Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń ósma
Argument
Śmierci y iako iego lud był zbity:
Z podobieństw płonnych Włoszy tak mniemaią,
Że ich Rynald beł okrutnie zabity.
Alekto1 broi, wszyscy się mieszaią,
Na Goffreda gniew roście iadowity —
Każdy mu grozi y każdy nań zmierza,
On słowy tylko tę wrzawę uśmierza.
1.
Y niepogoda iuż się spokoiła2,
Iuż y na ziemię y na morze słone,
Złote iutrzenka świty prowadziła;
Lecz podziemna ćma, która wichry one
Wzbudziła, przedsię3 sztuki swe robiła;
Astragor4 chytry tusząc, że co zyszce,
Tak Alekcie5, swey mówi towarzyszce:
2.
Y do Goffreda idzie ten, którego
Sam Bóg bez chyby6 nam na złość wybawił
Żywo od miecza Solimanowego;
Ten chrześcianom7 będzie wszystko prawił
O królewicza porażce szwedzkiego,
Odkryie wszystko, zaczem8 ponno9 oni
Słać po Rynalda muszą w tak złey toni.
3.
Skry skrytey często ognie wielkie były,
Idź do chrześcian, zmieszay ich — niech płochy
Żołnierz sam na się użyie swey siły:
Między Angliki, Szwaycary y Włochy
Wrzuć ogień, a iad puść im w krew y w żyły,
Niechay się wściekłe gniewy w nie wprowadzą,
Niechay się sami między sobą wadzą.
4.
Masz plac12 panu się naszemu przysłużyć!»
Tak rzekł Astragor13, a ona ochoty
Pełna, chce zaraz w oney sprawie służyć;
W tem w obóz, między ozdobne namioty
Wiechał on14 rycerz, myśląc kogo użyć,
Aby mu przystęp ziednał u Hetmana,
Chcąc mu oznaymić śmierć swoiego pana.
5.
Każdy mu namiot iego ukazował;
Tam wprowadzony, z ukłonem go witał
Y rękę iego uczciwie całował,
Potem tak począł: «Kto twe dzieła czytał
Y wie, iakoś te kraie powoiował —
Zdziwi się, bo twa sława, iako trzeba,
Od oceana sięga aż do nieba.
6.
(Tu srodze westchnie y westchnąwszy rzecze:)
«Sweno17, szwedzkiego króla syn iedyny,
(Ach iako rzeczy omylne człowiecze!)
Chciał być ieden z tych, co do Palestyny
Szli, dla Chrystusa przypasawszy miecze;
Niebezpieczeństwa y ociec ubogi,
Iuż zeszły18 — nie mógł rozwieść mu tey drogi.
7.
Tak dobrem mistrzem — y z wielkiey chciwości20,
Gniewał się na się, że dotąd w domowych
Schowany państwach, gnuśniał w nikczemności;
Słyszał o wielkich dziełach Rynaldowych
Y sławie ieszcze w niedoszłey młodości;
Ta go chęć święta do tey drogi wiodła,
Lecz miłość Boża naybarziey21 go bodła.
8.
Z przebranem22 ludem z domu wyszedł w pole
Y na Tracyą23 drogę swą kierował
Y szedł na wielkie Konstantynopole24.
Tam cesarz grecki hoynie go częstował,
Tam mu poseł twóy powiadał przy stole,
Antyochiiey25 iakoście dostali
Y iakoście iey potem dotrzymali.
9.
W mieście z swoiemi woyski tak wielkiemi,
Że się tak zdało, że wszystko pogłowie27
Wyszło y ledwie został który w ziemi.
Ciebie też w swoiey nie zapomniał mowie
Y inszych kilku, ale przed inszemi
Rynalda, iako wykradł się rodzinie,
Co potem zrobił y iako dziś słynie.
10.
Szturmem się kusić o29 syońskie grody,
Radząc, abyśmy z niem nie opuścili
Tey do zwycięstwa tak piękney pogody30.
Taką zagrzany mową w oney chwili
Tak posła twego beł31 królewic młody,
Że sobie z serca przybydź32 na czas życzył
Y nie tylko dni, lecz godziny liczył.
11.
Iego nikczemność w cudzem zalecaniu33,
Y kiedy mu się zatrzymać kazano,
Niechciał34 przestawać35 na niczyiem zdaniu.
Niebespieczeństwo36, które przekładano,
Za nic sobie ma; a to na świtaniu,
To utęskniony w nocy zawsze myśli,
Abyśmy na czas do potrzeby37 przyśli38.
12.
Y w nieszczęście nas wielkiem gwałtem ciągnie,
Noc mu się zdała bydź40 nie w swoiey mierze,
Nad zwyczay dłuższa y ledwie go wściągnie41.
Co krótszą drogę sam sobie obierze
Y tak skoro się lud do kupy ściągnie,
Ruszy się z mieysca, myśląc złe przechody
Y niebespieczne przebyć bez swey szkody.
13.
Ale y głody y zasadzki skryte,
Y niewczasyśmy43 wszystkie zwyciężyli,
Pogaństwo uszło, albo beło44 bite.
Iużeśmy nazbyt bespiecznemi byli
Dla szczęścia, które beło znamienite —
Kiedyśmy gęste pospinali wozy45,
— Przy palestyńskiey granicy — w obozy.
14.
Daiąc znać, że zbróy srogi chrzęst słyszeli,
Y że chorągwi nie mało46 postrzegli
Y ztąd47 — że lud beł wielki — rozumieli48.
Wiele ich beło, co srodze pobledli
Na te nowiny y uciekać chcieli;
Postaremu49 się królewic rumieni
Y ani twarzy, ani głosu mieni50.
15.
Iednę zwycięstwa, drugą męczennictwa:
W tamtey nie wątpię, tę włożyć na skronie
Pragnę, z świętemi pewien uczesnictwa53;
Y tu nas późny wiek niezapomionie54 —
Y tam dostąpiem wiecznego dziedzictwa.
Tu na tem polu świat nasze ozdoby
Y nasze będzie ukazował55 groby».
16.
Dzieląc urzędy z pracą między swoie
Y kazał, aby każdy zbroyno leżał,
Sam także z siebie nie zdeymował zbroie58.
Nocy był ten czas, gdy naybarziey bieżał
Sen na troskliwe59 ludzkie niepokoie —
Kiedy pogańskie okrzyki i głosy
Wstały, które szły pod same niebiosy.
17.
W przód61 przed inszemi62 w świetney stanie zbroi
Y z pięknem okiem okazałe czoło
W barwę śmiałości pospolitą stroi.
Wnet nas pogaństwo otoczy. Iuż koło
Obozu woysko niezliczone stoi,
Las gęstych kopiy przeciwko nam stanie,
Chmurę strzał na nas wypuszczą poganie.
18.
Ieśli nie więcey, do dwudziestu było —
Siła ich legło, siła po nocnemu
Cieniu z okrutnych ran z świata schodziło.
