II

Trzeciego września Barbro zniknęła, a raczej niezupełnie zniknęła, lecz tylko nie można jej było odszukać w obrębie zagrody.

Aksel mozolił się, jak umiał, nad stolarką, pochłonięty był właśnie wprawianiem okna i drzwi do nowego budynku. Gdy jednak minęła pora obiadowa i wciąż jeszcze nie wołano go do stołu, poszedł do gammy. Nie było tam nikogo. Wyszukał sobie trochę jedzenia i podczas tego rozglądał się dokoła; przyodziewek Barbro wisiał na swoim miejscu, czyli że nie uciekła. Posiliwszy się, udał się znowu do swojej pracy, ale po pewnej chwili zajrzał ponownie do gammy — w dalszym ciągu nie ma w niej żywej duszy. Nie innego, jeno się coś przydarzyło.

— Barbro! — woła. Cisza. Szuka dokoła zagrody, idzie dalej i szuka w zaroślach, szuka długo, może już godzinę albo i dłużej, huka, woła — wszystko na nic, nikt nie odpowiada! Nareszcie! Nareszcie znajduje ją daleko, ukrytą w chaszczy nad strumykiem. Leży rozciągnięta na ziemi, a nogi jej zanurzone po kostki w wodzie, zmaczana po sam pas.

— Tu leżysz? — przemówił po chwili. — Czemuś nie odpowiedziała, gdym cię wołał?

— Nie mogłam — szepnęła do cna zachrypnięta.

— Co... w wodzie leżałaś?

— Tak, pośliznęłam się... Och!

— Czy ci się coś stało?

— Tak... Już po wszystkim!

— Po wszystkim?

— Tak. Teraz musisz mnie zaprowadzić do domu.

— A gdzie jest?

— Co takiego?

— Gdzie dziecko?

— Było nieżywe.

— Nieżywe?

— Tak.

Aksel nie rusza się z miejsca, stoi jakby przygwożdżony.

— Gdzie ono? — spytał.

— Tego ty nie potrzebujesz wiedzieć — odparła. — Pomóż mi dojść do domu. Było nieżywe. Pójdę sama, tylko schwyć mnie trochę pod ramię.

Aksel niesie ją do domu i usadza na stołku, woda spływa z niej dużymi kroplami.

— Nieżywe było? — spytał.

— Przecie już powiedziałam.

— Gdzieś je podziała?

— Już znowu coś węszysz? Jadłeś już?

— Czegoś tam szukała nad potokiem?

— Czego szukałam nad potokiem? Chciałam narwać jałowca.

— Jałowca?

— Tak, do czyszczenia skopków.

— Jałowiec przecie nie rośnie tam wcale.

— Idźże już do swojej roboty! — zachrypiała zniecierpliwiona. — Czego szukałam nad potokiem? Chciałam naciąć witek brzozowych. Czyś już jadł? Pytam się!

— Czym jadł? — powtórzył jak echo. — Czyś bardzo chora?

— Ach nie!

— Pójdę po doktora.

— Jeszcze czego! — odparła. Wstała i sięgnęła po spódnicę ze ściany, żeby się przebrać. — Ty już pewnie wcale nie wiesz, na co wyrzucać pieniądze?

Aksel wraca tymczasem do swojej roboty, ale robota jakoś niesporo1 mu idzie. Postukuje jednak młotkiem i coś niecoś hebluje, ot, tak sobie, dla oka, żeby Barbro słyszała; ostatecznie zaklinił okno i uszczelnił je mchem.

Wieczorem Barbro pozostawiła wieczerzę prawie nietkniętą, nie ma apetytu, ale krząta się po trosze, idzie nawet do dójki, ostrożniej tylko niż zwykle przechodzi przez próg. Poszła spać jak zawsze do szopy na siano. W ciągu nocy Aksel dwa razy do niej zajrzał, spała twardo. Miała dobrą noc.

