III

Pod zimę Aksel pozostał znowu sam jeden, Barbro poszła sobie. Tak, taki był koniec.

Powiedziała, że w mieście zabawi niedługo. Przecież nie jedzie do Bergen, ale trudno — musi ratować swoje zęby, bo w końcu wypadłyby jej wszystkie i miałaby gębę jak cielak.

— Ile to będzie kosztować? — spytał Aksel.

— Bo ja wiem? — odparła. — Bądź spokojny, ciebie to nic kosztować nie będzie, sama zarobię na moje zęby.

Wytłumaczyła mu też, dlaczego teraz właśnie wyjeżdża. Obecnie są tylko dwie krowy dojne; na wiosnę zaś dwie się ocielą, kozy okocą się, a nastanie czas sianokosów i robota już nie ustanie aż do lipca.

— Rób, jak chcesz — rzekł Aksel.

Nic go to nie miało kosztować, zupełnie nic. Ale trochę pieniędzy przydałoby się na podróż i dla dentysty, oprócz tego potrzebna jej będzie mantyla i różne inne drobiazgi.

— Dałem ci już dosyć pieniędzy — zauważył Aksel.

— Tak — odparła. — Co z tego, kiedy ich już nie mam.

— Nic sobie nie odłożyłaś?

— Czy sobie co odłożyłam? Przejrzyj mój kufer! W Bergen również nie zdołałam sobie nic oszczędzić, chociaż miałam tam pensję o wiele większą.

— Dla ciebie pieniędzy nie mam — oświadczył.

Aksel nie wierzył w jej powrót, a postępowaniem swym dojadła mu już do żywego, tak że począł ją nienawidzić. Nie pozwolił przeto wycisnąć z siebie pieniędzy, ale za to przez palce patrzał na jej przygotowania do podróży, gdy do kufra swego spakowała olbrzymie zapasy żywności. Tak, nawet ją odwiózł na dół do wsi, do przystani.

Tak więc stało się.

Mógłby obyć się spokojnie bez nijakiej pomocy, gdyby nie inwentarz. Musiał być ktoś, kto by obiegał bydło podczas jego nieobecności w domu. Kupiec doradził mu wziąć Olinę, która niegdyś kilka lat już gospodarzyła na Sellanrå; postarzała się wprawdzie, ale wciąż jeszcze jest ruchliwa i pracowita. Tak, Aksel posłał po Olinę, lecz Olina nie przyszła.

Aksel, oczekując jej, ścina drzewo w lesie, młóci swój niewielki sprzęt żyta i obiega swój inwentarz. Pusto dokoła niego i głucho. Kiedy niekiedy spotykał Sywerta jadącego do wsi lub powracającego, zwoził on na dół drewno opałowe albo skóry, albo ser, a wracał zazwyczaj bez niczego — folwark Sellanrå nie potrzebował kupować wielu towarów.

Czasem spotkał wędrującego przez Måneland Bredego Olsena — w ostatnim czasie spotykał go częściej niż dawniej — Bóg jeden wie, czemu on się tu tak pilnie kręci, czego tu szuka! Zdawać się mogło, że bodaj w ostatnich tygodniach swej służby na linii telegraficznej pragnął okazać swoją dzielność i gorliwość, żeby tym sposobem utrzymać się w dalszym ciągu na stanowisku. Odkąd Barbro wyjechała, omijał z daleka dom Aksela, lekceważył go widocznie, co jednak nie przeszkadzało mu mieszkać w dalszym ciągu w Bredablik, własności Aksela. Pewnego dnia, gdy zamierzał właśnie przejść mimo zagrody na Måneland, Aksel niespodzianie zastąpił mu drogę i pytał, kiedy właściwie zamierza wyprowadzić się z Bredablik.

— A jak rozstałeś się z Barbro? — spytał Brede.

Od słowa do słowa, przymówili sobie dosyć dokuczliwie.

— Wygnałeś ją bez jakichkolwiek środków utrzymania, ani grosza nie dałeś na drogę! Niewiele brakło, a nie byłaby dojechała do Bergen! — rzucił twardo Brede.

— Tak, to ona w Bergen?

— Ma się rozumieć. Ostatecznie dojechała tam, ale jak pisze, nie tobie to zawdzięcza.

— Dosyć tego! Teraz zrób, żebyś się co prędzej wyniósł z Bredablik, bo inaczej ja ciebie wygonię! — warknął Aksel.

— Tak, tak mówi dobry człowiek — odparł Brede drwiąco. — Nie potrzebujesz się trudzić, po Nowym Roku sami się wygonimy — rzekł Brede i poszedł swoją drogą.

