Loreva
Loreva

Rozdział 8 z 22

Pieśń szósta

Argument

Argant chrześcian1 na rękę wyzywa2, 
Otton się porwie, choć nienaznaczony, 
Ale wypadszy z siodła, konia zbywa3 
Y do miasta beł za więźnia wiedziony4. 
Tankred się biye, lecz go noc pokrywa, 
Y poyedynek tem beł rozwiedziony. 
Erminia chce zleczyć swego pana 
I idzie z miasta nocą przyodziana. 

1.

Lecz z drugiey strony, w mieście oblężonych 
Daleko lepsza nadzieya cieszyła: 
Bo, krom dostatków dawno nawiezionych, 
Nocą żywności wprowadzili siła. 
Koło murów też słabych y zwątlonych 
Wielka moc ludzi ustawnie robiła; 
Zbyt miąższe5 barzo y wysokie stoyą, 
I naytęższych się taranów nie boyą. 

2.

Król sam, skończywszy mury od pułnocy6, 
Potem zaś baszty narożne warował7 
Dla bespieczeństwa8 y dla więtszey9 mocy, 
Ziemią ye z gnoyem napoły10 — fasował11. 
Płatnerzom12 zbroye y we dnie y w nocy, 
Z wielką pilnością robić rozkazował13. 
Kiedy się tem król utroskany bawił14, 
Argant się przedeń w oney dobie15 stawił. 

3.

«Długoż — pry16 — nas chcesz trzymać w tem więzieniu 
Y między temi zawierać17 murami? 
Widzęć ia pilność w rynsztunków robieniu, 
Słyszę, że młoty brzmią z nakowalniami18. 
Na cóż to? kiedy, nam ku obelżeniu19, 
Nieprzyjaciel się wrywa20 przedmieściami. 
Nikt się iem oprzeć nie śmie z naszych ludzi, 
Y nasza trąba21 ze snu ich nie budzi. 

4.

Tak swe obiady y sny nieprzerwane, 
Właśnie, iako w swych domach — odprawuią 
Wieczerze u nich rzadko nie piiane22, 
Wysypiaią się, wycieczek nie czuią. 
Y tak nas wrychle tu pozamykane, 
Głodem y samem niewczasem23 zwoiuią 
Y umrzeć musiem24 nikczemnie po chwili, 
Ieśli nas pomoc z Egyptu omyli25. 

5.

Ia sie z mey strony, królu, opowiadam, 
Że końca nie chcę tak obelżywego 
Y tak sromotney śmierci; zaraz wsiadam, 
Ani tu dnia chce26 czekać iutrzeyszego. 
Wyrokówci27 ia niebieskich nie badam, 
Niech będzie, co chce, z przeyźrzenia28 wiecznego: 
To wiem, że umrę szablę w ręku maiąc, 
Sławy y śmierci poczciwey szukaiąc. 

6.

Ale ieśli co w sercach naszych żywie 
Chęci do sławy nieoszacowaney — 
Nie tylko umrzeć mężnie i uczciwie, 
Alebym się też spodziewał wygraney. 
Wsiadaymy na koń, iedźmy nie leniwie29, 
Sprobuymy30 szable dawno zapomnianey! 
W naygorszych raziech31 — tak to powiadaią — 
Nayśmielsze rady naylepsze bywaią. 

7.

A ieśliście też nie tak barzo śmieli 
Y nie tak wiele siłom swym ufacie, 
Abyście z woyskiem wszystkiem wyniść mieli — 
Na dwu rycerzów, lepiey, że to dacie32. 
Niech chrześcianie, ieśli będą chcieli, 
(Bo tego słusznie pozwolić iem macie) 
Broń obieraią, niech mieysce wydadzą 
Y te sposoby, które się iem zdadzą. 

8.

Bo nieprzyiaciel, ieśli iednę duszę 
Y dwie ma tylko ręce, iako drugi — 
Ia nieomylnie swey wygraney tuszę33, 
Ieśli mię do tey użyiesz posługi. 
Przeto cię proszę, niech kopiją34 kruszę, 
Tak się ten zaciąg35 — skończy prędzey — długi. 
Nie zawiodę cię, daiąc rękę na to, 
Y przyrzekam ci y ślubuięć36 za to». 

9.

Król mu krótkiemi odpowiedział słowy: 
«Choć mnie tak widzisz starem y szedziwem37, 
Nie takem słaby38, nie tak niegotowy, 
Nie takem — iako mniemasz — boiaźliwem, 
Abych39, tak barzo40 miał chronić tey głowy 
Y chciał sposobem umrzeć obelżywem. 
Kiedybym się bał iakiey znaczney szkody, 
Albo przyść na mię miały iakie głody. 

10.

Lecz, żebyś wiedział, dla którey przyczyny 
Myślę się z woyskiem do czasu zawierać41: 
Soliman42 (o czem pewne mam nowiny) 
Z Niceey43 do mnie począł się wybierać 
Y kazał aż od libiyskiey krainy 
Hufce Arabów rozproszone zbierać, 
Na chrześciany44 chcąc uderzyć w nocy, 
Wprowadzić żywność y dać nam pomocy. 

11.

Że nieprzyjaciel trzyma zamki małe 
Y drobne miasta w okoliczy45 szkodzi46, 
By tylko było Ieruzalem całe, 
Y ta stolica — niech cię nie obchodzi. 
Przeto skróć na czas47 zamysły wspaniałe; 
Nie tak głęboko w rzeczy patrzą młodzi, 
Schoway swe na czas pogodnieyszy męstwo 
Sobie na sławę, a mnie na zwycięstwo». 

12.

Gniewał się ponno48 Argant w oney dobie, 
Nie barzo tam rad beł Solimanowi, 
Nieprzyjaciółmi zawżdy byli sobie; 
Zaperzywszy się, odpowie królowi: 
«Mnie milczeć o tem należy, a tobie 
Uczynić, co chcesz — lecz to rozumowi 
Przeciwna, aby ten, co państwa swego 
Nie mógł obronić, obronił cudzego. 

13.

Niech przydzie, iako wyprawiony z nieba, 
Wyswobodzić was z tego obleżenia; 
Niech wam wprowadzi żywności y chleba, 
Niechay was z tego wyzwoli więzienia. 
Mnie niczyjego ratunku nie trzeba, 
Iuż wy tu siedźcie, a ia pozwolenia 
Proszę: niech w polę iadę, nie od ciebie 
Kruszyć kopiją, ale sam od siebie». 

14.

A król mu na to: «Rycerzu cnotliwy, 
Wolałbym cię był na inszy49 czas chować, 
Ale, iżeś tak boiu barzo chciwy50, 
Pozwalam na to, niechcę51 cię hamować». 
Za temi słowy Argant ukwapliwy, 
Na poiedynek pocznie się gotować 
Y przyzwanemu rzecze trębaczowi: 
«Iedź, a przy wszystkich powiedz Goffredowi: 

15.

Że ieden rycerz, którego to boli, 
Że go za temi trzymają murami — 
W przestronem52 polu — a nie w mieście — woli 
Popisować się53 z swoiemi siłami 
Y że go uyźrzy, gdzie na to pozwoli, 
W równi, pod swemi zaraz obozami; 
A że wyzywa na rękę, którego 
Ma w swoiem woysku co namężnieyszego54. 

16.

Y tak powiada, że tego dowiedzie: 
Nierzkąc55 się z iednem y dwiema probować, 
Niech po trzech, czwarty y piąty wyiedzie, 
A po iednemu maią następować. 
Tego, co przegra, niech zwyciężca56 wiedzie: 
Ieśli go też chce wolnością darować — 
Wolno mu będzie». Tak mu roskazował57, 
A trębacz się też zaraz wyprawował. 

17.

Przyjechawszy tam, kędy przy Hetmanie 
Co nayprzednieysi siedzieli wodzowie: 
Beł prowadzony y począł: «O panie! 
Pytam, dacieli58 mieysce wolney mowie?» 
Odpowie Goffred: «Nic ci się nie stanie, 
Wszędzie bespieczni bywaią posłowie» — 
«Więc powiem — prawi — cierpliwie słuchaycie 
A na pana się, nie na mię — gniewaycie». 

18.

Potem poselstwo tak hardzie sprawował 
Y tak zuchwale, że ci co słuchali — 
By ich beł samże Hetman nie hamował — 
Podobnoby mu byli nie wytrwali. 
Goffred po sobie sam niepokazował59 
Gniewu, rzekł tylko: «Barzoście zuchwali, 
Powiedz, że piąty pewnie się nie stawi — 
Kto wie? ieśli go pierwszy nie odprawi. 

19.

Niechże nie mieszka60, a Goffred ślubuie, 
Że bez zasadek da mu wolne pole 
Y iednego z swych stawić obiecuie 
Przeciwko niemu, w rozmierzonem kole» — 
Trębacz się zatem nazad61 wyprawuie, 
A ostrogami konia w boki kole; 
Wiechawszy w miasto, poszedł ukwapliwy 
Tam, gdzie go czekał Argant boiu chciwy. 

20.

«Gotowi się bić — prawi — chrześcianie62, 
Nie baw się63 więcey, a odziey się zbroią. 
Nie tylko ci, co blisko przy Hetmanie, 
Ale y mnieyszy, znać, że się nie boią. 
Zuchwałe iem się zdało twe wskazanie, 
Wszyscy się pychą urazili twoią; 
Wierzyć iem strony bespieczeństwa — możem, 
Plac między miastem, a między obozem». 

21.

Wziął na się zbroię Argant nie mieszkaiąc64, 
A pałasz przez się zawiesił na bindzie65; 
Król, chrześcianom nie bardzo dufaiąc, 
Kazał go przedsię prowadzić Kloryndzie: 
«Dla bespieczeństwa, pilne oko maiąc, 
Niechay — pry66 — z tobą tysiąc iazdy wyńdzie, 
A kiedy mu się bić przydzie samemu, 
Zdaleka67 stanąć każ ludowi swemu». 

22.

A w tem68 ci, co go z miasta prowadzili 
Na plac, który beł na to naznaczony, 
Wszyscy we zbroiach z bramy wychodzili, 
A wprzód szedł Argant świetno69 ustroiony. 
Plac ten od miasta w ćwierci70 leżał mili, 
Wszystek odkryty y nie zasłoniony71, 
W równi72, która się do tego tak zdała, 
Iakoby się też umyślnie szukała73. 

23.