Nazajutrz Barbro czuła się prawie zupełnie zdrowa, a tylko głos straciła z powodu chrypki i dlatego owinęła sobie szyję długą pończochą. Nie mogli rozmawiać z sobą. Dni mijały, wypadek owego dnia przechodził powoli w niepamięć, wypchnęły go inne sprawy. Trzeba się było przeprowadzić do nowej chaty i należało co tchu urządzić odpowiednio stajnię. Gdy się z tym uporano, należało zsiec żyto i wybrać ziemniaki. Życie potoczyło się zwykłym trybem.

Lecz Aksel węszył coś niedobrego. Po wielu drobnych i znaczniejszych zjawiskach zmiarkował, że ich wzajemny stosunek rozluźnił się. Barbro nie czuła się tu już panią domu ani nawet służącą. Coś się popsuło z chwilą, gdy dziecko umarło. Aksel od dawna już przyzwyczaił się do tej myśli: „Poczekaj tylko, aż dziecko przyjdzie na świat!”.

Ale dziecko przyszło i znowu poszło. Na dobitkę Barbro zdjęła oba pierścionki i przestała je nosić.

— Co to ma znaczyć? — spytał.

— Co to ma znaczyć? — rzekła i spojrzała na niego z góry.

Tak, nic innego, jak tylko podstęp z jej strony i zdrada.

Nad brzegiem potoku znalazł obecnie zwłoki noworodka. Nie szukał ich, domyślił się, gdzie mogą spoczywać, ale nie szukał. Przypadek to zrządził: nad miejscem tym zaczęło krążyć ptactwo, najpierw sroki krzykliwe i kruki, a niebawem ukazała się na wysokościach para orłów. Wyglądało tak, jakby mała sroka pierwsza podpatrzyła, iż tu coś złożono; ona też nie mogąc języka utrzymać na uwięzi — zupełnie jak człowiek — rozpaplała wiadomość o tym wzdłuż i wszerz. Przeto i Aksel zbudził się z dotychczasowej bierności i upatrzywszy chwilę odpowiednią, zakradł się na miejsce wypadku dnia owego. Znalazł zwłoki, zawinięte w dużą szmatę płócienną, spoczywały ukryte pod stertą mchu, gałęzi i kamieni. Ze zmieszanym uczuciem ciekawości i grozy rozwinął tłumoczek — oczy zamknięte, włosy ciemne, chłopak, nóżki założone jedna na drugą, nie ujrzał nic więcej. Szmata była wilgotna.

Zakopać zwłoki jak najprędzej — taka była pierwsza myśl Aksela, powstała może pod wpływem obawy o siebie i gospodarstwo. Pobiegł przeto do chałupy, przyniósł szpadel i począł kopać grób. Ale miejsce to okazało się zbyt bliskie potoku, woda sączyła się do dołu. Z tego powodu należało wybrać inne miejsce cokolwiek dalej na wzgórzu. Podczas tego pierzchnął z jego piersi wszelki lęk: Barbro może przyjść teraz i zastać go przy tej robocie — rozmyślał butnie — owszem, niech przyjdzie i niech zawinie trupka porządnie, po ludzku, bez względu na to, czy urodził się nieżywy lub żywy! Uświadamiał sobie aż nadto dobrze, co utracił ze śmiercią tego dziecka; ujrzał przed sobą przyszłość czarną, przewidywał, że w nowej chacie osiądzie bez pomocy, i to teraz właśnie, gdy inwentarz jego potroił się. Proszę bardzo, niechby nie przyszła! Możliwe jednak,iż podpatrzyła go, dość, że nie przyszła; owinął przeto ciałko i ułożył w świeżym grobie. Następnie zasypał ziemią, obłożył darniną i zatarł wszelkie ślady.

Wróciwszy do domu, spotkał Barbro w podwórzu.

— Gdzieś był? — spytała.

Rozgoryczenie snadź ustąpiło z jego serca, gdyż odpowiedział:

— Nigdzie. A gdzieś ty była?