Tak, Barbro pojechała do Bergen, a więc stało się, jak przypuszczał. Nie martwił się z tego powodu. Czemużby miał się martwić? Kłótnicą była, jakiej by drugiej nie znalazł pod słońcem, ale dotychczas nie pozbył się mimo wszystko nadziei, że Barbro powróci do niego. Nie zdawał sobie sprawy z tego, co się z nim działo, oraz że coś tam w głębi serca wiązało go odrobinkę z Barbro, z tym wcielonym potworem. Często umiała być bardzo miła, niesłychanie miła i dlatego właśnie, aby przeszkodzić wyjazdowi jej do Bergen, skąpił pieniędzy przy pożegnaniu. I mimo to dała sobie radę, i pojechała. Oto wisiały tu na haku te i owe części jej przyodziewku, a na strychu spoczywał kapelusz słomkowy z piórem, owinięty w papier; ona jednak nie zgłaszała się po swoją własność. Ano, może przecież cokolwiek się martwił. A gazetę jej wciąż jeszcze otrzymywał, przesyłać ją będą pewnie aż do Nowego Roku. Dziwnie działał na niego widok tej gazety, zdawało mu się, że gazeta natrząsa się z niego i szydzi.

Ale ostatecznie musiał się opamiętać — trzeba było pomyśleć o innych sprawach.

Na wiosnę czekała go nowa robota — do północnej ściany chaty należało przybudować stodołę. Zimą przeto trzeba było naciąć belek i desek. Aksel nie posiadał na swym gruncie lasu zwartego z wysoką drągowiną, tu i ówdzie przecież sterczały potężne sosny. Wyszukiwał je zwłaszcza na drodze w pobliżu Sellanrå, a to z powodu łatwiejszej dostawy ich do Izakowego tartaku.

Pewnego poranka zaopatrzył cały swój inwentarz w większą niż zazwyczaj ilość paszy, ażeby wystarczyła na cały dzień aż do wieczora. Następnie pozamykał drzwi i poszedł do lasu; oprócz siekiery i zapasu chleba i sera zabrał z sobą szuflę do odgarniania śniegu. Pogoda dziś ładna; wczoraj jeszcze szalała straszna zamieć śnieżna, dziś jednak uciszyło się zupełnie. Idzie drogą wzdłuż linii telegraficznej, wreszcie zatrzymuje się, zdejmuje kurtkę i zabiera się do ścinania drzew. Z każdego ściętego drzewa obrąbuje natychmiast gałęzie i zgarnia je w osobne, równe sterty.

Brede Olsen kroczy drogą, widocznie zawierucha wczorajsza wyrządziła na linii jakieś szkody, które spieszył obecnie naprawić. Przeszedł obok Aksela i nawet go nie pozdrowił.

Aksel miarkuje, że zanosi się na gwałtowną zmianę pogody. Wichura zrywa się coraz silniejsza, Aksel jednak nie trwoży się i roboty swej nie przerywa. Południe dawno już minęło, a on o jedzeniu nawet nie pomyślał. Ścina właśnie olbrzymią sosnę... Sosna skrzypi, jęczy, trzeszczy, aż nagle wali się i ciężarem swym przygniata Aksela. Jak się to stało? Nieszczęście czyha na każdym kroku. Olbrzym chwieje się na swym korzeniu; człowiek, podcinając go siekierą, wyznaczył mu dokładnie kierunek upadku, gdy tymczasem wichura wyznaczyła mu kierunek inny. Człowiek przegrywa. Byłoby pół biedy, gdyby nie drugi nieszczęsny przypadek: śnieg pokrywał grunt skalisty, Aksel odskakując w bok, chybił i jedną nogą dostał się w szczelinę skalną. Tak tedy leżał teraz przygnieciony olbrzymim kadłubem sosny i na dobitkę z jedną nogą wszczepioną między skały.

Wprawdzie kości, o ile zdołał wymiarkować, miał całe, ale za to leżał w pozycji diabelnie wykręconej i pozbawionej jakiejkolwiek możliwości wydostania się spod ciężaru olbrzyma. Po chwili zdołał oswobodzić jedną rękę, na drugiej jednak sam leży. Na próżno wysila się, aby sięgnąć leżącą opodal siekierę. Rozgląda się dokoła i medytuje, i szamoce się niby zwierz w potrzasku. Daremne jego wysiłki, olbrzym ani drgnie. Pociesza się, że wracający tędy Brede poratuje go...

