Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń siódma
Argument
Pasterz, Tankred wpadł w Armidzine sidła;
Raymund się pychę okrócić gotuie
Cyrkaszczykowę, co Bogu obrzydła
Y z niem, sam a sam w polu się kosztuie,
Od anyelskiego obroniony skrzydła;
Belzebub widząc, że Argant słabieie,
Pioruny ciska, wichry dmie, dżdże leie.
1.
Y bez pamięci biegła w onem czesie1,
Wodzę puściwszy, za łęk się trzymała,
A koń ią, gdzie chce po krzewinie niesie.
Y to tam, to sam, nędzna uciekała
Po różnych drogach i po gęstem lesie,
Że naostatek2 z oczu ią stracili
Ci, co się za nią w pogonią3 puścili.
2.
Charci5 się nazad do smyczy wracaią,
Kiedy iem zbędzie6 z pola prętka7 łani,
Którą ogonić w chróście8 trudno maią —
Tak ci daremno oną9 spracowani
Pogonią, w ten czas barzo10 się sromaią.
A ona przedsię11 co nadaley12 stroni13.
Ani wzad14 weyźrzy15, ieśli16 ią kto goni.
3.
Po różnych ścieżkach y po różney stronie
Y nic, okrom17 swych wrzasków nie słyszała,
W straszliwey lasu głuchego zasłonie;
A kiedy ciemna noc ustępowała
Y dzień wyprzągał18 z wozu swoie konie,
Nad Iordanową wodą z konia zsiadła
Y poszła na brzeg y tam się układła19.
4.
Y swem nieszczęściem utrapiona żyie:
Płaczem nieboga y gęstemi łzami
Karmi się tylko y łzy same piie;
W tem ią sen swemi obłapił skrzydłami,
Pod które troski y frasunki kryie,
A miłość przedsię20, iako y na iawi
We śnie ią trapi y we śnie ią bawi.
5.
Drobnego ptastwa wesołe śpiewanie
Y wody, która cicho się ruszała,
Ku dniowi z wiatry lekkiemi igranie;
Podniózwszy22 oczy, przy stronie uyźrzała23
Domki, ubogich pasterzów mieszkanie,
A między wodą y lasem się zdało,
Że ią coś znowu do płaczu wołało.
6.
Zastanowił25 się od dźwięku nowego,
Który się zdał bydź26 z piszczałki zmieszany
Y z pasterskiego śpiewania prostego;
Postąpi daley do chróścianey27 ściany
Y uyźrzy w cieniu pasterza starego:
On plótł koszyki, stado pasąc swoie,
A przed niem śpiewa chłopiąt małych troie.
7.
Uciekać w gęstwę dzieci wylęknione;
Erminia iem28 włos ukaże złoty
Z hełmu y oczy do śmiechu skłonione.
— «Nie przerywaycie — prawi — swey roboty,
Skończcie śpiewanie y rymy uczone,
Szczęśliwi ludzie! a wiedzcie, że moia —
Woyny nie niesie waszey pieśni — zbroia.
8.
Iako po wszytkiey kiedy Palestynie,
Żołnierz tam y sam biega drapieżliwy —
Ty tak bespiecznie mieszkasz w tey krainie».
Na to iey pasterz powiedział szedziwy29:
— «Minął mię dotąd y da Bóg, mię minie
Żołnierz w tych lesiech30, ani tu o woynie
Słychać y dotąd mieszkam tu spokoynie.
9.
Że tu pasterza niewinnego bronią,
Lubo — iako więc pioruny straszliwe
Wysokie wieże pospolicie gonią —
Tak y łakomych żołnierzów krwie chciwe
Szable przed nędzą y ubóstwem stronią,
A na królewskie tylko ważą głowy
Y gdzie łup wiedzą bogaty gotowy.
10.
Skarbów y żadnych nie chcę maiętności —
Wolno bez troski y kłopotu żyię,
W sercu niezbędney32 nie noszę chciwości;
Z przeźroczystego zdroiu wodę piię,
To moie skarby, to me szczęśliwości!
Z tego ogródka mam swe wyżywienie
Y z tego bydła moye dobre mienie.
11.
Obeydzie zawżdy y człowiecze zdrowie;
Czeladzi nie mam, ci tylko przy żenie
Pilnuią bydła moyego — synowie;
Mam swe uciechy: tu dzikie ielenie,
Tu wyskakuią przedemną kozłowie,
Ptacy bespieczni przedemną śpiewaią,
Ryby bespieczne po wierzchu pływaią.
12.
Kiedy baczenia34 u człowieka mało,
Żem też umyślił wędrować po świecie:
Paść mi się bydła w oyczyźnie nie chciało;
Chwilem żył w Memphim35 y w tam tem powiecie
Służyć mi się też królowi dostało36
Y chociam tylko ogroda pilnował,
Wiem, co dwór umie, bom go też skosztował.
13.
O iakom wytrwał y wycierpiał siła37!
Ale z młodszemi iako skoro38 laty,
Próżna nadzieia ze mnie ustąpiła;
Płakałem długo, wspominaiąc na ty39
Oyczyste mieysca y to moia była
Ostatnia wola, żem dwory opuścił,
A na ten żywot spokoynym się puścił!»
14.
Y słów starego pasterza słuchała,
Swoich trosk wielkich y kłopotów z głowy
Część iakąkolwiek sobie wybiiała
Y w swem nieszczęściu ratunek gotowy
Wziąć w onych skrytych lesiech40 zamyślała,
Chcąc w nich tak długo mieć swoię zabawę41,
Ażby się szczęście wróciło łaskawe.
15.
— «Szczęśliwyś trzykroć y błogosławiony!
Żeś poznał, co złe y twemu stanowi
Spokoyneś mieysce obrał z każdey strony;
Skłopotanemu memu żywotowi
Życz też pokoiu — proszę — y obrony:
Prziym42 mię do siebie! niech tu miedzy43 lasy44
Złożę na chwilę troski y niewczasy45.
16.
Do złota, pereł — mam ich część przy sobie
Y gotowamci46 zarazem nagrodzić
Twą dobrą wolą47 przeciw mey osobie!»
W tem iey łzy z smętnych poczęły uchodzić
— Iedna po drugiey — oczu w oney dobie,
Gdy powiadała swoie doległości,
A on słuchaiąc, płakał iey48 z litości.
17.
Pocichu50 sama w sobie narzekała;
Potem ią zawiódł, kędy iego żona,
Podeszła w leciech51, krosien pilnowała.
Tak z oney twardey zbroie zewleczona,
W gzło52 się y w tkankę taśmianą53 przybrała,
Lecz okiem, stanem, postawą ozdobną
Nie bardzo beła54 pasterce podobną.
18.
Powagi, ale ma iey w sobie wiele:
Ta potłumiona gwałtem się dobywa —
Lub55 owce pasie, lubo ogród piele,
Lub z lasu bydło do domu zwoływa56,
Lub krosien, albo pilnuie kądziele;
Lubo z motowidł57 na kłębki prządziona
Zwiia, lub krowom wyciska wymiona.
19.
Gorąco, w cienie y w chłody wegnała,
W bukowe albo w drzewo iaworowe
Kochane imię nożem wkarbowała58.
Y swe miłości y przypadki nowe
Na skórach różnych drzew powyrzynała
Y czytaiąc zaś one obiecadła,
Łzy wylewała, wzdychała y bladła.
20.
— «Chowaycie w sobie, drzewa przyiaźliwe,
Nieszczęsną miłość z kłopotami memi,
W które mię wdały nieba nieżyczliwe!
Odpocznieli60 kto pod chłody waszemi,
Ukażcie mu łzy moie nieszczęśliwe —
Że rzecze, moie czytaiąc przygody:
Ach, złe za miłość tak wierną nagrody!
21.
Niewinnych prośby maią na swey pieczy —
Że się tu kiedy móy niewdzięcznik stawi
(Choć się to zdadzą niepodobne rzeczy)
Y nad moiem się grobem co zabawi,
W którem ten zewłok położę człowieczy —
Y późnych nad niem łez wyleie kilko,
Albo — ieśli to siła — westchnie tylko.
22.
Żyiąc, szczęśliwsza po śmierci zostanie!
Y czegom będąc nie dostała żywa,
Móy zimny popiół pod ziemią dostanie!»
Tak z niemem drzewem rozmawia troskliwa61,
A płacz iey częste przerywa wzdychanie.
Temczasem Tankred, długo obłądzony,
Daleko od niey w różne ieździ strony.
23.
Lasu przez pole za nią prosto w tropy,
Lecz od gałęzia y liścia gęstego,
Żadney na ziemi nie znać było stopy;
A gdy iuż śladu nie widział bitego,
Ani chałupy, ani żadney szopy —
Nakłada ucha, ieśli w oney ciszy
Dźwięk albo tentent iaki gdzie usłyszy;
24.