Lecz Barbro wyczytała widocznie coś niedobrego w jego oczach, przeto bez słowa odwróciła się i weszła do chaty.

Aksel udał się za nią.

— Co to ma znaczyć, że nie nosisz już swych pierścionków? — spytał bez ogródek.

Uznała widocznie za słuszne ustąpić cokolwiek, więc roześmiała się i rzekła:

— Tak srogo mówisz, że aż muszę się śmiać. Jeżeli jednak zależy ci na tym, żebym je zmarnowała przy robocie, mogę je nosić! — powiedziawszy to, dobyła je z pudełka i założyła na swe palce.

Ale teraz oto spostrzegła, że twarz jego przybrała wyraz głupkowatego zadowolenia z siebie, przeto spytała w tonie zuchwałym:

— Czy masz mi jeszcze co do zarzucenia?

— Nie — odparł. — Idzie mi tylko o to, żebyś znowu była taka, jaka dawniej byłaś, w samych początkach.

— Nie tak łatwo być wciąż taką samą.

— Przecież osiedle twojego ojca kupiłem dlatego tylko, żeby tobie dogodzić. Myślałem, że będziesz wolała tam mieszkać, Co byś powiedziała na to, gdybyśmy się tam przeprowadzili?

Ha, tym odezwaniem się przegrał dokumentnie; domyśliła się, że obawa nim trzęsie o utratę jej pomocy, o inwentarz i gospodarstwo.

— Jużeś raz o tym wspominał — zauważyła.

— Owszem, ale nie dałaś mi odpowiedzi.

— Odpowiedzi? Nie ścierpię, żebyś jeszcze raz się z tym wyrwał.

Aksel mniemał, że bardzo dużo okazał jej życzliwości. Wszakże całą rodzinę Bredego pozostawił był na osiedlu i jakkolwiek cały plon do niego należał, zwiózł do siebie kilka zaledwie fur siana, a sprzęt ziemniaków pozostawił rodzinie Bredego w całości. Toteż boczenie się Barbro na niego musiał nazwać szkaradną niedorzecznością. Lecz ona, nie zważając na to bynajmniej, spytała, jakby do głębi obrażona:

— Czy po to mamy się przeprowadzać do Bredablik, żeby rodzinę moją na bruk wyrzucić?

Czy dobrze słyszał? Otworzył usta szeroko i siedział tak przez długą chwilę. Potem odchrząknął kilka razy, jakby szykując się do dłuższej przemowy... Ale nic z tego. Ostatecznie spytał jeno:

— Czy oni nie myślą wyprowadzić się do miasta?

— Tego ja nie mogę wiedzieć — odparła. — Czyś im wynajął tam może jakie mieszkanie?

Aksel nie myślał dłużej się z nią prawować2, ale trudno mu było powstrzymać się od wyrażania swego zdziwienia co do jej postępowania.

— Dziwię się, że z dniem każdym stajesz się coraz bardziej uparta i kłótliwsza — zauważył — ale wiem, że nie myślisz tak źle.

— Myślę tak, jak mówię!... Zresztą chciałabym wiedzieć, czemu by nie miało być lepiej, żeby oni tu się sprowadzili? Wtedy bym przynajmniej miała jakąś pomoc w matce. Ale ty uważasz, że mnie pomoc niepotrzebna!

Miała oczywiście słuszność, ale i nie miała. W takim bowiem razie rodzina Bredego zajęłaby gammę i Aksel znowu by miał biedę z pomieszczeniem inwentarza. Do czego zmierzała, czego chciała, zwariowała czy co?

— Jeżeli chcesz, sprowadzę ci służącą. Tak byłoby lepiej.

— Teraz, na zimę, kiedy robota mniejsza? Nie, dziękuję. Wtedy powinnam ją była mieć, gdy mi była potrzebna. Tak!

