Loreva
Loreva

Rozdział 3 z 7

AKT DRUGI

SCENA I

Las w bliskości Aten.
Wchodzą: z jednej strony Wróżka, z drugiej Puk.

PUK

Co tam nowego, duchu? Gdzie tak śpieszysz?

Wróżka

Przez doliny i przez góry, 
Przez zwierzyńce i ogrody, 
Przez potoki i przez bory, 
Płomień ognia, fale wody, 
Wszędzie mnie skrzydła me niosą, 
Szybsze od Cyntii1 promieni, 
Gdzie mi każe wróżek ksieni2, 
Ślad kół swoich skrapiać rosą. 
Pierwiosnki to są jej służki, 
Patrz na złote szat ich plamy, 
To rubiny, to dar wróżki, 
W których wonne śpią balsamy. 
Teraz na łąkach zbierać perły rosy śpieszę,  
W uchu każdej pierwiosnki3 perełkę zawieszę.  
Żegnaj, figlarny duchu, powinność mnie wzywa, 
Królowa, z dworem wróżek, za chwilę przybywa. 

PUK

Król sprawia4 święto pod tą dziś dąbrową5; 
Miej baczność6, by się nie spotkał z królową,  
Oberon bowiem cały gniewem pała,  
Że pani nasza na pazia wybrała  
Królowi Indii ukradzione dziecię.  
Nic piękniejszego nie było na świecie.  
Król chciał go gwałtem na swym widzieć dworze,  
Pragnął z nim razem harcować po borze,  
Ale Tytania, w dziecku zakochana,  
Stroi je w kwiaty, a nie słucha pana.  
Odtąd też, czy to spotkają się w gaju,  
Czy to na smugach7, przy jasnym ruczaju,  
Spór taki toczą, że raz dwór ich cały  
W żołędzi kubki8 schował się struchlały. 

WRÓŻKA

Jeśli o tobie mój sąd mnie nie myli,  
To jesteś duchem pełnym krotofili9,  
Ludzie cię zowią Robinem Dobrotą;  
Ty wiejskie dziewki straszysz twoją psotą,  
Ty żarna10 psujesz, ciebie tylko wini,  
Gdy próżno11 bije masło, gospodyni.  
Warzone piwo wietrzeje twą sprawą,  
Zbłąkany pielgrzym12 twoją jest zabawą.  
Szczęśliwy, kto ci imię daje Puka,  
Bo temu służysz, tego szczęście szuka.  
Alboż się mylę? Czy to prawda? Powiedz. 

PUK

Prawda; ja nocy wesoły wędrowiec, 
Z moich się figlów nieraz król śmiać raczy,  
Kiedy udanym13 rżeniem pięknej klaczy  
Zwabiam ogiery bobem wytuczone;  
Czasami pływam, jak jabłko pieczone,  
Na piwie kmoszki14, a gdy pić zamierza,  
Mniemane15 jabłko w usta ją uderza,  
Wszystko się piwo na pierś zwiędłą leje;  
Mądra babunia, smutne prawiąc dzieje,  
Myśli, żem trójnóg, ale kiedy siada,  
Ślizga się trójnóg, jak długa upada,  
Wszyscy się śmiejąc, za boki trzymają, 
Z radości krzyczą, kaszlą i kichają.  
Lecz ustąp, wróżko, widzę Oberona. 

WRÓŻKA

A ja mą panią. Drżę już przestraszona.

SCENA II

Z jednej strony wchodzi Oberon ze swoim Orszakiem, z drugiej Tytania ze swoim.

OBERON

Niemiłe zejście przy świetle księżyca, 
Dumna Tytanio! 

TYTANIA

Zazdrosny Oberon? 
Wróżki, odlećmy, wyrzekłam się bowiem 
I towarzystwa, i jego łożnicy. 

OBERON

Stój, stój, zuchwała! Czym nie jest twym panem?

TYTANIA

A więc ja twoją powinnam być panią; 
Lecz wiem, żeś z wróżek dzielnic się wykradał, 
I po dniach całych, w postaci Koryna, 
Przy zakochanej śpiewałeś Filidzie 
Twoje miłostki, grając na multankach16. 
Po coś tu przybył z kończyn17 ziem indyjskich? 
Bo twa krzykliwa w bucikach kochanka, 
Bo Amazonka, twoja wojowniczka, 
Tezeuszowi oddaje dziś rękę, 
A tyś ich łożu przyszedł błogosławić. 