Albo na dębie, albo na sośninie;
Ieśli się także albo zaiąc ruszy,
Albo ptak iaki po gęstey krzewinie.
Bieży tam wzawód nadstawiaiąc uszy,
Aż naostatek, tam koń rączy kinie63,
Gdzie dźwięk usłyszy iakiś, na to mieysce
Przybiegł, a iasny miesiąc świecił ieszcze.
25.
Z skały przeyźrzysta woda wypadała
Y daley bieżąc po drobnem kamieniu,
Między pięknemi brzegami spadała.
Tam począł wołać, ale przy strumieniu
Echo64 się tylko głosem ozywała65,
A w tem66 iutrzenka swoye złote włosy
Ukazowała, raney pełne rosy.
26.
Że tak z niem sobie czyniły igrzyska
Y nad swą panią zemścić się ślubuie
— Gdzieby68 tam przyszła — tego pośmiewiska69;
Naostatek70 się powrócić gotuie,
By mógł wybłądzić wzad do stanowiska71,
Wspomniawszy na dzień blisko naznaczony,
Bić się z rycerzem od przeciwney strony.
27.
Poiechał daley y poyźrzy po oku:
Aż w górę z dołu ktoś, kuryerowi
Podobny, bieży ze wszystkiego skoku;
Bicz trzymał w ręku na dół ku koniowi,
Trąbka na sznurze wisiała u boku.
Zastanowi72 go Tankred y przywita
Y o drogę go do obozu pyta.
28.
Od Boemunda» — Tak oba iachali,
Bo mniemał Tankred, że go stryi w te strony
Wysłał do woyska. Potem przyiechali,
Kędy ieziorem wielkim otoczony
Był mocny zamek y tam się udali
O tey godzinie, kiedy się zmierzkało
Y słońce iasne w morze zapadało.
29.
Zaczem spuszczono na dół wzwód73 drzewiany.
«Do obozu — pry74 — ztąd gościniec prosty,
Dziś się tu prześpiem, aż świt przydzie rany75.
Grabia z Kosence, dzień dopiero szósty,
Wziął tu ten zamek szturmem pod pogany».
Tankred się murom wysokiem dziwuie
Y obronie się wielkiey przypatruie.
30.
Myśląc o iakiey zdradzie w oney dobie79,
Lecz, iako ten, co śmierci się nie boi.
Namniey tego znać nie daie po sobie;
Dufa swey ręce, dufa mocney zbroi,
Która iuż nieraz wytrwała na próbie,
O poiedynku iednak wiedząc bliskiem,
Nie radby się bił w onem czasie z ni-skiem80.
31.
Z którego był most do łąki przytkniony81,
Zatrzymał się kęs82, zdradnemu wodzowi
Niedowierzaiąc — łagodnie wabiony.
W tem czasie na most przeciw Tankredowi
W zupełną83 wszystek zbroię obleczony
Wyszedł ktoś srogi, który iadowitą
Mową nań wołał, a broń miał dobytą:
32.
Przyszedł w Armidy zawołaney kraie,
Iuż ztąd84 nie wyńdziesz85: złóż zbroię z rynstunkiem86,
Każdy tu wolne w pęto ręce daie;
Wnidź do iey zamku, ale z tem warunkiem,
Abyś iey prawa chował y zwyczaye,
Ani sobie tusz więcey widzieć świata,
Ale tu musisz bydź87 na wieczne lata.
33.
Każdego, co się od Chrystusa zowie!»
Tankred, gdy mu się pilnie przypatrował,
Poznał go zaraz po herbie, po mowie:
Gaskończyk to był, Rambald się mianował,
Który z Armidą iechal, białeygłowie
Dawszy się uwieść, iey być dworzaninem
Chciał y iey gwoli88 został poganinem.
34.
«Iam — prawi — Tankred, o zdrayco bezecny!
Iam dla Chrystusa miecz przypasał sobie,
Iegom iest rycerz i ten twóy wszeteczny
Ięzyk chcę skarać; pokażę ia tobie,
Żeć dzień dzisieiszy będzie ostateczny
Y że mię niebo na to naznaczyło,
Aby się przez mię twych niecnót zemściło89!»
35.
Rambald, lecz przedsię zdał się śmiały z mowy:
«Po coś tu przyszedł, nędzniku w te strony?
Dasz gardło wnetże y pozbędziesz głowy90.
Tem moiem mieczem będziesz okrócony91;
A rzeczą to chce pokazać, nie słowy
Y ten twóy poślę łeb ucięty w dary
Twem towarzyszom Chrystusowey wiary!»
36.
Skrzydłami gęste noc siała ciemności —
Lampy się z światły92 odkryły gęstemi,
Że ledwie mógł bydź93 dzień więtszey iasności;
Zamek się świecił, iak między nocnemi
Pompami scena. Nieznacznie, w skrytości
Na wierzchu siedzi Armida ubrana,
Gdzie wszystko widzi, sama niewidziana.
37.
Do poiedynku y broni dobywał,
Lecz iż poganin pieszo następował
Y on, widząc to, konia nie używał;
Pieszo szedł także, głowę obwarował
Hełmem, a piersi paiżą95 zakrywał,
Miecz goły trzymał w ręku. Tak z okrzykiem
Skoczywszy, starł się śmiele z Gaskończykiem.
38.
Y zmyślone nań razy wynayduie,
Ten zaś, choć sobie nadpracował boku,
Iako nabliżey96 podeń się szańcuie;
Y ieśli ów wzad ustąpi — ten oku
Ledwie dościgły, rączo następuje
Y miecz nań wkoło ciska piorunowy,
Nieustrzeżoney chcąc gdzie dosiąc97 głowy.
39.
Żywota, tam się naybarziey napiera;
A przy śmiertelnych razach — tak, że grzmiało,
Ogromnem głosem, na niego naciera;
Kręci się Rambald — nieborak — y ciało
Prędkością kradnie y tarczą zawiera99,
To mieczem, to mu puklerzem odbiia,
Że go cięty raz y sztych ieszcze miia.
40.
Iako ów drugi prętki do obrazy101:
Posiekł na niem tarcz y szyszak stalony102
Iuż podziurawił, nie bez wielkiey skazy;
Iuż ten skrwawiony, a ów niedraśniony
Aż dotąd wszystkie wytrzymywa razy;
Trwoży się Rambald, razem go sromota103,
Gniew, miłość gryzie, zdrada y niecnota.
41.
Ostatniego z niem szczęścia chce skosztować:
Porzucił paiż, miecz wziął w ręce obie
Y siekł nań, więcey nie chcąc ustępować,
Y zwarł się cieśniey y miecz w oney dobie
Wyniózszy — ciął tak, że żadna hamować
Blacha nie mogła razu tak tęgiego...
Y żebra trochę dosiągł mu lewego.
42.
Że dźwięk szedł taki, iaki daią dzwony,
Hełmuć104 nie przeciął, ale tak uderzył,
Że nieprzyiaciel przyklękł pochylony;
Żadenby105 temu podobno106 nie wierzył,
Iako beł107 potem Tankred zapalony:
Oczy mu szczerem płomieniem pałaią,
Gniewliwe zęby straszliwie zgrzytaią.
43.
Że go znieść nie mógł Rainbald wielozmienny;
Słyszy, że mu miecz świszczy koło głowy,
Mniema, że mu iuż brzuch przeciął bezdenny,
Uskoczy w stronę, a miecz piorunowy
Uderzył w filar przy moście kamienny,
Skry y kamienie poszły pod obłoki.
A zdraycę zimny mróz uiął za boki.
44.
Żeby go same nogi ratowały;
Ów go za kołnierz tylko co nie sięga
I iuż od niego tylko przez krok mały;
W tem wszystko światło obudwu odbiega:
Lampy pogasły, gwiazdy pociemniały,
Iasności nocy namniey nie zostało,
Miesiąca wszystko światło odbieżało.
45.
Iuż go nie goni zwyciężca109 w mrok srogi,
Ani go widzi — tylko w mieyscu onem,
Omacnie110 stawia niebespieczne nogi;
Y wszedł we wrota krokiem obłądzonem,
A nie postrzegł się, że przestąpił progi,
Lecz słyszał potem, że drzwi za niem trzasły,
Kiedy za progi błędne111 nogi zaszły.
46.
W które swą słoną morze wchodzi wodą,
Gdy się na pokóy y na ciszą wzbierze
Y przed morską się chroni niepogodą —
Zawrze się sama, wzad się darmo bierze
Y z utraconą żegna się swobodą;
Bo przyrodzenie te wrota — otwarte
Weszciu112, lecz wyszciu113 sprawiło zawarte.
47.
Wpadł w niewidomą ciemnicę bespiecznie114
Y wszedł, zkąd115 nigdy — uwiązany pasy116
Ciemnego mroku — nie mógł wyniść117 wiecznie;
Wprawdzie drzwi ruszył y mocne zawiasy
Silił się urwać rękoma koniecznie,
Lecz próżno, tylko głos słyszał: «Iuż w łyku
Wiecznie — Armidzin118 będziesz niewolniku!