Znowu miała słuszność do pewnego stopnia. Gdy znajdowała się w stanie odmiennym, powinna była mieć służącą. Niewątpliwie. Ale Barbro nigdy ze swoją robotą nie zalegała, zawsze była równie dzielna, robota przez cały ten czas odchodziła jej jak z płatka i ani słowem nie wspominała o służącej. Tak, mimo wszystko powinna ją była mieć.

— Ano, nic już teraz nie rozumiem — rzekł zniechęcony.

Milczenie.

— Słyszałam — spytała po chwili Barbro — że chcesz objąć telegraf po mym ojcu.

— Co takiego, kto to powiedział?

— Tak ludzie gadają.

— Tak, wykluczone nie jest — oświadczył Aksel.

— Aha!

— Czemu pytasz o to?

— Mam do tego powody. Zabrałeś już ojcu mojemu dom grunty, a teraz chcesz mu zabrać jego zarobek.

Milczenie.

Lecz Aksel miał już dosyć wszystkiego, do trzeciej skóry mu dogryzło. Przeto rzekł głośno i dobitnie:

— Tyle ci powiem, że nie jesteś warta tego, com dobrego świadczył tobie i twojej rodzinie.

— Aha...

— Tak, nie jesteś warta! — krzyknął i pięścią w stół grzmotnął, i z ławy się zerwał.

— Nie myśl, że się ciebie boję — zapiszczała słabym głosem i posunęła się bliżej ściany.

— Boję! Boję! — przedrzeźniał ją Aksel i splunął ze wzgardą. — Ale dosyć tego! Teraz mi powiesz, coś zrobiła z dzieckiem! Utopiłaś je?

— Utopiłam?

— Tak, było przecie w wodzie.

— Utopiłam? Czy widziałeś to? — rzekła. I byłaby może powiedziała coś więcej, gdyby naprawdę nie bała się w tej chwili. — A więc widziałeś?

— Przekonałem się, że leżało w wodzie.

— Ach, to nie nowina... W wodzie przecie się urodziło... pośliznęłam się i nie mogłam się podnieść.

— Aha, tyś się pośliznęła?

— Tak i wtedy akurat się urodziło.

— Tak... Ale tyś zabrała z sobą szmatę... Czyś przeczuwała, że się pośliźniesz?

— Szmatę zabrałam?

— Tak, duży biały płat, wydarty z mojej koszuli.

— Owszem, wzięłam ze sobą płat, żeby nanieść w nim jałowca.

— Jałowca?

— Tak, jałowca. Czym ci już nie mówiła, że poszłam po jałowiec?

— Tak, albo po rózgi brzozowe!

— Ach, to jest obojętne, po co...

Ale mimo tak ostrego starcia znowu zgoda zapanowała między nimi, a raczej nie tyle zgoda, ile jako tako znośne stosunki. Barbro była sprytna i spokorniała — wietrzyła niebezpieczeństwo. W takich jednak warunkach życie w Måneland nie mogło odzyskać dawnej swobody, owszem, coraz bardziej stawało się napięte i coraz nieznośniejsze, znikło wzajemne zaufanie, znikła wesołość, a wzrastała czujność.

Spoglądali na siebie spode łba. Ciężkie było takie życie, ale Aksel zmuszony był je ścierpieć, jak długo się dało. Wziął Barbro do siebie, przyhołubił, sercem do niej przyrósł. Tak, niełatwa to rzecz po tylu latach zmienić siebie i całe swoje życie. Bo nie ulegało wątpliwości, że była mu potrzebna, Barbro wpracowała się tu, wiedziała o wszystkim, wiedziała, gdzie przechowywany był cały jego dobytek, kiedy krowy cielić, a kozy kocić się będą, czy wystarczą zapasy paszy zimowej, które mleko należało zużyć na sery, a które do użytku domowego. Tak, nowa dziewka nie wyznałaby się w tym wszystkim i nowej pewnie by wcale nie dostał.

