IV

Na pustkowiu wielki ruch. Liczne zaprzęgi zwożą poprzez grzęzawiska domy i meble, i różności dla nowego osadnika. Wozy ładowne toczą się dzień za dniem i zatrzymują się w miejscu, które zwać się ma odtąd Storborg. Posiadłość ma być kiedyś snadź bardzo wielka, ponieważ czterech chłopów zajętych jest w górach przy kamieniołomach w celu dostarczenia nowemu osadnikowi kamieni do muru i dwóch piwnic.

A wozy jadą i jadą. Każda belka przycięta już najdokładniej i zaopatrzona jest w swój numer. Cudownie to obmyślone. Niczego tu nie braknie, ani drzwi, ani okien, są nawet szyby kolorowe do werandy. A któregoś dnia przyjechał wóz ze sporym ładunkiem żerdzi. Do czego to? Jeden z osadników, który przybył tu z południa, zna się na tym.

— To jest płot ogrodowy— objaśnił.

A zatem nowy osadnik zamyśla założyć tu ogród, wielki ogród.

Zapowiadało się wszystko jak najlepiej. Nie pamiętano jeszcze podobnego ruchu w puszczy; właściciele furmanek zarabiają ładny grosz i obliczali już, ile w przyszłości będą zarabiać, gdy trzeba będzie zwozić kupcowi towary zamówione z kraju i zagranicy.

Tak, zapowiadały się wielkie rzeczy... Wozy i jadą, i coraz to coś nowego zwożą, a młody dozorca czy pełnomocnik coraz to woźniców przynagla i jeszcze więcej poszukuje furmanek... Sywert z Sellanrå przejeżdża właśnie od strony wsi z próżnym jak zwykle wozem. Pełnomocnik zatrzymuje go i pyta:

— Czemu jedziesz z próżnym wozem? Nie mogłeś to zabrać jakiego transportu dla nas?

— Mogłem, ale nie wiedziałem, że mam zabrać — odparł Sywert.

— On jest z Sellanrå, oni tam mają dwa konie — szepnął ktoś pełnomocnikowi.

— Prawda to, że macie dwa konie? — spytał. — Przyjedź z obydwoma, potrzebujemy furmanek, możesz dużo zarobić.

— Tak, opłaciłoby się — odparł Sywert. — Ale teraz akurat nie mamy czasu.

— Jak to, nie masz czasu zarabiać? — spytał pełnomocnik.

Tak, na Sellanrå nieczęsto rozporządzano wolnym czasem, było tam zawsze aż nadto wiele do roboty. Obecnie zaś ugodzili po raz pierwszy do pomocy dwóch robotników, murarzy ze Szwecji, do łamania kamieni pod nową stajnię.

Stajnia od wielu lat zaprzątała poważnie myśl Izaka. Gamma nie wystarczała już dla jego inwentarza, była ciasna i licha. Potrzebna stajnia kamienna z podwójnym murem i z prawdziwą, jak się patrzy, gnojownią. Ale tak wiele jeszcze było do zrobienia, jedna robota pociągała za sobą drugą i tak w kółko, lata całe; na Sellanrå budowano zawsze... Izak posiadał już tartak i młyn, i stajnię letnią, czemużby więc nie miał posiadać i kuźni? Tak, mała kuźnia przydałaby się — oszczędziłoby się drogi do wsi w razie potrzeby nowych podków albo gwoździ, albo łopaty lub motyki. Palenisko i kowadło — czemu by tego nie miał posiadać? Na ogół w taki przecież sposób powstawały na Sellanrå budynki wielkie i małe.

Folwark Izakowy stale się powiększa, olbrzymieje; bez służącej niepodobna się już obyć i Jensyna musi pozostać już na stałe. Ojciec jej, kowal wioskowy, dowiaduje się o nią przy sposobności, kiedy nareszcie do domu wróci, ale nie nagli, owszem, okazuje się nawet niezwykle ustępliwy; ma w tym widocznie jakiś cel ukryty. Sellanrå zajmuje najwyższe stoki i połoniny1 i stale rozrasta się, coraz rozleglejsze jego pola i łąki, coraz liczniejsze jego budynki — jeno ludzie pozostali zawsze jeszcze ci sami. Lapończycy dawno już przestali włóczyć się po Sellanrå. Wolą omijać je z daleka, a jeżeli czasem zapuszczą się w pobliże domu, nie mają już odwagi wejść do środka, jeno co najwyżej zatrzymują się przed domem. Lapończycy bowiem chętnie wałęsają się w puszczy i mrokach kniei. wyprowadzeni jednak na światło i wolną przestrzeń, łażą jak roztocze i robactwo. Kiedy niekiedy zniknie wprawdzie z najbardziej oddalonych pastwisk jaki cielaczek lub owieczka — ale rady na to nie ma. Taką stratę Sellanrå oczywiście może z łatwością przeboleć. I choćby Sywert umiał strzelać, to i tak strzelby nie wziąłby do ręki; on jednak strzelać nie umie, wesół jest i zupełnie niewojowniczego usposobienia, wielki sowizdrzał. „Na Lapońce zresztą czas ochronny” — zwykł był dowcipkować.