OBERON

Nie maszli18 wstydu, Tytanio, wspominać 
O Hippolicie, gdy wiesz, że mi dobrze  
Twe z Tezeuszem znane są zaloty?  
Czyż z Perygenii19 objęć, którą porwał,  
W nocy go cieniach nie uprowadziłaś?  
Czyż nie twą sprawą połamał przysięgi  
Dane Ariadnie20, Egli21, Antiopie22? 

TYTANIA

Wszystko to próżne zazdrości wymysły. 
I każdą razą23, od początku lata,  
Kiedy się z moich wróżek zbiorę kołem  
W górach, dolinach, na łąkach, wśród lasów,  
Przy kamyczkami brukowanym źródle,  
Lub przy strumyku trzciną bramowanym24,  
Aby przy wiatrów świszczących muzyce 
Tańczyć wesoło, ty zawsze kłótniami  
Przerywasz tańce nasze i zabawy.  
Wiatry też widząc, że na próżno grają,  
Mszcząc się, wyssały z mórz mgły zaraźliwe,  
Na ląd poniosły, a ich obfitością  
W taką urosła dumę lada struga,  
Że z swoich brzegów, szumiąc, wystąpiła;  
I wół na darmo jarzmo25 swoje dźwigał,  
Rolnik się pocił, młode bowiem zboże  
Zgniło, nim brody mogło się doczekać;  
Bez owiec hurty26 na zalanych polach,  
Wron stada bydła tuczą się trupami;  
Kręgielnie27 błotem dzisiaj zapełnione,  
A powikłane na łąkach chodniki  
Nie zostawiły i śladu po sobie;  
Śmiertelnych ludzi głód dręczy; już zima,  
A ich wieczorów pieśń nie rozwesela,  
Przeto i księżyc, ten król morskich toni,  
Blady od gniewu, za mgłami i deszczem,  
Sieje po ziemi tysiączne choroby;  
Pory się roku zmieniły w zamęcie,  
Na świeże łono róży mróz upada,  
Na siwej głowie i na brodzie zimy,  
Jak na szyderstwo, słodkich lata pączków  
Wonne paciorki puszczają na chwilę.  
Wiosna i lato, płodna jesień, zima,  
Swoje zwyczajne odmieniły barwy,  
Świat ich zdziwiony nie może rozróżnić.  
Całe to mnogie strasznych klęsk potomstwo  
Z naszych wyrosło sporów, naszych kłótni,  
My ich początkiem, my ich rodzicami. 

OBERON

Więc napraw wszystko, w twojej to jest mocy,  
Przestań się tylko woli mej opierać,  
Oddaj w me ręce skradzione pacholę28,  
Chcę go na pazia.  

TYTANIA

Przestań o tym myśleć; 
Chłopięcia nie dam za wróżek królestwo.  
Moją czcicielką jego matka była, 
Śród nocy, w wonnym powietrzu indyjskim, 
Długie nam chwile na rozmowach biegły. 
Czasem, na płowym29 morza siedząc brzegu, 
Płynące nawy30 ścigałyśmy okiem, 
Śmiech nas brał, patrząc na ciężarne żagle, 
Wydęte tchnieniem rozpustnych wietrzyków; 
A ona, pięknym swym płynącym chodem 
(W łonie nosiła wtedy moje chłopię), 
Po złotym piasku wybrzeża żeglując, 
Naśladowała chyżej31 nawy podróż, 
I niosła, niby z powrotem, drobnostki 
Jak drogi towar z dalekiej podróży. 
Śmiertelna, zgasła powijając syna; 
Dla jej miłości syna tego chowam, 
Dla jej miłości dziecka nie opuszczę. 

OBERON

Jak długo myślisz w tym pozostać borze?

TYTANIA

Do dnia zaślubin Tezeusza może. 
Jeżeli z nami tańczyć chcesz bez swarów32,  
Świętować z nami przy blasku księżyca,  
Zostań; inaczej opuść nasze koło,  
A ja twych zabaw pewno nie zakłócę. 

OBERON

Daj mi to chłopię, a zostanę z tobą.

TYTANIA

Nie dam za całe twe królestwo wróżek.  
Wróżki, odejdźmy, bo zostając dłużej,  
Nazbyt się głośnej doczekamy burzy. 
Wychodzi Tytania z Orszakiem.

OBERON

Więc idź, lecz zanim lasy te opuścisz,  
Potrafię za tę ukarać cię krzywdę.  
Zbliż się tu, Puku. Przypominasz sobie,  
Kiedym raz siedział na szczycie przylądka  
I słuchał pieśni, którą mi syrena  
Nuciła, siedząc na delfina grzbiecie,  
Pieśń tak czarowną, że ucichło morze,  
Z sfer swoich gwiazdy spadały szalenie33,  
By się dziewicy morskiej przysłuchiwać? 