Na oczu woyska74 — sam ieden — wszytkiego75 
Stanął tam Argant, Argant urodziwy, 
Z serca mężnego, z wzroku ogromnego, 
Z szerokich plecu76, srogi y straszliwy; 
Do Encelada77 y philistyńskiego 
Męża podobny, a wzrok niósł gniewliwy, 
Ale się z niem bić przedsię wszyscy chcieli, 
Bo iego siły ieszcze nie widzieli. 

24.

Ieszcze był w ten czas Goffred nie mianował, 
Kogo miał na to obrać między swemi — 
Tankreda iednak każdy upatrował, 
Przyznawaiąc mu męstwo przed inszemi, 
Y w rycerskiem mu dziele ustępował, 
Kładąc go między co nadzielnieyszemi78; 
Y w głos iuż o tem y wielcy y mali, 
Po wszystkiem79 prawie obozie szemrali. 

25.

To beło wszystkich zdanie o Tankredzie, 
Poiedynki mu były nie nowina, 
Toż rozumienie beło y w Goffredzie. 
«Iedź — prawi — okróć80 tego poganina» — 
Tankred wesoły zaraz w pole iedzie, 
Szczęścia mu dobra winszuie drużyna, 
Która go piękney pełnego ochoty 
Wyprowadziła w pole za namioty. 

26.

Od tego placu daleko był ieszcze, 
Na którem z sobą w on czas81 czynić82 mieli — 
Gdy iuż pociechę swoię serce wieszcze 
Czuło, bo piękna bohatyrka w bieli 
Nagle się na to podemknęła miesce; 
Nigdyście śniegów bielszych nie widzieli, 
Iako ta szata, co na zbroi miała, 
A z szyszaka twarz wszystkę ukazała. 

27.

Obaczywszy ią więcey nie pilnuie, 
Gdzie go na placu czeka Argant śmiały; 
Ale po mału83 za nią następuie, 
Aż się nakoniec84 stawa85 skamieniały. 
Mróz z wierzchu, wewnątrz srogi ogień czuie, 
Stoi na mieyscu podobien86 do skały, 
Wlepiwszy w nię87 wzrok i czyni postawę, 
Że z Cyrkaszczykiem niedba88 o rosprawę89. 

28.

On też uyźrzawszy90, że nikt przeciw niemu 
Nie idzie w szranki y nie chce się ruszyć, 
Woła: «Cóż to iest? wżdy91 każcie któremu 
Stawić się na plac y kopiją kruszyć!» 
Tankred nie słyszy y oku chciwemu 
Woli dać obrok92 y wnątrz serce suszyć; 
W tem93 Otton wodze wypuścił koniowi 
Y skoczył na plac przeciw Argantowi. 

29.

Otton beł ieden, który się napierał 
Czynić z Argantem, z inszemi zacnemi; 
Z Tankredem potem o to się nie spierał 
Y prowadził go z obozu z drugiemi. 
A teraz słysząc, że Argant wywierał94 
Y słowy95 nasze lżył uszczypliwemi, 
A że się Tankred zapomniał bez mała — 
Porwał pogodę96, która się podała. 

30.

Nie tak lew młody, kiedy byka zoczył97, 
Bieży do niego, głodem przemorzony — 
Iako na ten czas Otton rączo skoczył; 
Argant do niego także z drugiey strony. 
Dopiero Tankred nazad koniem toczył, 
Iako z twardego spania obudzony — 
Woła nań: «Postóy, mnie się bić należy!» 
Nie słyszy Otton y potkać98 się bieży99. 

31.

Zastanowił100 się, a oczy mu obie101 
Pałały, bo był srodze rozgniewany: 
Że go uprzedził — za hańbę ma sobie; 
Widzi, że wielkiey nie uydzie przygany. 
Wtem Cyrkaszczyka Otton w oney dobie 
Uderzył drzewem w szyszak hecowany102, 
A on mu paiż103 wprzód, a zbroię potem, 
Za iednem razem ostrem przebił grotem. 

32.

Barzo104 się Otton nieborak omylił, 
Bo wypadł z siodła, nad mniemanie swoie; 
Ale poganin ani się nachylił, 
Bo był mocnieyszy pewnie tyle troie105. 
Potem się z konia do Ottona schylił, 
Mówiąc mu hardzie: «Day się w ręce moye, 
Dosyć masz sławy y możesz się chlubić, 
Żeś się bił ze mną y żeś mię chciał ubić». 

33.

«Nie tak się prętko106 naszy poddawaią, 
Iako rozumiesz107 — Otton mu odpowie — 
Niech mię z nieszczęścia drudzy wymawiaią, 
Ia się chcę pomścić, albo stracić zdrowie». 
W Argancie oczy płomieniem pałaią — 
Roziadł108 się, iak pies — y słów kilka powie: 
«Poznayże — prawi — iaka moia siła, 
Kiedyć y dobroć y ludzkość nie miła109». 

34.

Ledwie się Otton na nogi postawił, 
On konia zwarwszy110 natrze na pieszego; 
Uskoczył Otton y zaś się poprawił 
Y bronią boku dosiągł mu lewego. 
Prawda to, że miecz dobrze w niem ukrwawił, 
Lecz bez pożytku y skutku żadnego; 
Bo nie osłabiał namniey z oney rany, 
Ale był duższy111 — Argant rozgniewany. 

35.

Zatrzymał konia y nazad go wrócił 
Y na Ottona, iako ptak, przypadnie, 
Że się nie postrzegł, kiedy się obrócił 
Y tak mu przyszło potrącić go snadnie112. 
Tem potrąceniem zaraz go ukrócił: 
Drżą mu kolana, twarz mu wszystka113 bladnie, 
Leci do ziemie114, zatem115 się powalił; 
Tak twardy był raz116, który go obalił117. 

36.

Sroży się Argant, piersi leżącemu 
Podeptał, zwarwszy konia ostrogami, 
«Tak będzie — woła — każdemu hardemu, 
Iak temu, co mi leży pod nogami». 
Dopiero Tankred koniowi swoiemu 
Nie da stać, ale popuści wodzami; 
Żal mu Ottona, widzi, że źle sprawił, 
Radby118 się po swem występku poprawił. 

37.

Z wielkiem ku niemu poskoczy okrzykiem, 
Na rączem koniu, głosem nań wołając: 
«Ty, psie pogański, co się okrutnikiem 
Czynisz nad więźniem, w ręku go trzymaiąc. 
Znać to po tobie, żeś był rozbóynikiem, 
Nawykłeś tego z Araby zbiiaiąc119; 
Nie godzieneś tey słoneczney światłości, 
Dla120 swoiey dzikiey, zwierzęcey srogości». 

38.

Ostatek Tankred Marsowi poruczy, 
Cyrkaszczyk zgrzyta, ściska z gniewu zęby, 
Chce odpowiedzieć, ale tylko mruczy, 
Niezrozumiany dźwięk mu pada z gęby. 
Iako więc obłok w niepogodę huczy, 
Z którego piorun wypada trozęby121 — 
Tak każde słowo Argantowe było. 
Zdało się, że grzmi — kiedy wychodziło. 

39.

A kiedy oba z onego łaiania122 
Wzaiemnego, gniew w sobie pobudzili, 
Tak ten, iako ów, rączo do potkania 
Szli y obadwa123 do siebie skoczyli. 
Wy mi, o Panny, daycie do śpiewania 
Głos tey woienney równy krotofili124 — 
Wy samy125 rymy prowadźcie niegodne, 
Niech będą z dzieły126 tak wielkiemi zgodne! 

40.

Wielkie w rzemiennem drzewa niosąc toku127, 
Poszli do siebie oni128 dway rycerze; 
Takiego biegu, albo raczey skoku 
Nie było nigdy w żadnym bohaterze: 
Bo, bez wątpienia, niedościgłe oku, 
Ledwie tak leci wystrzelone pierze129; 
Drzewa się obie130 o zbroie złamały, 
Skry szły, a trzaski pod niebo leciały. 

41.

Dźwięki z tych razów po różney się stronie 
Y po przyległych górach rozlegały, 
A samem131 głowy, ani pyszne skronie, 
Ani wyniosłe czoła nie zadrżały; 
A tak się oba uderzyły konie, 
Że, iako zdechłe, na pował132 leżały — 
Których skoro tak obadwa pozbyli, 
Od boków mieczów ogromnych dobyli. 

42.

Ostrożnie niosą rękę, oko, nogę, 
A wzaiem sobie obadwa133 nie wierzą; 
Co raz134 nayduią do ran nową drogę, 
To w łep135, to w piersi, to do brzucha mierzą; 
A podawaiąc136 omylną przestrogę, 
Nie tam, gdzie mierzą, lecz indziey137 uderzą — 
To wprzód, to pozad kroków pomykaią, 
A czasem się, chcąc, sobie odkrywaią. 

43.

Ukazał Tankred bok tarczą odkryty, 
Znać beło, że był ćwiczonem szermierzem — 
Wyniósł się z mieczem Argant iadowity, 
W tem bok swóy lewy odsłonił puklerzem; 
Tankred miecz odbił tak, że raz odbity 
Szedł wniwecz — y wraz dosiągł go koncerzem 
Y wskok się cofnął y stanął zaś w kroku, 
A temu pluszczy krew z rannego boku. 

44.

Poczuwszy Argant, że iuż beł138 raniony, 
Y namacawszy znaczną w boku dziurę, 
Zrże się sam w sobie y iako szalony 
Miece się, czuiąc zdziurawioną skurę 
Y wściekłem, iak pies, gniewem zapalony, 
Wyniózwszy y głos y miecz wielki wzgurę, 
Z obu rącz nań tnie; on w tem ranę nową 
Zadał mu w ramię, drugi raz sztychową. 

45.

Iako, na Tatrach, wieprz dziki poszczwany, 
Widząc na sobie zsiadłe ze krwie lepy139, 
Krzywemi kłami — wielkie tocząc piany — 
Gwałtem się miece y drze na oszczepy, 
Tak Argant ranę odniózwszy140 do rany, 
W niebespieczeństwo141 idzie, iako ślepy; 
Y tak na pomstę biegł nieokrócony142, 
Że swoiey własney zapomniał obrony. 

46.

Co iedno143 miał sił w sobie w oney dobie, 
Wszystkie gromadzi y w kupę ie ściska; 
A mieczem, który beł na ręce obie, 
Iako piorunem po powietrzu błyska. 
Drugi iuż wytchnąć nie ma iako sobie, 
Bo nań śmiertelne raz w raz razy ciska, 
Tak wielkiey mocy żadne strzymać sztuki, 
Żadne szermierskie nie mogą nauki. 