Sellanrå jest wielkie i potężne, ale i ono ma swoje troski. Tak, każdy ma swoje! Inger nie zawsze jest zadowolona z siebie i ze swego życia, o nie — odbyła niegdyś wielką podróż do Trondheim, gdzie uległa pewnego rodzaju zgubnemu wyczerpaniu. Okresy takie mijają i znowu powracają. Jest pilna i pracowita jak ongi, za najlepszych swych czasów, i w oczach swego męża, tego mocnego człowieka, jest kobietą ładną i zdrową. Ale czy nie ma ona swych wspomnień z Trondheim? Czy nigdy o nich nie marzy, nie tęskni za tymi czasami? Owszem, i szczególnie powtarza się to w porze zimowej. Wtedy fermentuje w niej całkiem diabelska radość życia, a ponieważ sama ze sobą nie może puścić się w tany, przeto na Sellanrå nie urządza się balów. Rozmyślania pokutne i modlitewnik? Ach, tak, owszem, ale Bogu wiadomo, że to drugie jest także piękne i wspaniałe! Dziś już nie ma wielkich pretensji, przestaje na małym; bądź co bądź, dwaj murarze szwedzcy są to w każdym razie ludzie obcy, ale jednocześnie są to ludzie starsi i spokojni, którzy nie bawią się, lecz pracują. Na bezrybiu jednak i rak ryba, wnieśli wszakże z sobą trochę nowego życia — jeden z nich śpiewa ślicznie i Inger staje często dziwnie zasłuchana. Śpiewakowi temu na imię Hjalmar...

Ale są i inne troski na Sellanrå. Na przykład przykre rozczarowanie co do Elizeusza. Nadesłał list, w którym donosi, że skończyła się dawna posada u inżyniera, ale że dostanie nową, jeno musi na nią poczekać. Następnie przysłał drugi list: czekając na poważne stanowisko w pewnym biurze, nie może przecież żyć powietrzem. A gdy mu z domu przysłano stukoronówkę, doniósł, że starczyła właśnie na pokrycie kilku drobnych długów.

— Hm — rzekł Izak. — Obecnie jednak mamy murarzy i różne inne wydatki; zapytaj jeno Elizeusza, czy nie wolałby do nas przyjechać i nam pomóc!

Inger napisała, ale Elizeusz nie chciał powrócić, woli raczej głodować niż jeszcze raz odbywać taką niepotrzebną podróż.

Wszystkie poważniejsze posady biurowe w mieście były widocznie zajęte i Elizeusza był może zbyt nieśmiały, żeby przebojem utorować sobie drogę życiową. A może też posiadał pewne braki? Niewątpliwie był pilny i dzielny w przepisywaniu, ale czy też dostatecznie był rozgarnięty i sprytny? Co z niego będzie?

Gdy powrócił do miasta ze swymi dwustu koronami, musiał najpierw popłacić dawne rachunki, a następnie potrzebna się okazała modna laseczka. Potrzebne były również inne rzeczy, a więc czapka futrzana na zimę — taka, jaką mieli wszyscy prawie jego koledzy — a więc para łyżew, a więc srebrna wykałaczka do zębów w celu dodania szyku, gdy w gronie koleżków zasiądzie się przy kieliszku lub szklaneczce piwa. I dopóki pieniędzy starczyło, fundował innym; zaraz po przyjeździe należało urządzić bibę powitalną, więc zafundował pół tuzina butelek piwa.

— Co, kelnerce dajesz dwadzieścia öre napiwku? — pytano go z niedowierzaniem. — My dajemy tylko dziesięć.

— Nie należy być małostkowym! — odparł Elizeusz.