PUK

Pamiętam.

OBERON

Właśnie w tej widziałem chwili 
To, czego oczy twe nie mogły dojrzeć: 
Pomiędzy ziemią a między księżycem  
Lot Kupidyna34, zbrojnego strzałami. 
Wziął na cel piękną westalkę35 zachodu, 
I z taką siłą strzałę z łuku cisnął, 
Jakby serc miała przeszyć sto tysięcy; 
Ale księżyca zimny, czysty promień 
Grot Kupidyna ognisty zagasił, 
I nie draśnięta królewska kapłanka 
Przeszła w spokojnym, dziewiczym marzeniu. 
Zważałem pilnie, gdzie strzała upadła: 
Na mały kwiatek upadła zachodu, 
Przód36 jak śnieg biały, lecz teraz czerwony 
Miłości raną — zowią go bratkami. 
Pamiętam, że ci kwiat ten pokazałem; 
Leć mi go przynieść. Soku jego siłą 
Wyciśniętego na śpiącego oczy, 
Mąż lub niewiasta szalenie pokocha 
Pierwsze ujrzane żyjące stworzenie. 
Kwiat mi ten przynieś, a bądź tu z powrotem,  
Nim zdoła milę upłynąć lewiatan37. 

PUK

W czterdzieści minut okołuję38 ziemię wychodzi.

OBERON

Gdy w posiadaniu tego będę soku,  
Będę czatował na śpiącą Tytanię,  
I na jej oczy jedną spuszczę kroplę,  
A co zobaczy naprzód rozbudzona,  
Lwa, czy niedźwiedzia, wilka czyli39 byka,  
Ruchliwą małpę albo koczkodana,  
Pokocha z całą duszy swej potęgą,  
I póty czaru z jej nie zdejmę oczu,  
(Czego dokonać innym mogę zielem),  
Póki mi pazia swojego nie odda.  
Lecz kto się zbliża? Jestem niewidzialny,  
Słuchajmy, co jest rozmowy ich treścią. 
Wchodzi Demetriusz, za nim Helena.

DEMETRIUSZ

Ja cię nie kocham, przestań więc mnie ścigać. 
Gdzie jest Lizander? Gdzie piękna jest Hermia?  
Ja go chcę zabić, ona mnie zabija.  
Mówiłaś, że w tym ukryli się gaju; 
Lecz jak pień stoję pośród pni tysiąca,  
Nie mogę bowiem mojej znaleźć Hermii.  
Oddal się, precz stąd! Nie ścigaj mnie dłużej. 

HELENA

Ty mnie przyciągasz, magnesie bez serca,  
Lecz nie żelazo przyciągasz — me serce  
Jak stal niezmienne. Strać moc przyciągania,  
A ja moc stracę iść za twoim śladem. 

DEMETRIUSZ

Alboż cię wabię słowami pochlebstwa?  
Czy ci otwarcie, czy jasno nie mówię,  
Że cię nie kocham i kochać nie mogę?  

HELENA

Dlatego właśnie kocham cię gwałtowniej. 
Jestem twym wyżłem, i gdy bić mnie będziesz,  
Ja tym pokorniej łasić ci się będę.  
Jak twoim wyżłem gardź mną, bij mnie, zgub mnie,  
Pozwól mi tylko, jakkolwiek niegodnej,  
Gdzie się obrócisz, iść za twoim tropem.  
Powiedz, o gorsze w twej miłości miejsce  
Mogęż cię błagać, jak40 psem twoim zostać?  
A i to miejsce drogie jest w mych oczach. 

DEMETRIUSZ

Nie kuś zbyt duszy mojej nienawiści; 
Patrząc na ciebie, słabo mi się robi41.  

HELENA

A mnie jest słabo, gdy ciebie nie widzę.

DEMETRIUSZ

Wielką skromności twej wyrządzasz krzywdę,  
Gdy miasto rzucasz, sama się oddajesz  
W ręce człowieka, który cię nie kocha,  
Na wszystkie nocy wystawiasz pokusy,  
Na złe podszepty samotnej ustroni  
Bogate skarby twojego dziewictwa.  

HELENA

Moją obroną cnota twoja będzie. 
Tam słońce dla mnie, gdzie twarz twoją widzę,  
Jakże mam myśleć, że jestem wśród nocy?  
Nie ma w tym borze dla mnie samotności,  
Ty bowiem dla mnie światem jesteś całym;  
Jakże powiedzieć, że jestem tu sama,  
Kiedy tu na mnie świat mój patrzy cały? 