47.

Długo iuż czeka Tankred nademdlony, 
Aza144 się kiedy poganin zmorduie; 
Czasem się składa, czasem przez zagony 
Na koło mu się rączo ustępuie. 
A widząc, że ów trwa nieprzełomiony 
Y co raz barziey siekąc, następuie — 
Z obu rącz145 mieczem, także nie przestaiąc, 
Siekł, iako y on, nie odpoczywaiąc. 

48.

Iuż umieiętność za nic prawie146 stoi, 
Na siłach zgoła należało wiele, 
Za każdem cięciem blachy miecz ukroi: 
Albo w niey dziura, albo rana w ciele; 
Pot płynie z czoła, krew ciekąc po zbroi 
Miesza się w piasku y suchem popiele; 
Miecze się, iako pioruny błyskały, 
Zbroie od razów, iako nieba grzmiały. 

49.

Bohatyrowi swoyemu życzliwi, 
Patrzą z niezmierną boiaźnią poganie; 
Z niemnieyszem strachem y nie mniey wątpliwi147 
Czekaią także końca chrześcianie. 
Y ci y owi, równo boiaźliwi, 
Nikt nie rozdziewi148 gęby, patrząc na nie. 
Żaden nie trunie149, żaden się nie ruszy, 
Tylko, że się kęs rusza serce w duszy. 

50.

Iuż się obadwa byli zmordowali 
Y podobnoby koniec beli mieli, 
Ale noc zaszła, że ci co patrzali150, 
Nic albo mało — choć zbliska151 — widzieli. 
W tem152 araldowie153 dway na plac wiechali, 
Którzy ie154 rozwieść y rozwadzić chcieli; 
Co z tamtey strony, Pindorem go zwano, 
Chrześciańskiemu Arydeus dziano155. 

51.

Tych taka wolność, taka iest ustawa. 
Że laski swoie kładą miedzy156 miecze; 
Taki z zwyczaiu i dawnego prawa, 
Bóy nagorętszy rozwiedzie y zwlecze. 
«Równiście sobie, zła w pociemku157 sprawa, 
Przestańcie się bić — Pindor pierwszy rzecze — 
Widzicie, że mrok ciemny następuye, 
Niech odpoczynek swóy noc zachowuye: 

52.

Wszystkie zwierzęta pokóy w nocy maią, 
A dnia się do prac iasnego używa; 
Wspaniałe serca o dzieła nie dbaią, 
Które ciemnością swoią noc pokrywa». 
Odpowie Argant: «Mnie y w nocy znaią, 
Niech kiedy kto chce sobie odpoczywa, 
Ia ztąd158 nie ziadę y bić się z niem będę 
Tak długo, aż mu na gardle usiędę; 

53.

Chybaby przysiągł, że tu zaś przyiedzie». 
A Tankred na to: «Ia też nie odiadę, 
Aż mi przysięże, że więźnia przywiedzie, 
A na rozczętą stawi się biesiadę». 
Przysiągł Cyrkaszczyk zaraz po Tankredzie 
Tak araldowie odłożyli zwadę, 
A żeby one rany wyleczyli, 
Szósty do bitwy dzień im naznaczyli. 

54.

Tak straszny y tak poiedynek srogi 
Został pamiętny u oboiey strony159: 
Nie bez wielkiey go wspominaią trwogi 
Y nie tak rychło będzie zapomniony160; 
Pełne takich mów y domy y drogi, 
Iako ten y ów beł w boiu ćwiczony; 
Lecz komu więcey przyznawać się miało — 
Różnie pospólstwo sobie rozbierało. 

55.

Wszyscy czekali y o tem mówili, 
Co się za koniec naostatek161 stanie; 
Ieśli gniew wściekły y szaleństwo, czyli 
Męstwo y dzielność na placu zostanie. 
Ale naywięcey trapi w oney chwili 
Erminią162 to przyszłe ich potkanie; 
Bo samey siebie część lepszą widziała, 
Że tam na Marsie wątpliwem wisiała. 

56.

Kassana163 oyca Erminia miała, 
W Antyochiey co przedtem panował; 
Potem się w łupie zwyciężczy dostała. 
Kiedy królestwo ono opanował; 
Wszelaką ludzkość po Tankredzie znała, 
Wielką iey łaskę zawżdy164 pokazował: 
Pańskie — w upadku oyczystey stolice165 — 
Miała chowanie166, a nie niewolnice. 

57.

Czcił ią, ważył ią, iako się godziło 
Ważyć w królewskiem stanie urodzoną; 
Perły y złoto y co skarbów było, 
Dał iey y wolność nawet utraconą; 
Co ią tem bardziey ieszcze pobudziło, 
Że wpadła w miłość dla niego szaloną — 
A taką miłość, że podobno więtszey167 
Y nigdy w nikiem nie było gorętszey. 

58.

Tak, chocia ciało darował wolnością, 
Serce y dusza w niewoley168 została. 
Z gęstemi łzami, z okrutną żałością, 
Swoiego pana, nędzna, zostawiała. 
Ale choć taką pałała miłością, 
Na swe uczciwe169 tak się oglądała, 
Że matkę, w leciech170 podeszłą niebogę, 
Poiąwszy z sobą, puściła się w drogę. 

59.

Do Ieruzalem naprzód się trafiła, 
Gdzie ią król przyiął y chował przy sobie. 
Prętko iey potem matka ustąpiła171 
Y po niey tamże chodziła w żałobie. 
Ale ani żal, że matki pozbyła, 
Ani wygnanie mogło w oney dobie 
Onę iey miłość z serca wykorzenić, 
Albo iey ulżyć, albo iey uplenić. 

60.

Gore nieboga, okrutnie miłuie, 
A żadney nie ma nadzieie172 w miłości; 
Coraz się więtszy173 ogień w niey zaymuie, 
Dosiągł iuż wszędzie wysuszonych kości; 
Ztąd174, że go taić w sobie usiłuie. 
Barźiey175 się żarzy y szerzy w skrytości; 
Ale w niey martwe nadzieie ożyły, 
Gdy z woyskiem przyszedł pod miasto iey miły. 

61.

Gdy chrześciańska moc następowała 
Y szły chorągwie pod miasto rozwite, 
Wszystkich okrutna trwoga zdeymowała, 
Widząc narody obce rozmaite. 
Ona się sama tylko radowała 
Y z chciwem — między namioty rozbite 
Y między zbroyne hufce — okiem lazła, 
Tak długo, aż gdzie Tankreda nalazła. 

62.

Podle pałacu była królewskiego 
Wysoka wieża, tuż przy samem murze. 
Z którey mógł przeyźrzeć176 do chrześciańskiego 
Obozu prosto tak, iako po sznurze. 
Tam Erminia od świtu ranego177 
Do samey nocy siadała na gurze178, 
Tam chciwe myśli y oczy karmiła, 
Tam sama z sobą rozmowy czyniła. 

63.

Tam się y w ten czas strapiona puściła. 
Kiedy miał bydź179 on180 poiedynek srogi; 
A od boiaźni, która ią trapiła, 
Lękliwe serce drżało u niebogi 
Y Mars wątpliwy, na który patrzyła, 
Czynił, że mdlała z oney wielkiey trwogi: 
Zawsze, kiedy się Cyrkaszczyk zamierzył — 
Czuła, iakby ią miecz w serce uderzył. 

64.

Potem, kiedy się tego dowiedziała, 
Że mieli znowu wrócić się do boiu; 
Łzy bez przestanku smętna wylewała, 
Z frasunku, z strachu, z żalu, z niepokoiu. 
Nakoniec iuż łez tak wiele nie miała, 
Ale na zimnem wsparwszy się podwoiu181, 
Wzdychała, mdlała, czasem z mdłości padła, 
A wszystka srodze wyschła y wybladła. 

65.

Ieśli też kiedy oczy wypłakane 
Zawarła, albo iaki kęs usnęła, 
Widziała przez sen larwy, że w zamianę 
Radaby182 beła śmierć za on183 sen wzięła. 
Czasem miłemu swoiemu zadane 
Rany uyźrzawszy184, nagle się ocknęła, 
Co raz się przed nią ukrwawiony stawi — 
Tak nędzna płacze we śnie y na iawi. 

66.

Nie tylko serce y umysł niewieści 
Przyszłego boiu kłół185 strach niewytrwany186, 
Ale ią różne trwożyły powieści187 
Y Tankredowe niebespieczne188 rany. 
Po wszystkiem189 mieście beły190 takie wieści, 
Między chciwemi tych nowin pogany191, 
Że niebespiecznie w onych ranach leżał 
Y nie tuszyli192, aby się wyleżał193. 

67.

A iż od matki wzięła i wiedziała 
Iaką moc w sobie wszystkie zioła maią 
Y słowa pewne y rymy194 umiała, 
Które naiwiętsze195 bóle uśmierzaią — 
(Która nauka tam się więc chowała 
W samych królewnach — iako powiadaią) 
Myśli, by iako pospołu bydź196 z chorem 
Y uleczyć go y bydź mu doktorem. 

68.

Zleczyćby sobie miłego życzyła, 
Y dać mu zdrowie, iako inszem wielem; 
A musząc leczyć Arganta, myśliła 
Otruć go iakiem iadowitem zielem. 
Ale się ręka panieńska chroniła 
Złych nauk, chocia nad nieprzyjacielem, 
Y chce z tey miary, aby nie ważyły 
Rymy — i zioła wszystkę197 moc straciły. 

69.

Nie bałaby się iść miedzy198 namioty 
Do nieprzyjaciół, bo iuż nie raz woyny 
Widziała, niewczas i różne kłopoty 
Cierpiała, żywot wiodła niespokoyny. 
Miała y serca i dosyć ochoty 
Y umysł śmiały, tey płci nieprzystojny199, 
Nie wylękła się na strach ladaiaki200 
Y na przypadek zmężniała wszelaki. 

70.

Y tak iey w on czas dodawała tyle 
Zła miłość — serca y męskiey śmiałości, 
Że afrykańskie między krokodyle201 
Poszłaby była okrom202 wątpliwości. 
O żywot namniey203 nic nie dbała, byle 
Uczciwe204 całe miała przy czystości; 
Cnota y miłość, dway rycerze mężni, 
Spieraią się w niey, a oba potężni. 

71.