Ach, Aksel jednak często myślał o tym, jakby się pozbyć Barbro i zastąpić ją inną dziewką. Była to przewrotna złośnica, wiecznie szukała jakiejś zwady i bywały chwile, że się jej bał. Ale ładna była i niegdyś umiała być miła i dobra, i mocno go do siebie przyciskać. Tak, było tak, ale już nie jest. Nie, dziękuje, drugi raz nie chce tego przechodzić! Niełatwa to jednak rzecz zmienić siebie i swoje życie.

— Potem zaraz się pobierzemy — nacierał Aksel.

— Zaraz?... Nie zaraz... Najpierw pojadę do miasta i każę sobie zęby wprawić, bo jestem szczerbata...

A więc w dalszym ciągu tak samo jak dotychczas: Barbro nie otrzymywała stałych zasług, ale otrzymywała znacznie więcej, a ilekroć zażądała pieniędzy, dostawała je i dziękowała za nie jakby za prezent. Aksel co prawda nieraz w głowę zachodził, na co jej tyle pieniędzy tu na pustkowiu. Czyżby składała? Ale po jakiego diaska ta oszczędność?

Wiele było takich spraw, których Aksel nie potrafił ogarnąć swym rozumem: czyż nie ofiarował jej pierścionka zaręczynowego, ba, nawet pierścionka złotego? Podarunek sprawił, że zapanowały pomiędzy nimi dobre stosunki na czas dłuższy. Ale czas ten nie trwał wieki, a Aksel nie mógł przecież wciąż kupować nowych pierścionków. Ostatecznie, czy Barbro chciała wydać się za niego, czy też nie chciała?

Dalipan, kobiety to stworzenia dziwne! Bo jakże, czy Barbro miała do wyboru wielu takich, którzy by posiadali tak ładny inwentarz i nowy dom? Aksel miał wszelkie prawo walić pięścią w stół z powodu głupoty i przekorności kobiet.

Rzecz całkiem osobliwa, że w głowie Barbro, zdaje się, pokutowała tylko jedna myśl: życie w mieście, życie w Bergen. Ale na miłość boską, po co w takim razie tu przyjeżdżała? Telegram ojca nie byłby jej do tego nakłonił, musiał istnieć inny powód. Tu, w tej północnej puszczy, była stale niezadowolona, od rana do wieczora, przez cały boży rok, przez lata całe od chwili przyjazdu. Gniewały ją różne rzeczy, a więc naczynia drewniane zamiast blaszanych i żelaznych, ustawiczne chodzenie do udoju zamiast przechadzki do mleczarni, buty chłopskie, worek siana pod głową, brak ludzi, muzyki i tańców.

Po owym wielkim starciu swarzyli się jeszcze nieraz, nawet często.

— Mamyż o tym gadać albo wcale nie gadać, jak chcesz? — rzekła Barbro. — Ty pewnie zupełnie nie zdajesz sobie sprawy, coś wyrządził mojemu ojcu?

— Tak, a co takiego?

— Ty wiesz sam najlepiej. Ale inspektorem tak czy owak nie zostaniesz.

— Co takiego?

— Nie, nie uwierzę, dopóki nie zobaczę.

— Myślisz pewnie, że jestem na to za głupi.

— Za głupi albo i nie za głupi, ale nie umiesz czytać ani pisać, nawet gazety do ręki nie weźmiesz.

— Czytać i pisać umiem tyle, ile mi potrzeba, ale ty, tyle ci powiem, ty masz psi ozór i gębę jak wrota.

— Kiedy tak, masz tu twój pierścionek! — wrzasnęła i cisnęła na stół srebrny pierścionek.

— Aha, a gdzie jest ten drugi? — spytał po chwili.

— Jeżeli żądasz z powrotem, coś mi raz już ofiarował, masz, weź sobie — rzekła, z trudem ściągając z palca złoty pierścionek.

— Gardzę tobą — rzekł i wyszedł.

Niedługo oczywiście trwało, a oba pierścionki znalazły się znowu na rękach Barbro.