48.
Śmierci się nie bóy iednak z żadney strony!»
Nie odpowiada nic na to wołanie,
Lecz wzdycha tylko rycerz obłądzony;
Nieszczęściu łaye119 y narzeka na nie,
Głupstwo y miłość winuie120 strapiony:
Czasem sam z sobą rozmawia w milczeniu:
«Mnieysza — zbyć słońca, mnieysza — być w więzieniu;
49.
Którego, ato, na wieki pozbędę
Y iuż z iey wzroku — nędzny — wesołego,
Nigdy podobno cieszyć się nie będę».
Wtem na Arganta wspomni zuchwałego,
Dopiero westchnie: «Gdzie — pry122 — kolwiek siędę,
Gdzie się obrócę, wszyscy będą szydzić
Y tak, o hańbo, wiecznie się mam wstydzić!?»
50.
Y gryzie serce w wielkiem bohaterze;
A gdy się ten tak nieborak frasuie,
Arganta dawno miękkie mierzi pierze.
Tak go chciwość krwie y sławy morduye
Y gniew na pokóy y długie przymierze:
Że choć ma ieszcze niezgoione rany,
Pragnie, żeby niósł dzień szósty świt rany.
51.
Ledwie się trochę położył do spania,
A wstał tak rano, że ieszcze bez mała
Pod kilka godzin było do śniadania;
Mówi o zbroię, co w głowach leżała,
A giermek mu ią dał bez omieszkania,
Nie iego zwykłą, ale darowaną
Od króla, wszystkę złotem nabiianą.
52.
Y bynaymniey ią123 nie beł obciążony,
A miecz ogromny, co z obu stron siecze,
Do boku sobie z lewey przypiął strony.
Iako się świeci kometa, gdy miece124
Krwawem ogonem promień rościągniony125,
Co państwa mieni126 y wiedzie choroby,
A króle straszy y wielkie osoby —
53.
A oczy krwią niósł y gniewem piiane;
W twarzy surowey strach mu szczery stoi
Y śmierć w niey sroga gniazdo ma usłane;
Śmiałe to serce, które się nie boi,
Kiedy — gdzie oczy rzuci zagniewane —
Macha ogromnem po powietrzu mieczem,
A głosem woła więtszem127, niż człowieczem:
54.
Chrześciańskiemu moc ukażę swoię;
Oduczę się go równać Argantowi,
Pozna wnet siłę, pozna rękę moię!
Na więtszą wzgardę iego Chrystusowi,
Utnę mu głowę y złupię mu zbroię,
A potem takiem ozdobiony łupem,
Nakarmię kruki y psy iego trupem».
55.
Którego miłość bodzie zazdrościwa,
Ogromnie ryczy y z onego ryku
Na więtszy się gniew i siłę zdobywa
Y gdy o bliskiem wie spółmiłośniku,
Rogi o twarde dęby wyostrzywa128,
Piasek nogami miece129 niespokoyny,
Z przeciwnikiem swem prędkiey chciwy woyny.
56.
Harde poselstwo z gniewem trębaczowi:
«Iedź do obozu, a skoroć się nada130,
Chrystusowemu powiedz rycerzowi,
Żem ia iuż gotów!» Za tem słowem wsiada,
A iść przed sobą każe Ottonowi;
Tak spiesznie z miasta wypuszczony iedzie,
A więźnia swego przy strzemieniu wiedzie.
57.
Przez stanowiska dźwięk szedł niecierpliwe,
Bo po obozie wszytkiem rozgłoszony,
Uszy y serca uraził gniewliwe.
Iuż też w naywiętszem senat zgromadzony
Namiecie131 — czekał, gdzie wszedszy dotkliwe
Trębacz poselstwo sprawił. Wprzód mianował132
Tankreda; inszych iednak nie wyimował133.
58.
Między swoiemi Goffred upatruie,
Lecz długo myśląc, długo miecąc134 okiem
Godnego w swoich na to nie nayduie:
Przednieyszych nie masz, nie wie o niokiem135,
Coby z niem zrównał; Tankred gdzieś próżnuie,
Do Boemunda daleko, Rynalda
Nie masz, co zabił hardego Gernanda.
59.
Iechało inszych — co mężnieyszych — siła,
Które Damaszku bogatego pani
Swoią chytrością z woyska wywabiła;
A drudzy tylko milczą zasromani,
U których słabsze y serce y siła:
Każdy się sławy niebespieczney boi,
Wstyd od136 boiaźni zwyciężony stoi.
60.
Że ich strach wielki wszystkich opanował —
Wstał zaraz z mieysca y porwał się z ławy,
(Co w niem żal y gniew pobożny sprawował).
«Byłbych — pry137 — nie mąż, lecz niewieściuch prawy138,
Gdziebych139 żywota dziś nie odżałował
Y gdziebym140 sławę memu narodowi
Zdeptać — dopuścić miał poganinowi.
61.
Na stronie na me potkanie patrzali;
Daycie mi zbroię, przynieście pancerze!»
Skoczyli słudzy y zaraz ie dali —
Lecz ty Raymundzie, stary bohaterze,
Któremu z męstwem rozum przyznawali,
Nie dałeś takiey wolności wodzowi
Y takeś w ten czas mówił Goffredowi:
62.
Aby w twey głowie141 wszystko142 woysko miało
Iść na szańc. Tyś wódz, nie żołnierz — Hetmanie!
Wszystkiemby143 się nam przy tobie dostało.
Ciebie na wiary świętey zachowanie,
Na skazę niebo pogaństwa obrało;
Ty rządź rozumem, ty władni144 buławą,
Inszy niech dzieła pod twą czynią sprawą145.
63.
Y iużem zgrzybiał, jako mię widzicie —
Będę się z niem bił, kiedy powinności
Rycerzów dobrych wszyscy nie pomniecie.
Gdzieżbych146 to teraz w takiey był młodości,
W iakiey was widzę, co tylko stoicie
Y nie rusza was y gniew y sromota,
Słuchaiąc, iako bluźni ten niecnota.
64.
Ziemia niemiecka, kiedym ogromnego
Zbił Leopolda, co wszystka147 widziała
Rzesza na dworze Konrada Wtórego;
A więtsza się to rzecz na on czas zdała,
Pożyć148 rycerza tak doświadczonego,
Niźli149, kiedyby teraz ieden tylko,
Tego motłochu gnał przed sobą kilko150.
65.
Iużby beł Argant nie żyw154 o tey dobie,
Lecz y starość mi nie tak dokoczyła155,
Abym żywego serca nie czuł w sobie.
Ieśli mi też śmierć Parka naznaczyła,
Pozna poganin, że mam ręce obie;
Ia wsiadam. Dzień ten moie przeszłe lata
Lepiey ozdobi u wszystkiego156 świata».
66.
Stoi157 za dobre do męstwa ostrogi.
Ci, co dopiero rzec nie śmieli słowa,
Śmiałość y ostre pokazuią rogi;
Każdemu teraz siła Argantowa
Słaba się widzi, każdy teraz srogi:
Chce z niem Baldowin czynić158, chce z Rugierem
Gwelf, Gwidowie dwa, Stephan z Giernierem.
67.
(Którą miał skrytą z mężnem Boemudem)
Antyochią – y dway Anglikowie:
Eberard wielki zapaśnik z Rosmundem;
Za niemi potem zaraz się ozowie159
Rydolf Irlandczyk z Szotem Rotermundem,
Gildyppa także z swoiem Odoardem —
Chcą się probować z poganinem hardem.
68.
Y pokazował wzór piękney ochoty:
Iuż, okrom161 głowy, członki nieleniwe
Oblókł we zbroię zbyt162 piękney roboty.
Goffred mu rzecze: «O zwierciadło żywe
Dawnego męstwa! niech na twoie cnoty
Naród nasz patrzy, niechay za twem wzorem
Dzielności wyknie163 y idzie twem torem.
69.
Którzyby165 beli tey, co ty dzielności —
Iść pod Babilon z krzyżami złotemi,
Miałbych166 zto167 serca, miałbych zto dufności;
Teraz schoway się za prośbami memi
Do przystoynieyszych spraw twoiey starości;
W naczynie karty włóż który w tem rzędzie,
A niechay sędzią szczęście y los będzie.
70.
Iemu są losy y szczęście poddane».
Lecz Reymund tak był twardy y uparty,
Że chciał imię swe podać napisane.
Wtem Goffred w szyszak nazwiska zawarty,
Włożywszy, wtrząsnął społem168 pomieszane.
Tam w pierwszey kartce, którą rozwiniono,
Grabie z Tolozy imię naleziono.
71.