Jak dotąd nie przejmował się zbytnio swym położeniem, a złościło go tylko, że przez taki głupi, nędzny przypadek leżeć tu musi bezczynnie; ani śladu w nim troski o zdrowie własne i własne życie. Co prawda czuje wyraźnie, jak ręka, na której leży, powoli coraz więcej martwieje i jak martwieje i kostnieje noga wtłoczoną w szczelinę. Ale i tym się nie przejmuje. Niebawem przecież nadejdzie Brede!

Bredego jednak jak nie widać, tak nie widać... Zadymka wzmaga się, potężnieje i sypie śniegiem prosto w twarz Aksela. „To nie przelewki!” — myśli, ale wciąż jeszcze nie traci fantazji. Śnieg sypie i sypie, wichura wyje, las stęka. — Ho, ho, to naprawdę nie przelewki!...

— Ratunku! — krzyczy z całych sił.

Ale wołanie to stłumił zupełnie łomot wichru... chociaż, kto tam wie, może głos jego poleci wzdłuż linii i dotrze do uszu Bredego. Aksel bałamuci się bezwartościowymi myślami: gdyby jeno siekierę mógł sięgnąć, wtedy by niezawodnie przerąbał pień i uwolnił się! Gdybyż przynajmniej wydobyć mógł spod siebie drugą rękę! Spoczywała ona na jakimś ostrym kamieniu, który wrzynał się w dłoń powoli a gruntownie. Gdybyż przynajmniej nie ten przeklęty kamień! Ale nikt dotychczas nie zauważył, żeby kamień posiadał właściwości dobrego serca i umiał się wzruszyć czyjąś niedolą.

Czas mija, śnieżyca hula coraz wścieklej. Aksel, zasypany śniegiem, leży bezradny. Śnieg swawolnie układa się na jego twarzy; najpierw topniał, lecz gdy policzki jego i głowa, i szyja dostatecznie zziębły, wtedy śnieg przestał topnieć. Teraz to już naprawdę źle! Przeto krzyknął dwa razy i nasłuchiwał... .

Śnieg przyprószył tymczasem siekierę, widoczny był jeszcze jeno kawałeczek obsady. A tam na drzewie wisi jego plecak z chlebem i serem, gdybyż go mógł sięgnąć, zaraz by rzetelnie sobie podjadł. I kurtka jego tam wisi, oj, przydałaby się, bo zaczyna być zimno. I znowu krzyknął z całych sił...

Patrzcie — Brede! Brede Olsen w swojej osobie! Zatrzymał się i spogląda na wołającego. Chwileczkę jeno stoi i patrzy, jakby pragnął zbadać, co się stało.

— Chodźże i podaj mi siekierę! — krzyczy Aksel nieco płaczliwie.

Brede przekonawszy się dostatecznie, co się stało, spojrzał co prędzej w górę ku drutom telegraficznym i zaczął pogwizdywać! Czyżby zwariował?

— Chodźże i podaj mi siekierę, drzewo mnie przywaliło! — powtórzył Aksel jeszcze głośniej.

Ale Brede sprawował teraz swoją służbę tak gorliwie, tak całkowicie oddany był swej pracy inspektorskiej, że poza drutem telegraficznym nic zgoła nie widzi i tylko gwiżdże i gwiżdże z coraz większą pasją, gwiżdże, jakby wygwizdywać chciał całą swoją radość zemsty.

— Aha, chcesz, żebym tu zdechł, nawet siekiery nie chcesz mi podać! — wrzasnął Aksel.

Ale teraz Brede uznał snadź za konieczne ruszyć w dalszą drogę. Jeszcze chwila i Brede zniknął wśród zamieci.

Tak, ano! Ale teraz Aksel dokonałby prawdziwego zamachu stanu, gdyby mimo wszystko udało mu się dosięgnąć siekierę! Napręża się z całych sił, aby przygniatającego go olbrzyma bodaj trochę unieść — na próżno. Wpada w złość i dobywa resztek sił — na próżno. Próbuje jeszcze kilka razy i — daje za wygraną.

Powoli zapada mrok. Brede poszedł, gdzie on może teraz być? Chyba niedaleko... Aksel woła tedy, krzyczy i gada zapalczywie:

— Chcesz, żebym tu sczezł, ty zbóju! — wrzeszczy. — Czy nie myślisz wcale o zbawieniu swej duszy?... Czy to nie wiesz, że za jedno jedyne podanie mi siekiery dałbym ci krowę? Ale pies z ciebie, Brede, parszywy pies, ty dybiesz na moje życie! Poczekaj, bratku, nauczę cię jeszcze... Zapamiętaj sobie, ja ciebie oskarżę!... Jakże, nie przyjdziesz i nie podasz mi siekiery?...