Oko zakryte pobitych żadnemu
Uyrzeć nie dało y nie dopuściło,
Bo razem szkody y nasze dzielności
Noc okrywała płaszczem swey ciemności.
19.
Że go znać było dobrze, chocia63 w nocy,
Ieśli mu się kto z bliska przypatrował
Y iego siłom y sercu y mocy.
Gdzie iedno64 bystry swóy koń nakierował65,
Gdzie mieczem kinie66 y gdziekolwiek skoczy —
Krew wielka płynie wszędzie w onem czesie67,
Strach srogi w oczu68, a śmierć w ręku niesie.
20.
Złota jutrzenka — ona bitwa trwała;
Ale skoro noc dniowi ustąpiła,
Która strach gęstych śmierci zakrywała —
Dopiero światłość niebieska odkryła
Y oku woysko zbite ukazała:
Po polu gęsty trup leży y mało
Rycerstwa co iuż naszego zostało.
21.
Kiedy królewic uyrzał zbite szyki,
Ia niewiem70, ieśli strwożył się widzęcy71
Pobite pierwsze swoie woiowniki —
Nie dał tego znać, tak do swych mówięcy72:
»Mamy, o bracia, dobre przewodniki
Y my za niemi w niebo ich przykładem
Idźmy, krwią od nich73 naznaczonem śladem«.
22.
Niósł piersi pełne niebieskiey75 ochoty;
Nieprzyjaciel nań zewsząd gęste ciska
Miecze, kopiie, strzały, ostre groty.
Że nie tylko ta z stali zbroia śliska,
Lecz Wulkanowey76 podobno roboty
Nie wytrwałaby — tak że iego ciało
Skłóte77, iedną się tylko raną zdało.
23.
Węzeł dzielności członki iuż zemdlałe:
Kole — sam skłóty y biie — sam zbity
Y w skłótem ciele serce ieszcze śmiałe.
W tem wzrostem wielki, wzrokiem iadowity
Mąż, maiąc oczy groźne i zuchwałe,
Siekł nań tak długo z drugiemi swoiemi,
Że naostatek79 Sweno beł na ziemi.
24.
Y nie beł żaden, ktoby go ratował81.
Wami, droga krwi y szlachetne kości!
Świadczę, iakom się na ten czas sprawował:
Wzgardziłem żywot y z wielkiey żałości
Szedłem na miecze, piersim82 nadstawował
Y by83 to beło wiecznych losów zdanie,
Żem śmierć miał podiąć84 — zarabiałem na nię85.
25.
Żyw leżał y to tylko też co86 żywy,
Y niewiem87, co się potem działo z nami,
Tak mi był odiął zmysł mrok nieżyczliwy.
Lecz skorom mdłemi88 przeyrzał kęs89 oczami,
Które był zaćmił90 cień niepamiętliwy91 —
Noc mi się zdała y że w onem mroku
Płomień się błyszczał zemdlonemu oku.
26.
Aby beł92 rzeczy rozeznał widziane;
Lecz beł, iak gdy kto raz otworzy oczy,
Raz zawrze — w poły czułe93, w pół ospane94.
Osurowiałe95 rany w zimney nocy,
Dopiero bóle czuły niesłychane:
Bólu to ieszcze więcey przydawało,
Że się na wietrze pod niebem leżało.
27.
Usłyszę iakąś cichą dwu rozmowę
Y przymknąwszy97 się podle98 mnie została,
Iam podniósł z strachu ociężałą głowę;
Aż w szacie, która do ziemie sięgała,
Uyźrzę99 dwu z ogniem y usłyszę mowę:
»Dufay100, o synu, Boskiey opatrzności,
Ten cię ratuie w twoiey doległości«.
28.
Żegnał mię, w wielką pokorę ubrany
Y patrząc w niebo, nabożnemi słowy
Mówił nademną101 rym102 niezrozumiany.
Y rzekł: »Wstań!« A ia wstawam zaraz zdrowy,
Bólu nie czuię, ani żadney rany,
Owszemem103 się zdał sam w sobie czerstwieyszy104
Y (o cud wielki!) dobrze ochotnieyszy.
29.
Wierzyć nie chciały onemu cudowi,
Aż mi ieden z nich: »Czemu — pry105 — wątpliwe
Małowiernemu106 zmysły rozumowi
Poddawasz107? Uwierz, my ciało prawdziwe
Nosiem y słudzy sąśmy108 Iezusowi,
Którzyśmy światem wzgardzili obłudnem
Y tu na mieyscu mieszkamy bezludnem.
80.
Kazał o tobie pilne mieć staranie109,
Któremu nie dziw wielkie czynić rzeczy
Przez podłe środki, nad ludzkie mniemanie.
Ten y to ciało ma na swoiey pieczy,
W którem cna dusza miała swe mieszkanie
Y chce, żeby z nią w iasność obleczone
Y w nieśmiertelność beło ziednoczone.
31.
Iaki należy ciału tak zacnemu;
Który u świata będzie poważony
Y oznaymiony wiekowi późnemu.
Poyrzy110 po gwiazdach, a patrz z prawey strony
Na iednę111, słońcu podobną iasnemu:
Tać przewodnikiem będzie y pobieży112
Żywem promieniem, tam gdzie twóy pan leży«.
32.
Że z oney gwiazdy światłość wychodziła
Y rościągnionem114 do ziemie promieniem,
Gdzie ciało beło — prosto wymierzyła.
Y królewica swem iasnem płomieniem
Y wszystkie iego rany oświeciła,
A potem nagle ode mnie bieżała
Y tak, iako krew, wszystka szczerwieniała115.
33.
Miewał do nieba umysł obrócony:
Tak y na on czas — choć martwy — wzrok chciwy
Do gwiazd obrócił, na wznak położony;
Miecz w iedney pięści ściskaiąc pierzchliwy116
— Iakoby chciał bić — trzymał wyniesiony,
Drugą do piersi nabożnie przykładał,
Tak iakoby się za grzechy spowiadał.
34.
Nie bez żałości, nie bez wielkiey męki —
Królewicowi miecz mocno trzymany,
Z pięści pustelnik wyimował przez dzięki117
Y rzekł mi zatem: »Ten miecz krwią rumiany,
Którem dopiero wyiął z mężney ręki,
Iest tak hartowny y tak doskonały,
Że dawne wieki takiego nie miały.
35.
Ponieważ pana utracił pierwszego,
Aby w tey stronie darmo nie próżnował,
Lecz aby prędko poszedł do drugiego,
Któryby w równey sile niem woiował,
Ale szczęśliwiey i czasu dłuższego
Y niem się pomścił: iego to robota,
Nad tem, co Swena pozbawił żywota.
36.
Ten miecz ma zostać y być utopiony.
Przeto zanieś go tam, gdzie chrześcianie
Pod miastem maią obóz zatoczony.