Ieden tak mówi: «O któraś me prawa 
Przez ten czas wszystek y zakon chowała, 
Moia to praca y moia to sprawa, 
Żeś swe panieństwo wcale205 zachowała. 
Miałaś w niewoley dobrego przystawa206, 
U nieprzyiaciól iam cię pilnowała — 
A ty ustrzegszy czystości w niewoley207, 
Teraz ią stracić chcesz, będąc na woley208? 

72.

Y tak rozumiesz, że to tytuł goły, 
Y cnotliwą być y dobrą rzeczoną209; 
Chcesz między harde iść nieprzyiacioły, 
Lekkości210 szukać y bydź211 obelżoną. 
Potka cię tem212 kto: (a prawda na poły) 
Straciłaś cnotę pospołu z koroną, 
Ia nie dbam o cię; tak cię wypchnie z domu 
Y da wzgardzoną zdobycz lada komu». 

73.

Drugi tak mówi y wstyd ieszcze cały 
Chce iey wyrazić213 słowy łagodnemi: 
«Nie z twardeieś się urodziła skały, 
Nie miedzyś214 źwierzmi215 urosła dzikiemi, 
Aby cię ruszyć miłości nie miały 
Y żebyś miała uciekać przed niemi — 
Chybabyś216 serce z żelaza ukować217 
Dać sobie chciała; co za grzech miłować? 

74.

Nie mieszkay, a idź, gdzie cię chęć zawodzi218, 
A nie wierz, aby miał bydź tak surowy; 
Coć to zawadzi albo coć zaszkodzi — 
Do zobopólnej że z niem przyidziesz mowy? 
O sroga dziewko, takli się to godzi? 
Niechcesz219 koniecznie, aby mógł bydź220 zdrowy? 
Tylko nie skona ten, co221 go miłuiesz, 
A ty inszego leczysz y pilnuiesz! 

75.

Leczysz Arganta przedsię po staremu, 
Żeby go potem srodze zamordował; 
Takąż to masz dać wybawcy twoiemu 
Nagrodę? co cię wolnością darował, 
Iakoć się służyć nie przykrzy tamtemu, 
A tego odbiec, coć się zasługował? 
Do któregobyś222 w lot ztąd bieżeć miała, 
Abyś go we złem zdrowiu ratowała. 

76.

Dobrzebyś była więtszey godna dzięki, 
Y prętkobyś się z tego ucieszyła, 
Kiedybyś mu ty sama z własney ręki 
Lekarskiey, rany iego pogoiła. 
Y zbawiwszy go y bólu y męki — 
Do zdrowiabyś go pierwszego wróciła, 
A w twarzybyś się iego przeglądała, 
Y w tey piękności, którąbyś mu dała. 

77.

Do tego ieszcze miałabyś niemałą 
Część między iego wielkiemi dziełami. 
Y tak miłością zięci223 doskonałą. 
Zostalibyście sobie małżonkami. 
Y chodziłabyś, palcem ukazała224 
Między pierwszemi wielkiemi paniami 
We włoskiei ziemi, kędy starożytnie 
Prawdziwa wiara z piękną cnotą kwitnie». 

78.

Tak długo iey zła miłość pochlebiała, 
Że na iey radzie nakoniec225 poległa226; 
Ale w tem trudność wątpliwą widziała, 
Iakoby ztamtąd227 uszła y ubiegła. 
Straż się na koło228 wszędzie przechadzała, 
Która y murów y pałacu strzegła 
Y bramy wszystkie ustawnie229 zawarte230, 
Bez wielkich przyczyn231 nie beły232 otwarte. 

79.

Pospolicie się z Kloryndą bawiła, 
Barzo się w sobie obiedwie kochały 
Y kiedy zorza z morza wychodziła 
Y kiedy gasła — pospołu bywały. 
Czasem, kiedy noc mrokiem świat okryła, 
Na iedney z sobą pościeli sypiały, 
Iedna się drugiey wszystkiego zwierzała, 
Okrom miłości, tę w sobie trzymała. 

80.

Tę Erminia tylko pokrywała, 
A maiąc często zapłakane oczy, 
Gdy o przyczynę Klorynda pytała, 
Wszystko na swóy stan składała sierocy. 
Z nią w towarzystwie ustawnie bywała. 
Wolno iey beło y we dnie y w nocy 
Do iey łożnice y do yey pokoiu, 
Lub z królem w radzie, lubo beła w boiu. 

81.

Y przyszła tam raz y siedziała sobie 
Chwilę, swe myśli sobie rozbieraiąc 
Y o swoiego skrytego sposobie 
Wyszcia233 za miasto w pole — rozmyślaiąc. 
Kiedy tak długo stała w oney dobie, 
Umysł wątpliwy234 różnie obracaiąc, 
Z trafunku oczy rzuci na stół bliski 
Y uyźrzy zbroię swoiey towarzyszki. 

82.

Westchnąwszy, rzecze: «O błogosławiony 
Stan cney dziewice w takiey szczęśliwości, 
Zayźrzeć235 iey muszę, nędzna z każdey strony, 
Nie płci panieńskiey chwały, nie gładkości — 
Ale, że iey nóg nie trudnią ogony, 
Gmach iey zawarty nie bierze wolności236, 
Wychodzi, gdzie chce y chodzi we zbroi, 
A sromoty237 się żadney ztąd238 nie boi. 

83.

Czemu mię niebo, albo przyrodzenie 
Tak nie stworzyło, iako tę dziewicę, 
Żebym te rąbki i miękkie odzienie 
Mogła, odmienić w pancerz i przyłbicę, 
Pewniebym — maiąc na to pozwolenie — 
Wolała zbroię, niż tę iedwabnicę239; 
W polubym240 zawsze pod niebem mieszkała, 
Znóy, deszcz, wiatr, zimno, wszytkobym wytrwała241. 

84.

Pewnie, żebyś się pierwey był242 przedemną243 
Nie bił z mem miłem, hardy Cyrkaszczyku! 
Pierweyby mu się przyszło potkać zemną244 
Y podobnoby iuż był u mnie w łyku245 — 
Lekkąbyś beł miał, słodką y przyiemną 
Niewolą246 u mnie, ty móy okrutniku; 
Y z twych powrozów y z twoiego węzła, 
Lżeyszyby beł móy, w któremem247 uwięzła. 

85.

Albobyś mię też w serce trafił grotem 
Y umarłabym z tey rany zarazem, 
A dopierobym ozdrowiała potem, 
Zleczywszy miłość życzliwem żelazem; 
Y iużbym więcey nie myśliła248 o tem, 
Miałoby pokóy ciało z duszą razem 
Y — a co wiedzieć — ieśliby mych kości 
Niepogrzebł249, albo nie płakał z litości. 

86.

Lecz niepodobnych250 napieram się rzeczy 
Y myśl, niestetysz251, oszukiwam252 swoię253, 
Iakosz to ma bydź254 y iako to grzeczy255? 
Ladaczego256 się licha dziewka boię, 
A choć mi rozum pochlebia człowieczy, 
Mieczem nie władnę, nie udźwignę zbroie257, 
Lękliwe serce, słaba moia siła... 
— Owszem udźwignę, by258 naycięższa była! 

87.

Gdzieby iey też me siły nie zdołały, 
Miłość ią na mię dźwignie y poniesie; 
Za iey zdarzeniem ieleń bywa śmiały 
Y mężnie rogiem w gęstem kole lesie. 
Iać się bić nie chcę, ale ieden mały 
Fortel mi pono259 ta zbroia przyniesie: 
Chcę się Kloryndą udać260 y w postawie 
Iey wyniść261 z miasta y pomóc tey sprawie. 

88.

Stróże y którzy bramy zamykaią, 
Puszczą ią zaraz — ile baczyć mogę — 
Wszystkie mię insze sposoby miiaią, 
Tę samę iednę widzę na to drogę; 
Miłość, fortuna, niech mi pomagaią 
Niewinney zdrady262 y wiodą niebogę, 
Lecz to wykonać próżno przy Kloryndzie, 
Lepiey iść teraz, niż263 od króla wyńdzie264». 

89.

Naostatek265 iuż tak się namyśliła, 
(Miłość ią gwałtem wiodła niecierpliwa) 
Y Kloryndzinę zbroię266 wynosiła 
Cicho do swego gmachu ukwapliwa267; 
Łatwie się iey to zdarzyło: nie była 
Z nią tam na ten czas żadna dusza żywa. 
Noc też nadszedszy, dała pomoc snadną268, 
Życzliwa tem, co miłuią y kradną. 

90.

A kiedy tylko małe światło daiąc, 
Gwiazdy świeciły, a noc pociemniała — 
W iedney się dawney słudze swey kochaiąc, 
Do pokoiu iey sobie zawołała; 
Z iednem lokaiem, któremu ufaiąc, 
Oboygu część swych myśli odkrywała: 
Że uciec musi — na to tylko składa, 
Ale dlaczego — tego nie powiada. 

91.

Lokay, kiedy się miała iuż wybierać, 
Wszystkie zgotował potrzeby ku drodze; 
Ona też zatem ięła się rozbierać 
Z szaty, która szła do ziemie269 po nodze. 
Potem się w kawtan270 przeszyty ubierać 
Poczęła271, w którem przystało iey srodze; 
A tak się ubrać zarazem umiała, 
Że iey mało co sługa pomagała. 

92.

Piersi y szyię śniegowi podobną 
Okryła w ten czas y swóy warkocz złoty, 
Nie szatą iaką miękką y ozdobną, 
Ale twardemi urobioną młoty; 
Rękę pieszczoną y przedtem swobodną 
Przyniewoliła do męskiey roboty: 
Dźwiga tarcz. Miłość śmieie się, na ono 
Herkulesowe wspomniawszy wrzeciono272. 

93.

Ledwie nieboga zrazu273 stąpić274 mogła, 
Kiedy on275 ciężar tak wielki dźwigała, 
Ale iey panna służebna pomogła: 
Iakokolwiek się na niey podpierała. 
Potem, kiedy się spracowana zmogła, 
Miłość z nadzieią sił iey dodawała, 
Tak, że tam obie skwapliwie przypadły, 
Gdzie lokay czekał y na konie wsiadły. 

94.

Tak przebrawszy się zaraz poiechały, 
Naustronnieyszey trzymaiąc się drogi, 
Ale się z wielą276 przedsię277 potykały, 
A blask się w nocy z zbroie świecił srogi; 
Każdy zstępował, którego miiały, 
Nie bez boiaźni, nie bez wielkiey trwogi; 
Bo znak Kloryndzin278 straszny, chocia w cieniu 
Y zbroyę znali przy białem odzieniu. 

95.

Acz się iey nie źle z początku powiodło, 
Przedsię się iakiey przeszkody boiała279, 
Coś ią straszyło, coś ią w serce bodło, 
Że ią przygoda iaka potkać miała; 
Iednak do bramy śmiele szła y godło280 
Dawszy, wrotnego281 łatwie282 oszukała: 
«Król mię śle w pole, co pręcey mię puszczay! 
Iam — pry283 — Klorynda, wzwód284 mi zaraz spuszczay». 

96.

Głos białogłowski, podobny onemu 
Głosowi, którem Klorynda mówiła, 
Zdał sią bydź własny Kloryndzin wrotnemu285, 
Tak go udała y dobrze zmyśliła. 
Więc, ktoby beł rzekł, ktoby wierzył286 temu, 
Żeby ta mdła płeć we zbroi ieździła?! 
Tak wypuszczeni poiechali sami, 
Zakryci chrósty287, albo dolinami. 

97.

A kiedy beli w dobrey ćwierci mili, 
Dopiero konia wodzą zawściągnęła. 
Mniemali, że iuż złe razy przebyli 
Y że co więtsze zawady minęła; 
Ale dopiero myślić w oney chwili — 
Co iey wprzód na myśl nie przyszło — poczęła: 
Coraz to więtszą288 trudność naydowała, 
Którey, kwapiąc się289, nie upatrowała290. 

98.

Wielkie szaleństwo y głupstwo widziała, 
Tak po żołniersku iachać tam ubraną; 
To przedsięwzięcie y tę wolą miała 
Nieznacznie w obóz przyiechać nieznaną, 
A swemu tylko miłemu się chciała 
Dać znać, z czystością cało zachowaną; 
Przeto stanąwszy, lokaia przyzwała: 
Wrzkomo to iuż bydź ostroźnieyszą291 miała. 

99.

«Idź wprzód przedemną do chrześciańskiego 
Obozu, ale spiesz się y bież sporo292, 
Tam się dopytay do Tankredowego 
Namiotu zaraz, kędy leży choro293; 
Powiedz, że yedna dla niebezpiecznego 
Zdrowia iego chce przybyć tu, a skoro 
On będzie przez nię294 zdrowy, za nagrodę 
Ma iey dać pokóy, wolność y swobodę; 

100.

A że mu dufa, że ią w mocy maiąc, 
Nie uczyni iey żadney zelżywości. 
Będzieli więcey chciał wiedzieć, pytaiąc — 
Mów, że ni o czem295 nie masz wiadomości; 
A ia tu sobie tak odpoczywaiąc, 
Będę cię czekać nie bez teskliwości296». 
Tak go uczyła, a on się nie bawił297, 
Biegł, iakoby mu skrzydła kto przyprawił. 

101.

Do obozu go zarazem298 puszczono, 
Bo ten lokay beł sprawny y bywały; 
Tankredowe mu także ukazano 
To stanowisko, gdzie leżał zchorzały299. 
Odniósł300 mu wszystko, co mu rozkazano 
Y wracał się wzad301 — gdzie obie czekały — 
Z tem, że ią wdzięcznie chciał przyiąć i miała 
Bydź zataioną inszem302, iako chciała. 

102.

A w tem tak małey znieść nie mogła zwłoki, 
Frasowała się, że się długo bawił: 
Liczyła cudze sama w sobie kroki. 
«Iuż — prawi — doszedł, iuż poselstwo sprawił». 
Potem na wzgórek wiechała wysoki, 
Tusząc, że idzie y że się odprawił; 
A kiedy go tak pilno wyglądała, 
Nieprzyiacielskie namioty uyźrzała. 

103.

Noc na się była rąbek z gwiazd włożyła, 
A niebo iasne świeciło pogodnie — 
Iuż y Cynthya303 pełna prowadziła 
Swe złote wozy między mnieysze ognie; 
Erminia też swoie rozłożyła 
Pospołu z niebem, gorące pochodnie. 
Czyniąc ich świadkiem życzliwe milczenie 
Y nieme pola y miesięczne304 cienie. 

104.

Patrzy na obóz, cieszy się nadzieią 
Y mówi z sobą: «O! piękne namioty, 
O! iako miłe wiatry od was wieią 
Y niezwykłey mi dodaią ochoty; 
Niechay mię wierzchy wasze przyodzieją, 
Niech ze mnie zdeymą te ciężkie kłopoty, 
Bo pewnie, ieśli pod niemi nie będę, 
Żywot położę y zdrowia pozbędę. 

105.

Przyimcie mię! a niech doznam tey litości, 
Którą mi miłość po was obiecała, 
Y doświadczoney przedtem łaskawości, 
Którąm305 w niewoley306 po swem panie307 znała. 
Nie chcę straconey od was maiętności 
Y abym znowu królową została — 
Wielką mi łaskę, wielką pokażecie, 
Kiedy mi służyć u siebie każecie». 

106.

Tak do nich mówi, a nie myśli o tem, 
Iako Fortunę miała iadowitą. 
Miesiąc308 pogodny swem promieniem złotem 
Bił z nieba z góry w zbroyę niezakrytą 
Y odtrącony zasię od niey potem. 
Światłość daleką posyłał odbitą; 
Więc po poświecie309 szata się bielała, 
A na szyszaku tygrys310 się błyszczała. 

107.

Iako zły los chciał, rotmistrze ćwiczeni 
Straży tam beli w tych mieyscach zawiedli; 
Polifern, Alkandr, bracia dwa rodzeni 
Starszemi beli y te ludzie wiedli; 
Pilnuiąc tego, aby Saraceni 
Z pola do miasta bydła nie nawiedli. 
Że lokay z strażą pominął się oną — 
Musiał daleko obbieżeć311 gdzie stroną. 

108.

Polifern młodszy, któremu zabiła 
Oyca Klorynda czasu niedawnego, 
Rozumiał, że to ona sama była, 
Zayrzawszy stroiu zwykłego białego 
Y ztąd312, gdzie się straż była zasadziła, 
Konia w tą stronę obracał rączego 
Y krzycząc głosem, biegł na Erminią, 
Prętkiey313 chciw pomsty314 z złożoną kopiją. 

109.

Iako więc ieleń na puszczy pierzchliwy, 
Kiedy z pragnienia szuka swey ochłody, 
Tam, gdzie przy skale strumień widzi żywy, 
Znienagła315 idzie bespieczny do wody; 
A ieśli na psy wpadnie, gdy leniwy 
Między leśnemi napić się chce chłody — 
Skoczy y nazad bieży wylękniony 
Y zapomina, że beł upragniony316: 

110.

Tak y ta będąc srodze upragniona 
Z skrytego ognia gorącey miłości, 
Y tusząc zgasić pragnienie — strapiona — 
W swego miłego przyszłey obecności; 
Teraz, nieboga, będąc omylona 
Y słysząc groźby niespodzianych gości — 
Siebie y pierwszey zapomina chęci 
Y uciekaiąc, bieży bez pamięci. 

111.

Ucieka nędzna, a swoiego kole 
Ze wszytkiey317 mocy konia ostrogami; 
Panna służebna tuż za nią przez pole, 
A Polifern ie goni z żołnierzami. 
W tem318 się skradaiąc niziną przy dole, 
Z późnemi lokay wracał nowinami; 
Widzi pogonią wielką za swą panią 
Y ucieka też, w różną stronę, za nią. 

112.

Alkander mędrszy319, Polfernów320 rodzony, 
Za Kloryndę ią własną321 także maiąc, 
Nie chciał iey gonić, ale utaiony 
W chróście322 się na nię zasadził, czekaiąc; 
A z iego ludzi ieden wyprawiony, 
Biegł do obozu zarazem znać daiąc, 
Że stad do miasta żadnych nie pędzono, 
Ale Kloryndy samey postrzeżono323 

113.

Y że tam sobie wszyscy tak mówili, 
Że ona maiąc hetmańską buławę, 
Nie darmo z miasta wyszła w oney chwili 
Y wzięła na się sama tę wyprawę; 
Przeto, niechayby ostrożnemi byli, 
A pilne oko na tę mieli sprawę. 
Iako to skoro do obozu doszło, 
Po wszystkiem woysku zaraz się rozniosło. 

114.

Tankred nowiną pierwszą przerażony, 
Kiedy do iego przyszła wiadomości 
Świeża wieść ona, myślił324 utrapiony, 
Że się dla niego wdała w te trudności 
Y w pancerz tylko lekki obleczony, 
Troski y wielkiey pełen wątpliwości, 
Wsiadszy na swóy koń, wodze mu wypuścił 
Y we wszystkiem325 się biegu za nią puścił. 

Koniec pieśni szóstey.

  1. chrześcian (starop. forma ort.) — dziś popr. forma B.lm: chrześcijan. [przypis edytorski] ↩
  2. wyzywać na rękę (starop.) — wyzywać na pojedynek, wyzywać do walki. [przypis edytorski] ↩
  3. zbyć konia (starop.) — stracić konia. [przypis edytorski] ↩
  4. beł za więźnia wiedziony (starop.) — był prowadzony jako więzień (w charakterze więźnia). [przypis edytorski] ↩
  5. miąższy (starop.) — gruby. [przypis edytorski] ↩
  6. pułnocy (starop. forma ort.) — dziś popr.: północy. [przypis edytorski] ↩
  7. warować (starop.) — tu: umacniać, czynić warownym, obronnym. [przypis edytorski] ↩
  8. bespieczeństwo (starop. forma ort.) — dziś popr.: bezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
  9. więtszy (starop. forma) — większy. [przypis edytorski] ↩
  10. napoły (starop. forma ort.) — dziś popr.: na poły; w połowie, na pół. [przypis edytorski] ↩
  11. fasować (starop.) — napełniać, nabijać. [przypis redakcyjny] ↩
  12. płatnerz (starop.) — rzemieślnik kujący zbroję. [przypis redakcyjny] ↩
  13. rozkazować (starop. forma) — dziś: rozkazywać. [przypis edytorski] ↩
  14. bawić się czym (starop.) — zajmować się czym. [przypis edytorski] ↩
  15. w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
  16. pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
  17. zawierać (starop.) — zamykać. [przypis edytorski] ↩
  18. nakowalnia (starop.) — kowadło. [przypis redakcyjny] ↩
  19. nam ku obelżeniu (starop.) — na naszą hańbę; tj. obrażając nas swoim postępowaniem. [przypis edytorski] ↩
  20. wrywać się (starop.) — tu: wdzierać się. [przypis edytorski] ↩
  21. trąba (starop.) — [tu:] trąbienie (por. strzelba, [prośba, chwalba itp.; red. WL]). [przypis redakcyjny] ↩
  22. pijane (starop.) — [tu:] połączone z pijatyką. [przypis redakcyjny] ↩
  23. niewczas (starop.) — niewygoda, trud. [przypis edytorski] ↩
  24. musiem (starop. forma) — dziś 1 os.lm: musimy. [przypis edytorski] ↩
  25. omylić (starop.) — tu: zawieść. [przypis edytorski] ↩
  26. chce (starop.) — dziś popr. forma 1.os. lp: chcę. [przypis edytorski] ↩
  27. wyrokówci ja (...) nie badam (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci; dziś pisownia rozdzielna: wyroków ci ja nie badam. [przypis edytorski] ↩
  28. przejźrzenie (starop.) — tu: przewidywanie. [przypis edytorski] ↩
  29. nie leniwie (starop.) — tu: nie zwlekając, szybko. [przypis edytorski] ↩
  30. sprobujmy (starop. forma ort.) — dziś popr.: spróbujmy. [przypis edytorski] ↩
  31. raziech (starop. forma) — dziś Msc. lm: (w) razach; w najgorszych raziech: w najgorszych przypadkach, w najgorszych okolicznościach. [przypis edytorski] ↩
  32. na dwu rycerzów, lepiey, że to dacie (starop.) — lepiej, jeśli to [zadanie] zlecicie dwóm rycerzom. [przypis edytorski] ↩
  33. tuszyć [swej wygranej] (starop. forma) — mieć nadzieję na wygraną. [przypis edytorski] ↩
  34. kopiją (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: kopię. [przypis edytorski] ↩
  35. zaciąg (starop.) — [tu:] trud, staranie. [przypis redakcyjny] ↩
  36. ślubuięć za to (starop.) — ślubuję [ci] na to. [przypis redakcyjny] ↩
  37. szedziwy (starop.) — sędziwy. [przypis redakcyjny] ↩
  38. nie takem słaby (starop. forma) — skrót od: nie tak [jest]em słaby. [przypis edytorski] ↩
  39. abych (starop. forma) — abym. [przypis edytorski] ↩
  40. barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
  41. zawierać (starop.) — zamykać; tu: siedzieć w zamknięciu. [przypis edytorski] ↩
  42. Soliman — sułtan turecki, panował w Nicei; wypędzony stamtąd przez Krzyżowców, jeden z pierwszych bohaterów sarac. [przypis redakcyjny] ↩
  43. Nicea — stolica Bitynii. [przypis redakcyjny] ↩
  44. chrześciany (starop. forma ort.) — dziś B.lm: na chrześcijan. [przypis edytorski] ↩
  45. w okoliczy (starop.) — dziś: w okolicy. [przypis edytorski] ↩
  46. szkodzić [drobne miasta] (starop.) — szkodzić pomniejszym miastom; niszczyć pomniejsze miasta. [przypis edytorski] ↩
  47. na czas (starop.) — tymczasowo. [przypis edytorski] ↩
  48. ponno (starop.) — pono, ponoć; podobno. [przypis edytorski] ↩
  49. inszy (starop.) — inny. [przypis edytorski] ↩
  50. iżeś tak boiu barzo chciwy (starop.) — że bardzo chcesz boju; że bardzo chcesz bić się. [przypis edytorski] ↩
  51. niechcę (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie chcę. [przypis edytorski] ↩
  52. przestronem (starop. forma) — dziś: przestronnym. [przypis edytorski] ↩
  53. popisować się z czym (starop. forma) — dziś: popisywać się czym. [przypis redakcyjny] ↩
  54. namężnieyszy (starop. forma ort.) — dziś: najmężniejszy. [przypis edytorski] ↩
  55. nierzkąc (starop.) — nie tylko; nie mówiąc już o tym, że; a cóż dopiero; tym mniej; tym bardziej. [przypis edytorski] ↩
  56. zwyciężca (starop. forma) — zwycięzca. [przypis edytorski] ↩
  57. roskazował (starop.) — rozkazywał. [przypis edytorski] ↩
  58. dacieli miejsce (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy dacie miejsce. [przypis edytorski] ↩
  59. niepokazował (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie pokazywał. [przypis edytorski] ↩
  60. nie mieszkać (starop.) — nie zwlekać. [przypis edytorski] ↩
  61. nazad (starop.) — w tył, z powrotem. [przypis edytorski] ↩
  62. chrześcianie (starop. forma ort.) — dziś popr.: chrześcijanie. [przypis edytorski] ↩
  63. bawić się (starop.) — zajmować się czym; tu: zwlekać. [przypis edytorski] ↩
  64. nie mieszkając (starop.) — nie zwlekając. [przypis edytorski] ↩
  65. binda (starop.) — temblak; [także: wstęga, opaska; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
  66. pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
  67. zdaleka (starop. forma ort.) — dziś: z daleka. [przypis edytorski] ↩
  68. w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
  69. świetno (starop. forma) — świetnie. [przypis edytorski] ↩
  70. od miasta w ćwierci (...) mili (starop.) — ćwierć mili od miasta. [przypis edytorski] ↩
  71. nie zasłoniony (starop. forma) — dziś: niezasłonięty. [przypis edytorski] ↩
  72. równia (starop.) — równina, płaszczyzna; w równi: na równinie. [przypis edytorski] ↩
  73. W równi, która się do tego tak zdała, iakoby się też umyślnie szukała (starop.) — forma osobowa, zamiast: jakoby się jej szukało; porównaj zwroty dzisiejsze: książka się pisze, zamiast: książkę się pisze. [przypis redakcyjny] ↩
  74. na oczu woyska (starop.) — zamiast niewłaściwej dzisiejszej formy: na oczach wojska (dualis [tj. liczba podwójna]: na oczu). [przypis redakcyjny] ↩
  75. wszytkiego [wojska] (starop.) — całego wojska. [przypis edytorski] ↩
  76. plecu (starop. forma) — pleców; z szerokich plecu: po szerokich plecach [sądząc]. [przypis edytorski] ↩
  77. Encelad — jeden z Gigantów tj. olbrzymów, u których miejsce nóg zastępowały smoki. [przypis redakcyjny] ↩
  78. nadzielniejszemi (starop. forma) — dziś: najdzielniejszymi. [przypis edytorski] ↩
  79. po wszystkiem (starop.) — po całym [obozie]. [przypis edytorski] ↩
  80. okrócić (starop.) — pokonać. [przypis edytorski] ↩
  81. w on czas (starop.) — w ten czas; wtenczas, wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
  82. czynić mieli (starop.) — tu: mieli walczyć. [przypis edytorski] ↩
  83. po mału (starop. forma) — dziś: pomału; z wolna, stopniowo. [przypis edytorski] ↩
  84. nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
  85. stawa (starop. forma) — dziś 3.os. lp: staje. [przypis edytorski] ↩
  86. podobien (starop. forma) — podobny. [przypis edytorski] ↩
  87. w nię (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: w nią. [przypis edytorski] ↩
  88. niedba (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie dba. [przypis edytorski] ↩
  89. rosprawa (starop. forma ort.) — dziś popr.: rozprawa. [przypis edytorski] ↩
  90. ujźrzawszy (starop. forma) — dziś: ujrzawszy. [przypis edytorski] ↩
  91. wżdy (starop.) — przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski] ↩
  92. dać obrok oku chciwemu (starop.) — karmić oko [wzrok] spragniony [widoku ukochanej]. [przypis edytorski] ↩
  93. w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
  94. wywierać (starop.) — tu: wybuchać. [przypis redakcyjny] ↩
  95. słowy (starop. forma) — dziś N.lm: słowami; słowy nasze lżył uszczypliwemi: lżył naszych uszczypliwymi słowami. [przypis edytorski] ↩
  96. pogoda (starop.) — tu: sposobność; porwał pogodę, która się podała: nadarzającą się okazję. [przypis edytorski] ↩
  97. zoczyć (starop.) — zobaczyć, dostrzec. [przypis edytorski] ↩
  98. potkać się (starop.) — spotkać się; tu: pojedynkować się, potykać się. [przypis edytorski] ↩
  99. bieży (starop.) — forma 3.os.lp; znaczenie: podąża, zmierza, idzie. [przypis edytorski] ↩
  100. zastanowić się (starop.) — zatrzymać się. [przypis edytorski] ↩
  101. obie oczy (starop. forma) — liczba podwójna; dziś: oboje oczu. [przypis edytorski] ↩
  102. hecowany (starop.) — polerowany. [przypis redakcyjny] ↩
  103. paiż a. paiża (starop.) — krótka tarcza metalowa używana przez rycerzy konnych. [przypis edytorski] ↩
  104. barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
  105. tyle troie (starop.) — trzy razy tyle; trzy razy bardziej. [przypis edytorski] ↩
  106. prętko (starop. forma ort.) — dziś: prędko; szybko. [przypis edytorski] ↩
  107. rozumieć (starop.) — tu: sądzić, mniemać. [przypis edytorski] ↩
  108. rozjeść się (starop.) — rozsierdzić się; stać się zajadłym. [przypis edytorski] ↩
  109. kiedyć i dobroć i ludzkość nie miła (starop.) — kiedy nie [jest] ci miła dobroć i ludzkość. [przypis edytorski] ↩
  110. zwarwszy (starop.) — zamiast: zwarłszy, analogiczna forma do tematów samogłoskowych. [przypis redakcyjny] ↩
  111. duższy (starop. forma) — stopień wyższy od duży: większy; tu w znaczeniu: tęgi, silny. [przypis redakcyjny] ↩
  112. snadnie (starop.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
  113. wszystka (starop.) — cała. [przypis edytorski] ↩
  114. ziemie (starop. forma) — zamiast: (do) ziemi, starsza forma, 2. przypadek [tj. D.] lp. [przypis redakcyjny] ↩
  115. zatem (starop.) — po czym; potem. [przypis edytorski] ↩
  116. raz (starop.) — cios. [przypis edytorski] ↩
  117. obalić (starop.) — przewrócić. [przypis edytorski] ↩
  118. radby się (...) poprawił (starop.) — rad by się poprawić; chętnie poprawiłby się. [przypis edytorski] ↩
  119. zbijać (starop.) — [tu:] trudnić się rzemiosłem zbójeckim. [przypis redakcyjny] ↩
  120. dla (starop.) — z powodu. [przypis edytorski] ↩
  121. trozęby (starop.) — trójzębny. [przypis redakcyjny] ↩
  122. łajanie (starop.) — narzekanie, skargi, ubliżanie, znieważanie. [przypis edytorski] ↩
  123. obadwa (starop. forma) — dziś: obydwaj. [przypis edytorski] ↩
  124. krotofila (starop.) — dowcip; rozrywka, zabawa. [przypis edytorski] ↩
  125. samy (starop. forma) — dziś M.lm: same. [przypis edytorski] ↩
  126. dzieły (starop. forma) — dziś N.lm: dziełami. [przypis edytorski] ↩
  127. tok rzemienny (starop.) — rurka rzemienna, w którą się wtyka koniec kopii. [przypis redakcyjny] ↩
  128. oni (starop.) — ci, owi. [przypis edytorski] ↩
  129. pierze (starop.) — [tu:] strzała. [przypis redakcyjny] ↩
  130. drzewa (...) obie (starop. forma) — dualis [tj. liczba podwójna], porównaj Jabłonowski Ezop nowy polski, to jest życie Ezopa, filozofa frygijskiego: „Śpi na obie uszy”. [przypis redakcyjny] ↩
  131. a samem (starop.) — tu: a im samym [tj. walczącym]. [przypis edytorski] ↩
  132. na pował (starop.) — pokotem. [przypis edytorski] ↩
  133. obadwa (starop. forma) — dziś: obydwaj. [przypis edytorski] ↩
  134. co raz (starop.) — co chwilę, wciąż. [przypis edytorski] ↩
  135. łep (starop. forma ort.) — dziś: łeb. [przypis edytorski] ↩
  136. podawając (starop. forma) — podając. [przypis edytorski] ↩
  137. indziey (starop.) — dziś: gdzie indziej. [przypis edytorski] ↩
  138. beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
  139. lepy (starop.) — płaty; zsiadłe ze krwie lepy: przepyszne określenie stylistyczne na oznaczenie lepkiej, skrzepłej krwi. [przypis redakcyjny] ↩
  140. odniózwszy (starop. forma) — odniósłszy (imiesłów od odnieść [ranę]). [przypis edytorski] ↩
  141. niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — dziś popr.: niebezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
  142. nieokrócony (starop.) — nieposkromiony; niepowstrzymany. [przypis edytorski] ↩
  143. co iedno (starop.) — co tylko [miał]; ile tylko. [przypis edytorski] ↩
  144. aza (starop.) — czy; czy też. [przypis edytorski] ↩
  145. z obu rącz (starop.) — obiema rękami; oburącz. [przypis edytorski] ↩
  146. prawie (starop.) — prawdziwie, naprawdę. [przypis edytorski] ↩
  147. wątpliwy (starop.) — wątpiący, wahający się. [przypis redakcyjny] ↩
  148. rozdziewi (starop. forma) — dziś 3.os. lp: rozdziawi. [przypis edytorski] ↩
  149. trunąć (starop.) — pisnąć, bąknąć. [przypis redakcyjny] ↩
  150. patrzali (starop. forma) — dziś: patrzyli. [przypis edytorski] ↩
  151. zbliska (starop. forma ort.) — z bliska. [przypis edytorski] ↩
  152. w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
  153. arald (starop.) — herold. [przypis redakcyjny] ↩
  154. je (starop. forma) — ich. [przypis edytorski] ↩
  155. dziać (starop.) — nazywać. [przypis redakcyjny] ↩
  156. miedzy (starop.) — między. [przypis edytorski] ↩
  157. w pociemku (starop. forma) — w ciemności, po ciemku. [przypis redakcyjny] ↩
  158. ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
  159. u obojej strony (starop. forma) — daw. liczba podwójna (dualis); dziś: u obu stron. [przypis edytorski] ↩
  160. zapomniony (starop. forma) — dziś: zapomniany. [przypis edytorski] ↩
  161. naostatek (starop. forma ort.) — dziś: na ostatek; ostatecznie, w końcu. [przypis edytorski] ↩
  162. Erminią (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: Erminię. [przypis edytorski] ↩
  163. Kassan — król Antiochii, ojciec Erminii. [przypis redakcyjny] ↩
  164. zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
  165. stolice (starop. forma) — dziś Msc.lp: [w] stolicy. [przypis edytorski] ↩
  166. chowanie (starop.) — tu: wychowanie. [przypis edytorski] ↩
  167. więtszy (starop. forma) — większy. [przypis edytorski] ↩
  168. niewolej (starop. forma) — dziś Msc.lp r.ż.: (w) niewoli. [przypis edytorski] ↩
  169. uczciwe (starop.) — tu: uczciwość, honor, cnota. [przypis edytorski] ↩
  170. leciech (starop.) — [w] latach. [przypis edytorski] ↩
  171. ustąpić (starop.) — [tu:] umrzeć. [przypis redakcyjny] ↩
  172. nadzieje (starop. forma) — dziś popr. forma D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski] ↩
  173. więtszy (starop. forma) — większy. [przypis edytorski] ↩
  174. ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
  175. barźiej a. barziej (starop. forma) — dziś popr.: bardziej. [przypis edytorski] ↩
  176. przeyźrzeć (starop. forma) — przejrzeć; tu: zajrzeć. [przypis edytorski] ↩
  177. rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
  178. na gurze (starop. forma ort.) — na górze. [przypis edytorski] ↩
  179. bydź (starop. forma ort.) — dziś: być. [przypis edytorski] ↩
  180. on (starop.) — ten. [przypis edytorski] ↩
  181. podwój (starop.) — drzwi; na podwoju (wesprzeć się): na drzwiach, w drzwiach, na odrzwiach (skrzydłach drzwi). [przypis redakcyjny] ↩
  182. radaby (...) wzięła (starop. forma ort.) — dziś: rada by wzięła, rada wzięłaby; tj.: chętnie wzięłaby. [przypis edytorski] ↩
  183. on (starop.) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
  184. ujźrzawszy (starop.) — dziś: ujrzawszy. [przypis edytorski] ↩
  185. kłół (starop. forma ort.) — 3.os. lp cz. przesz.; dziś popr.: kłuł, od kłuć. [przypis edytorski] ↩
  186. niewytrwany (starop.) — nie do wytrzymania. [przypis edytorski] ↩
  187. powieści (starop.) — tu: opowieści; plotki. [przypis edytorski] ↩
  188. niebespieczny (starop. forma ort.) — dziś popr.: niebezpieczny; groźny. [przypis edytorski] ↩
  189. po wszystkiem (starop.) — po całym [mieście]. [przypis edytorski] ↩
  190. beły (starop. forma) — dziś popr.: były. [przypis edytorski] ↩
  191. pogany (starop. forma) — dziś N.lm: (między) poganami. [przypis edytorski] ↩
  192. tuszyć (starop.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
  193. wyleżeć się (starop.) — wyleczyć się. [przypis redakcyjny] ↩
  194. rym (starop.) — [tu:] zażegnywanie, zaklęcie czarodziejskie. [przypis redakcyjny] ↩
  195. najwiętsze (starop. forma) — dziś: największe. [przypis edytorski] ↩
  196. bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
  197. wszystkę (starop.) — dziś B.lp r.ż: wszystką, tj. całą [moc]. [przypis edytorski] ↩
  198. miedzy (starop.) — dziś popr.: między. [przypis edytorski] ↩
  199. nieprzystojny (starop.) — taki, który nie przystoi (komuś); niewłaściwy, nieodpowiedni. [przypis edytorski] ↩
  200. ladajaki (starop.) — byle jaki; niewielki, nieznaczący. [przypis edytorski] ↩
  201. że afrykańskie między krokodyle (starop.) — przestawienie: że między afrykańskie krokodyle. [przypis redakcyjny] ↩
  202. okrom (starop.) — bez. [przypis edytorski] ↩
  203. namniej (starop.) — dziś: najmniej. [przypis edytorski] ↩
  204. uczciwe (starop.) — honor, uczciwość, cnota. [przypis edytorski] ↩
  205. wcale (starop.) — w całości. [przypis edytorski] ↩
  206. przystaw (starop.) — człowiek przystawiony do kogo dla dozoru, straży lub usługi. [przypis redakcyjny] ↩
  207. niewolej (starop. forma) — dziś Msc.lp r.ż.: (w) niewoli. [przypis edytorski] ↩
  208. na wolej (starop.) — na wolności, na swobodzie (być). [przypis edytorski] ↩
  209. rzeczoną [być] (starop.) — być nazywaną. [przypis edytorski] ↩
  210. lekkość (starop.) — lekceważenie, poniżenie, złe obchodzenie. [przypis redakcyjny] ↩
  211. bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
  212. potkać kogo czem (starop.) — zarzucić komu coś. [przypis redakcyjny] ↩
  213. wyrazić (starop.) — [tu:] wyrzucić, wybić. [przypis redakcyjny] ↩
  214. nie miedzyś zwierzmi urosła (starop.) — nie urosłaś między zwierzami. [przypis edytorski] ↩
  215. źwierzmi (starop.) — zwierzami, forma skrócona, porównaj pieśń I, zwr. 63. [przypis redakcyjny] ↩
  216. chybabyś (...) chciała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: chyba że chciałabyś. [przypis edytorski] ↩
  217. ukować (starop. forma) — ukuć, wykuć. [przypis edytorski] ↩
  218. zawodzić (starop.) — tu: wieść, prowadzić. [przypis edytorski] ↩
  219. niechcesz (starop. forma ort.) — dziś: nie chcesz. [przypis edytorski] ↩
  220. bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
  221. tylko (...) co (starop.) — mało, o mało że. [przypis redakcyjny] ↩
  222. do któregobyś (...) bieżeć miała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką formy trybu przypuszczającego czasownika; inaczej: do którego miałabyś bieżeć (tj. iść, pójść). [przypis edytorski] ↩