Cisza. Aksel znowu wpada w złość i napręża kark i piersi, i tułów, i uniósł wprawdzie cokolwiek olbrzyma, lecz tyle tylko zyskał, że posypały się na niego wielkie płaty śniegu. Wtedy poddał się swemu losowi... Stęka i jęczy, czuje się słaby, wyczerpany i senny także... Co się tam dzieje teraz? Bydełko jego kręci się w gammie niespokojnie i porykuje żałośnie — od rana nikt się o nie nie zatroszczył... Barbro nie dała im paszy. Uciekła i zabrała na dobitkę oba pierścionki... Ciemno już, tak, wieczór, a potem nastąpi noc, długa noc... Jakoś by to było, gdyby nie ten mróz paskudny — broda i wąsy zlodowaciały, maluczko a zamarzną i oczy — przydałaby mu się kurtka, która tam wisi bez nijakiego użytku... Czy to możliwe, jednej nogi nie czuje wcale, bezwładna i martwa aż do kolana...

— Wszystko w ojcowskim ręku Boga! — rzekł; gdy Aksel chce, umie gadać całkiem nabożnie.

Ciemno, owszem, może umrzeć i bez zapalonej świecy. Serce mu odtajało, jest łagodny i ażeby zupełnie już się upokorzyć, uśmiecha się przyjaźnie do śnieżycy — wszakże to śnieg Najwyższego, śnieg niewinny, śnieg święty. Tak, i Bredego także już nie oskarży, da mu pokój...

Aksel milknie, coraz większa ogarnia go senność i bezwład, jakby był zatruty. Tyle bieli ma przed oczyma, widzi lasy i równiny, wielkie jakieś skrzydła, białe welony, białe żagle, wszystko białe, białe — co to może być? Głupstwo, przywidzenie, wie przecież doskonale, że to śnieg, że leży przygnieciony sosną, że to nie szał. Potem woła znowu na chybił trafił, ryczy i ryczy, i ryczy, aż mu w płucach pęka, ryczy, że chyba bydło w gammie usłyszy, ryczy bez przerwy, raz po razie...

— Świnią jesteś i potworem! — woła za Bredem. — Czy pomyślałeś, coś zrobił? Czy nie podasz mi siekiery? Pytam się! Bydlę z ciebie pospolite, czy człowiek? Ale powiadam ci: nic z tego! Niech cię Pan Bóg ma w swojej opiece!...

Widocznie zasnął — leży sztywny i bez życia, ale oczy jego rozwarte, wprawdzie otoczone skorupą lodu, ale rozwarte; czyżby spał z otwartymi oczami? Może zdrzemnął się jeno, a może i godzinę całą przespał, Bóg jeden wie, dosyć, że teraz stała nad nim Olina... Olina! Aksel słyszy, jak ona mówi:

— O, Jezu Nazareński, żyjesz jeszcze?

Słyszy, jak wydziwia nad nim, czemu tu leży, czy zwariował?

Tak, to była naprawdę Olina!

Tak, Olina ma węch, ma w sobie coś z szakala, wyłoni się wszędzie w ślad za nieszczęściem, posiada węch doskonały. Jakżeby inaczej dała sobie radę w życiu, gdyby nie była tak usłużna i nie miała tak dobrego węchu? Oświadczyła z miejsca, że na wezwanie Aksela wyruszyła zaraz w góry mimo swej siedemdziesiątki, żeby być mu pomocną. Wczorajsza zawierucha zatrzymała ją na Sellanrå, dziś jednak podążyła do Måneland i nie zastawszy nikogo w domu, napasła bydło, potem stanęła przed domem i nasłuchiwała, potem wydoiła krowy i kozy i znowu nasłuchiwała, i nie wiedziała, co to wszystko ma znaczyć...

I wtedy usłyszała wołanie i powiedziała sobie: „Albo jest to Aksel, albo też jaki duch piekielny. Tak czy owak warto się potrudzić i zobaczyć, i mądrość wieczystą opatrzności zbadać podczas takiej zamieci w lesie... Nie bałam się, czego bym się miała bać, ja mizerna sługa Jego...?”.

I oto jest tu przy nim.

Siekiera? Olina grzebie w śniegu i grzebie, i siekiery nie znajduje. Próbuje pomóc bez siekiery, przykłada się, jak może, żeby drzewo usunąć, ale mozoli się niby dziecko i udaje się jej zaledwie gałęziami potrząsnąć. Przeto znowu szuka siekiery — ciemno — grzebie w śniegu rękami i nogami. Aksel objaśnia dokładnie, gdzie siekiera przedtem leżała, ale tam jej nie ma.