Małostkowym zaiste nie był, o nie. Nie wypadało być małostkowym, wszakże z wielkiego dworu pochodził, tak, z dworu wielkopańskiego; jego ojciec, margrabia, posiadał nieprzemierzone lasy i cztery konie, krów trzydzieści i trzy żniwiarki. Blagierem Elizeusz nie był i nie on też wymyślił ową legendę o majątku wielkopańskim na Sellanrå; rozpowszechnił ją swego czasu inżynier powiatowy chełpiąc się w całym mieście, jakiego to zatrudnia u siebie praktykanta. Elizeusz jednak nie gniewał się zbytnio, że po trosze wierzono w prawdziwość tej legendy. Osobiście będąc zerem, mógł być przynajmniej synem wielmoży, a to otwierało kredyt i dawało możność przepchnięcia się przez życie. Ale i to kiedyś się skończyło i wtedy Elizeusz znalazł się na lodzie. I wtedy jeden z kolegów wyrobił mu posadę w handlu swego ojca. Był to kram wszelkich towarów, w którym przebywała przeważnie klientela wiejska; z braku laku dobry i opłatek2. Nie bardzo to przyjemna rzecz dla młodzieńca, który marzył o zajęciu urzędu sołtysa, zaczynać praktykę u kramikarza, zarobił jednak przynajmniej na swoje utrzymanie. Najgorsze to nie było. Elizeusz zachowywał i tu dawną swoją uprzejmość i klientela go lubiła.

Ale to właśnie było powodem przykrego rozczarowania jego matki. Kramarzący Elizeusz nie był niczym więcej od subiekta3, zajętego u kupca wioskowego w dolinie. Dawniej reprezentował coś bez porównania znamienitszego, był on jedynym w całej wsi i okolicy górskiej, który poświęcał się pracy biurowej. Czyżby zaniechał swych wielkich aspiracji? Inger, nie w ciemię bita, wiedziała, że istnieje różnica pomiędzy zwyczajnym i nadzwyczajnym, chociaż nie znała się może na tym zbyt dokładnie. Izak był naiwniejszy i prostszy, w rachubach swych coraz mniej liczył na Elizeusza; najstarszy syn wyśliznął się do pewnego stopnia z jego widnokręgu myślowego — coraz mniej myślał o podziale Sellanrå między obu swych synów.

Wiosną zjawili się inżynierowie i robotnicy ze Szwecji: mieli budować drogi i baraki, mieli wystarać się o dostawę prowiantów, o najem furmanek — na co to wszystko? Czy nie znajdujemy się w puszczy, gdzie panuje cisza i martwota? Owszem, ale obecnie miała powstać na górze miedzianej pierwsza sztolnia, sztolnia próbna.

Tak, a więc jednak na coś się zanosi. Geissler nie gadał na wiatr...

Dostojnicy, którzy ongi tu się stawili, tym razem nie przybyli, brakło starosty i właściciela huty, przybyli natomiast dawny rzeczoznawca i dawny inżynier. Wykupili u Izaka wszystkie jego niepotrzebne tarcice, zakupili bardzo dużo żywności i dobrze za wszystko zapłacili, po czym gawędzili z Izakiem, byli bardzo grzeczni i podziwiali Sellanrå.

— Tak, trzeba będzie urządzić tu kolej linową — mówili — kolej napowietrzną od szczytu góry aż do jeziora.

— Co, ponad trzęsawiskami? — spytał Izak, ponieważ nie bardzo to wszystko rozumiał.

Ach, i wtedy wybuchnęli śmiechem!

— Nie po tej, lecz po tamtej stronie góry, wprost na dół do morza, tam właśnie jest ostry spad, strome zbocze i przestrzeń niedługa. Wydobyty kruszec spuszczać się będzie na dół w żelaznych dzieżach, zobaczysz, jaka to wspaniała rzecz! Z początku jednak będziemy kruszec zwozić furmankami i w tym celu wybudujemy drogę. Zajmiemy wtedy co najmniej pięćdziesiąt koni i to będzie nie mniej wspaniałe. Nie myśl przypadkiem, że tylu tylko zatrudniać będziemy robotników, ilu obecnie widzisz. O, przekonasz się! Z tamtej strony nadciąganie tu wielka partia robotników wraz z gotowymi barakami i magazynem, i narzędziami, i wszystko to rozlokuje się na szczycie góry. Tak, teraz dopiero cała sprawa nabierze rozmachu, milionami obracać się będzie i kruszec pojedzie do Ameryki Południowej.

— A gdzie starosta? — spytał Izak.

— Jaki starosta? Ach, ten! Ho, wycofał się, udziały swoje sprzedał!

— A właściciel huty?

— Także swoje sprzedał. Tak, pamiętasz ich jeszcze? Tak, oni sprzedali swoje udziały. Potem ci, co od nich kupili, sprzedali je dalej. Obecnie cała góra miedziana należy do wielkiego towarzystwa złożonego z samych milionerów.

— A gdzie też przebywa teraz Geissler? — spytał Izak.

— Geissler? Nie znam go.

— Sołtys Geissler, który wówczas zajmował się sprzedażą góry miedzianej.

