XIII

Zimą przyszła kolej na zwykłe roboty: zwożono drzewo, naprawiano stare i robiono nowe narzędzia i sprzęty gospodarcze, i wozy. Inger krzątała się koło domu i szyła, a chłopców oddano znowu do szkoły na czas dłuższy. Od kilku już lat posiadali chłopcy parę nart i ta jedna para wystarczała im dopóty, dopóki pozostawali w domu. Wtedy to jeden jeździł, drugi czekał albo wreszcie jeden ustawiał się tuż za drugim na płozach. O, doskonale tak było, nic lepszego ponad to nie znali, wielka była ich prostota. Ale na dole we wsi to zupełnie coś innego, w szkole roiło się od nart, ba, okazało się, że nawet każde z dzieci Bredego posiada swoją własną parę. Wobec tego Izak był zmuszony zrobić nową parę nart dla Elizeusza, a stare dał Sywertowi.

Izak uczynił jeszcze więcej: kupił chłopakom zimowe ubranka i buty niezdarte. A następnie poszedł do kupca i zamówił pierścionek.

— Pierścionek? — spytał kupiec.

— Tak, pierścionek. Jestem teraz taki dumny z mojej żony, że pragnę ofiarować jej pierścionek.

— Srebrny czy złoty, czy też tylko mosiężny złocony?

— Niech będzie srebrny.

Kupiec długo się zastanawiał, po czym rzekł:

— Jeżeli żonie swojej chcesz ofiarować pierścionek, którego by nie potrzebowała się powstydzić, to kup jej lepiej złoty pierścionek.

— Co? — spytał głośno Izak. Ale w głębi serca zapewne sam marzył o pierścionku złotym.

Długo na ten temat rozmawiali, aż w końcu ugodzili się co do wielkości ceny. Wracając do chałupy Izak czuł się właściwie zadowolony ze swego postanowienia, jakkolwiek przerażała go jednocześnie myśl o wydatkach, do jakich popchnąć może miłość.

Śnieg był tej zimy bardzo obfity. Około Nowego Roku robotnicy zaczęli zwozić z doliny drągi telegraficzne, które składali nad traktem w pewnych odstępach. Zwozili w mnóstwo koni, przejechali przez Bredablik, a także przez Sellanrå, aż wreszcie spotkali się z inną partią, która zwoziła drągi z tamtej strony gór.

I tak mijał dzień za dniem bez poważniejszych wydarzeń. Co zresztą miało się wydarzyć? Wiosną zaczęto ustawiać drągi telegraficzne i znowu przy tym znalazł się Brede Olsen, mimo że czekały go przecież roboty wiosenne. „Że on też ma na to czas!” — pomyślał znowu Izak.

Izakowi starczyło zaledwie nieco czasu na jedzenie i spanie. Z trudem tylko zdołał wykończyć wszystko w odpowiedniej porze, pola jego rozszerzyły się, co się zowie.

Nareszcie! W czasie pomiędzy sianokosami a właściwymi żniwami wykończył budowę tartaku, należało już tylko piłę założyć, nic więcej. Proszę, drewniany ten budynek nie był cudem piękności — budowa była niesłychanie masywna — ale gotowy był niezmiernie użyteczny. Piła już w ruchu, piła tnie już! Ho, ho, Izak nie w ciemię bity, on wszystko podpatrzył w tartaku na dole i zapamiętał sobie każdy szczegół. Zadowolony ze swego dzieła, wyciął nad drzwiami datę i swoje imię.

Lato tego roku na Sellanrå obfitowało w wydarzenia znacznie bogatsze niż zwykle.

Robotnicy przy linii telegraficznej postąpili już tak dalece, że pierwsza partia zapukała pewnego wieczoru do chaty, prosząc o nocleg. Odstąpiono im stodołę. Minęły dni, przyszła i druga partia i wszyscy znaleźli pomieszczenie na Sellanrå. Linię przeprowadzono już daleko poza Sellanrå, a robotnicy mimo to przychodzili tu w dalszym ciągu na nocleg. Pewnej soboty zaś wieczorem przybył inżynier z wypłatą.

Elizeusz, ujrzawszy inżyniera, przeraził się i zemknął co prędzej na dwór, żeby uniknąć pytania o kolorowy ołówek. Ach, była to chwila nieszczęsna i na domiar Sywert, w którym by mógł znaleźć poniekąd oparcie, pozostał w chałupie! Niby upiór blady czaił się za węgłem domu, aż wreszcie zoczył1 matkę. Do niej więc zwrócił się z prośbą, żeby przysłała mu Sywerta.