Żaden nie może przyczytać losowi;
Sam w ochotnieyszą grabia twarz ubrany,
Młodszem się widzi, podobny wężowi,
Gdy nową skórą na wiosnę odziany,
Połyskuie się przeciwko słońcowi.
Hetman mu szczęścia wesoły winszuie169
Y zwycięstwo mu pewne obiecuie.
72.
Y podał mu go, mówiąc temi słowy:
«To iest miecz własny, którego używał
Saski odstępca swoiey zwierzchniey głowy;
Tenem171 mu odiął, kiedym mu dobywał
Serca z złośliwych piersi. A ty zdrowy
Bierz go ode mnie, a iako mnie służył,
Day Boże, byś go tak szczęśliwie użył».
73.
Cyrkaszczyk woła, sromoci i łaye:
«O iako mężny, iako urodziwy,
Iako rycerski lud Europa daie!
Niech wyńdzie173 Tankred, ieśli boiu chciwy,
Ieśli mu serca y siły dostaie174;
Czy leżąc w pierzu podomno175 do nocy,
Iako y pierwey, chce od niey pomocy?
74.
Iedna po drugiey, iezda y piechota,
Kiedy nikt zemną176 czynić177 między wami
Sam a sam178 nie chce — o iaka sromota!
Grób swego Boga macie pod murami,
Niech wżdy was ruszy do niego ochota!
Prostą do niego tędy drogę macie,
Na cóż więtszego miecze swe chowacie?»
75.
Siecze po sercu naszych tem łaianiem,
Ale naybarziey uraża się śmiały
Grabia z Tolozy y chce pomsty na niem;
Dzielność się — iako żelazo od skały —
Ostrzy sromotnem179 iego urąganiem,
Wsiada na swego Aquilina180, który
Z prętkiemi niemal równo biega pióry181.
76.
Woda Tagowa183 wiedzie swe strumienie;
Gdzie woiennych stad matka przychęcona
Ogniem, który w niey budzi przyrodzenie,
Przeciw wiatrowi gębą obrócona,
Płodne od niego przyimuie nasienie
Y tak bez konia rodzi się — o dziwy! —
Z ciepłego wiatru źrzebiec urodziwy.
77.
Z co nayprętszego wiatru urodzony.
Kiedybyś widział, kiedy ciasne koła
To na te czyni, to na owe strony;
Albo, kiedy wciąż — podgrzawszy kęs184 czoła —
Bieży, iako ptak prętki, przez zagony.
Na takiem grabia w ten czas siedział koniu
Y tak się modlił, będąc iuż na błoniu:
78.
Na Terebincie ubogiey dziecinie,
Że ten, co wszemu był Izraelowi
Straszny, dał gardło małey chłopięcinie185 —
Hardemu przepych186 skrusz poganinowi,
A zdarz, o Panie! że tem mieczem zginie:
Niech starzec pychę zetrze iuż przerdzały187,
Iako ią w on czas starł młodzieńczyk mały».
79.
Z pewną ufnością do Boga posłane,
Tak, iako ogień górolotny rące188,
Przeszły niebieskie sfery malowane;
Przyiął ie Twórca y weyźrzawszy189 w lśniące
Woyska anyołów y ćmy nieprzebrane;
Iednemu go z nich roskazał190 pilnować
Y w niebespiecznych złych raziech191 ratować.
80.
Z wieczney niebieskiey Boskiey opatrzności,
Od tego czasu iako urodzony
Na świat, słoneczney zachwycił192 iasności —
Teraz słuchaiąc, że Bóg nieskończony
Około niego więtszey chce miłości,
Szedł na wysoki zamek, kędy stały
Niebieskich broni pełne arsenały.
81.
Przebito193, wisi u iedney komory,
Tam strzały, które strzelaią z obłoku
Płaczliwe194 woyny y śmiertelne mory;
Tam y pioruny niewidome oku,
Tam y chowaią tróząb195 wielki spory,
Którem z samego gruntu ziemie maca
Y wielkie miasta Stworzyciel wywraca.
82.
Rynsztunkami się lśniał dyamentowy,
A był tak wielki, że zaiął na ziemi
Od Kaukazu196 po wierzch Atlantowy,
Co świętych panów y z sprawiedliwemi
Miasty197 pobożnych królów strzeże głowy;
Ten niewidomy198 anyoł na się włoży
Y stanie blisko przy grabi z Tolozy.
83.
Wieże y mieyskie pełne beły mury —
Iuż też z Kloryndą ludzie wyiezdżali,
Nie przeiezdżali iednak wierzchu góry;
Chrześcianie też osobno czekali,
Sprawieni w półki200. W środku był plac, który
Zostawał wolny y niezastąpiony201
Między woyskami — gońcom naznaczony.
84.
Nowego kogoś, nowe widząc stroie;
Przymknie się grabia y podeń podiedzie:
«Gdzieindziey — prawi — iest na szczęście twoie.
Nim się on wróci y niźli przyiedzie,
Atom ia gotów odprawić te boie
Y bić się z tobą za niego, a ktemu203
Wolno to ma bydź204: iako to trzeciemu».
85.
Czy umarł? gdzie iest? cóż się — pry205 — z niem dzieie?
Dopiero groził, a teraz się kryie
Y w nogach tylko pokłada nadzieie;
Ale niechay się y pod ziemię wryie,
Niech naostatek206 dzwonem się odzieie —
Namacam go ia!». Iuż więcey nie czekał
Raymund, ale rzekł: «Łżesz, by on uciekał!»
86.
Y surowemi odpowiedział słowy207:
«Więc się ty zań biy! A z bohaterami
Ukażęć208, iakiey używaią mowy».
Skoczyli zatem rączo z kopijami,
A oba sobie mierzyli do głowy,
Grabia tak, iako wymierzył — nie zmylił,
Ale cóż potem209? ani go nachylił.
87.
Co wielka była u niego nowina;
Albo też anyoł grabię na pamięci
Miał y zepsował211 raz212 u poganina.
Gniew się okrutny w Cyrkaszczyku nieci213,
Porzucił drzewo214, na chrześcianina
Chce inszey broni y pewnieyszey użyć,
Kiedy mu pierwsza nie chciała posłużyć.
88.
Bieży — iako ptak — a miecz ma dobyty,
Ale mu Raymund w prawy bok uskoczy
Y zaś przypadszy, tnie go w łeb zakryty;
Znowu nań zewrze, co ma w koniu mocy,
Znowu on w lewo skoczywszy, w hełm lity
Tnie, ale darmo ciął, bo oba razy
Nie bał się żadney twardy szyszak skazy.
89.
Żeby go iako na dół z konia zwalił,
Lecz uskakuiąc grabia chroni czoła,
Boiąc się, by go z koniem nie obalił;
Y to tam, to sam, wielkie czyniąc koła,
To natarł, to się od niego oddalił;
Aquilin żartki215, gdzie pan wodzą kinie216,
Wyprawuie się, to natrze, to minie.
90.
Albo wysokiey dobywa gdzie góry,
Wszystkich przystępów kusi218: tak odzieże
Stalone219 siekąc y on szuka dziury;
Ale, iż piersi mocna zbroia strzeże,
Pilnuiąc dobrze powierzoney skóry —
W blach220 godzi słabszy y gdzie cienkie nity,
Chce gwałtem swóy miecz wrazić iadowity.
91.
Tak, że mu ciekła krew między żelazy,
A sam nie tylko, że się nie ukrwawił,
Ale y w zbroi znaczney nie miał skazy;
A Argant dotąd ieszcze nic nie sprawił
Y na wiatr tylko próżne ciskał razy,
Niespracowany, iednak pełen pychy,
Siecze, a czasem srogie czyni sztychy.
92.
Uczynił — bo się grabia beł nadstawił —
Że, chocia tak beł swą żartkością223 wzięty,
Aquilin by go iuż beł nie wybawił;
Ale zdaleka224 uyźrzał anyoł święty
Y z niewidomą pomocą się stawił,
Wyciągnął rękę y dyamentowy
Puklerz podstawił pod miecz Argantowy.
93.
Broń śmiertelnego z ziemie225 uczyniona,
Nie mogła zdzierżeć226 tey, co od kuźnika227
Nieśmiertelnego była urobiona;
Cud się to wielki zda u Cyrkaszczyka,
Że mu zostawa228 ręka obnażona,
Myśli zdumiały, widzi, że nie żarty,
Że tarcz grabina229 ma tak twarde harty.
94.
Że o tarcz iego on230 miecz beł stłuczony;
Toż y w Raymundzie mniemanie zostało,
Nie wiedząc, że beł z nieba zasłoniony.
Nie wiedząc, że się żelazo spadało
Y że beł z miecza Argant obnażony —
Stał w mieyscu, niechcąc231 zwycięstwa podłego,
Z nieprzyjaciela swego bezbronnego.
95.