— Ach ten! Więc to był Geissler? Bóg wie, gdzie go pognało. To i jego pamiętasz?

Potem pożegnali się i rozpoczęli prace w górach z licznymi zastępami robotników. Rozpoczęto na wielką skalę: Inger uprawiała ożywiony handel mlekiem i serem; bawiło ją to niewymownie, iż tylu nieznanych ludzi do niej zachodziło. Izak wszelako kroczył jak zwykle i jak zwykle uprawiał swe pola, nic nie mogło wytrącić go z równowagi. Dwaj murarze i Sywert budowali stajnię; był to wielki budynek, a budowa jego trwała długo, za mało ludzi przy niej pracowało, a nadto Sywert często musiał się odrywać, żeby pomóc w polu. Dobrze, że mieli przynajmniej żniwiarkę i trzy tęgie dziewki do przewracania siana.

Wszystko działo się jak najlepiej. Pustkowie zbudziło się do życia, zewsząd sypały się pieniądze.

Spojrzyjcie tylko na faktorię w Storborgu, czyż nie był to interes w wielkim stylu? O, Aron to wyga nad wygi, słyszy, jak trawa rośnie. Nikt jeszcze nie wiedział o projektowanej kopalni, a on już sprowadził się tu ze swym kramem; działał, o, działał jak minister, ba, jak sam król. Najpierw sprzedawał wszelkiego rodzaju sprzęty domowe i ubrania robocze, ale górnicy zarabiający dużo niezupełnie liczą się z groszem i kupują wszystko, co w rękę wpadnie. Zwłaszcza licznie zjawiali się w Storborgu w wieczory i sobotnie. O, wtedy Aron zgarniał pieniądze aż do późnej nocy, wtedy i subiekt jego, i żona, i on sam uwijali się za ladą i mieli pełne ręce roboty. I ziściły się przepowiednie właścicieli furmanek we wsi: do Storborgu zwożono olbrzymie transporty towarów, drogę musiano z tego powodu rozszerzyć w różnych miejscach i równać, był to teraz trakt, co się zowie, do pierwotnej Izakowej ścieżki przez puszczę całkiem już niepodobny. Ze swym handlem i traktem Aron stał się prawdziwym dla całej okolicy dobrodziejem. Nie nazywał się on zresztą Aron, Aron to imię jego chrzestne, a nazwisko: Aronsen, tak przynajmniej nazywał siebie i swoją żonę. Udawali oni wielkie państwo i mieli dwie służące i parobka.

Grunty na Storborgu leżały na razie odłogiem, na uprawę nie stało czasu i któż by miał ochotę marnować siły na osuszanie bagnisk?! Zamiast tego Aronsen urządził sobie ogród z krzakami porzeczkowymi, astrami, jarząbkami i różnymi sprowadzonymi tu z dolin drzewkami, ogród otoczony wysokim płotem żerdkowym, pański ogród. Pośród niego prowadził szeroki ganek, po którym co niedzielę przechadzał się Aronsen, pykając z namaszczeniem długą swą fajkę. Od tylnej strony domu mieściła się weranda, oszklona czerwonymi i żółtymi szybkami. Troje ładnych bachorków biegało wesoło; dziewczynka miała wyrosnąć na dystyngowaną córkę wielkiego kupca, a synowie mieli się wyuczyć kupiectwa — o, troje dzieci z świetną przyszłością!

Gdyby Aronsen nie myślał o przyszłości, nie byłby tu w ogóle przywędrował. Byłby mógł zostać przy swym rybactwie i zarabiać w dalszym ciągu duże pieniądze. Ale handel rybami to handel gatunku pośledniejszego: handlarz ryb nie cieszył się tak znacznym poważaniem, nie czapkowano przed nim. Aronsen dotychczas tylko wiosłował, w przyszłości pragnął popłynąć żaglowcem. Ulubionym jego powiedzeniem było „bom konstant”: brzmiało to z pańska i wskazywało, że Aronsen nie pochodzi z pospólstwa. Dzieci jego mają posiadać więcej od niego. „Bom konstant” — mówił i miał na myśli zapewnienie im lżejszego bytu.

