XIV

Czas mijał.

Elizeusz poszedł, oczywiście, do miasta. — Inger postawiła na swoim. Po upływie roku był już konfirmantem, a potem ugrzązł na stałe w biurze inżyniera i coraz większą w pisaniu zdobywał wprawę. O, jakież on listy przysyłał do domu, niekiedy pisał je atramentem czerwonym i niebieskim — istne obrazki! A jaki w nich język, jakie zdania! Od czasu do czasu prosił o pieniądze, prosił o pomoc; potrzeba mu było pieniędzy na zegarek z łańcuszkiem, żeby rano nie zaspać, potem na fajkę i tabakę, bo wszyscy młodzi pisarze w mieście palą fajkę. Potem były mu potrzebne pieniądze na coś takiego, co nazywał kieszonkowym, potem na coś, co nazywał szkołą wieczorną, gdzie uczono rysunków i gimnastyki, i innych rzeczy niezbędnych do jego zawodu i stanowiska. Koniec końców, pobyt Elizeusza na posadzie w mieście kosztował niemało.

— Kieszonkowe? — spytał Izak. — Czy to pieniądze, które się ma w kieszeni?

— Tak, taki widocznie jest tam zwyczaj i potrzebny pewnie, żeby nie uchodzić za biedaka. Raz po raz talara to przecie nie tak wiele.

— Aha, akurat, tu talara i tam talara — odparł Izak gniewnie. Był zły, ponieważ brakło mu Elizeusza i chciał go mieć w domu. — Aż w końcu może ich zabraknąć — ciągnął dalej. — Co za wiele, to za wiele; napisz mu, że nie dostanie nic więcej.

— Dobrze już, dobrze — rzekła Inger obrażona.

— A czy Sywert dostaje jakie kieszonkowe? — spytał Izak.

— W mieście nigdy nie byłeś, więc się na tym nie znasz, Sywertowi kieszonkowe niepotrzebne. A zresztą Sywert będzie miał wszystko, gdy jeno wuj Sywert zamknie oczy.

— Tego ty nie wiesz.

— A właśnie, że wiem.

I było to prawdą do pewnego stopnia; wuj Sywert przyrzekł istotnie, że mały Sywert będzie jego spadkobiercą. Do Elizeusza zraziło go samochwalstwo jego i udawanie panicza w mieście. Wuj Sywert skinął głową, zacisnął usta i oświadczył, że krewniaczek, który nosi jego imię, nie będzie potrzebował głodować.

Ale jak właściwie przedstawiał się majątek wuja Sywerta? Czy oprócz zaniedbanego gospodarstwa i przewoźnictwa posiada istotnie tak wielki trzos złota i srebra, jak powszechnie przypuszczano? Pewności co do tego nikt nie miał. A na domiar wszystkiego wuj Sywert to straszny dziwak, uparł się, żeby mały Sywert u niego zamieszkał. Wuj Sywert zrobił z tego sprawę honorową; mógł był inżynier zabrać do siebie Elizeusza, tym większe prawo wuj Sywert mógł mieć do małego Sywerta. Ale jakże tu pozbyć się z domu Sywercika? Niepodobieństwo1! Toć on jedyna pomoc ojca! Poza tym i chłopak nie miał ochoty przenosić się do wuja, sławnego kasjera powiatowego; był tam już raz, lecz powrócił do domu ojcowego chętnie i bez najmniejszej tęsknoty za wujem. Był już po konfirmacji, wyciągał się i rozrastał, pod nosem kiełkował delikatny puszek i mocne miał ręce z twardziznami. Pracował jak dorosły.

Bez pomocy Sywerta Izak nigdy by nie był postawił owej nowej stodoły, która wznosiła się obecnie, imponująca swoim klepiskiem i okienkami w dachu, i pod względem swych rozmiarów nieustępująca zgoła stodole proboszcza. Ściany wykonane oczywiście z drewnianego tylko wiązania, ale niezmiernie mocno zbudowane, żelaznymi klamrami spojone w narożnikach i oszalowane calowymi deskami z własnego tartaku. Tak, i Sywert niejedną przybił tu zaworę i podnosił ciężkie belki dachowe, aż się pod nimi uginał. Sywert z ojcem rozumieli się znakomicie — wdał się w ojca i podobnie jak on, idąc do kościoła, nacierał się lawendą rosnącą na hali. O wiele większe doprawdy uroszczenia i kaprysy posiadała Poldynka; nie dziwnego, dziewczynka i na dobitek jedynaczka! Teraz, latem, nie chciała ani rusz słyszeć o kaszy bez syropu, ale nie można powiedzieć, żeby od tego przytyła. I do roboty była także nie bardzo.