— Gdybyż przynajmniej do Sellanrå nie było tak daleko! — stęknął Aksel.

Olina zaczyna teraz szukać siekiery, idąc za swoim węchem, i nagle podnosi się i mówi:

—A co to?

— Znalazłaś?

— Tak, z pomocą boską — odparła wyniośle.

I na co mu siekiera, wszakże nie może się wcale ruszać. Tak, Olina sama drzewo rozrąbie. O, Olina umie obchodzić się z siekierą, nieraz już w swym życiu rąbała drzewo!

Aksel jest wolny, ale iść nie może: jedna noga bezwładna aż do kolana, krzyż jakby przetrącony, ostre kłucia i darcia, że mógłby wyć z bólu, słowem — czuje się na wpół umarły, część z niego spoczywa wciąż jeszcze pod drzewem.

— Tak mi jakoś dziwnie, że nic zgoła nie rozumiem — odezwał się.

Rozumie to jednak Olina i wyjaśnia wszystko niezwykłymi wręcz słowy: tak, od śmierci niechybnej uratowała człowieka i tyle wie, że Wszechmocny użył jej jako swe mizerne narzędzie, ponieważ na ziemski ten padół nie chciał zsyłać swych zastępów niebieskich. Czy Aksel nie widzi w tym Jego mądrego zrządzenia? I gdyby Wszechmocnemu spodobało się wysłać na pomoc jakiegoś robaka spod ziemi, byłby Aksel tak samo uratowany.

— Tak, to prawda, ale tak mi jakoś dziwnie — rzekł Aksel.

— Dziwnie?

Niech tylko troszkę poczeka, niech się trochę rozrusza, najlepiej pochylić się i wyprostować, pochylić i wyprostować... tak, dobrze, niech też odzieje się kurtką, prędzej się rozgrzeje. Póki życia nie zapomni anioła Bożego, który ją przed dom sprowadził i pozwolił usłyszeć wołanie z lasu. Było to tak, jak owych dni rajskich, kiedy trąby grały pod murami Jerycha1...

Zadziwiające! Ale podczas tej paplaniny Aksel rozruszał się tak, że mógł już iść.

Wracali do domu powoli i potykając się co chwila; Olina wciąż jeszcze jest wybawcą w potrzebie i troskliwie Aksela podpiera. Doskonale. Uszedłszy kawał drogi, spotykają Bredego.

— Cóż się stało? — spytał Brede. — Czyś chory? Mam ci pomóc?

Aksel milczał i jeno głową wykonał ruch odmowny. Ślubował Bogu, że nie będzie mścił się na Bredem, że go nie oskarży przed sądem, ale dalej też w swym ślubowaniu się nie zapuścił. I w jakim celu Brede lazł tu znowu pod górę? Czy dostrzegł może Olinę w Måneland i domyślił się, że ona wołanie Aksela usłyszy?

— Tak, więc przybyłaś w nasze strony, Olino — zaczął Brede młynkować. — Gdzie odnalazłaś go? Czy może pod drzewem? Tak, dziwnie się z nami plecie! Robiłem właśnie przegląd linii telegraficznej, gdy doleciało mnie jakieś wołanie. Oczywiście, podążyłem natychmiast co tchu, żeby w razie potrzeby nieść pomoc. Więc to tyś wołał ratunku, Aksel? I ciebie drzewo przygniotło?

— Tak, mnie przygniotło, a ty, przechodząc koło mnie, słyszałeś i widziałeś, co się stało, ale mimo to poszedłeś dalej swoją drogą — odparł Aksel.

— Boże miłosierny! — wybuchnęła Olina, zgorszona tak czarną niegodziwością.

Brede tłumaczył, jak się to przytrafiło:

— Ja ciebie widziałem. Tak, widziałem cię doskonale. Ale trzeba było wołać na mnie, czemuś nie wołał? Doskonalem cię widział, ale myślałem, żeś się położył, aby trochę wypocząć.

— Nie kłam! — krzyknął Aksel groźnie. — Tyś mnie naumyślnie tam zostawił!

Olina w lot zorientowała się, że musi się teraz mieć na baczności, aby jej akcja ratunkowa nie poniosła uszczerbku. Dlatego nie dopuszcza Bredego, żeby był w czymkolwiek pomocny Akselowi, ba, nie pozwala mu nawet ruszyć plecaka lub siekiery Aksela. O, Olina jest w tej chwili całkowicie po stronie Aksela; jeżeli później kiedyś zajdzie do Bredego i przy kubku kawy zasiądzie, będzie na pewno całkowicie po stronie Bredego.