Jak na początek sprawy zapowiadały się wyśmienicie, czapkowano zarówno przed nim, jak i przed jego żoną, ba nawet przed dziećmi. Górnicy przybywali tu z wysokich skał i od dawnego czasu nie widzieli dzieci. Pędraki Aronsena obskakiwały ich, przeto robociarze od razu się z nimi zaprzyjaźnili i bawili niby z trzema pudlami. Obdarowywaliby je chętnie groszakami, ale ponieważ to dzieci kupca, przeto nie bardzo to uchodziło i dlatego wygrywali im na drumli4. Najbardziej przepadały za Gustawem, młodym figlarzem, który jawił się tu zawsze z kapeluszem zadartym na bakier i najwięcej z nimi baraszkował. Dzieci z daleka go poznawały i przybiegały naprzeciw przed zagrodę, on zaś brał wszystkie troje na plecy i tańczył jak szalony. „Ho!” — wykrzykiwał Gustaw i tańczył. Potem dobywał drumli wygrywał piosenki i arie, a grał tak pięknie, że obie służące wybiegały z kuchni i ze łzami w oczach przysłuchiwały się grze Gustawa. Gustaw wiedział, co robi, ten obwieś swawolny!

Po takim wesołym wstępie przed domem znikał w kramie, dzwonił sakiewką i wyładowywał swój plecak po brzegi najróżniejszymi różnościami. Wracając w góry, dźwigał na sobie cały kram, z którym zatrzymywał się na Sellanrå. Tam plecak rozpakowywał i prezentował swój nabytek. Czego on nie posiadał? Miał papier listowy z kwiatkami i fajkę nową, i nową koszulę, i chustkę na szyję z frędzelkami, miał łańcuszek z kompasem i scyzoryk. Tak, wiele miał tam pięknych rzeczy, a między nimi nawet rakiety, które zakupił na niedzielę dla zabawienia siebie i innych. Inger poczęstowała go dużym kubkiem mleka, a on dowcipkował z Poldynką i Rebekę bujał wysoko w powietrzu.

— No, kiedyż będziecie gotowi ze stajnią? — spytał swych ziomków, murarzy, z którymi również był na przyjaznej stopie.

— Nie tak prędko, za mało nas — odparli murarze.

— W takim razie ja wam pomogę — rzucił Gustaw żartem.

— O, to byłoby doskonale — zauważyła Inger — bo ze względu na bydło stajnia musi być gotowa do jesieni.

Gustaw zabrał się teraz do fajerwerków, zapalił jedną racę, drugą, trzecią; całe pół tuzina wypuścił w powietrze, a kobiety i dzieci z zapartym oddechem podziwiały te czary i czarodzieja. Inger nigdy jeszcze nie widziała zapalonej racy, ale niezwykłe te ognie przypominały jej świat inny, wielki świat. Co wobec tego znaczy taka maszyna do szycia! A gdy w końcu Gustaw zagrał na drumli, wtedy Inger, wzruszona do głębi, byłaby poszła za nim choćby na koniec świata...

Robota w kopalni postępuje naprzód i kruszec zwożą końmi na dół, na brzeg morski; jeden załadowany parowiec odpłynął już do Ameryki Południowej, a drugi czeka. Ruch olbrzymi. Kto żyw, spieszy w góry, by ujrzeć te cuda, i Brede Olsen tam był z swymi worami próbek, lecz odprawiono go z kwitkiem, ponieważ rzeczoznawca odjechał do Szwecji. Co niedziela odbywały się z doliny i z całej okolicy istne wędrówki ludów, nawet Aksel Ström, któremu przybywało obecnie roboty z powodu dozoru nad linią telegraficzną, już kilka razy tam zaszedł. I Inger tam zachodzi, wystrojona w najpiękniejsze swe szaty i ze złotym swym pierścionkiem na palcu.

Czego ona tam szuka?

Właściwie niczego nie szuka, kopalnia nie zaciekawia jej wcale, ona chce po prostu pokazać się. Spostrzegłszy, że inne kobiety spieszą na górę miedzianą, uznała, że i ona tam być powinna. Górną jej wargę szpeci co prawda blizna czerwona i ma dzieci już dorosłe, ale to jej nie może powstrzymać. Gniewa ją, że inne są młode, lecz ona zmierzy się z nimi, tym bardziej teraz, gdy nie zaczęła jeszcze rozszerzać się w pasie, gdy jest przystojna, tęga i ładna. Wprawdzie jej delikatna, brzoskwiniowa cera dawno już zniknęła, ale ona wszystkie zakasuje.

Robociarze odnoszą się do niej bardzo przyjaźnie, niejeden już otrzymał od niej garniec mleka i znają ją; oprowadzają ją po kopalni, po barakach, stajni, kuchni, piwnicy i składnicy prowiantowej. Zuchwalsi zabierają się do niej nieco obcesowo i biorą pod ramię, i obejmują, ale Inger nie gniewa się o to, przeciwnie. Gdy idzie po schodach, podnosi wysoko spódnicę i pokazuje swe łydki, ale czyni to w sposób obojętny, jakby nigdy nic. „To jest kobieta jak należy!” — myślą robociarze.