Nie bóy się, abyć w drodze wstręt poganie
Mieli uczynić z iakieykolwiek strony;
Ten, który cię śle, tak cię poprowadzi,
Żeć nic przygoda żadna nie zawadzi.
37.
Iakoście mężnie z pogany118 czynili119,
Iakoście pana pobożnego mieli,
Iako dzielnego, iakoście go zbyli120 —
Aby drudzy bydź121 ochotnieysi chcieli
Y chętniey zbroye krzyżami znaczyli,
A wielkie serca tem ogniem zagrzane,
Mnożyły wiarę y krzyże rumiane.
38.
Ma tak dobremu własnem122 zostać panem:
Ten iest Bertoldow mężny syn, któremu
Nikt nie może bydź123 w męstwie porównanem.
Temu go odday a mów mu, że iemu
Pomsta należy y że iest obranem
Od Boga na to«. Za onemi słowy124
Do siebie mię zaś obrócił cud nowy.
39.
Uyrzałem wielki grób wybudowany,
Które weń weszło. Iako się to stało —
Y oko y zmysł nie wie obłąkany.
Ktoś tylko na niem (iako mi się zdało)
Z iego wielkich dzieł rym pisał zebrany,
A iam wzrok chciwy obrócił do góry,
Patrząc na napis y gładkie marmury.
40.
Ma twego pana ciało odpoczywać,
A iego drogi — na niebie z anyoły
Wiecznego dobra — duch będzie zażywać.
Ale ty przestań płakać y wesoły
Chciey się na lepszą teraz myśl zdobywać,
A zostań zemną126 dzisia127 w tey gościnie,
Dokąd z gwiazdami ciemna noc nie minie«.
41.
Po przykrych górach, co mię spracowały;
Ażeśmy weśli po zwierzęcem śledzie128
W straszną iaskinią iedney ostrey skały,
Gdzie srodzy wilcy y dzicy niedźwiedzie129
Y lwice z swemi szczenięty130 mieszkały.
Tu z uczniem mieszkał: święta go broniła
Niewinność lepiey, niźli mieczów siła.
42.
A twardem łożem starzec mię częstował.
W tem świt rumiany we złotem ubierze131
Ogniem pleciony warkocz ukazował.
Pustelnicy też wstali na pacierze,
Iam też modlitwy swoie odprawował;
A potemem132 ich pożegnał y w drogę
Powróciłem tu ukwapliwą133 nogę».
43.
Tak mu na iego odpowiedział mowę:
«Y ia y wszystek żołnierz — utrapiony
Musi być na tę żałosną ponowę134:
Ponieważ lud wasz mężny i ćwiczony
Od nieprzyiaciół pobity na głowę
Y wasz pan, iako błyskawica, razem
Y kazał się y poległ żelazem135.
44.
Wielkie królestwa y bogate księstwa
Y dawnych wieków dzieie opisane,
Większego nad to nie ukażą męstwa.
Iuż oni w złote wieńce opasane
Ubrali głowy dla swego męczeństwa;
Ia wierzę, że tam każdy ukazuie
Swe drogie rany y z nich tryumphuie.
45.
Nędznego świata ieszcze chciał zostawić,
Miałbyś — oddawszy troski złey godzinie —
Lepszey się myśli y weselszey stawić.
A co się pytasz o Bertolda synie136 —
Błąka się, ale gdzieby się miał bawić,
Niewiem137 — a ty się strzeż drogi wątpliwey138,
Aż o niem rzeczy dowiesz się prawdziwey».
46.
Wszyscy go barzo w on czas139 żałowali
Y ozwał się ktoś, który rzekł te słowa:
«Ato go z woyska niewinnie wygnali».
Wszyscy, iakoby na to beła zmowa,
Szwedowi iego dzieła powiadali:
Iaki mąż z niego, iako się sprawował
W różnych potrzebach — a Szwed się dziwował.
47.
Miłość ku niemu w sobie pobudzili —
Ci, którzy byli szli na picowanie140,
Do obozu się z pól nazad wrócili;
Pędzili woły y stada baranie
Y różną żywność z sobą prowadzili,
Słomy y owsy y bydła dostatek,
Tamto dla koni, a to zaś dla iatek.
48.
Którą za pewną wszystkim udawali,
Że Rynaldowy puklerz y cierpliwą141
Zbroię, krwią świeżą spluskaną — poznali.
Zewsząd (bo ktoby rzecz tak żałościwą
Mógł zakryć) ludzie do nich się zbiegali;:
Co żywo, o śmierć pyta Rynaldowę142
Y zbroyę widzieć chce bohaterowę.
49.
Znak zwykły y herb na iego puklerzu,
Na którem beł ptak ten, co dzieci swoie
Doświadcza słońcem y nie wierzy pierzu144.
Ten, ilekowiek znaczne były boie,
Zawsze widali145 na wielkiem rycerzu.
A teraz z żalem, z gniewem pomieszanem,
Widzą go bydź146 krwią srodze popluskanem.
50.
Y tę rzecz sobie rozbierali147 sami,
Roskazał148 Goffred, aby zawołano
Alpranda, co był nad picownikami149.
Człek to był dobry — iako powiadano —
Prosty, prawdziwy między rotmistrzami.
Ten od Hetmana o zbroię pytany,
Tak odpowiedział, cnotą zawiązany150:
51.
Idzie do Gazy, tuż blisko granice151,
Równina mała leży, wszedszy152 w góry,
Które obeszły tamte okolice.
Srzodkiem153 nie wielka154 rzeczka spada z góry,
Stoki155 w niey gęste y żywe krynice,
Mieyscami gęstwa y drzewa ozdobne,
Zakrytem barzo zasadkom156 sposobne.
52.
Zwłaszcza, że kray beł w pastwiska obfity.
A w tem uyrzemy kogoś umarłego,
Który tam leżał przy wodzie zabity.
Biegli tam wszyscy, bo z herbu zwykłego
Zbroię poznali, trup sam beł nakryty;
Gdym go chciał odkryć, kiedy go podięto,
Tułów beł157 tylko, a głowę ucięto.
53.
Na obie stronie158 wszystek przebodziony;
Przy niem hełm próżny159 — co orła na czele
Białego niesie — leżał położony.
Radbym beł komu, coby o tem ciele
Sprawę dać umiał. A w tem z iedney strony
Obaczę chłopa niedaleko, który
Zayrzawszy nas, chciał spiesznie uciec w góry.
54.
Tę samę tylko powiadał nowinę,
Że wczora, kiedy pasł bydło z chłopięty160.
Zayrzawszy konnych, skrył się w rokicinę.
Ieden z nich trzymał w ręce łep161 ucięty;
A kiedy pilnie patrzał przez krzewinę,
Tak mu się zdało, że to był ktoś młody
Y nie zarosły162 y ieszcze bez brody.
55.
Którą do łęku sobie przywięzował.
A naostatku163 y tego dołożył,
Że stróy — że nasi beli — ukazował.