DEMETRIUSZ

Umknę przed tobą, skryję się w paprociach, 
Na pastwę dzikich zostawię cię zwierząt.  

HELENA

Najdziksze zwierzę serca twego nie ma. 
Gdzie chcesz, uciekaj; starą zmienisz powieść;  
Dziś Dafne goni, Apollo ucieka42,  
Jastrzębia gołąb, a trwożliwa łania  
Tygrysa ściga; daremne ściganie,  
Gdy trwoga goni, a ucieka męstwo! 

DEMETRIUSZ

Twoich oskarżeń nie chcę dłużej słuchać; 
Opuść mnie; jeśli gwałtem chcesz iść za mną,  
Pośród gęstwiny krzywdę ci wyrządzę.  

HELENA

Ty mnie w świątyni, w mieście i na polu, 
Wszędzie mnie krzywdzisz, twoje okrucieństwa  
Na płeć mą całą zniewagę rzucają.  
Jak wam, o miłość bić nam się nie wolno,  
Kobieta tylko słuchać zalot43 zdolną.  
Pójdę za tobą, gorzkie piekła męki  
Na niebo zmienię, ginąc z drogiej ręki. 
Wychodzą: Demetriusz i Helena.

OBERON

Niedługo, nimfo, pomsty będziesz czekać;  
Wkrótce on gonić, ty będziesz uciekać.  
Wchodzi Puk. 
Witaj, wędrowcze, czy przyniosłeś kwiatek? 

PUK

Oto jest, królu.

OBERON

Więc daj mi go, proszę. 
Znam brzegi wonne, macierzanką słane,  
Gdzie w cząbrów cieniu fiołki44 schowane,  
Górą bogaty baldachim rozbity,  
Z róż jerychońskich45 i szypszyny46 szyty,  
Tam, długich tańców rozkoszą zmęczona,  
Tytania szuka snu śród kwiatów łona;  
Tam wąż wylinę47 składa cętkowatą,  
Która by mogła wróżek mych być szatą.  
Ledwo jej oczy ten sok zwilży śpiące,  
Szpetnych ją złudzeń napełnią tysiące.  
Weź i ty kroplę, a szukaj po kniei,  
Znajdziesz dziewicę, która bez nadziei  
Kocha młodziana; zwilż jego źrenice,  
Daj tylko baczność48, by naprzód jej lice  
Ujrzał zbudzony. Łatwo go w tym borze  
Poznasz po jego ateńskim ubiorze. 
Jeśli się wszystko po mej woli stanie,  
Miłość i wzgarda zamienią mieszkanie.  
Nim kur49 zapieje, bądź tutaj z powrotem. 

PUK

Wszystkie rozkazy twoje spełnię lotem50.

Wychodzą.

SCENA III

Inna część lasu.
Wchodzi Tytania z Orszakiem.