Starucha już, a mimo wszystko wzruszająca; wdzięczna była za każde gorętsze spojrzenie i odwzajemniała się nie mniej gorąco, pochlebiało jej, że znajduje się w niebezpieczeństwie, że ściga ją ogień pożądliwości — była kobietą jak każda inna. Była cnotliwa z braku pokusy zapewne.

Taka starucha!

Gustaw również się zbliżył. Dwie dziewczyny ze wsi pozostawił kamratom, aby tylko być w towarzystwie Inger. Gustaw, bywalec, wiedział, jak należy się zachować; na powitanie szarmancko potrząsnął dłonią Inger, ale daleki był od natręctwa.

— No jakże, Gustawie, kiedy przyjdziesz do nas i pomożesz przy budowie stajni? — pytała Inger i pokraśniała po same uszy.

Gustaw odpowiedział, że owszem, zgłosi się niebawem. Kamraci jego słyszą to i zapowiadają, że wkrótce przybędą wszyscy.

— Jak to, czy zimą nie będziecie tu pracowali? — spytała Inger.

Robotnicy dali odpowiedź wymijającą, ani tak, ani nie, ale jakoś nie zanosi się na to. Gustaw jest odważniejszy, nie owija w bawełnę i wybuchając śmiechem, twierdzi, że maluczko, a wydrapią już resztkę miedzi.

— To chyba nieprawda! — wybuchnęła Inger.

— Nie — zawołali inni, Gustaw powinien mieć się na baczności z takim gadaniem.

Ale Gustaw nie miał się na baczności i śmiejąc się, powiedział znacznie więcej jeszcze, a co się tyczy Inger, zdobył ją sobie niepodzielnie, mimo że wcale się nie narzucał. Ktoś inny, również młody robotnik, grał na harmonijce, ale to nawet w przybliżeniu nie to samo, co muzyka Gustawa na drumli. Trzeci robociarz, również junak5 zadzierzysty, usiłował zwrócić na siebie uwagę tym, że piosenki śpiewał w takt harmonijki; ale i to nie było nic nadzwyczajnego, mimo że posiadał głos huczący jak bas organowy. Niewiele minęło chwil, a Gustaw dzierżył już na swym małym palcu, dalibóg, złoty pierścionek Inger. Jakże się to stało, skoro wcale się jej nie narzucał? Ejże, przystawiał się do niej, ale w zupełnej skrytości, podobnie jak i ona to czyniła; gdy zabrał się do jej ręki, udawała, że nie nie spostrzega. Zasiadłszy następnie w kuchni barakowej przy kawie, usłyszała na dworze jakiś hałas i kłótnie i zaraz też się domyśliła, że to o nią idzie. To ją podnieciło; stara cieciorka tam siedzi i przysłuchuje się przyjemnym szelestom.

Jak Inger wróciła owego wieczoru niedzielnego do domu? Ho, wyśmienicie, cnota jej nie poniosła najmniejszego uszczerbku. Towarzyszyło jej wielu robotników i żaden nie chciał opuścić jej dopóty, dopóki Gustaw był przy niej, byli nieubłagani! Nigdy w życiu, nawet hen w szerokim świecie, nie spotkała jej taka przyjemność!

— Niech się Inger dobrze zastanowi, czy jej co nie zginęło — zagadywali robotnicy.

— Zginęło? Nic, co miałoby zginąć?

— Złoty pierścionek! — huknęli.

Zdechł pies! Gustaw miał przeciwko sobie całą armię.

— Dobrze, żeś go znalazł — odezwała się Inger i spiesznie pożegnała się ze swym orszakiem.

Szła teraz sama, krętą percią6 zbliżała się i Sellanrå i ujrzała wiele dachów — tam jej dom! I od razu zbudziła się w niej dawna, dzielna kobieta; zbacza w stronę obory letniej, aby zajrzeć do inwentarza, a po drodze przechodzi koło miejsca, które doskonale pamięta: tu pochowała niegdyś małą dziecinę, nakryła ją ziemią i zatknęła mały krzyżyk. Ach, ile to już czasu minęło! I w tejże chwili myśl jej ogarnia troska: czy jeno dziewczyny były już u doju i czy przygotowały wszystko do wieczerzy?