Aksel dał jej do zrozumienia, że podejrzewa ją o rozmyślne zgładzenie dziecka. Pierwotnie ubodło ją to, ale nie na długo. Harda dusza gwizdała na wszystko. Nie przyznała się do niczego, ale powiedziała:

— Chociażbym je była utopiła, to i cóż z tego! W borach tu siedzisz i nie masz pojęcia o tym, co się w świecie dzieje.

A gdy przy którejś sposobności znowu z tego powodu się poczubili, postanowiła przekonać go, że zbyt poważnie bierze całą sprawę. Opowiedziała przeto o dwóch dziewczynach z Bergen, które zabiły swe noworodki; jedną z nich uwolniono zupełnie, a drugą skazano na kilka miesięcy więzienia, ponieważ była głupia — zamiast dzieciaka sprzątnąć w ukryciu, ona wystawiła go na mróz.

— Nie, pod tym względem dzisiejsze prawo nie jest już tak nieludzkie jak dawniejsze — snuła Barbro swą opowieść. — A oprócz tego nie zawsze się wyda. Jedna z panien służących hotelowych w Bergen pozbyła się dwóch noworodków; pochodziła ona z Chrystianii i chodziła w kapeluszu z piórami. Za drugiego dzieciaka dostała trzy miesiące, ale co do pierwszego, nic się nie wydało.

Aksel słuchał i dreszcz grozy przenikał go do głębi. Wydała mu się potworna, bał się jej coraz więcej. Próbował zorientować się w tym wszystkim, błąkał się w ciemnościach, szukając czegoś uchwytnego, ale w gruncie rzeczy przyznawał jej słuszność. Stanowczo za bardzo się przejmował. Barbro, zepsuta do szpiku kości, nie była tego warta. Dzieciobójstwo nie przedstawiało w jej pojęciu nic nadzwyczajnego, było to objawem całej tej moralnej nędzy i lekkomyślności, tak pospolitych u służących. Okazało się to również w kilka dni później: Barbro nie popadła ani na chwilę w smutną zadumę, po owym wypadku paplała tak jak przedtem — służąca w każdym calu.

— Muszę wyjechać dla poratowania moich zębów — rzekła. — Oprócz tego muszę sobie sprawić mantylę3.

Ten rodzaj pelerynki był ongiś w modzie, przeto Barbro pragnęła ją posiadać.

Jeżeli Barbro traktowała wszystko z tak lekkim sercem, cóż pozostało Akselowi innego, jak się również uspokoić. Zachwiał się w swym podejrzeniu; wszakże nie przyznała się do niczego, a nawet wypierała się wszelkiej winy, i to kilkakrotnie, za każdym razem bez złości, bez przekorności, ale — do kata — zawsze tak samo jak służąca, która zaprzecza, jakoby stłukła wazę, mimo że na pewno ją stłukła.

Minęło tak kilka tygodni i cierpliwość Aksela wyczerpała się; pewnego dnia zatrzymał się nagle na środku izby i miał objawienie. Ależ na miłość boską, wszyscy przecież widzieli ją w odmiennym stanie, widzieli jej figurę! A teraz była znowu smukła, gdzież więc dziecko? Jeżeli teraz wszyscy, którzy ją w takim stanie widzieli, przyjdą i wzruszą ramionami, i zrobią wielkie oczy? — Wtedy nadejdzie dzień, kiedy zażądają wyjaśnienia. Jeżeli naprawdę nie popełniła nic złego, czemu w takim razie nie pochowała dziecka na cmentarzu? Byłoby to zaiste o wiele uczciwsze i pewniejsze.

— Nie, to przysporzyłoby mi nieprzyjemności — oświadczyła Barbro. — Wzięliby dziecko do zbadania, a mnie pozywaliby na przesłuchanie. Niepotrzebne korowody, których wolałam uniknąć.

— Oby później tylko coś gorszego z tego nie wynikło!