Iam zatem zbroię onę z niego złożył
Y serdeczniem go, Bóg widzi, żałował.
Zbroię tę z sobą przywiozłem, a ono
Ciało — kazałem, aby pogrzebiono.
56.
Inszego pewnie godne było grobu».
A iż Aliprand nadto wiedział mało,
Odszedł zarazem z hetmańskiego progu.
Goffredowi się przedsię iednak zdało
Pytać się pilniey. Ma nadzieię w Bogu,
Że się z pewnego znaku o tem sprawi
Y mężobóyca164 wrychle się obiawi.
57.
Świat, iako wielki, wszytek zasłoniła,
A zmysł człowieczy słodkiem opoiony
Snem, odpoczywał y troska się kryła.
Ty, Argillanie165, ostrą przerażony
Strzałą, sam nie spisz166, ale myślisz siła167,
Oczyć168 przezdzięki169 snu nie przypuszczaią,
Złośliwe myśli pokoiu nie maią.
58.
Prętki, porywczy ręką y ięzykiem,
Na brzegu Trentu170 zrodzony, zchowany171
W zwadach, beł nocnem domów naieźnikiem,
Potem banitem y z ziemie wygnany,
Łupił po drogach y beł rozbóynikiem
Dotąd, aż woyna w Azyey urosła,
Która mu sławę iuż lepszą przyniosła.
59.
Y to w niem nie beł przyiemnny y miły.
Ale podobny sen — paraliżowi,
Bo mu iad lała brzydka iędza w żyły
Y wnętrznemu coś czyniła zmysłowi,
Że mu się myśli snem niespokoiły
Y sama mu się wnet potem stawiła
W straszliwey larwie174, która go straszyła.
60.
Y w oczy kładła — wrzkomo Rynaldowy,
W lewey ucięty łep175 ręce trzymała,
Straszny, wybladły, krwawy y surowy —
Mowę176 mu od krwie ochrapiałą dała,
A takie słowa wychodziły z głowy:
«Uciekay — prawi — iuż dzień, Argillanie,
Cóż? nie widzisz zdrad w niezbożnem Hetmanie?
61.
Strzeżcie, abyście do tegoż nie przyśli178.
Zazdrość go gryzie a wy mu ufacie,
Wiedzcie, że y was pozabiiać myśli;
Lecz — ieśli chęci co do sławy macie
Y mężną rękę przy wysokiey myśli179 —
Zostańcie raczey y nie uciekaycie,
A krwią tyrańską duszę mą błagaycie180.
62.
Siłyć181 y serca będę dodawała».
Tą mową więtszey dodała mu mocy
Y gniew mu srogiem iadem hartowała.
Sen wylękniony iadowite oczy
Opuścił, z których wściekłość wynikała182;
Zbroię oblókszy zaraz się prowadzi
Y Włochy naprzód do kupy gromadzi.
63.
Szyszak Rynaldów184 z zbroią zawieszony —
Y w przedsięwzięciu onem nie przełomny185,
Gniew y głos przedtem wymiata myślony:
«Takli nam ten zły naród wiarołomny,
Łakomy, pyszny, pychą wyniesiony,
Zawsze kłaść będzie — by na niewolniki —
Iarzmo na karki, munsztuk186 na języki?
64.
Wzgardy, która nas od nich potykała,
Że przez tysiąc lat będzie (rzekę śmiele)
Gniewać się o co włoska ziemia miała.
A to y Tankred zbił nieprzyjaciele
Y ziemia mu się cylicka dostała,
A Francuzowie pod niem iey dostali
Y cudzą zdobycz zdradą otrzymali.
65.
Czasy przewagę albo męstwo iakie —
Nami naygorszą dziurę zatykaią
Y na złe razy idziemy wszelakie;
Kiedy zaś zdobycz y łup dzielić maią,
Myśmy na stronie y niegodni. Takie
Nasze korzyści: krew tylko y szkody,
A ich tryumphy, sława y nagrody.
66.
Nieznośne krzywdy y lekkości187 siła,
Ale — chocia się barzo wielkie zdały —
Teraźnieysza ie małe uczyniła:
Zabity Rynald, zgwałcone zostały
Prawa, sława się włoska znieważyła,
A przedsię188 niebo piorunem nie biie?
Ziemia ich nie źrze189 y pod się nie kryie?!
67.
A dotąd ieszcze został nie zemszczony190;
Na gołey ziemi — takie iego mary! —
Leży zrąbany y niepogrzebiony.
Kto sprawcą takiey niezbożney ofiary?
A iako ma być (proszę) zataiony?
Z włoskiey dzielności urosła przyczyna,
Która Goffreda trapi y Baldwina.
68.
Przysięgam na to żywemu Bogowi192:
Widziałem iego duszę nieszczęśliwą,
Kiedy iuż było ku samemu dniowi.
Ach! iaką radę hetmańską zdradliwą
Przeciw naszemu odkrył narodowi!
Nie sen powiadam albo iaką marę...
Y teraz go mam w oczach — na mą wiarę!
69.
Y miłey przedsię193 zbyć chcemy swobody?
Czy przed ręką, krwią niewinną plugawą194,
Uydziem do piękney Eufratowey wody?
Gdziebyśmy195 rządem dobrem, dobrą sprawą
Wygnali tamte nikczemne narody
Y w kraiach beli obfitych panami,
Nie mieszaiąc się więcey z Francuzami.
70.
(Ieśli tak chcecie) tak wielkiey osoby;
Acz — gdzieby196 dzielność napierwsze197 wspomniała
Sprawy swey ręki y dawne ozdoby —
Nie długoby198 się ta złość pokarała
Y nie trudnoby o takie sposoby,
Że krwie199 niewinney rozlewca — przykładem
Bełby200 śmiercią swą tyranom szkaradem201.
71.
Iako potężne, iako wiele mogą,
Ia mu sam wrażę miecz w serce zuchwałe;
Wiem, że mi tego y drudzy pomogą”.
To skoro wyrzekł, zaraz pułki całe
Za Argillanem iedną idą drogą:
Wściekła młódź bieży, wszyscy się mieszaią,
Do mieczów wszyscy y do zbróy wołaią.
72.
Ręką — Alekto trzyma, którem siecze;
A gniewy wściekłe y nienasyconą
Krwie chciwość między gęste roty miecze203.
Coraz pomyka chmurę niewściągnioną
Iędza y ostre wszędzie ciska miecze;
Z włoskich stanowisk do Szwaycarów poszła
Y do Anglików potem się przeniosła.
73.
Pospolitą się szkodą urażaią,
Ale y dawne gniewy umorzone
Teraz się znowu w sercach odnawiaią.
Francuzy: harde y niepowściągnione,
Chełpliwe, pyszne, chciwe — nazywaią;
Nienawiść, która przedtem beła skryta,
Teraz wychodzi na wierzch, iadowita.
74.