Inger nie porzuciła myśli o służącej i co wiosnę odgrzebywała ją na nowo, lecz Izak pozostał nieustępliwy. Ileż by więcej sukien mogła przykroić, ileż by więcej mogła uszyć i cienkiego sukna utkać, i pantofli wyhaftować, gdyby miała czas na to! Tak, naprawdę jednak Izak okazał się obecnie mniej uparty niż dawniej, jakkolwiek jeszcze mruczał. Ho, ho, pierwszym razem wygłosił na ten temat wielką mowę, nie tyle może z poczucia sprawiedliwości lub ze stanowiska rozumu, również nie z zarozumiałości, lecz, niestety, jedynie w poczuciu swej słabości, z wściekłości. Ale teraz zdawać się mogło, że zatwardziałość jego nieco skruszała.

— Gdybym mogła dostać kogoś do pomocy, to tylko teraz — rzekła Inger. — Później, gdy Poldynka podrośnie, pomoc obca będzie niepotrzebna.

— Pomoc? — spytał Izak. — Do czego potrzebna ci pomoc?

— Do czego potrzebna mi pomoc? Czy i ty obywasz się bez pomocy? A Sywert?

Co Izak miał odpowiedzieć na taki nierozum? Rzekł więc:

— Tak, tak, gdy zgodzisz dziewkę, będziecie wy pewnikiem orać i sprzątać, i dbać o całe gospodarstwo. Wtedy ja i Sywert będziemy niepotrzebni.

— Tak czy owak — odparła Inger — w każdym razie teraz mogłabym zgodzić Barbro, która donosiła już o tym swemu ojcu.

— Jaką Barbro? Czy może Barbro Bredego?

— Nie inaczej, jest na służbie w Bergen.

— Każdą inną, jeno nie Barbro Bredego — rzekł Izak.

A więc nie odrzucał już myśli o służącej.

Do Barbro nie miał ani za grosz zaufania: była zmienna i powierzchowna jak ojciec, a może i jak matka, latawica bez odrobiny wytrwałości. U sołtysa siedziała niedługo, zaledwie rok, po konfirmacji przeszła do kupca, ale i tam utrzymała się z biedą rok jeden. Potem nagle spobożniała i gdy pewnego razu zjawiła się we wsi Armia Zbawienia2, wstąpiła do niej, otrzymała czerwoną przepaskę na ramię, a do ręki gitarę. W takim moderunku odbyła na statku kupca podróż do Bergen. Było to w roku zeszłym i teraz właśnie przysłała ojcom swoją fotografię; Izak widział ją: całkiem nie ta sama, panna z kędzierzawą grzywką i długim łańcuchem na piersi. Rodzice byli ze swej córki srodze dumni i pokazywali fotografię każdemu, kto tylko w ich domu się pojawił. Aż dziwno, jaka z niej pannica, i na rękawie nie miała już przepaski ani gitary w ręku.

— Pokazałem ją pani sołtysowej, wcale jej nie poznała — rzekł Brede.

— Pozostaje w Bergen? — spytał Izak niedowierzająco.

— Pozostanie tam tak długo, dopóki będzie miała chleb w ręku... Jeżeli, rozumie się, nie wyjedzie do Chrystianii3. Po co ma w domu siedzieć? Ma teraz nową posadę, jest gospodynią u dwóch kawalerów, bogatych kantorzystów4. A ile tam zarabia!...

— Ile? — spytał Izak.

— Tego nie pisała. Ale że musi to być bardzo dużo, domyślam się z tego, że otrzymała podarki gwiazdkowe i wiele innych upominków i z pensji jej tego nie potrącono.

— Hm — mruknął Izak.

— Tak, a może chciałbyś ją przyjąć na służbę?

— Ja? — wymknęło się Izakowi.

— Ależ nie, ha, ha, ją tylko... tego ten... tak na żarty. Barbro tam dobrze, niech siedzi tam jak najdłużej. Ale co ja to chciałem powiedzieć? Czy po drodze nie zauważyłeś jakiego uszkodzenia przy telegrafie?