Praca w kopalni idzie swoim trybem, ale coraz częściej przebąkuje się, że góra nie da tego, czego się po niej spodziewano. Rzeczoznawca znowu przyjechał, tym razem w towarzystwie drugiego rzeczoznawcy; wiercili i rozsadzali skały, i przeprowadzali gruntowne badania. O co właściwie chodzi? Miedź jest niezła, ale żyła jest cienka, w kierunku na południe jest coraz grubsza, a właściwa jej grubość, przebajeczna, rozpoczyna się dopiero na pograniczu terytorium towarzystwa, potem zaczyna się znowu ziemia niczyja. Pierwsi nabywcy widocznie nie zdawali sobie z tego sprawy; była to rada familijna, krewniacy, którzy kupili część na spekulację, nie zabezpieczywszy sobie całego łańcucha górskiego aż do najbliższej doliny. Tak, kupili zaledwie kawałek terenu z Izakowego Sellanrå i kawałek od Geisslera i wszystko zaraz dalej sprzedali.

I co teraz? Inżynierowie i rzeczoznawcy dochodzą do przekonania, że należy co prędzej wejść w układy z rządem. Wysyłają przeto do zarządu towarzystwa sztafetę z listem, sami zaś cwałują do sołtysa, aby cały łańcuch górski na południe od morza obłożyć aresztem. Ale teraz dopiero wyłaniają się najróżniejsze trudności. Są obcokrajowcami, a przeto prawo zabrania im kupna bezpośredniego. Wiedzą o tym i posiadają już odpowiednie do tego zabezpieczenie. Co się tyczy owej południowej części gór — już sprzedana, a o tym nie wiedzieli.

— Sprzedana? — spytali przerażeni.

— Dawno już, przed wielu laty.

— Kto kupił?

— Geissler.

— Co za Geissler? Ach ten?!

— Tak, rząd sprzedał mu — rzekł sołtys. — A ponieważ są to tylko nagie skały, przeto nabył je za bezcen.

— Ależ do diaska, co to za jeden ów Geissler, o którym co chwila słyszymy? Gdzie on?

— Bóg raczy wiedzieć, my nie wiemy...

Trzeba więc było posłać nową sztafetę do Szwecji i starać się odszukać Geisslera. Tymczasem jednak należało zwolnić część robotników.

Teraz też i Gustaw przyciągnął na Sellanrå; na plecach przydźwigał cały swój dobytek i rzekł:

— Oto jestem!

Tak jest, Gustaw porzucił kopalnię, czyli innymi słowy zeszłej niedzieli wyraził się zbyt otwarcie o górze miedzianej, doszło to do uszu sztygara i inżyniera i Gustawowi dano terminatkę. Szczęśliwej drogi! Zda się jednak, że terminatka była mu na rękę; teraz bowiem, idąc do Sellanrå, uwolnił się od wszelakich podejrzeń. Natychmiast też znalazł robotę przy budowie stajni.

Stajnia rośnie, gdy zaś po kilku dniach przybył tu jeszcze jeden robotnik z kopalni, wtedy była już prawie pewność, że na jesieni stajnia będzie gotowa.

Ale z gór nadciągali robotnicy jeden po drugim — wszystkim dano terminatkę i wszyscy też wracali do Szwecji. Sztolnia doświadczalna ma być lada dzień zamknięta. Cień smutku zamroczył całą wieś w dolinie; ano, ludziska byli głupi, nie mogli zrozumieć, że sztolnia doświadczalna to sztolnia na próbę tylko. Zniechęcenie i złe przeczucia ogarnęły mieszkańców wsi, pieniądz stawał się coraz trudniejszy do zdobycia, płace obniżono, faktoria na Storborgu opustoszała... A przecież tak ładnie wszystko się zapowiadało, Aronsen sprawił sobie dopiero co wysoki maszt i sztandar okazały, dla sań swych kupił na zimę wspaniałą skórę z białego niedźwiedzia, a całą rodzinę zaopatrzył w najmodniejsze garnitury i kostiumy.

Ale były to tylko drobiazgi, nie brakło i wypadków ważnych: hen, wysoko, pomiędzy Måneland a Sellanrå dwaj nowi osadnicy nabyli dla siebie karczowiska. Zdarzenie nie byle jakie! Urządzili sobie gammy, trzebili i osuszali bagna; byli pilni i w krótkim czasie wiele zdziałali. Przez całe lato zaopatrywali się w środki żywnościowe w Storborgu, gdy jednak ostatnim razem tam zeszli, nie znaleźli prawie nic. Co Aronsenowi po towarach, skoro kopalnia zamknięta? Tak, towarów nie miał już prawie wcale, miał tylko pieniądze. On w całej okolicy był może najbardziej zniechęcony, przeliczył się w swych rachubach. Gdy mu zaś doradzano, żeby zabrał się do uprawy gruntów, odparł:

— Co, grunt uprawiać? Nie, nie po tośmy tu przyszli...