Wewnątrz bełkoce u zawartey dziury
Y nie mogąc się w sobie zmieścić, rąca205
Wylewa na brzeg y drze się do góry.
Nie da się tłuszcza zawściągnąć206 gorąca,
Ieśli ią baczny207 chce hamować który;
Tankred z Kamillem y Gwilelm nie byli
Y insi starsi, co niemi rządzili.
75.
Bieżą y wszyscy na larmę209 wołaią,
Trąby y bębny y insze210 woienne
Muzyki — na krew serca pobudzaią.
Gotyfredowi nie barzo przyiemne
Nowiny to ten, to ów — posyłaią;
Baldowin pierwszy przybieży we zbroi
Y podle211 niego niestrwożony stoi.
76.
Do nieba umysł obraca troskliwy213:
«Ty mię sam, Panie, weźmi214 w swą obronę,
Wiesz, żem na swych krew nie beł nigdy chciwy
Zdyim215 iem z błędnego rozumu zasłonę
Y uśmierz sam w nich gniew tak popędliwy,
A iakoś świadom moiey niewinności,
Tak ią iem216 odkryi z twey dobrotliwości».
77.
Niezwykły zagrzał y wnątrz go przeymował;
Pełen nadzieie217 y piękney ochoty
Swą twarz wesołą śmiałością farbował.
Na ostre miecze, na wytknione groty
Niewylękniony śmiele następował
Y chocia słyszy przegróżki zuchwałe,
Idzie y czoło niesie okazałe.
78.
Drogiem iedwabiem wszystek przeszywany,
Twarz miał odkrytą y tak szedł w ozdobie
Niebieskiey, w straszną powagę ubrany.
Kinie219 buławą y tą w oney dobie220
Tuszy221 uśmierzyć woysko zagniewane —
Tak do nich wyszedł y te mówił słowa,
Lecz nie człowiecza zda się iego mowa:
78.
W takiememli222 to u was poważeniu,
Że się na płonnych223 plotkach chcecie sadzić224,
Po częstem y tak długiem doświadczeniu?
Udawa snadź225 ktoś, że Goffred chce zdradzić
Y są ci, co mię maią w podeyrzeniu.
Czekacie ponno, abym się sprawował,
Albo dowody iakie ukazował?!
80.
Miało być imię moie pomazane:
Z przeszłem mem życiem broni niewinności
Sumienie czyste y niezasromane227.
A teraz — miasto228 słuszney surowości —
Miłosierdzie wam będzie pokazane,
Dla przeszłych zasług, odpuszczam błędowi
Y waszemu was daię Rynaldowi.
81.
Grzech spólny: on sam będzie pokutował,
Że was w kupę zwiódł y lud pospolity
Przeciw zwierzchności swoiey pobuntował».
Kiedy to mówił, piorun mu zakryty
Straszney powagi z oczu wyskakował229,
Tak, że Argillan wylękniony stoi
Y gniewliwey się iedney230 twarzy boi.
82.
Wstydu y względu żadnego nie mieli,
Ale grozili y srodze łaiali,
A miecze we krwi ostre topić chcieli —
Teraz słów groźnych z pokorą słuchali
Y podnieść oczu ku górze nie śmieli;
A Argillana — zaraz po tey mowie —
Woyskowi od nich wiedli profosowie231.
83.
Grzywą potrząsa y kiedy się sroży;
Ieśli ten przydzie232, co mu przyrodzoną
Srogość okrócił233 — ogon pod się włoży
Y pod mistrzową ręką wyniesioną
Cierpi karanie y surowe grozy;
Iuż y paznokci y straszliwey gęby
Z wyostrzonemi zapomina zęby234.
84.
Beł przy Goffredzie bohater skrzydlaty,
Co przedeń235 puklerz wystawiał miedziany
(Cud przed dawnemi niesłychany laty!)
W ręce miecz goły krwią trzymał spluskany,
Która kroplami ściekała na szaty:
Podobno to krew z miast y królestw ciekła,
Które gniewliwa ręka iego siekła.
85.
Y z mieczmi236 zaraz zmiękczone niechęci.
Goffred odszedszy, to tam, to sam — miecze237
Myśli wątpliwe238 y pilnie się kręci
Kilku dni więcey szturmu nie odwlecze
Y potrzeby ma wszystkie na pamięci;
Czasem sam idzie, czasem kogo ześle
Tam, gdzie tarany gotowali cieśle.
Koniec pieśni ósmey.
- Alekto — jędza piekielna, bogini niezgody. [przypis redakcyjny] ↩
- spokoić się (starop.) — uspokajać się. [przypis edytorski] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- Astragor — bóg piekielny; tu: diabeł. [przypis redakcyjny] ↩
- Alekto — jedna z trzech jędz, furii. [przypis redakcyjny] ↩
- bez chyby (starop.) — niechybnie; na pewno. [przypis edytorski] ↩
- chrześcianom (starop. forma) — dziś: chrześcijanom. [przypis edytorski] ↩
- zaczem (starop.) — po czym; tu: w wyniku czego. [przypis edytorski] ↩
- ponno (starop.) — ponoć, podobno; tu: prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
- zabiegać (starop.) — tu: zapobiegać. [przypis edytorski] ↩
- z trochy (starop.) — z odrobiny. [przypis edytorski] ↩
- mieć plac (starop.) — tu: mieć okazję. [przypis edytorski] ↩
- Astragor — diabeł. [przypis redakcyjny] ↩
- on (starop. forma) — ten, ów. [przypis edytorski] ↩
- pytać się o kim (starop.) — dziś: pytać się o kogo. [przypis edytorski] ↩
- beł niósł a. był niósł (starop. forma) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: niósł wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- Sweno — królewicz szwedzki (w oryg. duński). [przypis redakcyjny] ↩
- zeszły (starop.) — podeszły; [w podeszłym wieku; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
- marsowe sprawy — sprawy wojenne, wojenne rzemiosło; sprawy, którym patronuje Mars, tj. bóg wojny w mit. rzym. [przypis edytorski] ↩
- chciwość (starop.) — chęć, pragnienie. [przypis edytorski] ↩
- najbarziej (starop. forma) — dziś: najbardziej. [przypis edytorski] ↩
- przebrany (starop.) — wybrany, wyselekcjonowany. [przypis edytorski] ↩
- Tracja — wschodnia część Półwyspu Bałkańskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- Konstantynopole (starop.) — Konstantynopol. [przypis redakcyjny] ↩
- Antyochiiey (starop.) — Antiochii; Antiochijej dostali: zdobyli Antiochię. [przypis edytorski] ↩
- beli oblegli (starop. forma) — byli oblegli; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: oblegli wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- pogłowie (starop.) — ludność (męska). [przypis redakcyjny] ↩
- myślili (starop. forma) — myśleli. [przypis edytorski] ↩
- kusić się o co (starop.) — próbować czego. [przypis edytorski] ↩
- pogoda (starop.) — okazja, sposobność. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś: był; beł zagrzany: był rozochocony, podekscytowany itp. [przypis edytorski] ↩