TYTANIA

Dalej do tańca, wróżki, i do pieśni! 
Na ćwierć minuty rozlećcie się potem:  
Część w pączkach róży zabijać robaki,  
Z nietoperzami o skórzane skrzydła  
Dla moich sylfów51 na szaty wojować,  
Część niech krzykliwą odgania stąd sowę,  
Na orszak moich duchów hukającą.  
Przódy52 mnie słodką ukołyszcie pieśnią,  
A potem — każda do swojej roboty. 
  1. Cyntia (mit. gr.) — przydomek bogini Artemidy (urodzona na górze Kynthos). [przypis edytorski] ↩
  2. ksieni — przełożona. [przypis edytorski] ↩
  3. pierwiosnka — dziś pierwiosnek jest rodzaju męskiego. [przypis edytorski] ↩
  4. sprawiać (daw.) — organizować. [przypis edytorski] ↩
  5. dąbrowa — las lub zagajnik dębowy. [przypis edytorski] ↩
  6. miej baczność (daw.) — uważaj. [przypis edytorski] ↩
  7. smugi — tu: łąki. [przypis edytorski] ↩
  8. żołędzi kubki — czapeczki żołędzi. [przypis edytorski] ↩
  9. pełen krotofili (daw.) — skłonny do żartów. [przypis edytorski] ↩
  10. żarna — kamienie służące do ręcznego mielenia zboża. [przypis edytorski] ↩
  11. próżno — tu: bez skutku. [przypis edytorski] ↩
  12. pielgrzym — tu: wędrowiec. [przypis edytorski] ↩
  13. udanym — udawanym. [przypis edytorski] ↩
  14. kmoszki — kumoszki. [przypis edytorski] ↩
  15. mniemany (daw.) — fałszywy. [przypis edytorski] ↩
  16. multanki — instrument dęty. [przypis edytorski] ↩
  17. kończyny — tu: krańce. [przypis edytorski] ↩
  18. nie maszli — czy nie masz (do czasownika dołączona jest partykuła pytajna -li). [przypis edytorski] ↩
  19. Perigenia (mit. gr.) — córka zbójcy Sinnisa zabitego przez Tezeusza, potem matka syna tego ostatniego. [przypis edytorski] ↩
  20. Ariadna (mit. gr.) — córka króla Krety Minosa, która ofiarowała Tezeuszowi kłębek nici, by ten mógł wydostać się z labiryntu po zabiciu Minotaura. [przypis edytorski] ↩
  21. Ajgle (mit. gr.) — nimfa, jedna z kochanek Tezeusza. [przypis edytorski] ↩
  22. Antiope (mit. gr.) — Amazonka, siostra Hippolity. [przypis edytorski] ↩
  23. każdą razą — dziś popr.: za każdym razem. [przypis edytorski] ↩
  24. bramować — obrębiać, obszywać, tu: otaczać. [przypis edytorski] ↩
  25. jarzmo — rodzaj prymitywnej uprzęży do pługa. [przypis edytorski] ↩
  26. hurta (reg.) — zagroda. [przypis edytorski] ↩
  27. kręgielnie — ogólnie: pomieszczenia, w których gra się w gry (w oryginale wspomniany Nine Men’s Morris, czyli młynek). [przypis edytorski] ↩
  28. pacholę (daw.) — dziecko, chłopiec. [przypis edytorski] ↩
  29. płowy — jasny (zwykle stosowane do włosów lub sierści). [przypis edytorski] ↩
  30. nawa (daw.) — statek. [przypis edytorski] ↩
  31. chyży (daw.) — szybki. [przypis edytorski] ↩
  32. swary — spory, kłótnie. [przypis edytorski] ↩
  33. z sfer swoich gwiazdy spadały szalenie — obraz odnosi się do wyobrażenia wszechświata, w którym gwiazdy przymocowane były do obracających się sfer niebieskich. [przypis edytorski] ↩
  34. Kupidyn a. Kupid (mit. rzym.) — bóg miłości, przedstawiany jako mały chłopiec z łukiem i strzałami. [przypis edytorski] ↩
  35. westalka — w starożytnym Rzymie kapłanka bogini Westy, zobowiązana do zachowania dziewictwa w czasie pełnienia tej funkcji. [przypis edytorski] ↩
  36. przód (daw.) — wprzód, dawniej, wcześniej, przedtem. [przypis edytorski] ↩
  37. lewiatan — potwór morski wspominany w Starym Testamencie. [przypis edytorski] ↩
  38. okołować — okrążyć. [przypis edytorski] ↩
  39. czyli — czy też. [przypis edytorski] ↩
  40. jak — tu: niż. [przypis edytorski] ↩
  41. patrząc na ciebie, słabo mi się robi — konstrukcja dziś niepoprawna, bo imiesłowowy równoważnik zdania powinien mieć ten sam podmiot, co zdanie główne; dziś popr.: gdy patrzę na ciebie, słabo mi się robi. [przypis edytorski] ↩
  42. dziś Dafne goni, Apollo ucieka — aluzja do mitu gr. o Dafne, która uciekając przed zalotami Apolla zmieniła się w drzewo laurowe. [przypis edytorski] ↩
  43. zalot — dziś popr.: zalotów. [przypis edytorski] ↩
  44. fiołki — dla zachowania rytmu słowo to czyta się trzysylabowi: fi-joł-ki. [przypis edytorski] ↩
  45. róża jerychońska — roślina pustynna. [przypis edytorski] ↩
  46. szypszyna — dzika róża. [przypis edytorski] ↩
  47. wylina — pusta skóra pozostała po linieniu węża. [przypis edytorski] ↩
  48. daj tylko baczność — sens: postaraj się tylko o to, zapewnij tylko to. [przypis edytorski] ↩
  49. kur (daw.) — kogut. [przypis edytorski] ↩
  50. lotem — szybko. [przypis edytorski] ↩
  51. sylfy — duchy powietrza. [przypis edytorski] ↩
  52. przódy (daw.) — najpierw. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Sen nocy letniej · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sen-nocy-letniej/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Leon Ulrich

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis