno (starop. forma) — pono, ponoć, podobno, prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
- roskoszy (starop. forma ort.) — dziś: rozkoszy. [przypis edytorski] ↩
- nie godzić na co (starop.) — nie starać się o co. [przypis edytorski] ↩
- włudzić (starop.) — wmówić. [przypis redakcyjny] ↩
- Proteus — bożek morski, schwytany przez Menelausa (Odyseja IV, 351) przemieniał się w różne postacie, ażeby się mu z rąk wywinąć.Proteus: czyt. dwusylabowo, z niezgłoskotwórczym [u]: [Proteʊ̯s]. [przypis redakcyjny] ↩
- naospalszy (starop. forma) — dziś: najospalszy; najpowolniejszy. [przypis edytorski] ↩
- nazimniejszy (starop. forma) — najzimniejszy. [przypis edytorski] ↩
- został cały Boską opatrznością (starop.) — dzięki boskiej opatrzności pozostał niewzruszony. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć sobie (starop.) — mieć nadzieję na co. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
- w on czas (starop.) — wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- powolniejszy (starop.) — tu łatwiej się podporządkowujący czyjejś woli; posłuszny. [przypis edytorski] ↩
- indziey (starop.) — gdzie indziej, w innym miejscu. [przypis edytorski] ↩
- pożyć (starop.) — zwyciężyć. [przypis edytorski] ↩
- bespieczny (starop. forma ort.) — dziś popr.: bezpieczny. [przypis edytorski] ↩
- insze (starop.) — inne; inni. [przypis edytorski] ↩
- w rychle (starop.) — rychło, prędko, wkrótce. [przypis edytorski] ↩
- pożyć (starop.) — zmóc, pokonać, przezwyciężyć; przydzie pożyć: da się pokonać; . [przypis edytorski] ↩
- zaś a. zasię (starop.) — więc, zatem. [przypis edytorski] ↩
- przydzie (starop. forma) — dziś: przyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- usiędę (starop. forma) — dziś: usiądę. [przypis edytorski] ↩
- musiał to (...) pozwolić (starop.) — musiał na to pozwolić. [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — gdyby. [przypis edytorski] ↩
- prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko; szybko. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- w dziesiątku (starop.) — w dziesiątce; wśród dziesięciu. [przypis edytorski] ↩
- nalegali go (starop. konstrukcja) — tu: nalegali na niego. [przypis redakcyjny] ↩
- miecze (starop. forma) — od miotać: czas teraźniejszy, 3 os. lp; zamiast: miece lub miota. [przypis redakcyjny] ↩
- wprzód (starop.) — tu: z przodu. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — tu: z tyłu. [przypis edytorski] ↩
- zajźrzeć (starop.) — zazdrościć. [przypis edytorski] ↩
- wyuzdany (starop.) — niepanujący nad sobą (jak koń bez uzdy). [przypis redakcyjny] ↩
- strofować (starop.) — karać (szczególnie pieniężnie); upominać, ganić. [przypis edytorski] ↩
- on (starop.) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- snadno a. snadnie (starop.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- grabia (starop.) — hrabia. [przypis edytorski] ↩
- Pembroza — hrabstwo Pembroke w płd. Walii w Anglii. [przypis redakcyjny] ↩
- Roncylion — Roncillon w płd. Francji w departamencie Vaucluse. [przypis redakcyjny] ↩
- zgon (starop.) — tu: wyrzucenie; wychodził na ostatnim zgonie: jako ostatni wylosowany. [przypis redakcyjny] ↩
- inszy (starop. forma) — insi [tj. dziś: inni], por. Pieśń I, zwr. 33. [przypis redakcyjny] ↩
- siła (starop.) — dużo, wiele, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- miecąc (starop. forma) — dziś imiesłów przysł.: miotając; rzucając, ciskając. [przypis edytorski] ↩
- zoczyć (starop.) — zobaczyć, dostrzec. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
- ona dziesięć (starop. forma) — r.ż. [ta dziesięć; jak dziś: ta dziesiątka; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- w namiecie (starop. forma) — dziś: w namiocie. [przypis edytorski] ↩
- ani dnia czekała (starop.) — nawet nie czekała dnia (aż dzień wstanie). [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — jakby, niby; by na tryumfie więźnie prowadziła. [przypis edytorski] ↩
- wniki (starop.) — wnyki, sidła; uchybić wników: uchronić się przed sidłami, uniknąć pułapki. [przypis edytorski] ↩
- jachali (starop. forma) — jechali. [przypis edytorski] ↩
- onę (starop.) — ową, tą. [przypis edytorski] ↩
- tam y sam (starop.) — tu i tam; tu i ówdzie. [przypis edytorski] ↩
- rok zawity (starop.) — termin stanowczy, ostateczny. [przypis redakcyjny] ↩
- brak (starop.) — wybór. [przypis redakcyjny] ↩
- złożyć (starop.) — ustąpić, spuścić. [przypis redakcyjny] ↩
- coć (...) wadzi (starop.) — skrót od: co ci wadzi, co ci przeszkadza. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- zostać w słowie (starop.) — nie dotrzymać słowa, obietnicy. [przypis redakcyjny] ↩
- być wdzięczna sługi (starop.) — być wdzięczna za sługę. [przypis redakcyjny] ↩
- co raz (starop.) — coraz; wciąż. [przypis edytorski] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — dziś popr.: z daleka. [przypis edytorski] ↩
- zbliska (starop. forma ort.) — dziś popr.: z bliska. [przypis edytorski] ↩
- w rychle (starop.) — rychło, prędko, wkrótce. [przypis edytorski] ↩
- rozbierać (starop.) — rozważać, analizować. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzeć (starop. forma) — dziś: ujrzeć. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- z okręty (starop. forma) — dziś N.lm: z okrętami. [przypis edytorski] ↩
- wczas (starop.) — tu: na czas, w samą porę. [przypis edytorski] ↩
- Wszystkie wielbłądy y konie rozbito, które żywnością beło naiuczono (starop.) — forma czasu zaprzeszłego biernego; [dziś: (...) zostały rozbite, które (...) były najuczone; tzn. objuczone; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- niewolą (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: (w) niewolę. [przypis edytorski] ↩
- zasadzili się byli (...) na nie (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: zasadzili się wcześniej, uprzednio itp. [przypis edytorski] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — dziś: na ostatek; ostatecznie, w końcu. [przypis edytorski] ↩
- wyśli (starop. forma ort.) — dziś 3.os. lm cz. przesz.: wyszli. [przypis edytorski] ↩
- ubespieczyć (starop. forma ort.) — dziś: ubezpieczyć. [przypis edytorski] ↩
- niepocieszny (starop.) — niepocieszający; nieprzynoszący pociechy. [przypis edytorski] ↩
- rozczętej roboty odbiec (...) myśli (starop.) — zamierza porzucić zaczętą pracę. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- w rychle (starop.) — rychło, szybko. [przypis edytorski] ↩
- niewczasy (starop.) — niewygody, trudy. [przypis edytorski] ↩
- ciesząc (starop.) — tu: pocieszając. [przypis edytorski] ↩
- zfrasowany (starop. forma) — dziś: zafrasowany; tj. zmartwiony. [przypis edytorski] ↩
- myślił (starop.) — dziś 3.os. lp cz.przesz.: myślał. [przypis edytorski] ↩
- armata (starop.) — tu: armada, flota. [przypis edytorski] ↩
- okrócić (starop.) — poskromić, pokonać. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.