- przybydź (starop. forma) — dziś: przybyć. [przypis edytorski] ↩
- w cudzem zalecaniu (starop.) — w wymienianiu cudzych zalet, zasług. [przypis edytorski] ↩
- niechciał (starop. forma ort.) — dziś: nie chciał. [przypis edytorski] ↩
- przestawać na czyim zdaniu (starop.) — zastosować się do czyjegoś zdania, czyjejś racji. [przypis edytorski] ↩
- niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — dziś: niebezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
- potrzeba (starop.) — bitwa, walka. [przypis edytorski] ↩
- przyśli (starop. forma) — dziś: przyszli. [przypis edytorski] ↩
- ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, pochopny. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- wściągnąć kogo (starop.) — powściągnąć, powstrzymać kogo. [przypis edytorski] ↩
- siłaśmy nędze (...) użyli (starop. forma) — przeżyliśmy wiele utrapień; nędze: nędzy. [przypis edytorski] ↩
- niewczasyśmy (...) zwyciężyli (starop. forma) — zwyciężyliśmy niewczasy (tj. niewygody, trudy). [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- Kiedyśmy gęste pospinali wozy — w oryginale: Quando un di ci acampammo. Spinanie wozów w tabor, nieznane Tassowi, wprowadza P. Kochanowski stosownie do polskiego sposobu wojowania. [przypis redakcyjny] ↩
- nie mało (starop. forma ort.) — niemało (tj. wiele). [przypis edytorski] ↩
- ztąd (starop. forma ort.) — dziś popr.: stąd. [przypis edytorski] ↩
- rozumieć (starop.) — sądzić, wnioskować. [przypis edytorski] ↩
- postaremu (starop. forma ort.) — dziś popr.: po staremu; jak dawniej. [przypis edytorski] ↩
- mienić (starop.) — zmieniać, odmieniać. [przypis edytorski] ↩
- prawić (starop.) — mówić. [przypis edytorski] ↩
- dwie (...) koronie (starop. forma) — dualis [tj. daw. liczba podwójna; dziś: dwie korony; red. WL], porównaj pieśń II, zwr. 89. [przypis redakcyjny] ↩
- uczesnictwo (starop. forma) — uczestnictwo. [przypis edytorski] ↩
- niezapomionie (starop. forma) — nie zapomni. [przypis edytorski] ↩
- ukazował (starop. forma) — ukazywał. [przypis edytorski] ↩
- straży zawiódł (starop. forma) — zaprowadził straże; ustawił straże. [przypis edytorski] ↩
- obbiedz, obbieżeć (starop.) — obiec, obejść. [przypis redakcyjny] ↩
- zbroie (starop. forma) — D.lp r.ż.: zbroi. [przypis edytorski] ↩
- troskliwy (starop.) — stroskany; pełen trosk, zmartwień. [przypis edytorski] ↩
- larma (starop.) — trwoga, wezwanie do broni. [przypis redakcyjny] ↩
- w przód (starop.) — z przodu; najpierw. [przypis edytorski] ↩
- inszemi (starop. forma) — innymi. [przypis edytorski] ↩
- chocia (starop. forma) — choć, chociaż. [przypis edytorski] ↩
- jedno (starop.) — tylko, jedynie. [przypis edytorski] ↩
- bystry swój koń nakierował (starop.) — zamiast: swego bystrego konia, por. pieśń III, zwr. 36. [przypis redakcyjny] ↩
- kinąć (starop.) — dać znak skinieniem, skinąć, machnąć; także: rzucić, rzucić się. [przypis edytorski] ↩
- w onem czesie (starop. forma) — w tym czasie; wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- w oczu (starop. forma) — daw. liczba podwójna, dziś: w oczach. [przypis edytorski] ↩
- ode (starop.) — z, Sto nas zostało ode dwu tysięcy: zostało nas stu z dwóch tysięcy. [przypis edytorski] ↩
- niewiem (starop. forma ort.) — nie wiem. [przypis edytorski] ↩
- widzęcy (starop. forma) — dziś imiesłów przysłówkowy: widząc. [przypis edytorski] ↩
- mówięcy (starop. forma) — mówiąc. [przypis edytorski] ↩
- od nich (starop. forma) — przez nich; krwią od nich naznaczonem śladem: śladem naznaczonym przez nich krwią. [przypis edytorski] ↩
- beła (starop. forma) — dziś popr.: była. [przypis edytorski] ↩
- niebieski (starop.) — tu: niebiański. [przypis edytorski] ↩
- zbroja (...) Wulkanowej (...) roboty — zbroja ukuta przez Hefajstosa (w mit. rzym. Wulkana) dla Achillesa (wg Iliady Homera). [przypis edytorski] ↩
- skłóty (starop. forma ort.) — pokłuty. [przypis edytorski] ↩
- niepożyty (starop.) — tu: nieprzezwyciężony. [przypis edytorski] ↩
- naostatek (starop. forma ort.) — dziś popr.: na ostatek; w końcu. [przypis edytorski] ↩
- niestetysz (starop. forma ort.) — niestetyż; niestety. [przypis edytorski] ↩
- I nie beł żaden, ktoby go ratował (starop.) — konstrukcja łacińska, zamiast: nie było nikogo (nemo fuit qui), [kto by go ratował]. [przypis redakcyjny] ↩
- piersim nastawował (starop. forma) — piersi nadstawowałem; nadstawiałem piersi. [przypis edytorski] ↩
- by (starop.) — tu: gdyby. [przypis edytorski] ↩
- podjąć śmierć (starop.) — ponieść śmierć. [przypis edytorski] ↩
- nię (starop. forma) — dziś B.lp r.ż.: (na) nią. [przypis edytorski] ↩
- tylko co (starop.) — mało, o mało że. [przypis redakcyjny] ↩
- niewiem (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie wiem. [przypis edytorski] ↩
- mdły (starop.) — słaby, osłabiony. [przypis edytorski] ↩
- kęs (starop.) — trochę, nieco. [przypis edytorski] ↩
- był zaćmił (starop. forma) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: zaćmił wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- niepamiętliwy (starop.) — [tu:] odbierający pamięć, przytomność. [przypis redakcyjny] ↩
- beł (...) rozeznał (starop. forma) — był rozeznał; konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: rozeznał wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski] ↩
- czułe oczy (starop.) — [tu:] czujne. [przypis redakcyjny] ↩
- ospany (starop.) — ospały; [tu:] zaspany. [przypis redakcyjny] ↩
- osurowiałe rany (starop.) — [rany] odświeżone, na nowo się krwawiące. [przypis redakcyjny] ↩
- w tem (starop. forma) — wtem, naraz, nagle. [przypis edytorski] ↩
- przymknąwszy się (starop.) — przemknąwszy się. [przypis edytorski] ↩
- podle (starop.) — obok. [przypis edytorski] ↩