Ostatecznie Aronsen jednak postanowił przekonać się osobiście, jak stoją sprawy kopalni. Było to w niedzielę. Po drodze wstąpił do Sellanrå po Izaka; ale odkąd kopalnia była w ruchu, Izak ani krokiem nie ruszył się poza Sellanrå, na swej hali czuł się najlepiej. Inger wmieszała się do rozmowy:

— Idźże, skoro cię Aronsen zaprasza — rzekła.

Patrzajcie, Inger nie ma widocznie nic przeciw temu, żeby Izak przeszedł się w góry! Była niedziela, widocznie pragnęła pozbyć się go bodaj na kilka godzin. Tak tedy poszedł z Aronsenem.

Na grzbiecie góry miedzianej ujrzeli nowości wszelkiego rodzaju; Izakowi trudno było połapać się w tym nowym mieście baraków, wozowni i jam otwartych. Pan inżynier oprowadził ich osobiście. Poczciwy inżynier nie łudził się zbytnio nadzieją, ale mimo to usiłował przeciwdziałać przygnębieniu, jakie legło na całej okolicy i wsi. I oto nadarzyła się dobra sposobność, gdy zjawili się na miejscu w swych własnych osobach margrabia z Sellanrå i kupiec ze Storborgu.

Inżynier objaśniał zawartość głazów: piryt7, piryt miedziorodny zawierający miedź, żelazo i siarkę. Tak, on zna górę na wylot, wie wszystko, co ona we wnętrznościach swych ukrywa, wie, że nawet trochę srebra zawiera i złota. Nie otwiera się kopalni, jeżeli nie jest się pewnym swego!...

— I czy wszystko to ma teraz ustać? — spytał Aronsen.

— Ustać? — zdumiał się inżynier. — Byłaby to dla Ameryki Południowej zaiste niedźwiedzia przysługa. Sztolnię doświadczalną zamyka się obecnie na jakiś czas, ponieważ przekonano się dostatecznie o wartości góry. Teraz zbuduje się kolej napowietrzną, a potem dopiero rozpocznie się właściwa eksploatacja góry w kierunku południowym. Czy Izakowi nie wiadome przypadkiem, gdzie znajduje się Geissler?

— Nie!

— Ho, ho, odnajdą go na pewno. A wtedy przystąpimy do roboty całą parą. Ustać? Nie ma mowy o tym!

Całkowitą uwagę Izaka pochłonęła pewna nieduża maszynka, wprowadzana w ruch przy pomocy deptania; od razu poznał, że to mała kuźnia przenośna.

— Co kosztuje taka maszyna? — spytał Izak.

— Ta? Kuźnia polna? O, niewiele

Mają takich więcej, ale to drobiazgi w porównaniu z innymi maszynami i urządzeniami, zbudowanymi na dole nad morzem, o, są tam maszyny olbrzymie, jakich nigdy jeszcze z pewnością nie widziano. Rozumie się, że takich przepaści i wysoczyzny nie można opanować przy pomocy szpilek i gwoździ, ha, ha, ha...

Idą dalej i inżynier opowiada, że w najbliższych dniach zamyśla wyjechać do Szwecji.

— Ale pan wróci? — spytał Aronsen.

— Oczywiście!

Izak manewrował tak, aby jeszcze raz zatrzymać się przy owej kuźni.

— Ile taka kuźnia przenośna może kosztować? — spytał.

— Ile?

Tego inżynier doprawdy już nie pamięta. Coś niecoś zapewne kosztuje, ale przy tak olbrzymim przedsiębiorstwie nie wchodzi to w ogóle w rachubę. Nieoceniony ten pan inżynier, niewesoło mu było na duszy, ale do ostatniej chwili zachował pozór człowieka niezachwianego i najswobodniejszego. Czy kuźnia taka Izakowi potrzebna? Może ją wziąć spokojnie. Jego towarzystwo może sobie pozwolić na taki prezent!

W godzinę później Izak i Aronsen wędrują do domu. Aronsen uspokoił się, pokrzepiony szczyptą nadziei, Izak zaś dźwiga na plecach skarb cenny. O, był on przyzwyczajony do noszenia ciężarów! Inżynier zaofiarował się, że następnego dnia przyśle mu kuźnię przez robotnika, ale Izak podziękował i oświadczył, że to zbyteczne. Radował się myślą, jaki podziw wzbudzi wśród swoich, gdy powróci z kuźnią na plecach!

Ale nikt inny, jeno sam Izak miał się zdziwić, wróciwszy do domu.

Oto na podwórze zajechał był właśnie wóz z niezwykłym transportem. Jakiś chłop ze wsi furmanił, a obok wozu kroczył jakiś pan, na którego widok Izak stanął jak wryty: był to pan Geissler.