Lecz zasię potem rozmyślał to sobie,
Że gdzieby232 przegrał y na placu został,
Wszystkoby woysko zelżył w swey osobie:
Niechciał233 niegodnie wygrać, choćby sprostał,
O pospolitey myśli też ozdobie...
A w tem mu (patrzcie foremnego strzelca!)
Puścił w twarz Argant ułomione ielca234.
96.
Chce go w pas porwać. Wtem ielca z głowicą
Dosięgły twarzy y Tolozanowi236
Nadtłukły nosa dobrze pod przyłbicą;
Nie zlękł się y w bok skoczył Argantowi,
Niechcąc237 z niem sztuką czynić zapaśnicą238
Y kiedy go chciał porwać w rękę prawą,
Zadał mu iednę małą ranę krwawą.
97.
To ztąd239, to z owąd, rączy koń240 obraca
Y zawsze go tnie po piersiach, po boku,
Kiedy odskoczy y kiedy się wraca;
Co w sobie mocy, co w koniu ma skoku,
Wszystkiego kusi241 y wszystkiego maca;
Nayskrytszey siły na niego dosięga,
A szczęście z sobą z niebem poprzysięga.
98.
Odpiera przed się y nic się nie boi
Y iako okręt, co ma sztyr242 urwany,
Stargany żagiel — ieszcze cało stoi,
A choć iuż ieden bok ma zgruchotany,
Y morze iuż go słoną wodą poi,
Chocia się iuż weń ze wszystkich stron leie,
Ieszcze ostatniey nie traci nadzieie.
99.
Argancie, gdy cię Belzebub ratował!
Ten, cień w zmyślone oblókł człowieczeństwo
Y z obłoku mu członki posprawował,
A Kloryndzine243 wziąwszy podobieństwo,
Iey mu postawę y mowę darował:
Dał chód, dał mu głos, dał iey zwykłe stroie,
Dał y zwykły blask od iey świetney zbroie.
100.
Mara y rzekła: «Sławny Oradynie!
Ciebie słuchaią strzały y każdego
Celu — kiedy chcesz — żadna z nich nie minie;
Iaka to będzie narodu naszego
Szkoda, ieśli ten wielki rycerz zginie
Y iaka hańba, ieśli do swych cały
Uydzie z zwycięstwem nieprzyjaciel śmiały!
101.
Tego psa utop twóy belt244 iadowity,
A my u króla, twoi przyjaciele,
Ziednamyć245 łaskę y dar znamienity».
W tem się Oradyn nie rozmyślał wiele.
Obietnicami onemi upity —
Strzałę do prętkiey przyłożył cięciwy
Y wymierzywszy, łuk wyciągnął krzywy.
102.
Strzała prętkiemi246 przyprawiona pióry247
Y trafi w pasy przęczką pospinane
Y między nity uczyni kęs dziury;
Ostre żeleśce, krwią zafarbowane,
Zwierzchniey dosięgło trochę tylko skóry.
Bo anyoł strzale odiął lotu siła248
Y uczynił tak, że się wysiliła.
103.
Y widzi, że mu krew po zbroi ciecze
Y z niestrzymaney poganina wiary
Strofuiąc, z oczu ogień szczyry miece.
Hetman umowę spólną z oney miary
Zgwałconą widzi, a że strzałę wlecze
Raymund od niego zawsze pilnowany,
Barzo się boi iakiey wielkiey rany.
104.
Budzi y chciwey dodawa ochoty,
A ci za wielkiem swoiem woiownikiem
Drzewa w tok kładą y składaią groty,
Y tak obiedwie249 stronie szły z okrzykiem
Do straszney Marsa wściekłego roboty.
Iuż pola nie znać, a iako rozwlokły
Dym, kurzawy się aż pod niebo wlokły.
105.
Tu drugi bieży samopas, tu zbity
Rycerz od koni podeptany — wzdycha,
Ten ręki nie ma, ten w poły przebity.
Ten iuż umarły, a ten ieszcze dycha,
Ten świeci srogą przez ranę ielity251,
A im się barziey y cieśniey252 mieszaią —
Krew między sobą hoyniey rozlewaią.
106.
Y gdzie naywiętsza bitwa beła — skoczył,
Tą sobie wszędzie czynił plac przestrony,
Rozrywał hufce y we krwi ią moczył,
A na Raymunda wszystek obrócony
Gniew niósł, pilnuiąc, żeby go gdzie zoczył:
Właśnie iako wilk, który głodne zęby
Krwią chce napoić — swey łakomey gęby.
107.
Y na sobie go trochę zabawili:
Ormin, Gwid ieden y dway Gerardowie,
Rugier y zacny grof na Balnawili253;
Lecz im go barziey cni bohaterowie
Ściskali, tem beł sroższy w oney chwili,
Tak, iako ogień, co gwałtem zamkniony
Wychodzi y mur niesie wywalony.
108.
Z Rugiera się też dusza gotowała,
W tem koło niego wielka zgromadzona
Kupa zewsząd go oszczepy sięgała;
Kiedy tak — iego siłą — bitwa ona
Z oboiey strony w równey wadze trwała.
Skoczywszy Hetman, rzekł Baldowinowi:
«Następuy z rotą swą ku posiłkowi.
109.
Gdzie się naywięcey biią y mieszaią».
Ledwie to wyrzekł — ze wszystkiego skoku
Bieżą y z boku śmiele się potkaią.
Za tem natarciem ustępuią kroku
Y wciąż poganie hurmem uciekaią;
Iuż się szyk zmieszał, hufce rozerwane,
Chorągwie zbite y w ziemię wdeptane.
110.
Iuż niewidomey wszędzie pełno trwogi
Y wszyscy zgoła (tak ich strach zdeymuie)
Okrom254 Arganta, w prętkie pośli255 nogi;
Ten tyłu256 tylko sam nie ukazuie,
Ten twarz, ten y wzrok tylko trzyma srogi:
Ktoby sto mieczów, sto rąk miał przy ciele.
Nie uczyniłby — iako on — tak wiele.
111.
A przedsię257 za tak wielkiem nacieraniem,
Czasem to tego, to owego żonie258
Y pełno trupów y przed niem y za niem;
Iuż zbroię, iuż ma potłuczone skronie,
Iuż krwią ściekł, a wżdy259 nie znać tego na niem,
Ale nakoniec260 gęsty w onem czesie
Lud go obraca y z sobą go niesie.
112.
Które go wielkiem gwałtem zabieraią.
Lecz iego kroki nie owych się zdały
Y serce także — którzy uciekaią:
Z oczu mu szczyre skry wyskakowały
Y postaremu262 zwykły gniew chowaią;
Zaiezdża swoich, żeby się wracali,
Nic nie pomogło — wszyscy uciekali.
113.
Rządne265 mieć, żeby sprawą uchodzili,
Ale strach nie dba na żadne łaianie,
Darmo się groźba y proźba nań sili.
A widząc Hetman, że słabsi poganie
Y że ich iego ludzie przełomili,
Ieden posiłek posyła za drugiem.
114.
Dzień, co od Boga z wieku beł przeyźrzany268 —
Iużby beł zastęp on niezwyciężony
Miał oney woyny koniec pożądany.
Lecz widząc szatan, żeby beł zniesiony
Za tem zwycięstwem rząd iego z bałwany269 —
Za dopuszczeniem Pańskiem w mgnieniu oka,
Chmury y wiatry wypuścił z obłoka.
115.
Które wychodzą z piekielney ciemnice;
Świata nie widać, ze wszech stron się błyska,
Z gromów straszliwe idą trzaskawice270,
Niebo pioruny bez przestanku ciska;
Grad ścina trawy y piękne pszenice,
Pola zalewa; wicher z gruntu maca
Y góry trzęsie i dęby wywraca.
116.
Lękliwe biią chrześciany w oczy
Y ona sroga zbytnia niepogoda
Stanowi271 roty — równa czarney nocy;
Chorągwi nie znać, w ludziach wielka szkoda,
Którzy sobie dać nie mogą pomocy,
Bo tey Klorynda pogody zażyła
Y koniowi w bok ostrogi włożyła.
117.
Niebo pomaga272 y za nas woiuie!
Patrzcie, iako nam samem przyiaźliwe
Twarzy y ręce wolne zostawuie,
A ich y w oczy y w czoła lękliwe
Biie y gniew swóy na nich ukazuie,
Światło im bierze, a nam drogę ściele
Dziś do zwycięstwa, następuymy śmiele».
118.
Tył niepogodzie tylko podawaiąc,
Y z chrześciany tak się mężnie zwarła,
Że poszła przez nie, mało wstrętu273 maiąc;
A co dopiero mało nie dał garła274
Argant — bił naszych, srodze nacieraiąc;
Zaczem iuż wszyscy gwałtem uciekali,
A tyły mieczom y dżdżom podawali.
119.
Uciekaiące grzbiety prześladuią,
Krew strumieniami wytoczona ciecze,
Którą się wody y drogi farbuią.