- ujźrzę (starop. forma) — dziś: ujrzę. [przypis edytorski] ↩
- dufać (starop.) — ufać, mieć zaufanie. [przypis edytorski] ↩
- nademną (starop. forma ort.) — dziś: nade mną. [przypis edytorski] ↩
- rym (starop.) — [tu:] zażegnywanie, zaklęcie czarodziejskie. [przypis redakcyjny] ↩
- owszemem się zdał (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: owszem, zdałem się. [przypis edytorski] ↩
- czerstwiejszy (starop.) — silniejszy, mocniejszy. [przypis edytorski] ↩
- pry (starop.) — skrót od: prawi; mówi. [przypis edytorski] ↩
- małowierny [rozum] (starop.) — mało mający wiary. [przypis redakcyjny] ↩
- poddawasz (starop. forma) — dziś 2.os. lp: poddajesz. [przypis edytorski] ↩
- sąśmy (starop. forma) — jesteśmy. [przypis redakcyjny] ↩
- mieć staranie o kim (starop.) — opiekować się kim. [przypis edytorski] ↩
- pojrzy (starop. forma) — spójrz, popatrz. [przypis edytorski] ↩
- jednę (starop. forma) — jedną. [przypis edytorski] ↩
- pobieży (starop. forma) — pójdzie. [przypis edytorski] ↩
- w temem obaczył (starop. forma) — wtem obaczyłem; nagle zobaczyłem. [przypis edytorski] ↩
- rościągnionem (starop. forma) — rozciągniętym. [przypis edytorski] ↩
- szczerwieniała (starop. forma ort.) — dziś: sczerwieniała. [przypis edytorski] ↩
- pierzchliwy (starop.) — szybki. [przypis edytorski] ↩
- przez dzięki a. przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis redakcyjny] ↩
- z pogany (starop. forma) — dziś N.lm: z poganami. [przypis edytorski] ↩
- czynić (starop.) — tu: walczyć. [przypis edytorski] ↩
- zbyć (starop.) — tu: stracić. [przypis edytorski] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- własny (starop.) — właściwy, istotny, prawdziwy. [przypis redakcyjny] ↩
- bydź (starop. forma) — dziś popr. (po ubezdźwięcznieniu): być. [przypis edytorski] ↩
- za onemi słowy (starop. forma) — po tych słowach. [przypis edytorski] ↩
- beło (starop. forma) — dziś popr.: było. [przypis edytorski] ↩
- zemną (starop. forma ort.) — dziś: ze mną. [przypis edytorski] ↩
- dzisia (starop. forma) — dzisiaj. [przypis edytorski] ↩
- po zwierzęcem śledzie (starop.) — zamiast: [po zwierzęcym] śladzie; por. obiad, po obiedzie. [przypis redakcyjny] ↩
- srodzy wilcy i dzicy niedźwiedzie (starop. forma) — dziś: srogie wilki i dzikie niedźwiedzie. [przypis edytorski] ↩
- szczenięty (starop. forma) — dziś N.lm: (ze) szczeniętami. [przypis edytorski] ↩
- ubierze (starop. forma) — dziś: (w) ubiorze. [przypis edytorski] ↩
- potemem ich pożegnał (starop.) — potem ich pożegnałem. [przypis edytorski] ↩
- ukwapliwy (starop.) — skwapliwy, pośpieszny. [przypis edytorski] ↩
- ponowa (starop.) — nowina. [przypis redakcyjny] ↩
- poległ żelazem (starop. konstrukcja) — poległ od żelaza (ablativus instrumienti). [przypis redakcyjny] ↩
- synie (starop. forma) — zamiast: [o] synu (por. pieśń VI, zwr. 105). [przypis redakcyjny] ↩
- niewiem (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie wiem. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop.) — niepewny, niebezpieczny. [przypis redakcyjny] ↩
- w on czas (starop.) — wówczas, wtedy. [przypis edytorski] ↩
- picowanie (starop.) — szukanie i dostarczanie żywności. [przypis redakcyjny] ↩
- cierpliwy (starop.) — tu: wytrzymały, mocny. [przypis redakcyjny] ↩
- Rynaldowę, bohaterowę (starop. forma) — forma dzierżawcza, dziś zastąpiona konstrukcją z D.: Rynalda, bohatera. [przypis edytorski] ↩
- miąższy (starop.) — gruby. [przypis edytorski] ↩
- ptak ten, co dzieci swoje doświadcza słońcem i nie wierzy pierzu — orzeł. [przypis redakcyjny] ↩
- widali (starop. forma) — widywali. [przypis edytorski] ↩
- widzą go bydź krwią srodze popluskanem (starop. forma) — dziś: widzą, że jest spryskany krwią. [przypis edytorski] ↩
- rozbierać (starop.) — rozważać. [przypis edytorski] ↩
- roskazał (starop. forma) — rozkazał [przypis edytorski] ↩
- picownik (starop.) — osoba wyszukująca i dostarczająca żywność; aprowizator. [przypis redakcyjny] ↩
- zawiązany cnotą (starop.) — związany słowem rycerskim. [przypis redakcyjny] ↩
- granice (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: granicy. [przypis edytorski] ↩
- wszedszy (starop. forma) — wszedłszy. [przypis edytorski] ↩
- srzodkiem (starop. forma) — dziś: środkiem. [przypis edytorski] ↩
- nie wielka (starop. forma) — dziś: niewielka. [przypis edytorski] ↩
- stok (starop.) — źródło. [przypis redakcyjny] ↩
- zasadka (starop.) — zasadzka. [przypis edytorski] ↩
- beł (starop. forma) — dziś popr.: był. [przypis edytorski] ↩
- na obie stronie (starop. forma) — daw. liczba podwójna; dziś: na obie strony. [przypis edytorski] ↩
- próżny (starop.) — pusty, opróżniony. [przypis edytorski] ↩
- chłopięty (starop. forma) — (z) chłopiętami; z chłopcami. [przypis edytorski] ↩
- łep (starop. forma) — dziś popr.: łeb. [przypis edytorski] ↩
- nie zarosły (starop. forma ort.) — niezarosły; niezarośnięty; tu w znaczeniu: bez zarostu. [przypis edytorski] ↩
- naostatku (starop. forma ort.) — dziś popr.: na ostatku. [przypis edytorski] ↩
- mężobójca (starop.) — zabójca, morderca. [przypis edytorski] ↩
- Argillan — bohater chrześcijański „na brzegu Trentu zrodzony”. [przypis redakcyjny] ↩
- spisz (starop. forma) — śpisz. [przypis edytorski] ↩
- siła (starop.) — mnóstwo, wiele. [przypis edytorski] ↩
- oczyć (...) snu nie przypuszczają (starop. forma) — oczy ci snu nie przypuszczają. [przypis edytorski] ↩
- przezdzięki (starop.) — niechętnie, wbrew woli, opornie, gwałtem, z trudnością. [przypis redakcyjny] ↩
- Trent — rzeka w płd. Włoszech, wpada do Morza Adriatyckiego. [przypis redakcyjny] ↩
- zchowany (starop.) — tu: wychowany. [przypis edytorski] ↩
- kęs (starop.) — tu: trochę. [przypis edytorski] ↩
- dopiero ku dniowi (starop.) — dopiero nad ranem. [przypis edytorski] ↩
- larwa (starop.) — maska. [przypis edytorski] ↩
- łep (starop. forma ort.) — dziś popr. łeb. [przypis edytorski] ↩
- ochrapiała mowa (starop.) — zachrypnięta mowa, ochrypły głos. [przypis redakcyjny] ↩
- niedbać na co (starop.) — nie dbać o co. [przypis edytorski] ↩
- przyśli (starop. forma) — przyszli; abyście do tegoż nie przyśli: aby wam się to samo nie przydarzyło. [przypis edytorski] ↩
- wysoka myśl (starop.) — tu: wzniosła myśl. [przypis edytorski] ↩
- błagać kogo (starop.) — [tu:] miękczyć, uśmierzać. [przypis redakcyjny] ↩
- siłyć (...) będę dodawała (starop. forma) — siły ci będę dodawała. [przypis edytorski] ↩
- wynikać (starop.) — wyglądać, wypływać, wychodzić. [przypis edytorski] ↩
- kędy (starop.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- Rynaldów (starop. forma) — Rynaldowy, (należący do) Rynalda. [przypis edytorski] ↩
- nie przełomny (starop. forma ort.) — nieprzełomny, tj. niezłomny. [przypis edytorski] ↩
- munsztuk (z niem. Mundstück: ustnik) — kiełzno; element uprzęży, którego główną częścią jest wędzidło, zakładany na pysk koński i służący do kierowania koniem; szczególnie: narowistym i nieposłusznym. [przypis edytorski] ↩
- lekkość (starop.) — lekceważenie, poniżenie, złe obchodzenie. [przypis redakcyjny] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- źrze (starop. forma) — żre; pożera. [przypis edytorski] ↩
- nie zemszczony (starop. forma) — niepomszczony. [przypis edytorski] ↩
- dziwną wam powiem, a powiem prawdziwą (starop.) — domyślne: rzecz (porównaj pieśń IV, zwr. 58). [przypis redakcyjny] ↩
- Bogowi (starop. forma) — 3 przypadek [tj. C.] lp, zamiast: Bogu, forma analogiczna do: syn, synowi, dom, domowi. [przypis redakcyjny] ↩
- przedsię (starop.) — przecież, wszak, wszakże, jednak. [przypis edytorski] ↩
- ręką, krwią niewinną plugawą (starop.) — tzn. ręką splugawioną niewinną krwią; ręką splugawioną przez rozlew niewinnej krwi. [przypis edytorski] ↩
- gdziebyśmy (starop.) — gdybyśmy. [przypis edytorski] ↩
- gdzieby (starop.) — gdyby. [przypis edytorski] ↩
- napierwsze (starop. forma) — najpierwsze. [przypis edytorski] ↩
- nie długoby się ta złość pokarała (starop. forma) — niedługo pokarałaby się ta złość; dziś raczej: niedługo byłaby ta złość pokarana, wkrótce byłaby (...) pokarana. [przypis edytorski] ↩
- krwie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: krwi. [przypis edytorski] ↩
- bełby (starop. forma) — dziś: byłby. [przypis edytorski] ↩
- szkarady (starop.) — szkaradny. [przypis redakcyjny] ↩
- wzgórę (starop. forma) — w górę, wzwyż. [przypis edytorski] ↩
- miecze a. miece (starop. forma) — miota; tj. ciska, rzuca. [przypis edytorski] ↩
- w garcu (starop. forma) — w garncu, w garnku. [przypis edytorski] ↩
- rący (starop.) — rączy; gwałtownie rwący się naprzód. [przypis edytorski] ↩
- zawściągnąć (starop.) — powściągnąć, powstrzymać. [przypis edytorski] ↩
- baczny (starop.) — uważny, rozumny. [przypis edytorski] ↩
- odmienny (starop.) — zmienny. [przypis redakcyjny] ↩
- na larmę wołają (starop.) — biją na alarm. [przypis edytorski] ↩
- insze (starop.) — inne. [przypis edytorski] ↩
- podle (starop.) — obok. [przypis edytorski] ↩
- szczyry (starop. forma) — szczery; szczyra potwarz: wierutna potwarz. [przypis edytorski] ↩
- troskliwy (starop.) — stroskany. [przypis redakcyjny] ↩
- weźmi (starop. forma) — weź. [przypis edytorski] ↩
- zdyim (starop. forma) — zdejmij. [przypis edytorski] ↩
- jem (starop. forma) — dziś C.lm: im. [przypis edytorski] ↩
- nadzieie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski] ↩
- zupełny (starop.) — tu: pełny. [przypis edytorski] ↩
- kinąć (starop.) — dać znak skinieniem, skinąć, machnąć; także: rzucić, rzucić się. [przypis edytorski] ↩
- w onej dobie (starop.) — w tym czasie; wówczas; wtedy. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (starop.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- w takiememli to u was poważeniu (starop. forma) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy w takim [jest]em to u was poważaniu; czy tak to mnie szanujecie. [przypis edytorski] ↩
- płonny (starop.) — próżny; tu: bezpodstawny. [przypis edytorski] ↩
- sadzić się na czym (starop.) — opierać się na czym. [przypis edytorski] ↩
- snadź (starop.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩
- sprosność (starop.) — okropność, plugawość, nieobyczajność. [przypis edytorski] ↩
- niezasromany (starop. forma) — niezawstydzony, niezhańbiony. [przypis edytorski] ↩
- miasto (starop.) — zamiast. [przypis edytorski] ↩
- wyskakował (starop. forma) — wyskakiwał. [przypis edytorski] ↩
- jednej twarzy (starop.) — samej twarzy; tylko twarzy. [przypis edytorski] ↩
- profos (daw.) — dowódca żandarmerii wojskowej; aresztu wojskowego. [przypis edytorski] ↩
- przydzie (starop. forma) — przyjdzie. [przypis edytorski] ↩
- okrócić (starop.) — poskromić, pokonać. [przypis edytorski] ↩
- zęby (starop. forma) — (z) zębami. [przypis edytorski] ↩
- przedeń (starop. forma) — przed nim. [przypis edytorski] ↩
- mieczmi (starop. forma) — zamiast: mieczami (por. pieśń I, zwr. 63 i pieśń VI, zwr. 73). [przypis redakcyjny] ↩
- miecze (starop. forma) — miota, rzuca, ciska. [przypis edytorski] ↩
- wątpliwy (starop.) — pełen zwątpienia, wątpliwości. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Torquato Tasso
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jerozolima wyzwolona · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tasso-jeruzalem-wyzwolona/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Piotr Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.