Sywert mniej się tym przejmował, on wszakże nie był sprawcą owego złoczyństwa. Bracia oddalili się nieco, usiedli na kamieniu.

— Weź to na siebie! — rzekł Elizeusz.

— Ty jesteś mniejszy ode mnie, tobie nic nie zrobi.

Sywert zastanawiał się, wiedział, że brat jest w wielkich opałach, i to właśnie, że Elizeusz potrzebował jego pomocy, bardzo mu schlebiało.

— Tak, może bym i mógł tobie jakoś pomóc — odezwał się przemądrzale.

— Musisz! — krzyknął Elizeusz i wcisnął po prostu bratu do ręki pozostały kawałek ołówka. — Dam ci go na zawsze.

Mieli wrócić razem do izby, ale Elizeuszowi przypomniało się, że ma jeszcze coś do roboty przy tartaku i dlatego później dopiero przyjdzie. Wobec tego Sywert wrócił sam.

Inżynier siedział przy stole i wypłacał robotnikom za robociznę. Następnie Inger postawiła przed nim garnek mleka wraz z kubkiem. Dziękował i pił. Potem gawędził z Poldynką, a zauważywszy rysunki na ścianach, zapytał natychmiast, co za majster je robił.

— Czy ty może? — spytał Sywerta.

Inżynier pragnął widocznie w ten sposób wywdzięczyć się za doznaną gościnę. Chwaląc rysunki, rozradował serce matki. Inger oznajmiła, że obaj chłopcy tak rysują i dodała, że dopóki jej w domu nie było, dzieci nie miały papieru i stąd bazgrały na ścianach, a jej żal było bazgroły te zmywać.

— Zostaw je tam, nie trzeba ich zmywać. A papier? — rzekł i wydobył z teki mnóstwo dużych arkuszy. — Macie, rysujcie tak jak najwięcej, gdy jeszcze raz tu przyjadę, zobaczę, cożeście zrobili. A jak z ołówkami?

Wtedy Sywert przystąpił po prostu i pokazał szczątek swego skarbu. I któż by się tego był spodziewał? — Inżynier dał mu nowy ołówek kolorowy, całkiem nowy, jeszcze w ogóle nienacięty!

— Rysujcie, a śmiało. Ale konie malujcie lepiej na czerwono, a kozła na niebiesko. He, he, czyś widział już kiedy niebieskiego konia?

Inżynier pożegnał się z Inger i poszedł.

Tego samego wieczora przywędrował ze wsi jakiś człowiek z dużym tornistrem na plecach. Wręczył robotnikom kilka butelek, po czym zaraz się oddalił. Lecz po jego odejściu zniknął jakoś dotychczasowy spokój na Sellanrå, zabrzmiała harmonijka, rozmawiano głośno, śpiewano i tańczono na podwórzu. Jeden z robotników zaprosił Inger do tańca i Inger — tak, kto ją przeniknąć zdoła? — chichotała i tańczyła kilka razy w kółko. Potem przyszli inni, którzy także chcieli z nią tańczyć, no i tańczyła żwawo i wesoło, jak się patrzy.

Kto zdoła przeniknąć Inger? Tańczyła tu może pierwszy swój błogi taniec. Ubiegali się o nią — trzydziestu chłopów, a ona sama jedna, jedyna, bez rywalki! A jakże mocno o nią się dobijali, dziarskie chłopy owi robotnicy przy telegrafach! Czemuż więc nie potańcować? Mimo hałasu na dworze Elizeusz i Sywert spali w komorze jak zarżnięci, Poldynka jednak była jeszcze na nogach i zdziwionymi oczyma przyglądała się skokom matki.

Izak tymczasem cały czas po wieczerzy bawił w polu. Gdy wrócił na spoczynek, jeden z robotników poczęstował go z butelki, więc pociągnął łyk jeden, nie więcej. Usiadł, wziął na kolana Poldynkę i przyglądał się tańcom.

— Przynajmniej raz możesz się porządnie wytańcować i swoje nogi rozruszać! — rzekł dobrodusznie do Inger.

Ale po niejakim czasie muzyka ucichła i zakończono tany. Robotnicy przygotowali się do drogi, żeby resztę nocy i dzień następny zabawić się we wsi i wrócić dopiero w poniedziałek rano. Niebawem też cisza zupełna zapanowała w Sellanrå, pozostało jeno kilku starszych chłopów, którzy legli spać w stodole.

Izak rozglądał się za Inger, żeby wróciła do izby i zajęła się Poldynką, lecz nigdzie jej nie dostrzegłszy, wrócił sam i dziecko do snu ułożył. Po czym również udał się na spoczynek.

Nad ranem zbudził się, ale Inger nie było. „Może jest w stajni?” — pomyślał. Wstał i poszedł do stajni.

— Inger?! — zawołał.

Żadnej odpowiedzi. Krowy obróciły łby i przyglądały się mu. Cisza zupełna. Z przyzwyczajenia przeliczył bydło i kozy, i owce.

— Inger! — zawołał ponownie.

Ale i teraz brak odpowiedzi. „Czyżby poszła z nimi do wsi?” — zastanawiał się.

Noc była ciepła i jasna. Izak zatrzymał się przed chatą, potem poszedł do lasu, żeby odszukać maciorkę. Odnalazł Inger. Ona tu? — Tak, Inger i jeszcze ktoś! Siedzieli we wrzosowisku, Inger zabawiała się czapką z daszkiem, rozmawiali z sobą wesoło, ho, ho, wesoło...

Izak podszedł ku nim po cichu. Inger obróciła się i ujrzała go. Wtedy pobladła, głowa opadła jej na piersi, wypuściła z rąk czapkę, była zdruzgotana.

— Hm! Czy wiesz, że maciorka znowu się gdzieś zapodziała? — przemówił Izak. — Tak, ale tego ty na pewno nie wiesz!

Młody robotnik telegraficzny podniósł swą czapkę i zniknął w zaroślach.

— Muszę pogonić za towarzyszami — rzekł. — Ano, dobrej nocy! — powiedział i zniknął. Na pożegnanie jego nikt nie odpowiedział.

— Tak, więc tu siedzisz? — spytał Izak. — Czy musisz tu siedzieć?

Odwrócił się i poszedł ku domowi, a Inger podniosła się z trudem i szła za nim. Tak tedy wracali — mąż na przedzie, żona w tyle. Wrócili do chaty.

Inger wszakże miała dość czasu na opamiętanie się. I opamiętała się:

— Chciałam właśnie szukać maciorki — rzekła — bo zauważyłam, że jej nie ma. A potem przyszedł ów robotnik i pomógł mi szukać. Ledwieśmy usiedli, kiedyś ty przyszedł. Dokąd chcesz iść teraz?

— Ja? Szukać maciorki.

— Nie, idź spać. Jeżeli trzeba szukać, to niechże ja szukam. Idź do łóżka, tobie więcej potrzebny wypoczynek niż mnie. A zresztą, bo to pierwszyzna, że maciorka na noc nie wróciła? Po co jej szukać?

— Tak, może chcesz, żeby ją jaki zwierz dziki pożarł?

— Nie, zostań! — wołała za nim i dogoniła go. — Ty się wyśpij, a ja pójdę.

Izak pozwolił się namówić. Ale on także słyszeć nie chciał o tym, żeby Inger miała się udać na poszukiwanie maciorki. Tak więc wrócili oboje.

Wtedy Inger zainteresowała się nagle dziećmi. Poszła do nich do komory, potem wróciła, przystąpiła do łóżka i zachowywała się tak jakby nigdy nic, ba, zaczęła nawet do Izaka mrugać i przymilać się, i wręcz nawet oświadczyła, że pożąda jego pieszczoty, takiej prawdziwej. O nie! Izak nie był tak skory do udobruchania się, wolałby widzieć u niej smutek wielki i łzy, i żal okrutny, i skruchę. To, że miała trochę strachu, że zdrętwiała trochę, gdy ją w lesie przydybał — co to pomoże, skoro tak szybko się z tego otrząsnęła?

Następnego dnia, w niedzielę, Izak wciąż jeszcze był nieprzejednany. Krążył poza domem, chodził do tartaku i do młyna, obchodził swe pola, już to z dziećmi, już też sam. Gdy Inger spróbowała raz przyłączyć się do niego, Izak zawrócił w inną stronę i rzekł:

— Muszę iść teraz w górę rzeki, muszę coś zobaczyć.

Było coś, co go widocznie gryzło, ale dusił to w sobie w skrytości i milczeniu i nie wybuchał piorunami. O, zaiste, wielki był Izak.

W poniedziałek panowała już atmosfera znacznie lżejsza i w miarę mijania dni zacierało się powoli nieznośne wrażenie owej nocy. Czas kaleczy i czas leczy. Izak wyszedł na tym jeszcze nie najgorzej, nie miał nawet pewności, czy go istotnie skrzywdzono, nadto inne sprawy zaprzątały jego myśli, wszakże zaczynały się żniwa. A niedługo przecież linię telegraficzną wykończą i wtedy znowu zapanuje na osiedlu spokój. Poprzez las wiódł teraz szeroki, jasny gościniec, a po jego obu stronach sterczały drągi z drutami.

Następnej soboty, gdy miała nastąpić ostatnia wypłata, urządził się Izak tak, żeby być poza osiedlem. Powędrował do wsi z masłem i serem i wrócił dopiero w nocy z niedzieli na poniedziałek. Robotnicy opuścili już stodołę, czy wszyscy? — Prawie wszyscy, ostatni wyłaził właśnie z podwórza z wielkim worem na plecach. Po koszyku do wiktuałów stojącym w stodole Izak jednak poznał, że powietrze nie całkiem jeszcze czyste, gdzie właściciel, nie wiedział i wiedzieć nie chciał, ale czapka z daszkiem spoczywała na koszyku jako dowód gorszący.

Izak wyrzucił na podwórze koszyk i czapkę, potem stodołę na klucz zamknął, poszedł do stajni i przez okno spozierał. „Kosz i czapka! Niech leżą!” — powtarzał sobie w myśli. „Nic mnie nie obchodzi, czyje to. Lichy to koszyk, pluję na niego!” — myślał zapewne. Ale gdy po niego przyjdzie, wtedy Izak wyjdzie mu naprzeciw i schwyci go za kark, że aż pozielenieje. I pokaże mu, kędy droga z obejścia2.

Po chwili Izak opuścił swój posterunek przy okienku i udał się do krów. Nie miał spokoju. Koszyk związany był sznurkiem, sznur pękł — czyżby Izak za mocno go był schwycił? Mniejsza z tym, dosyć że w Izaku odezwały się nagle jakieś wątpliwości, czy aby naprawdę dobrze postąpił... Będąc we wsi, wypytywał się o swój nowy pług, szczególnie masywny, bo przeznaczony do karczowania ugorów na pustkowiu. Zamówił go swego czasu i teraz właśnie nadszedł; o, wspaniała maszyna, ósmy cud świata! I zdało mu się, że wraz z nią spływa na dom jego błogosławieństwo Boże. Moc wyższa, która kieruje każdym krokiem człowieka, znajdowała się teraz w pobliżu i śledziła go, czy na ono błogosławieństwo zasługuje, czy nie. Izak mózgownicę swoją zaprzątał stale myślą o wyższych mocach, ba, pewnej nocy jesiennej widział w lesie na własne oczy samego Boga, był to widok niezwykły...

Izak wyszedł na podwórze i zatrzymał się przy obcym koszyku. Namyślał się jeszcze, zsunął nawet kapelusz z czoła i drapał się po głowie, przy czym wyglądał zadzierzyście i i zuchowato niby hidalgo3. Ale wtedy zapewne myślał mniej więcej tak: „Oto stoję tu daleki od tego, żebym był człowiekiem wspaniałomyślnym i doskonałym, pies ze mnie!”. Po czym związał koszyk sznurkiem jak należy, podniósł czapkę i zaniósł wszystko z powrotem do stodoły na dawne miejsce. Oto stało się.

Wyszedłszy ze stodoły, zwrócił swe kroki w stronę młyna, precz od swej chałupy, precz od wszystkiego! Inger nie stała przy oknie, nie, nie, niech tam, niechże sobie stoi, gdzie jej się żywnie podoba, zresztą leży niezawodnie w swoim wyrku, bo gdzież by indziej być miała? Ale dawniej, owych pierwszych lat na osiedlu przecież inaczej bywało, wtedy Inger niepokoiła się, gdy jego nie było, i oczekiwała przy oknie jego powrotu ze wsi. Teraz dzieje się inaczej, zmieniło się wszystko! Na przykład jak to było z pierścionkiem? Izak był skromny aż do przesady i daleki od tego, by mówić o szczerozłotym pierścionku.

— Nic szczególnego — rzekł — wsadź jeno na palec i zobacz, czy nie za duży.

— Czy to złoto? — spytała.

— Tak, ale nie bardzo szeroki — odparł.

„Owszem, bardzo szeroki” powinna była odpowiedzieć, gdy tymczasem ona potwierdziła tylko jego słowa:

— Prawda, że wąski, ale w sam raz.

— Drobiazg ten możesz zatrzymać na zawsze — rzekł wreszcie przygnębiony.

Inger jednak była mu wdzięczna za pierścionek, na prawej ręce go nosiła i błyskała nim podczas szycia. Kiedy niekiedy pokazywała go dziewczynom, swym klientkom, pozwalając im przymierzać go i przez chwilę z nim paradować. Czyżby Izak nie widział, jak dumna była z pierścionka?

Lecz siedzenie w młynie i przysłuchiwanie się przez całą noc pluskowi przelewającej się wody to rzecz naprawdę bardzo głupia. Izak nie popełnił przecież nic złego, dlatego opuścił młyn i udał się z powrotem do chaty...

I teraz dopiero Izak się zawstydził, wstydził się sam przed sobą, a jednocześnie rozradował się. W izbie siedział Brede Olsen, sąsiad, nikt inny, siedział i popijał kawę.

— Otóż i Izak! — rzekła Inger wesoło, wstając od stołu i nalewając kawę dla Izaka.

— Dobry wieczór! — rzekł Brede równie wesoło.

Izak domyślał się, że Brede uczestniczył również w festynie pożegnalnym robotników telegraficznych, niewyspanie jego było aż nadto widoczne, ale to nic, był wesół i uprzejmy. Oczywiście fanfaronował jak zwykle: niewiele właściwie ma czasu na zajmowanie się tym wściekłym telegrafem, boć ma przecież własne gospodarstwo, ale trudno odmówić, skoro inżynier tak bardzo na niego nalegał. I w końcu doszło do tego, że Brede jest obecnie zmuszony przyjąć urząd inspektora na całej tej górskiej linii telegraficznej. Nie chodzi mu przy tym, jak powiedział, o pieniądze, we wsi mógłby zarobić znacznie więcej, ale nie chciał okazać się nieuczynnym. Teraz też przytwierdzili do ściany w jego izbie małą wspaniałą maszynkę, która jest ogromnie zajmująca, prawie jak sam telegraf.

Izak mimo wszystko nie umiał się gniewać na Bredego, tego urodzonego samochwała i leniucha. Za to lżej zrobiło mu się na sercu, gdy owego wieczora zamiast jakiegoś obcego przybłędy zastał w swojej chacie sąsiada. Izak posiadał tę równowagę chłopską: uczucia proste, krzepę byka, powolność wołu, przytakiwał Bredemu i kiwał głową nad jego płytkością.

— Masz jeszcze trochę kawy dla Bredego? — spytał.

Owszem, jest.

Poza tym Inger zachwycała się inżynierem, co to za niezwykle grzeczny człowiek. Oglądał rysunki i pisanie dzieci i powiedział, że wziąłby Elizeusza do siebie.

— Wziąłby do siebie? — spytał Izak.

— Tak, do miasta. Ma być w jego biurze pisarzem, tak bardzo podobały mu się rysunki i pisanie Elizeusza.

— Tak — rzekł Izak.

— I co ty na to? Chce on zająć się także jego konfirmacją4. Wszakże piękne to widoki na przyszłość, prawda?

— I ja tak myślę — rzekł Brede. — Znam dobrze inżyniera i wiem, że co on powie, tego święcie dotrzyma.

— My tu na osiedlu nie mamy takiego Elizeusza, który byłby nam niepotrzebny — rzekł Izak.

Po tych słowach stało się w izbie dziwnie cicho i nieprzyjemnie. Rzecz prosta. Izak to nie człowiek do gadania.

— Jeżeli jednak chłopak ma ambicję i ma zdolności do czegoś wyższego?! — odezwała się w końcu Inger.

Znowu cisza. Lecz teraz przemówił z uśmiechem Brede:

— O, gdyby inżynier chciał zabrać które z moich dzieci! Mam ich dosyć. Ale najstarsze to Barbro, dziewczyna. W tym sęk.

— Tak, tak, z Barbro dziewczyna dobra i grzeczna — rzekła Inger, chcąc być uprzejmą.

— O tak, szczera prawda — potwierdził Brede. — Barbro to tęga5 dziewucha, idzie teraz w służbę do sołtysa.

— Do sołtysa?

— Tak, musiałem przyrzec. Pani sołtysowa nie dawała mi spokoju.

Było już nad ranem, kiedy Brede zabrał się do odejścia.

— Czapkę moją i koszyk pozostawiłem w waszej stodole — rzekł. — O ile tylko nie zabrali mi ich nasi robociarze — dodał żartobliwie.