— Czemu tak dużo o tym rozmyślasz? Pozostaw je w spokoju w krzakach! — odparła Barbro i dodała z uśmiechem, tak, z uśmiechem: — A może ty się boisz, że ono przyjdzie tu za tobą? Nie bój się, nie przyjdzie, tylko weź gębę na kłódkę i przestań się troszczyć.

— Tak, ano.

— Czy ja może utopiłam dzieciaka? A widzisz, sam się utopił, gdy w wodę wpadłam. Nie do wiary, o co ty mnie posądzasz! A zresztą to się nigdy nie wyda!

— Z Inger na Sellanrå także się wydało — zauważył.

Barbro zamyśliła się na chwilkę, po czym rzekła:

— To mnie wcale nie niepokoi! Prawo zmieniło się od tego czasu; wiedziałbyś o tym, gdybyś czytał gazetę. Wiele dziewczyn rodzi dzieci i uśmierca je, i żadna im z tego powodu krzywda!

Barbro tłumaczy mu w dalszym ciągu, ona się na tym zna, wszakże nie na darmo była w szerokim świecie, nie lada z niej bywalec; dużo tam słyszała i widziała, i nauczyła się dużo. Miała pod ręką trzy główne argumenty: po pierwsze nie uczyniła tego, po wtóre — a choćby, nie byłoby to wcale tak straszne i niebezpieczne, a po trzecie — w ogóle się nie wyda.

— A ja myślałem, że wyda się wszystko...

— O nie, nie ma obawy — odparła. I jakby pragnąc go do reszty zaambarasować4, czy też odwagi mu dodać, a może z próżności czy samochwalstwa, dość iż w tymże momencie rzuciła bombę:

— Ja sama niegdyś popełniłam coś takiego, co wcale na jaw nie wyszło — oznajmiła.

— Ty? — spytał niedowierzająco. — Coś zrobiła takiego?

— Co zrobiłam? Zabiłam!

Być może, że zagalopowała się wbrew zamiarowi. Stało się, musiała teraz brnąć dalej, wszakże siedział tam naprzeciw z wytrzeszczonymi gałami. Ach, nie była to z jej strony bezgraniczna bezczelność, ile przede wszystkim kłótliwość i pyszałkostwo. Chciała okazać mu swoją wyższość i mieć ostatnie słowo:

— Nie wierzysz mi? — wrzasnęła. — Przypominasz sobie owe zwłoki dziecka wyłowione w porcie? To moje dziecko!

— Co mówisz! — krzyknął.

— No, nie pamiętasz? Czytaliśmy o tym w gazecie!

Milczał. Po dłuższej chwili dopiero wybuchnął:

— Potwór!

Ale przerażenie jego wzmocniło ją, dodało nowych sił, jakby nadprzyrodzonych, tak że z pewnego rodzaju lubością jęła opisywać szczegóły:

— Tak, było nieżywe, urządziłam tak zaraz po urodzeniu. Potem wpakowałam w mój kufer, poszłam do portu i wrzuciłam do wody.

Aksel siedział skamieniały i milczał, a Barbro snuła dalej swoją opowieść. Dawno to już było, przed wielu laty, wtedy gdy wyjeżdżała do Måneland. Aksel przekonał się więc teraz, że nie wszystko wychodzi na jaw. Jak on sobie wyobraża — co by się to działo, gdyby wszystko, co ludzie złego zrobią, miało się wydać? A co dopiero wyprawiają małżeństwa w mieście? Zabijają swe dzieci, zanim się urodzą, są do tego specjalni doktorzy. Nie chcą mieć więcej jak jedno albo najwyżej dwoje dzieci i dlatego doktor zabija je w łonie matki. Aksel może jej wierzyć, że w szerokim świecie nie biorą tych spraw tak tragicznie.

— Ano, w takim razie zabiłaś i to drugie dziecko? — spytał znienacka.

— Nie — odparła bez zachłyśnięcia. — Nie miałam potrzeby.