— Pozwól przynajmniej, że poniosę siekierę albo szuflę — rzekł Brede.

— Nie! — wtrąciła pospiesznie Olina. — Aksel sam poniesie.

Brede upiera się przy swoim:

— Czemuś nie zawołał na mnie? Przecie nie pogniewaliśmy się tak dalece, żebyś aż przemówić do mnie nie mógł. Tyś wołał? Ano, powinieneś był głośniej krzyczeć, wszakże widziałeś, jaka szalała wichura. I oprócz tego trzeba było ręką kiwnąć.

— Ręką kiwnąć, kiedy nie miałem jej wolnej. Przecie widziałeś, że leżałem tam jak skrępowany!

— Nie, tego nie widziałem. Coś podobnego nie zdarzyło mi się jeszcze w życiu całym! Daj, pomogę ci nieść narzędzia, słyszysz!

— Dajże pokój Akselowi! Chory jest i tyle!

Tymczasem jednak mózgownica Aksela przyszła jako tako do siebie. Dawniej niejedno już słyszał o starej Olinie i oto nagle zrozumiał, że stałaby mu się zbyt kosztownym w przyszłości ciężarem, gdyby jej jednej tylko miał zawdzięczać uratowanie życia. Pragnie więc uszczknąć nieco jej triumfu i dlatego godzi się na to, żeby Brede naprawdę niósł plecak, łopatę i siekierę, ba rzuca nawet jakieś słowa, że lżej mu znacznie, odkąd Brede ujął mu ciężaru. Olina wszakże nie chce się na to zgodzić, wydziera z rąk Bredego plecak i dowodzi, że tylko ona ma prawo nieść rzeczy Akselowe. Chytra, czatująca głupota walczy na wszystkich frontach. Olina szamoce się z Bredem, a Aksel stoi tymczasem bez podpory. I Brede istotnie ulega, puszcza plecak, lecz w okamgnieniu znajduje się przy boku Aksela, obejmuje go troskliwie i podtrzymuje, mimo że Aksel stoi na nogach zupełnie pewnie.

I w ten sposób ruszają teraz w dalszą drogę: Brede prowadzi osłabionego Aksela, a Olina niesie plecak i narzędzia. Dźwiga, dźwiga i okropnie się złości. Pozwoliła sobie narzucić najgorszą część zadania. Czego, do diaska, chce tu Brede?

— Ty, Brede — odzywa się kąśliwie — co ja słyszę? Twoje gospodarstwo podobno zlicytowali wierzyciele i wyprzedali cię z wszystkiego.

— Czemu się pytasz? — odparł Brede hardo.

— Czemu się pytam? Nie przypuszczałam, że to ma być tajemnicą

— Głupstwa pleciesz, należało ci przyjść i moje gospodarstwo kupić!

— Ja kupić? Kpisz sobie ze starowiny.

— Tak, czy nie jesteś to teraz bogaczką? Nazywa się przecie, że odziedziczyłaś żelazną kasę starego Sywerta, ha, ha, ha!

Przypomnienie niedoszłego spadku jeszcze bardziej ją rozwściekliło.

— Tak, stary Sywert niczego mi nie żałował, tyle mogę powiedzieć — odparła. — Po jego śmierci jednak znaleźli się tacy, co zrabowali cały jego majątek. Przecie ty, Brede, wiesz najlepiej, jak to jest, gdy człowieka obrabują i pozostawią go bez dachu nad głową. Ale stary Sywert przebywa teraz w wielkich salach i pałacach niebieskich, a ja i ty, Brede, włóczymy się jeszcze po tym padole ziemskim i każdy nami pomiata.

— Gadaj sobie do śniegu, a nie do mnie — odciął się Brede, po czym rzekł do Aksela: — Cieszę się, że przyszedłem w porę, aby ci pomóc w powrocie do domu. Czy nie za prędko idę?

— Nie.

Ale z Oliną sprawa niełatwa, szermierka z nią na słowa to pewna przegrana dla strony przeciwnej! Nie ustąpiła nigdy i nikt też nie sprostał jej w mieszaniu nieba i ziemi w jedno ciasto złośliwości i przyjaźni, trucizny i paplaniny. Na dobitkę wszystkiego i to jeszcze musiała usłyszeć, że nikt inny, tylko Brede zaprowadził Aksela do domu.

— Co ja to chciałam powiedzieć — zaczęła. — Aha, czyś ty naprawdę pokazał swoje worki z kamieniami owym wielkim panom, co to swego czasu bawili na Sellanrå?