— Przy telegrafie? Nie.

— Wiem, wiem, od czasu, jak objąłem linię, rzadko kiedy się coś przytrafia. Zresztą mam w izbie maszynę, która melduje natychmiast, gdy na linii coś nie w porządku. W najbliższych dniach jednak będę musiał zbadać wszystkie słupy. Ot, jak na jednego człowieka, za dużo mam obowiązków, stanowczo za dużo. Ale skoro już powierzono mi ten urząd inspektora linii, muszę wytrwać, co robić!

— Nie myślisz chyba o porzuceniu urzędu?

— Nie wiem jeszcze. Bo widzisz, ciągną mnie do wsi i wciąż napastują, żebym powrócił.

— Kto cię napastuje?

— Wszyscy. Sołtys chciałby mi dać dawny urząd woźnego, doktorowi brak mego furmanienia, a pani pastorowa byłaby już nieraz korzystała z mojej pomocy, gdyby nie ta droga daleka na mój folwark. A powiedz mi też, czy naprawdę dostałeś tyle pieniędzy za swoją górę?

— Tak, to prawda.

— Na co ją Geissler kupował? Mija rok za rokiem, a on nic, góra stoi jak stała, a jego ani śladu. Dziwny człowiek.

— Nie wiem — rzekł Izak. On już nieraz nad tym się głowił, rozmawiał o tym z sołtysem, dowiadywał się o adres Geisslera, żeby do niego napisać. Zaiste, dziwny człowiek.

Brede nie ukrywał swego żywego zainteresowania ową sprzedażą góry.

— Opowiadają, że tam na bezpańskiej ziemi jest więcej gór podobnych do twojej — rzekł. — Kto wie, jakie w nich skarby ukryte, a my chodzimy dokoła nich niby bydlęta i niczego nie widzimy. Postanowiłem przeto pójść tam zbadać.

— Aha, to ty znasz się na skałach i kruszcach? — spytał Izak.

— Tak, trochę, wypytywałem się także u innych. A zresztą mniejsza o to, muszę znaleźć coś dla siebie, bo z tego folwarku niepodobna wyżyć. Do licha, tak dalej być nie może! U ciebie całkiem co innego, ty masz las i ziemię orną. A tu u mnie nic, jeno trzęsawiska.

— Trzęsawiska to dobra gleba — odparł Izak. — Ja także mam trzęsawiska.

— Przecież osuszenie ich jest zupełną niemożliwością — rzekł Brede.

Ale osuszenie bagnisk nie należało do niemożliwości. Tego samego dnia zauważył Izak na drodze ku wsi nowe osiedla: dwa na dole blisko wsi, a jedno wysoko, pomiędzy Bredablik a Sellanrå.

O, na pustkowiu wrzała obecnie coraz większa praca, inaczej tu było w pierwszych latach pobytu Izaka — wszędzie panowała pustka i cisza. Trzej nowi przybysze przywędrowali z dalszych stron i byli to, jak się zdaje, ludzie rozumni. Przyszli i nie zaczęli od budowy chałup, lecz od przeprowadzenia rowów. To było pierwsze, co zrobili, po czym zniknęli jak kamfora. Przeprowadzić rowy, orać, siać — to sposób naprawdę mądry. Najbliższym sąsiadem Izaka był teraz Aksel Ström, człek dzielny, kawaler, rodem z Helgeland5. Od Izaka wypożyczył sobie nowy pług do przeorania swej gleby bagnistej, a w drugim dopiero roku wzniósł szopę do siana, urządził sobie gammę i sprowadził kilka sztuk bydła. Był bez pomocy kobiecej, o dziewkę najemną było zresztą trudno z powodu zbyt odległego położenia osiedla, ale snadź znał się na swojej robocie. Alboż miał on podobnie jak Brede pobudować wpierw chałupę i sprowadzić żonę i dzieci, nie mając inwentarza ni roli, z czego by mieli żyć? Czyż Brede Olsen znał się na odwadnianiu grzęzawisk i karczowaniu ugorów?

Brede Olsen znał się, ale na zabijaniu czasu głupstwami. Oto pewnego dnia naprawdę powędrował w góry powyżej Sellanrå na poszukiwanie szlachetnych kruszców! Wrócił wieczorem, nie znalazłszy jednak nic pewnego. Wędrówkę swoją zamierzał ponowić niebawem, przy czym odgrażał się, że zbada również góry szwedzkie.

I prawda, Brede powrócił. Zasmakował w swym urzędowaniu i dlatego pilnie kontroluje całą linię telegraficzną. Gospodarstwo, zupełnie nietknięte, pozostało pod opieką żony i dzieci. Izakowi jednak sprzykrzyły się częste wizyty Bredego i dlatego, nie zważając na jego obecność, chatę co prędzej opuszczał. Ale wtedy Inger i Brede zabawiali się bardzo przyjacielską pogawędką. O czym też rozmawiali? O, Brede to bywalec, był we wsi częstym gościem i miał zawsze jakąś wiązankę nowości z życia tamtejszych luminarzy6, Inger natomiast miała dużo do opowiadania o swej sławnej podróży do Trondheim i o pobycie w zakładzie. W owych latach trondheimskich nauczyła się gadać, gadała z każdym, kto tylko się napatoczył. Nie, nie była ona już ową dawną Inger, ową szczerą, uczciwą, pracowitą żoną Izaka.

Wciąż jeszcze przybywały na Sellanrå kobiety i dziewczyny, każda z prośbą do Inger, to o krój, to o uszycie czegoś na maszynie. Inger żyła wtedy i gadała, dużo gadała. Przychodziła i Olina, pchała ją tu babska ciekawość, przychodziła wiosną i jesienią gładka jak węgorz, miękka jak masło i obłudna.

— Przyszłam zobaczyć, jak wam się powodzi — zwykła była mówić na wstępie. — Przygnała mnie tu tęsknota za chłopcami, przyrośli mi do serca niby aniołkowie mili. Tak, tak, wyrośli oni już niczym dębczaki, ale ja wciąż ich pamiętam, jak to byli mali i pod moją opieką. A wy budujecie i budujecie, i folwark zamieniacie po prostu na wielkie miasto. Czy na dachu spichrza umieścicie także dzwon, tak jak to mają na plebanii?...

Olina przykuśtykała pewnego razu na Sellanrå w towarzystwie innej jakiejś kobiety; był to dla Inger piękny dzień. Im więcej ludzi widziała dokoła siebie, tym zamaszyściej i szybciej operowała nożycami lub żelazkiem do prasowania, tym energicznej szyła na maszynie. Przypominało jej to czasy pobytu w zakładzie, gdzie tak wiele miała towarzyszek. Inger bynajmniej się z tym nie taiła, gdzie nabyła swe umiejętności i wykształcenie — nabyła je w Trondheim. I zdawało się, jakby przebywała tam, nie żeby pospolicie karę odsiedzieć, lecz żeby się kształcić. O więzieniu mówiła zawsze z pewnym zapałem, tak wiele było tam ludzi: naczelnik i dozorcy, i strażnicy. Powróciwszy do domu, z wielką przykrością odczuwała brak towarzystwa ludzkiego, do którego tak nawykła. Poza tym uważała, że powietrze tu na Sellanrå nie bardzo jej służy, jest po prostu za ostre dla niej. Do pracy poza domem powinna właściwie mieć jaką dziewkę.

— To się wie, Bóg świadkiem — rzekła Olina — przecie ty ze swoją uczonością i z tak dużym gospodarstwem koniecznie powinnaś mieć służącą!

Prawdziwa to przyjemność spotkać się z takim uznaniem i zrozumieniem rzeczy. Inger rozpędziła się na swej maszynie, aż huczało, i błyskała swym pierścionkiem na palcu.

— No, przekonałaś się teraz naocznie — rzekła Olina do swej towarzyszki — że Inger dostała złoty pierścionek.

— Chcecie go zobaczyć? — spytała Inger, zdejmując go z palca.

Olina wzięła pierścionek, oglądała na wszystkie strony, niby małpa orzech laskowy, obejrzała także stempel, po czym rzekła:

— Tak, tak, jest tak, jak mówiłam: z Inger to prawdziwa bogaczka.

Towarzyszka Oliny wzięła pierścionek ze czcią i uśmiechała się nieśmiało.

— Pobaw się nim trochę — rzekła Inger. — Włóż go sobie na palec, nie zepsuje się!

Miła była Inger i dobra. Opowiadała o katedrze w Trondheim7 i tak rozpoczęła:

— Widziałyście kiedy katedrę w Trondheim? Ale prawda, wyście przecie nie były w Trondheim!

Katedra stała się jednocześnie jedynym jej kościołem, broniła go, przechwalała się nim, opisywała jego wysokość i szerokość, ach, cudny jak bajka! Siedmiu księży głosi w nim kazania jednocześnie, a mimo to jeden drugiego nie słyszy.

— W takim razie nie widziałyście też studni świętego Olafa8! Znajduje się ona w środku katedry i jest bez dna, taka głęboka. Pewnego razu rzuciłyśmy w nią kamień, ale on leciał i leciał, i do dna wcale nie doleciał.

— Nie doleciał do dna! — szeptały słuchaczki i kręciły głowami.

— Ale oprócz tego znajduje się w katedrze tysiące innych cudowności! — zawołała Inger z zachwytem. — Jest tam szata, cała z najszczerszego srebra, która należy do świętego Olafa. Był tam też mały kościółek wykuty w całości z jednej bryły marmuru, ale kościółek ten zabrali nam podczas wojny Duńczycy...

Kobiety zabierały się do odejścia. Olina wyciągnęła Inger do spiżarni, gdzie, jak wiedziała, spoczywały liczne rzędy serów, i ostrożnie drzwi za sobą zamknęła.

— Czego chcesz? — spytała Inger.

— Os-Anders nie odważy się już tu zajrzeć — szepnęła Olina.

— Ach tak!

— Po tym wszystkim, co tobie wyrządził, zakazałam mu tu przychodzić.

— Dobrze, dobrze! Ale w tym czasie był już tu kilka razy, a zresztą niech przychodzi, nie boję się go!

— Nie — rzekła Olina — ale co wiem, to wiem, jeżelibyś chciała, mogłabym zrobić donos na niego.

— Tak — rzekła Inger — nie, to niepotrzebne.

A jednak nie było to rzeczą nieprzyjemną, że Olina trzymała jej stronę, kosztowało ją to wprawdzie mały kozi serek, lecz jakże pięknie Olina zań dziękowała:

— Zawsze mówiłam i mówić nie przestanę: Inger długo się nie namyśla, a gdy daje, daje hojną ręką. Ano, nie boisz się Os-Andersa, ale ja nakazałam mu, żeby ci w oczy więcej nie właził. Dla ciebie to zrobiłam.

— Może tu przyjść, już mi nie zaszkodzi.

Olina nastawiła uszu:

— Tak, dowiedziałaś się o jakimś środku przeciwko temu?

— Nie będę już miała dzieci — rzekła Inger.

Trafiła kosa na kamień. Olina wiedziała przecie, że Lapończyk Os-Anders przedwczoraj przeniósł się do wieczności...

Czemu Inger nie miała mieć więcej dzieci? Wszakże z swym mężem żyła w zgodzie, a nie jak pies z kotem! Każde z nich miało swoje przywary, lecz kłócili się rzadko kiedy, a jeżeli się pogniewali, to nie na długo. Inger dzisiejsza umiała też czasami być ową Inger dawną, wtedy aż huczało od jej roboty w stajni i w polu i zdawało się, że się opamiętała i nawróciła. Wtedy też Izak patrzał na nią wdzięcznymi oczyma i gdyby należał do tych, którzy natychmiast swoje myśli wypowiadają, byłby rzekł niewątpliwie: „Co się dzieje? Hm! Chyba żartujesz!” lub jakie inne słowa uznania. Ale on milczał długo i spóźniał się ze swoją pochwałą.

Rodzić mogła była przecież i po pięćdziesiątce, a ona tymczasem wyglądała tak, jakby nie skończyła jeszcze czterdziestki. W więzieniu wszystkiego się nauczyła — czyżby poznała tam również i niektóre fortele kobiece? Przestawanie z innymi dzieciobójczyniami odsłoniło przed nią wiele tajemnic, a może też to i owo zasłyszała od panów dozorców, lekarzy? Kiedyś opowiedziała Izakowi, jak to pewien młody medyk wyraził się o jej przestępstwie:

— Po jakiego diabła sądy wymyślają kary za zabójstwo dzieci, choćby to nawet były dzieci zdrowe i nieułomne? Takie noworodki to przecież nic innego jak bryła mięsa.

Izak wybuchnął:

— To chyba był potwór?

— On?! — zawołała Inger i opowiadała następnie, jaki był dla niej dobry i że on właśnie namówił innego lekarza, żeby zoperował jej usta i zrobił z niej człowieka.

Tak, teraz miała tylko małą bliznę i teraz dopiero jest kobietą prawdziwie ładną, rosłą, lecz nie opasłą, o śniadej cerze i bujnym włosie. Latem chodziła najczęściej boso z wysoko podkasaną kiecką. Izak wtedy przyglądał się chciwie nogom jej obnażonym aż po uda — któż by im się nie przyglądał?!

Nie swarzyli9 się, nie, Izakowi brakło daru wymowy, a Inger powróciła z zakładu z językiem nader obrotnym, Na kłótnię co się zowie, gruntowną, kloc ten, mocny ten człowiek potrzebował dużo czasu do namysłu, w omłocie słów jej gubił się po prostu i niewiele z siebie wydobywał, oprócz tego zaś serce miał dla niej, miłość mocną i niezachwianą. Zresztą nieczęsto potrzebował się bronić, Inger nie atakowała go; pod wielu względami był to człek doskonały i jeżeli nie na pochwałę, to na naganę Inger nigdy sobie nie zasłużył.

Czemuż by miała się uskarżać? Dalibóg, nie było powodu, przecież gorszych chłopów nie brak! Czyż może zestarzał się i zdarł już siły swoje? — Owszem, od czasu do czasu nawiedzały go chwile zmęczenia, ale nie było to nic poważnego, co by mu mogło szkodzić. Dawne swoje zdrowie i krzepę zachował w zupełności, podobnie jak ona, a podczas współżycia wypełniał swój obowiązek co najmniej tak samo jurnie jak ona.

Nie grzeszył jednak nadmiarem elegancji i nadobności. Pod tym względem Inger go przewyższała. Nieraz też zapewne pomyślała, że widziała już bez porównania urodziwszych panów w pięknych garniturach i z laseczkami. Panów z chusteczką w kieszonce i w sztywnym kołnierzyku, o, ci miejscy panowie! Dlatego też traktowała Izaka jako tego tylko, kim był, jedynie według jego zasług. Był osadnikiem leśnym, gdyby nie owa nieszczęsna zajęcza warga, nie byłaby się za niego wydała. To było teraz dla niej jasne. Ognisko, którego kapłanką za sprawą Izaka się stała, bytowanie na bezludziu było w gruncie rzeczy bardzo mierne; mogła była wyjść za mąż w swej wsi rodzinnej i żyć między ludźmi, zamiast tu w górach na pustkowiu zdziczeć zupełnie niby czarownica. O tak, inne miała teraz wymagania, już nie dla niej pobyt na pustkowiu...

Otóż to, jak zmieniają się poglądy! Inger nie umiała już cieszyć się przychówkiem szczególnie udatnego cielaczka albo klaskać w dłonie z nadmiaru podziwu, gdy Izakowi udał się jakiś nadzwyczajny połów ryb. Nie, przez sześć lat obracała się w stosunkach całkiem innych, światowych. Tak, tak, powoli też minęły owe dni uprzejmego i czułego zapraszania do stołu. Teraz przywoływała go mniej uprzejmie: „No, ruszże się, obiad stygnie!”. Taki ton! Najpierw zdziwiła go ta nagła zmiana, ta tak opryskliwa i nieuprzejma forma zaproszenia, więc odparł: „Nie wiedziałem, że obiad na stole”. Lecz, gdy dowodzić poczęła, że powinien orientować się według słońca, wtedy zamilkł.

A raz jednak przydybał ją i ostro się do niej zabrał! Było to wtedy, gdy chciała mu ukraść pieniądze. Więc wściekł się, ale nie dlatego, jakoby był chciwy na grosze, jeno że pieniądze stanowiły jego wyłączną własność. Ho, ho, w takiej chwili mógłby uszkodzić ją na całe życie! A jednak Inger nie była przecież tak bezecna i bezbożna, nie dla siebie chciała tych pieniędzy, lecz dla Elizeusza, dla kochanego Elizeuszka w mieście, który znowu prosił o talary. Miałże z pustymi kieszeniami obracać się wśród elegantów miejskich?! Mogłoż pozwolić na to jej serce macierzyńskie?! Pierwszym razem prosiła Izaka o pieniądze, lecz bezskutecznie, dlatego sama wzięła. Jak się to jednak stało, czyżby jej Izak nie dowierzał, czy też był to ślepy traf, dosyć, że sprawka wydała się natychmiast i w tejże chwili chwycił ktoś Inger z tyłu za ręce, w górę podniósł i z siłą grzmotnął na ziemię. — Było to coś niespodziewanego, coś w rodzaju runięcia w przepaść. O, ręce Izaka były wciąż jeszcze niezdarne i żelazne! Inger jęknęła głośno, głowa jej w tył opadła, dygotała na całym ciele i wyciągnęła ku niemu drżącą rękę z talarem.

I teraz nawet Izak się nie rozgadał, aczkolwiek Inger wcale mu w tym nie przeszkadzała. Dysząc ciężko, wyrzucił z siebie jeno:

— Młócić cię trzeba, bo inaczej do cna się rozpuścisz!

Jak on się zmienił! O, raz wreszcie dał upust swej z dawna tłumionej złości!

Minął potem dzień bardzo smutny i bardzo długa noc, i jeszcze jeden dzień. Izak poszedł sobie i spał na dworze, Sywert towarzyszył ojcu. Inger miała Poldynkę i bydlątka, ale mimo to czuła się osamotniona, płakała wciąż i potrząsała głową: tak silne wzruszenie przeżyła raz tylko, gdy udusiła swoje dziecko. O tym wciąż teraz myślała...

Gdzież się podział Izak z synem? Nie próżnowali, sianokosom wprawdzie uszczknęli dzień i jeszcze trochę, ale za to hen nad jeziorem górskim zbudowali łódź. Oczywiście był to sprzęt, pożal się Boże, niezdarny i bez jakichkolwiek ozdób, ale mocny i szczelny, jak wszystko, co wyszło z ich ręki. Nareszcie mieli łódź, odtąd mogli ryby łowić siecią.

Wracając, zastawali siano tak samo suche jak przedtem. Spłatali niebu figla, jak się patrzy, i wygrali. Łódź gotowa i siano niezmoknięte. Nagle Sywert wskazał ręką i zawołał:

— Matka była przy sianie!

Ojciec spojrzał na łąkę i rzekł:

— Tak.

Izak dawno już był spostrzegł, że część siana zniknęła, a w tej chwili Inger kręci się zapewne przy domu. Po wczorajszej groźbie kijów i po potrząśnięciu wynik nadspodziewany. Było to siano dobre i ciężkie, musiała się więc nałożyć rzetelnie, a prócz tego miała dójkę10 wszystkich krów i kóz.

— Idź jeść! — rzekł Izak do syna.

— Ty nie będziesz jadł?

— Nie.

Sywert zniknął w chacie, a po chwili ukazała się na progu Inger. Stanęła pokornie i rzekła:

— Nie gniewaj się, chodź do izby i zjedz trochę.

Na to Izak jeno warknął i rzekł:

— Hm!

Ale widać Inger spokorniała, było to w ostatnich latach czymś tak niezwykłym, że roztajać musiał wszelki upór Izakowy.

— Gdybyś do mych grabi wsadził kilka zębów, mogłabym dalej grabić — rzekła. Z prośbą swoją zwróciła się do pana domu, do głowy domu i wdzięczna była za to, że nie dał jej odpowiedzi urągliwej i odmownej.

— Dosyć już zgrabiłaś i zwiozłaś — rzekł.

— Nie, nie dosyć.

— Teraz nie ma czasu na naprawę grabi, widzisz przecie, że niebo się chmurzy.

Co powiedziawszy, Izak poszedł do roboty.

Pragnął ją oszczędzać, tych kilka minut straconych na naprawę grabi nagrodziłoby się dziesięciokrotnie, gdyby Inger stanęła do dalszej pracy na łące. Mimo wszystko atoli Inger stawiła się ze swymi grabiami i zgarniała siano, aż się kurzyło. Zjawił się Sywert z koniem i wozem; wszyscy troje pracowali w największym natężeniu sił, pot ciurkiem z nich spływał, ale siano zwieziono. Był to prawdziwy majstersztyk sprawności i pośpiechu. Izak ugrzązł znowu po uszy w medytacjach: rozmyślał o mocy wyższej, która wszelkimi naszymi krokami kieruje, od kradzieży jednego talara począwszy, aż do zwózki olbrzymich kup siana. A nadto miał gotową łódź; tyle lat o niej myślał, a oto spoczywała już wykończona na górskim jeziorze.

— Hej, hej, mocny Boże! — westchnął głęboko.