Tu trupy końskie, tu leżą człowiecze,
Pyrrus y Rudolph iuż więcey nie czuią:
Tamtemu Argant srogi ściął wierzch głowy,
Ten legł od szable275 mężney białeygłowy.
120.
A piekielnie ie goniły pokusy276;
Hetman sam tylko na grad, na łyskanie
Nie dba277, grom go nic y piorun nie ruszy;
Na swych surowe groźby y łaianie
Obraca, a iż iuż przegraney tuszy278,
Na koniu stoiąc, w obóz otworzony
Przed bramą zbiera lud swóy rozprószony.
121.
Chcąc swych ratować przeciw Argantowi,
Dwakroć się okrył280 y nic nie opuścił,
Co należało cnemu Hetmanowi;
Potem z inszemi281 ustąpił y puścił
Wolny zwyciężcy plac poganinowi.
Zatem się oni do miasta wracali,
A ci strapieni w obozie zostali.
122.
Y wściekłem wiatrem pokoiu nie maią,
Ognie pogasły, obóz spłynął wodą,
Powrozy się rwą, koły się padaią
Y — ze wszystkiego282 woyska wielką szkodą —
Szalone wichry namioty targaią;
Gromy, dżdże, wiatry społem283 się mieszały
Z ludzkiemi głosy y świat ogłuszały.
Koniec pieśni siódmey.
- w onem czesie (starop. forma) — w tym czasie; wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — dziś popr.: na ostatek; w końcu. [przypis edytorski] ↩
- pogonią (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: (w) pogoń. [przypis redakcyjny] ↩
- pracey (starop. forma) — dziś popr. Msc.lm: (po) pracy. [przypis edytorski] ↩
- charci (starop. forma) — dziś M.lm: charty. [przypis edytorski] ↩
- zbyć skąd (starop.) — odejść, ujść (por. przybyć). [przypis redakcyjny] ↩
- prętki (starop. forma) — prędki; szybki. [przypis edytorski] ↩
- chróście (starop. forma) — dziś Msc.: w chruście, właśc.: w chrustach, w krzakach. [przypis edytorski] ↩
- oną (starop. forma) — tą, ową. [przypis edytorski] ↩
- barzo (starop. forma) — dziś popr.: bardzo. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- co nadalej (starop.) — jak najdalej. [przypis edytorski] ↩
- stronić (starop.) — tu: uciekać. [przypis edytorski] ↩
- wzad (starop.) — w tył. [przypis edytorski] ↩
- wejźrzy (starop. forma) — dziś 3.os.lp: wejrzy. [przypis edytorski] ↩
- jeśli (starop.) — tu: czy; Ani wzad weyźrzy, ieśli ią kto goni: nawet nie spojrzy do tyłu, czy ją ktoś [nadal] goni. [przypis edytorski] ↩
- okrom (starop.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
- wyprzągał (starop. forma) — wyprzęgał. [przypis edytorski] ↩
- układła się (starop. forma) — ułożyła się, położyła się. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- aż kiedy (starop.) — tu: dopóki. [przypis edytorski] ↩
- podniózwszy (starop. forma) — dziś: podniósłszy. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzeć (starop. forma) — dziś: ujrzeć. [przypis edytorski] ↩
- on (starop. forma) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- zastanowić się (starop.) — zatrzymać się, ustać. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- chróściany (starop. forma ort.) — chruściany, zrobiony z chrustu, z gałęzi. [przypis edytorski] ↩
- jem (starop. forma) — im. [przypis edytorski] ↩
- szedziwy (starop.) — sędziwy. [przypis edytorski] ↩
- lesiech (starop. forma) — dziś Msc.lm: (w) lasach. [przypis edytorski] ↩
- lubo (starop.) — czy, czy też. [przypis edytorski] ↩
- niezbędny (starop.) — tu: brzydki, obrzydły. [przypis redakcyjny] ↩
- w młodem lecie (starop.) — za młodu; w czasie, gdy byłem młody. [przypis edytorski] ↩
- baczenie (starop.) — tu: rozum. [przypis edytorski] ↩
- Memphis — stolica dawnego Egiptu, dziś ruiny. [przypis redakcyjny] ↩
- dostało mi się (starop.) — udało mi się; przydarzyło mi się. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — mnóstwo, wiele. [przypis edytorski] ↩
- jako skoro (starop.) — jak najszybciej; szybko. [przypis edytorski] ↩
- na ty (starop. forma) — zamiast: na te; zaimek wskazujący, rodzaj nijaki 4 przypadek [tj. B.] liczby mnogiej. [przypis redakcyjny] ↩
- lesiech (starop. forma) — dziś Msc.lm: (w) lasach. [przypis edytorski] ↩
- mieć zabawę (starop.) — zabawić (gdzieś), przebywać. [przypis edytorski] ↩
- prziym (starop. forma) — dziś 2.os.lp trybu rozk.: przyjmij. [przypis edytorski] ↩
- miedzy (starop.) — między. [przypis edytorski] ↩
- lasy (starop. forma) — dziś B.lm: (między) lasami. [przypis edytorski] ↩
- niewczasy (starop.) — niewygody. [przypis edytorski] ↩
- gotowamci (...) nagrodzić (starop.) — skrót od: gotowa [jeste]m ci nagrodzić. [przypis edytorski] ↩
- wolą (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: wolę. [przypis edytorski] ↩
- płakał jej (starop. konstrukcja) — płakał nad nią. [przypis edytorski] ↩
- cieszyć (starop.) — pocieszać. [przypis edytorski] ↩
- pocichu (starop. forma ort.) — dziś: po cichu [przypis edytorski] ↩
- leciech (starop. forma) — dziś Msc.lm: latach; podeszła w leciech: w podeszłym wieku, starsza, stara. [przypis edytorski] ↩
- gzło (starop.) — koszula. [przypis redakcyjny] ↩
- taśmiana tkanka (starop.) — prosta, gruba tkanina. [przypis redakcyjny] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- lub, lubo (starop.) — tu: czy, czy też. [przypis edytorski] ↩
- zwoływa (starop. forma) — zwołuje. [przypis edytorski] ↩
- motowidło — przyrząd służący do odmierzania i zwijania w motki nici lub przędzy. [przypis edytorski] ↩
- wkarbować (starop.) — wyciąć, wyrżnąć. [przypis edytorski] ↩
- drzewy (starop. forma) — dziś N.lm: (z) drzewami. [przypis edytorski] ↩
- odpocznieli kto (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli kto odpocznie. [przypis edytorski] ↩
- troskliwy (starop.) — stroskany. [przypis redakcyjny] ↩
- liście (starop.) — r.n. [tj. to liście, ono]. [przypis redakcyjny] ↩
- kinąć (starop.) — dać znak skinieniem, skinąć, machnąć; także: rzucić, rzucić się. [przypis edytorski] ↩
- Echo (mit. gr) — nimfa górska, która za karę od Hery ani sama pierwsza przemówić, ani też, gdy inny mówi, milczeć nie może i cudze słowa powtarza. [przypis redakcyjny] ↩
- Echo się tylko głosem ozywała — [tu: ona, ta] Echo jako postać alegoryczna rodzaju żeńskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- w tem (starop. forma) — wtem; tymczasem, w tym czasie, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- winować (starop.) — winić; nieba winuje: wini nieba; obarcza winą nieba. [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — gdyby. [przypis edytorski] ↩
- zemścić się ślubuie (...) pośmiewiska (starop.) — ślubuje zemścić się za pośmiewisko (jakie z siebie uczynił, szukając jej). [przypis redakcyjny] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — dziś popr.: na ostatek; w końcu. [przypis edytorski] ↩
- wybłądzić wzad do stanowiska (starop.) — trafić. [przypis redakcyjny] ↩
- zastanowić kogo (starop.) — zatrzymać. [przypis edytorski] ↩
- wzwód (starop.) — most zwodzony. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- rany (starop.) — wczesny. [przypis edytorski] ↩
- dufać (starop.) — ufać, mieć zaufanie. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — dziś: z daleka. [przypis edytorski] ↩
- w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- Nie radby się bił (...) z ni-skiem (starop.) — nie rad biłby się z nikim; nie chciałby się z nikim bić. [przypis edytorski] ↩
- przytkniony (starop.) — tu: przylegający. [przypis edytorski] ↩
- kęs (starop.) — trochę. [przypis edytorski] ↩
- zupełny (starop.) — tu: pełny, całkowity. [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
- nie wyńdziesz (starop. forma) — dziś: nie wyjdziesz. [przypis edytorski] ↩
- rynstunek (starop. forma) — rynsztunek, tzn. całość uzbrojenia i wyposażenia rycerza, żołnierza itp. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- gwoli (starop.) — dla (kogoś, czegoś), w celu. [przypis edytorski] ↩
- aby się przez mię twych niecnót zemściło (starop.) — aby się [niebo] przeze mnie zemściło za twe niecnotliwe [tj. występne] czyny. [przypis edytorski] ↩
- dasz gardło wnetże y pozbędziesz głowy (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; inaczej: wnet [tj. wkrótce] dasz gardło [pod miecz] i zostaniesz pozbawiony głowy. [przypis edytorski] ↩
- okrócony (starop.) — pokonany. [przypis edytorski] ↩
- światły (starop. forma) — dziś N.lm: (z) światłami. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- tem czasem (starop. forma) — tymczasem. [przypis edytorski] ↩
- paiż a. paiża (starop.) — krótka tarcza metalowa używana przez rycerzy konnych. [przypis edytorski] ↩
- jako nabliżej (starop. forma) — dziś: jak najbliżej. [przypis edytorski] ↩
- dosiąc (starop. forma) — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski] ↩
- zchowało (starop. forma) — dziś: schowało. [przypis edytorski] ↩
- Kręci się Rambald, nieborak, y ciało / Prędkością kradnie y tarczą zawiera (starop.) — szybkością usuwa (domyślne: spod ciosów) i tarczą zasłania. [przypis redakcyjny] ↩
- prętki (starop. forma ort.) — dziś: prędki. [przypis edytorski] ↩
- obraza (starop. forma) — tu: zadawanie obrażeń; zadawanie razów (ciosów). [przypis edytorski] ↩
- stalony (starop. forma) — stalowy, ze stali. [przypis edytorski] ↩
- sromota (starop. forma) — hańba, wstyd. [przypis edytorski] ↩
- hełmuć nie przeciął (starop.) — konstrukcja z partykułą -li; skrót od: hełmu ci nie przeciął. [przypis edytorski] ↩
- żadenby temu (...) nie wierzył (starop.) — nikt nie uwierzyłby temu. [przypis edytorski] ↩
- podobno (starop.) — prawdopodobnie, pewnie. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- w ten czas (starop. forma) — wtenczas, wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- zwyciężca (starop. forma) — zwycięzca. [przypis edytorski] ↩
- omacnie (starop.) — po omacku. [przypis redakcyjny] ↩
- błędny (starop.) — tu: błądzący (w ciemności). [przypis edytorski] ↩
- weszcie (starop. forma) — wejście; otwarte weszciu: otwarte dla wejścia. [przypis edytorski] ↩
- wyszcie (starop. forma) — wyjście. [przypis edytorski] ↩
- bezpiecznie (starop.) — tu: nieostrożnie, niebacznie. [przypis redakcyjny] ↩
- zkąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: skąd. [przypis edytorski] ↩
- pasy (starop. forma) — dziś N.lm: pasami. [przypis edytorski] ↩
- wyniść (starop. forma) — wyjść. [przypis edytorski] ↩
- Armidzin (starop. forma) — [należący do] Armidy. [przypis edytorski] ↩
- łajać (starop.) — narzekać, skarżyć się; ubliżać, znieważać. [przypis edytorski] ↩
- winować (starop. forma) — winić. [przypis edytorski] ↩
- więtsza (starop. forma) — większa, tj. co więcej, co większe ma znaczenie (por. przeciwstawienie: mniejsza/więtsza); co gorsza. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop. forma) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- ją (starop. forma) — zamiast: nią, 6 przypadek (tj. Msc.) lp od ji, ja, jo (tj.: on, ona, ono). [przypis redakcyjny] ↩
- miece (starop. forma) — miota; ciska, rzuca. [przypis edytorski] ↩
- rościągniony (starop. forma) — rozciągnięty. [przypis edytorski] ↩
- mienić (starop.) — zmieniać, odmieniać. [przypis edytorski] ↩
- więtszem (starop. forma) — większym (głosem); głośniejszym, donośniejszym itp. [przypis edytorski] ↩
- wyostrzywa (starop. forma) — wyostrza; ostrzy. [przypis edytorski] ↩
- miece (starop. forma) — miota; ciska. [przypis edytorski] ↩
- nadać się (starop.) — [tu: nadarzyć się, przydarzyć się]; skoroć się nada : [jeśli się] nadarzy sposobność. [przypis redakcyjny] ↩
- namiecie (starop. forma) — dziś Msc.lp: (w) namiocie. [przypis edytorski] ↩
- mianować (starop.) — tu: wyzwać po imieniu. [przypis edytorski] ↩
- nie wyimować (starop.) — nie wymieniać; nie wskazywać po imieniu. [przypis edytorski] ↩
- miecąc (starop. forma) — miotając, rzucając; miecąc okiem: rozglądając się. [przypis edytorski] ↩
- nie wie o niokiem (starop.) — o nikim nie wie. [przypis edytorski] ↩
- od (starop.) — przez; od bojaźni zwyciężony: zwyciężony przez bojaźń. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- prawy (starop.) — prawdziwy. [przypis edytorski] ↩
- gdziebych nie odżałował (starop.) — gdybym nie odżałował. [przypis edytorski] ↩
- gdziebym (starop.) — gdybym. [przypis edytorski] ↩
- w twej głowie — tu: w twej osobie (jako osobie wodza). [przypis edytorski] ↩
- wszystko (starop.) — tu: całe (wszystko wojsko). [przypis edytorski] ↩
- wszystkiemby się nam dostało (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką formy przypuszczającej czasownika; inaczej: wszystkim nam dostałoby się (wszyscy bylibyśmy stratni). [przypis edytorski] ↩
- władni (starop. forma) — dziś 2.os.lp trybu rozk.: władaj. [przypis edytorski] ↩
- sprawa (starop.) — tu: dowództwo; pod twą sprawą: pod twym dowództwem. [przypis edytorski] ↩
- gdzieżbych (...) był (starop.) — gdybym był. [przypis edytorski] ↩
- wszystka (starop.) — cała. [przypis edytorski] ↩
- pożyć (starop.) — zwyciężyć; pokonać. [przypis edytorski] ↩
- niźli (starop.) — niż. [przypis edytorski] ↩
- kilko (starop.) — jak „tylko”, rodzaj nijaki do nieużywanego przymiotnika. [przypis redakcyjny] ↩
- by (starop.) — tu: gdyby. [przypis edytorski] ↩
- ona (starop. forma) — ta, owa. [przypis edytorski] ↩
- pierwsza krew (starop.) — tu: młodość, dawna krewkość. [przypis edytorski] ↩
- nie żyw (starop. forma) — dziś: nieżywy. [przypis edytorski] ↩
- dokoczyła (starop. forma) — dokuczyła. [przypis edytorski] ↩
- u wszystkiego świata (starop.) — przed całym światem; wobec całego świata. [przypis edytorski] ↩
- stać za co (starop.) — wystarczyć; zastępować co; być równym czemu. [przypis edytorski] ↩
- czynić (starop.) — tu: walczyć; mieć do czynienia. [przypis edytorski] ↩
- ozowie się (starop.) — odzywa się. [przypis edytorski] ↩
- nadewszystkie (starop.) — dziś w formie bezosobowej: nade wszystko; bardziej niż wszyscy. [przypis edytorski] ↩
- okrom (starop.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
- zbyt (starop.) — tu: niezwykle, bardzo. [przypis edytorski] ↩
- wyknąć czego (starop.) — przywykać do czego; dzielności wyknie: przywyka do dzielności, nabiera nawyku dzielności. [przypis edytorski] ↩
- kiedybym (...) miał (starop.) — gdybym miał. [przypis edytorski] ↩
- którzyby beli (starop.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: którzy byliby. [przypis edytorski] ↩
- miałbych (starop. forma) — miałbym. [przypis edytorski] ↩
- zto (starop.) — za to, do tego. [przypis edytorski] ↩
- społem (starop.) — razem, wspólnie. [przypis edytorski] ↩
- winszować czego (starop.) — gratulować czego. [przypis edytorski] ↩
- w tem (starop. forma) — wtem; tymczasem, w tym czasie, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- tenem mu odjął (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: ten [miecz] mu odjąłem. [przypis edytorski] ↩
- niecierpliwy zwłoki (starop.) — nieznoszący opóźnienia; zniecierpliwiony zwlekaniem. [przypis redakcyjny] ↩
- wyńdzie (starop. forma) — dziś 3.os.lp cz. przysz.: wyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- dostawać czego (starop.) — wystarczać czego; mieć dosyć czego. [przypis edytorski] ↩
- podomno (starop.) — podobno; [prawdopodobnie, zapewne]. [przypis redakcyjny] ↩
- zemną (starop. forma ort.) — dziś: ze mną. [przypis edytorski] ↩
- czynić (starop.) — tu: walczyć; mieć do czynienia. [przypis edytorski] ↩
- sam a sam (starop.) — sam na sam. [przypis edytorski] ↩
- sromotny (starop.) — haniebny, hańbiący. [przypis edytorski] ↩
- Aquilin — rumak Rajmunda. [przypis redakcyjny] ↩
- pióry (starop. forma) — dziś N.lm: piórami; tu: strzałami. [przypis edytorski] ↩
- nieprzebrniona (starop.) — nie do przebrnięcia. [przypis edytorski] ↩
- woda Tagowa — Tag, rzeka na Płw. Iberyjskim, przepływająca dziś przez Hiszpanię i Portugalię, mająca źródło w Górach Iberyjskich, zaś ujście do Oceanu Atlantyckiego w okolicach Lizbony. [przypis edytorski] ↩
- kęs (starop.) — trochę. [przypis edytorski] ↩
- chłopięcina (starop.) — chłopię; chłopiec. [przypis redakcyjny] ↩
- przepych (starop.) — tu: pycha. [przypis redakcyjny] ↩
- przerdzały (starop.) — przejrzały, zgrzybiały. [przypis redakcyjny] ↩
- jako ogień górolotny rące (starop.) — rączo jak górnolotny [górą lecący] ogień. [przypis edytorski] ↩
- wejźrzawszy (starop. forma) — wejrzawszy. [przypis edytorski] ↩
- roskazał (starop. forma ort.) — dziś popr.: rozkazał. [przypis edytorski] ↩
- raziech (starop. forma) — dziś Msc.lm: (w) razach. [przypis edytorski] ↩
- zachwycić (starop. forma) — pochwycić. [przypis edytorski] ↩
- którem ogromnego smoku przebito (starop.) — [dziś z B.:] którym przebito (...) smoka. [przypis edytorski] ↩
- płaczliwe wojny (starop.) — płacz, łzy wyciskające, opłakane. [przypis redakcyjny] ↩
- tróząb (starop.) — [dziś: trójząb]; [por.] przymiotnik: trozęby. [przypis redakcyjny] ↩
- Kaukazu — czytaj [czterosylabowo]: Ka-u-ka-zu. [przypis redakcyjny] ↩
- miasty (starop. forma) — dziś N.lm: (z) miastami. [przypis edytorski] ↩
- niewidomy (starop.) — niewidoczny. [przypis edytorski] ↩
- tem czasem (starop. forma) — tymczasem. [przypis edytorski] ↩
- półk (starop. forma ort.) — pułk. [przypis edytorski] ↩
- niezastąpiony (starop.) — tu: niezajęty (nikt na to miejsce nie wstępował). [przypis edytorski] ↩
- pyta o Tankredzie (starop. forma) — dziś: pyta o Tankreda. [przypis edytorski] ↩
- ktemu a. k’temu (starop.) — do tego. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — dziś popr.: na ostatek; w końcu. [przypis edytorski] ↩
- słowy (starop. forma) — dziś N.lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
- ukażęć (starop. forma) — skrót od: ukażę ci, pokażę ci. [przypis edytorski] ↩
- cóż potem (starop.) — cóż po tym, cóż z tego. [przypis edytorski] ↩
- ponno (starop.) — ponoć, podobno; tu: prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
- zepsował (starop. forma) — zepsuł. [przypis edytorski] ↩
- raz (starop.) — cios. [przypis edytorski] ↩
- niecić się (starop.) — wzniecać, wzbudzać się. [przypis edytorski] ↩
- drzewo (starop.) — tu: kopia; drzewce. [przypis edytorski] ↩
- żartki a. żardki (starop.) — żwawy, rączy; ognisty. [przypis edytorski] ↩
- kinąć (starop.) — dać znak skinieniem, skinąć, machnąć; także: rzucić, rzucić się. [przypis edytorski] ↩
- wieże (starop. forma) — dziś: D.lp r.ż: wieży. [przypis edytorski] ↩
- kusić (starop.) — tu: próbować. [przypis edytorski] ↩
- stalony (starop.) — tu: stalowy. [przypis edytorski] ↩
- blach (starop.) — dziś r.ż.: blacha. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- raz (starop.) — cios. [przypis edytorski] ↩
- żartkość (starop.) — żwawość, żarliwość. [przypis edytorski] ↩
- zdaleka (starop. forma ort.) — dziś: z daleka. [przypis edytorski] ↩
- ziemie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (z) ziemi. [przypis edytorski] ↩
- zdzierżeć (starop.) — zdzierżyć; wytrzymać. [przypis edytorski] ↩
- kuźnik (starop.) — kowal. [przypis redakcyjny] ↩
- zostawa (starop. forma) — zostaje. [przypis edytorski] ↩
- tarcz grabina (starop. forma) — tarcza hrabiego. [przypis edytorski] ↩
- on (starop. forma) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- niechcąc (starop. forma ort.) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — gdyby. [przypis edytorski] ↩
- niechciał (starop. forma ort.) — dziś: nie chciał. [przypis edytorski] ↩
- ułomione ielca (starop.) — [tu: r.n.; dziś r.m.:] ułamany jelec. [przypis edytorski] ↩
- bojce (starop.) — bodźce. [przypis redakcyjny] ↩
- Tolozan — Rajmund. [przypis redakcyjny] ↩
- niechcąc (starop. forma ort.) — dziś: nie chcąc. [przypis edytorski] ↩
- sztuką czynić zapaśnicą (starop.) — walczyć jak zapaśnik. [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
- rączy koń obraca (starop. konstrukcja) — dziś z D.: rączego konia (...). [przypis edytorski] ↩
- kusić (starop.) — próbować. [przypis edytorski] ↩
- sztyr (starop.) — ster. [przypis edytorski] ↩
- Kloryndzine (starop. forma) — D., forma dzierżawcza: należący do Kloryndy. [przypis edytorski] ↩
- belt (starop. forma) — bełt; strzała, grot. [przypis edytorski] ↩
- zjednamyć łaskę (starop.) — skrót od: zjednamy ci łaskę. [przypis edytorski] ↩
- prętki (starop. forma ort.) — dziś popr.: prędki; szybki. [przypis edytorski] ↩
- pióry (starop. forma) — dziś N.lm: piórami. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — mnóstwo, wiele. [przypis edytorski] ↩
- obiedwie stronie (starop. forma) — dualis [tj. liczba podwójna; dziś: obydwie strony; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- drzewo (starop.) — tu: kopia; drzewce. [przypis edytorski] ↩
- świeci srogą przez ranę jelity (starop.) — świeci przez srogą [tj. wielką, straszną] ranę jelitami. [przypis edytorski] ↩
- cieśniej (starop. forma) — dziś: ciaśniej. [przypis edytorski] ↩
- Balnawila — miejscowość Bernaville w płn. Francji, w departamencie Somme. [przypis redakcyjny] ↩
- okrom (starop.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
- pośli (starop. forma) — dziś popr.: poszli; w prętkie pośli nogi: pośpieszyli, poszli co prędzej. [przypis edytorski] ↩
- tyłu ukazywać (starop.) — uciekać. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- żonie (starop.) — żenie, napada. [przypis redakcyjny] ↩
- wżdy (starop.) — przynajmniej, choć, tylko, aby; zgoła, całkiem; przecież, wszakże. [przypis edytorski] ↩
- nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski] ↩
- wały (starop.) — fale; za onymi wały: za tymi wałami (falami). [przypis edytorski] ↩
- postaremu (starop. forma ort.) — dziś popr.: po staremu; jak dawniej. [przypis edytorski] ↩
- przenamniey (starop.) — przynajmniej. [przypis edytorski] ↩
- ono (starop.) — to, owo. [przypis edytorski] ↩
- rządny (starop.) — porządny, zorganizowany. [przypis edytorski] ↩
- jedno (starop.) — jedynie, tylko; jedno, że: tylko dlatego, że. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- przejźrzany (starop.) — przejrzany, tj. przewidziany. [przypis edytorski] ↩
- bałwany (starop.) — bożki pogańskie; tu: niechrześcijańska religia. [przypis edytorski] ↩
- trzaskawica (starop.) — grzmot. [przypis redakcyjny] ↩
- stanowić (starop.) — zatrzymywać. [przypis edytorski] ↩
- pomagać za kim (starop. konstrukcja) — dziś: pomagać komu. [przypis redakcyjny] ↩
- wstręt (starop.) — tu: opór. [przypis edytorski] ↩
- dać garła (starop.) — zginąć; dać się zabić (przez podcięcie gardła). [przypis edytorski] ↩
- szable (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: (od) szabli. [przypis edytorski] ↩
- pokusy piekielne (starop.) — [tu:] diabły. [przypis edytorski] ↩
- nie dbać na co (starop. konstrukcja) — dziś: nie dbać o co. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć czego (starop.) — spodziewać się czego. [przypis edytorski] ↩
- na on czas (starop.) — wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- okryć się (starop.) — [tu:] wpaść w środek (nieprzyjaciół). [przypis redakcyjny] ↩
- inszy (starop.) — inny. [przypis edytorski] ↩
- wszystkie [wojsko] (starop.) — całe. [przypis edytorski] ↩
- społem (starop.) — razem, wspólnie. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.