— Wiesz co, Aksel, będzie najlepiej, gdy cię wezmę na plecy i do domu zaniosę — zaproponował niespodzianie Brede.

— Nie — odparł Aksel. — Dziękuję ci jednak za dobre chęci.

Tymczasem posuwają się coraz dalej; znajdują się już blisko chałupy i Olina uświadamia sobie, że nadeszła ostatnia chwila działania, bo inaczej przepadnie z kretesem.

— Szkoda, Brede, żeś ty nie uratował Aksela od niechybnej śmierci — rzekła. — Ale jak to właściwie się stało, Brede, widziałeś go w nieszczęściu, słyszałeś jego wołanie i mimo to poszedłeś dalej bez podania ręki nieszczęśliwcowi?

— Radzę ci, zamknij swoją szpetną gębę! — krzyczał Brede.

Milczenie byłoby dla niej istotnie rzeczą najwygodniejszą, brodziła bowiem w głębokim śniegu i uginała się pod ciężarem; dyszała srodze, ale gęby mimo to nie zamknęła. W zanadrzu chowała jeszcze jeden pocisk, najniebezpieczniejszy, czy miała go zaryzykować?

— A co z Barbro, poszła znowu w świat? — spytała.

— Tak — odparł Brede lekkomyślnie. — I dzięki temu będziesz miała służbę przez całą zimę.

Ale teraz dopiero napatoczyła się Olinie dobra sposobność wykazania, jak bardzo jest pożyteczna i poszukiwana w całej okolicy, wszędzie. W ostatnim czasie miała dwa, a nawet trzy miejsca do wyboru. Na plebanię także ją zapraszano. A jednocześnie dodała głośno, aby Aksel każde słowo usłyszał: zaofiarowano jej tyle i tyle, do tego parę nowych trzewików i paszę dla jednej owcy. Ona jednak wie, że tu na Måneland żyje wyjątkowo dobry człowiek, który sowicie ją wynagrodzi i dlatego wolała przyjść tutaj. Tak, Brede niepotrzebnie o nią się troszczy; dotychczas przecież sam Ojciec Niebieski o niej pamięta i drzwi jedne po drugich gościnnie przed nią otwiera, i do wstąpienia wzywa. Palec Boży widoczny jest w tym choćby, że przyszła dziś na Måneland i uratowała człowieka od niechybnej śmierci...

Aksel słabnie nagle i stąpać nie może zakleszczoną przez cały dzień nogą. Rzecz osobliwa, jak dotąd bowiem przybywało mu sił i w miarę rozgrzewania się szedł coraz pewniej. Teraz jednak niezbędna okazała się pomoc Bredego, bez tej pomocy ległby jak długi! Pogorszyło mu się wtedy właśnie, gdy Olina ponownie wspomniała o uratowaniu mu życia. Czyżby zasługę jej pragnął gwałtem obniżyć? Bóg raczy wiedzieć, ale mózg jego był już całkiem w porządku. Gdy znaleźli się w pobliżu zagrody, Aksel zatrzymuje się i prawie jęczy:

— Nie, nie mogę dalej...

Brede, nie namyślając się długo, bierze go na plecy. I ruszają dalej, Olina z przewracającą się żółcią, Aksel jak długi na plecach Bredego.

— Jakże tam z Barbro, czy już po kłopocie?... Czy ma już dziecko?

— Dziecko? — stęka Brede pod swoim ciężarem.

Niezwykły to pochód. Aksel każe się nieść aż do progu izby.

Brede okropnie zadyszany.

— Ano, dziecko, czy może już przedtem miała dzieci? — spytała Olina.

Tu nagle wmieszał się Aksel, zagadując Bredego:

— Nie wiem doprawdy, jakbym do domu dziś wrócił, gdyby nie twoja pomoc! — Lecz o Olinie także nie zapomina i mówi: — I tobie, Olino, dzięki, tyś pierwsza mnie znalazła. Dzięki wam obojgu.

Było to wieczoru, kiedy uratowano Aksela.

Następnych dni Olina nie chce mówić o niczym innym jak tylko o tym wielkim zdarzeniu. Aksel za dużo ma do czynienia, żeby ją w tym względzie okiełznać. Olina może pokazać to miejsce, gdzie była wtedy, kiedy anioł Pański stanął w drzwiach i nakazał jej posłuch dla wołania Aksela. Aksel rozmyśla o czymś zgoła innym. Przystąpił na nowo do ścinania drzew w lesie, a gdy się z tym uporał, zwoził je na Sellanrå do tartaku.

Przyjemna to praca zimą: pnie w górę wwozić, a zwozić na dół gotowe już deski! Należało się wszakże spieszyć, aby ukończyć przed Nowym Rokiem, zanim nastąpią tradycyjne mrozy i tartak zamarznie. Robota idzie składnie, wszystko ukończone w porę. Sywert, wracający właśnie ze wsi z próżnymi saniami, zabrał również jeden duży pień, by pomóc sąsiadowi. I jadąc potem razem, zabawiali się wesołą pogawędką.

— Co tam nowego w dolinie? — spytał Aksel.

— Nic — odparł Sywert. — Ma tu przybyć nowy osadnik.

Nowy osadnik, o, to nie „nic”, to jeno taki sposób przedstawiania rzeczy ważnych przez Sywerta. Co roku przybywał w tych okolicach nowy osadnik, poniżej Bredablik osiadło ich już pięciu, na wyższych jednak stokach górskich kolonizacja dokonywała się w tempie powolniejszym, mimo że gleba ku południowi była bez porównania stalsza i znacznie mniej posiadała bagnisk. Osadnikiem, który odważył się osiąść na najwyższym krańcu, był Izak, kiedy zakładał Sellanrå; był on najodważniejszy i najrozumniejszy. W jego sąsiedztwie osiadł Aksel Ström. Teraz okupił się tu nowy człowiek. Nowy ten człowiek zakupił podobno spory szmat bagnisk w celu odwodnienia oraz sporo lasu poniżej Måneland.

— Czy dowiedziałeś się, co to za jeden? — spytał Aksel.

— Nie — odparł Sywert. — Przybywa tu podobno z gotowymi domami blokowymi, które w mig ustawić można.

— Tak, to zapewne jaki bogacz?

— Zapewne. Przyjeżdża z rodziną: z żoną i trojgiem dzieci. Ma też bydło i konie.

— Tak, to na pewno bogacz — zauważył Aksel. — Czy jeszcze co o nim słyszałeś?

— Nic. Ma trzydzieści trzy lata.

— A jak się nazywa?

— Aron, tak go nazywają. A osiedle swoje nazwał „Storborg”.

— Aha, Storborg, wielki zamek.

— Przybywa z wybrzeża. Mówią, że dotychczas trudnił się handlem ryb.

— W takim razie ciekawe, czy zna się na rolnictwie — rzekł Aksel. — Czy jeszcze co o nim słyszałeś?

— Nie. Przy podpisaniu kontraktu zapłacił wszystko gotówką. Poza tym nic o nim nie słyszałem. Ale powiadają też, że na swych rybach zarobił sumy neapolitańskie2. Teraz tu zamieszka i zamierza prowadzić handel.

— Co, handel chce prowadzić?

— Tak, tak mówią.

— Hm, chce więc handlować!

Była to wiadomość najważniejsza i obaj sąsiedzi omawiali ją szczegółowo ze wszystkich stron. Była to wielka nowina, najważniejsza może w całej historii pustkowia i nasuwało się pytanie: z kim nowy osadnik handlować zamyśla? Czy z owymi tylko ośmioma osadnikami? Czy też liczył na odbiorców z doliny, ze wsi? Tak czy owak handel jego może mieć duże znaczenie, może przysporzyć osadników i wpłynąć na zwyżkę cen na grunty, któż to przewidzieć zdoła?

Aż dziw, jak niestrudzenie tę sprawę omawiali! Dwaj ci chłopi przykładali do tego, co ich zajmowało, i do słów swych tę samą miarę co wszyscy inni na szerokim świecie, ich światem była wieś, praca, pory roku, Żniwa, zdarzenia przebyte. Czy było w tym też jakie napięcie nerwów? Ho, ho i jakie jeszcze! Często należało nie dojeść i nie dospać, żeby tylko z robotą wydołać; byli wytrzymali na wszystko, potrafili rąbać sosny choćby i siedem godzin bez przerwy i bez posiłku — nic im nie mogło zaszkodzić, gdy tylko kości były całe. Życie w małym światku, zabitym deskami. Tak! Ale jak się ten światek teraz rozszerzy, jak wielki się stanie, gdy Storborg jeno swój handel rozpocznie na pustkowiu!

Rozprawiano o tym aż do Bożego Narodzenia...

Akselowi wręczono list, wielki list z nadrukowanym u góry lwem. Był to list rządowy: ma odebrać od Bredego Olsena druty telegraficzne, narzędzia i automat i od Nowego Roku począwszy, ma objąć dozór nad linią...