I ponownie zaczęła przedkładać, że nie byłoby w tym nic niebezpiecznego. Zdaje się, że z myślą tą zupełnie już się otrzaskała, i dlatego wobec całej sprawy zachowywała się z taką obojętnością.

Pierwszym razem bała się wprawdzie i dreszcz grozy wstrząsał nią na myśl o mordowaniu dziecka, ale drugim razem? Przystępowała do tego z pewnego rodzaju historyczną medytacją: raz się stało, powtórzy się i po raz drugi.

Aksel opuścił izbę z ciężką głową. Nie przejmował się tym zgoła, że Barbro zabiła swe pierwsze dziecko, nic go to nie obchodziło. Również nie było warto zastanawiać się nad tym, że przedtem w ogóle miała dziecko. Niewiniątkiem nie była i wcale się też pod tym względem nie maskowała, a przeciwnie, nie ukrywając swych doświadczeń, pouczyła go w niejednym. Ale to drugie dziecko byłby chętnie zatrzymał przy sobie — taki mały chłopaczek, białe stworzonko zawinięte w szmatę! Jeśli ona była przyczyną śmierci dziecka, natenczas wyrządziła mu straszną krzywdę, zerwała węzeł wielkiej dla niego wagi, którego niczym już zastąpić nie będzie można. Ale możliwe też jest, że posądzeniem swym krzywdził ją; nie jest wykluczone, że naprawdę pośliznęła się w potoku i nie miała sił, by się podnieść. Co prawda była tam szmata, połowa koszuli, którą zabrała ze sobą...

Mijały godziny, zbliżyło się południe i nadszedł wieczór. Aksel położył się do łóżka i długo wpatrywał się w ciemność, a gdy zasnął, spał do rana. Nastał nowy dzień, a po dniu tym nastąpiły jeszcze inne dni.

Barbro pozostała zawsze ta sama. Była w świecie i znała świat, i z obojętnością odnosiła się do takich drobiazgów, które na pustkowiu wyglądały groźnie i budziły przestrach. I było w tym coś krzepiącego, była rozsądna za oboje i za oboje spokojna. Poza tym nie wyglądała wcale niebezpiecznie. Barbro potworem? Jeszcze czego! Przeciwnie — była dziewczyną ładną, z niebieskimi oczami i zadartym noskiem, a robota paliła jej się w ręku. Do osiedla miała cokolwiek odrazy, z odrazą odnosiła się również do drewnianych naczyń, które tak częstego wymagały szorowania, a może i Aksel budził w niej odrazę, jak w ogóle całe to przeklęte życie w samotności. Mimo wszystko jednak nie zakatrupiła żadnego bydlęcia i nie zjawiła się nocą z podniesionym na niego nożem.

Raz tylko jeszcze zgadali się o dziecku spoczywającym w borze. Aksel wyrwał się ponownie, że należałoby dziecko pochować na cmentarzu, na święconym miejscu, lecz Barbro obstawała przy swoim, że postąpiła zupełnie słusznie, że nie popełniła nic zdrożnego. Przy tej sposobności okazało się, że rozważyła sobie wszystko dokładnie i z całą przebiegłością.

— I choćby się wydało, cóż z tego? Pogadam z sołtysem, służyłam u niego, pani sołtysowa na pewno mi pomoże. Nie wszystkie miały za sobą takie plecy, a mimo to uwolniono je. A poza tym ojciec mój ma duże stosunki wśród panów, jest woźnym sądowym i wszystkim.

Aksel nie odpowiedział, a tylko głową potrząsnął.

— Nie wierzysz?

— Co ty sobie wyobrażasz, że twój ojciec Bóg wie co może?

— Nie gadaj, gdy się na tym nie znasz! — krzyknęła rozzłoszczona. — Pamiętaj, żeś ty go pchnął w nędzę, żeś wydarł mu gospodarstwo i chleb z ręki.

Co miał na to odpowiedzieć Aksel? Milczał. Był człowiekiem zgody, człowiekiem pracy.