  223. zjęci (starop.) — ujęci, złączeni. [przypis edytorski] ↩
  224. ukazały (starop.) — ukazywany, wskazywany; chodziłabyś, palcem ukazała, zamiast: chodziłabyś, ukazywana palcem; rzadkie użycie imiesłowu czynnego w znaczeniu biernym. [przypis redakcyjny] ↩
  225. nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski] ↩
  226. poległa na czyjej radzie (starop.) — dziś tylko: polegała na czyjej radzie; zaufała czyjej radzie. [przypis edytorski] ↩
  227. ztamtąd (starop. forma ort.) — dziś: stamtąd. [przypis edytorski] ↩
  228. na koło (starop.) — dziś: wkoło, naokoło. [przypis edytorski] ↩
  229. ustawnie (starop.) — ustawicznie, nieustannie; cały czas. [przypis edytorski] ↩
  230. zawarty (starop.) — zamknięty. [przypis edytorski] ↩
  231. bez wielkich przyczyn — bez istotnych (ważnych itp.) przyczyn. [przypis edytorski] ↩
  232. beły (starop. forma) — dziś popr.: były. [przypis edytorski] ↩
  233. wyszcia (starop. forma) — dziś D.lp: wyjścia. [przypis edytorski] ↩
  234. wątpliwy (starop.) — wątpiący, pełen wątpliwości. [przypis edytorski] ↩
  235. zajźrzeć (starop.) — zazdrościć. [przypis edytorski] ↩
  236. gmach jej zawarty nie bierze wolności (starop.) — szyk przestawny, inaczej: nie odbiera jej wolności zamknięty gmach (tj. może swobodnie z niego wyjść). [przypis edytorski] ↩
  237. sromota (starop.) — hańba, wstyd. [przypis edytorski] ↩
  238. ztąd (starop. forma) — dziś: stąd. [przypis edytorski] ↩
  239. jedwabnica (starop.) — suknia jedwabna. [przypis redakcyjny] ↩
  240. w polubym (...) mieszkała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: mieszkałabym w polu. [przypis edytorski] ↩
  241. wytrwać (starop.) — tu: przetrwać, przetrzymać. [przypis redakcyjny] ↩
  242. pierwey był (...) nie bił (starop.) — nie biłbyś się wcześniej. [przypis edytorski] ↩
  243. przedemną (starop. forma) — dziś popr.: przede mną. [przypis edytorski] ↩
  244. zemną (starop. forma) — dziś popr.: ze mną. [przypis edytorski] ↩
  245. w łyku (starop.) — w więzach, w niewoli. [przypis edytorski] ↩
  246. niewolą (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: (lekką byś miał) niewolę. [przypis edytorski] ↩
  247. w któremem uwięzła (starop.) — w którym uwięzłam. [przypis edytorski] ↩
  248. myśliła (starop.) — dziś 3.os. lp cz.przesz. r.ż.: myślała. [przypis edytorski] ↩
  249. niepogrzebł (starop. forma) — nie pogrzebał. [przypis edytorski] ↩
  250. niepodobny (starop.) — nieprawdopodobny; niepodobny do prawdy. [przypis edytorski] ↩
  251. niestetysz (starop.) — niestety (ew. konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż: niestetyż). [przypis edytorski] ↩
  252. oszukiwam (starop. forma) — dziś: oszukuję. [przypis edytorski] ↩
  253. swoię (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: swoją. [przypis edytorski] ↩
  254. bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
  255. grzeczy (starop.) — [tu:] przystoi, wypada. [przypis redakcyjny] ↩
  256. ladaczego (starop.) — byle czego; czegoś nieznaczącego. [przypis edytorski] ↩
  257. zbroie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: zbroi. [przypis edytorski] ↩
  258. by (starop.) — jakby, niby. [przypis edytorski] ↩
  259. pono a. ponno (starop.) — pono, ponoć; podobno, prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
  260. chcę się Kloryndą udać (starop.) — chcę udać [że jestem] Kloryndą. [przypis edytorski] ↩
  261. wyniść (starop. forma) — wyjść. [przypis edytorski] ↩
  262. niech mi pomagają niewinnej zdrady (starop.) — niech mi pomagają w niewinnej zdradzie. [przypis edytorski] ↩
  263. niż (starop.) — tu: zanim. [przypis edytorski] ↩
  264. wyńdzie a. wynidzie (starop. forma) — dziś 3.os. lp cz.przysz: wyjdzie. [przypis edytorski] ↩
  265. naostatek (starop. forma ort.) — dziś: na ostatek; ostatecznie, w końcu. [przypis edytorski] ↩
  266. Kloryndzinę zbroję (starop. forma) — zbroję Kloryndy. [przypis edytorski] ↩
  267. ukwapliwy (starop.) — szybki, pochopny. [przypis edytorski] ↩
  268. snadny (starop.) — łatwy. [przypis edytorski] ↩
  269. ziemie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (do) ziemi. [przypis edytorski] ↩
  270. kawtan (starop.) — kaftan. [przypis edytorski] ↩
  271. począć (starop.) — zacząć. [przypis edytorski] ↩
  272. Herkulesowe wrzeciono — Herkules, służąc przez 3 lata u królowej lidyjskiej Omfali, prządł wełnę. [przypis redakcyjny] ↩
  273. zrazu (starop.) — na początku, początkowo. [przypis edytorski] ↩
  274. stąpić (starop.) — postąpić; zrobić krok. [przypis edytorski] ↩
  275. on (starop.) — ten. [przypis edytorski] ↩
  276. z wielą (starop.) — z wieloma (domyślnie: osobami). [przypis edytorski] ↩
  277. przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
  278. Kloryndzin znak (starop. forma) — znak Kloryndy. [przypis edytorski] ↩
  279. bojać się (starop. forma) — bać się. [przypis redakcyjny] ↩
  280. godło (starop.) — [tu:] hasło. [przypis redakcyjny] ↩
  281. wrotny (starop.) — sługa zawierający wrota, bramę miejską. [przypis redakcyjny] ↩
  282. łatwie (starop. forma) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
  283. pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
  284. wzwód (starop.) — most zwodzony. [przypis redakcyjny] ↩
  285. wrotny (starop.) — sługa zawierający wrota, bramę miejską. [przypis redakcyjny] ↩
  286. ktoby beł rzekł, ktoby wierzył (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: kto rzekłby wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.), kto wierzyłby. [przypis edytorski] ↩
  287. chrósty (starop. forma ort.) — dziś popr.: chrusty; krzaki; zakryci chrósty: dziś popr. forma N.lm: zakryci chrustami; schowani za krzakami. [przypis edytorski] ↩
  288. więtszy (starop. forma) — większy. [przypis edytorski] ↩
  289. kwapiąc się (starop.) — pośpieszając; idąc szybko. [przypis edytorski] ↩
  290. upatrowała (starop. forma) — upatrywała; przewidywała. [przypis edytorski] ↩
  291. ostroźniejszy (starop. forma) — ostrożniejszy. [przypis edytorski] ↩
  292. sporo (starop.) — tu: szybko. [przypis edytorski] ↩
  293. leży choro (starop.) — użycie właściwe przysłówka przy czasowniku [tj. leży jak?], zamiast dziś używanego przymiotnika; [dziś: leży jaki, jaka, jakie?, chory, chora itd.; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
  294. przez nię (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: przez nią. [przypis edytorski] ↩
  295. ni o czem (starop.) — dziś: o niczym. [przypis edytorski] ↩
  296. teskliwość (starop.) — tęskliwość, tęsknota. [przypis edytorski] ↩
  297. nie bawić się (starop.) — nie zwlekać. [przypis edytorski] ↩
  298. zarazem (starop.) — zaraz, od razu. [przypis edytorski] ↩
  299. zchorzały (starop. forma ort.) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): schorzały. [przypis edytorski] ↩
  300. odnieść (starop.) — dziś: donieść; zanieść odpowiedź. [przypis edytorski] ↩
  301. wzad (starop.) — do tyłu, z powrotem. [przypis edytorski] ↩
  302. miała bydź zatajoną inszem (starop.) — miała być zatajona przed innymi. [przypis edytorski] ↩
  303. Cynthya a. Cyntia — Artemis [Artemida] (Diana), tak nazwana od góry Cynthos na Delos, gdzie miała się urodzić; miesiąc [tj. księżyc]. [przypis redakcyjny] ↩
  304. miesięczny (starop.) — księżycowy. [przypis edytorski] ↩
  305. którąm (...) znała (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: którą znałam. [przypis edytorski] ↩
  306. niewoley (starop. forma) — dziś Msc.lp r.ż.: (w) niewoli. [przypis edytorski] ↩
  307. po swem panie (starop. forma) — zamiast: po swoim panu; forma starsza prawidłowa, dzisiejsza jest analogiczna do tematów na -u (domu, synu). [przypis redakcyjny] ↩
  308. miesiąc (starop.) — księżyc. [przypis edytorski] ↩
  309. po poświecie (starop.) — w poświacie [księżyca]. [przypis edytorski] ↩
  310. tygrys [się błyszczała] (starop.) — r.ż.; [dziś r.m.: ten tygrys]. [przypis redakcyjny] ↩
  311. obbieżeć (starop. forma) — obejść; obbieżeć gdzie stroną: obejść gdzieś bokiem. [przypis redakcyjny] ↩
  312. ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
  313. prętka (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędka. [przypis edytorski] ↩
  314. chciw pomsty (starop.) — żądny zemsty. [przypis edytorski] ↩
  315. znienagła (starop.) — powoli, stopniowo. [przypis edytorski] ↩
  316. upragniony (starop.) — tu: spragniony. [przypis edytorski] ↩
  317. wszytka (starop. forma) — dziś: wszystka, tzn. cała; ze wszystkiej mocy: z całej siły. [przypis edytorski] ↩
  318. w tem (starop. forma) — dziś popr.: wtem; nagle, naraz. [przypis edytorski] ↩
  319. mędrszy (starop. forma) — mądrzejszy. [przypis edytorski] ↩
  320. Polfernów [rodzony] (starop. forma) — D.lp: Polfernowy, Polferna [brat]. [przypis edytorski] ↩
  321. własny (starop.) — właściwy, istotny, prawdziwy. [przypis redakcyjny] ↩
  322. chróście (starop. forma ort.) — dziś Msc.: w chrustach, w krzakach. [przypis edytorski] ↩
  323. Kloryndy samej postrzeżono (starop.) — spostrzeżono samą Kloryndę. [przypis edytorski] ↩
  324. myślił (starop.) — dziś 3.os. lp cz.przesz.: myślał. [przypis edytorski] ↩
  325. we wszystkiem biegu (starop.) — w pełnym biegu. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Torquato Tasso

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Piotr Kochanowski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis