XV

Wszystko razem wziąwszy, był to wieczór osobliwy, chwila przełomowa, Inger nareszcie znalazła się na właściwym miejscu przez jedno jedyne silne podniesienie z ziemi. O zdarzeniu tym nie wspominali w ogóle, nieco później Izak wstydził się nawet z powodu owego talara, drobiazgu, którego przecież pozbyć się musiał, ponieważ daleki był od skąpienia pomocy Elizeuszowi. A prócz tego czyż pieniądze jego nie były tak samo własnością Inger? Nastał czas, kiedy Izak rozgrzeszył ją i na siebie złożył całe brzemię winy. Różne bywały czasy, bardzo różne, oto Inger zmieniła swoje zapatrywania! Tak, powoli spuszczała z tonu i stała się znowu ową poważną, miłą kobietą na osiedlu. Że też to pięści męskie tak znacznych mogą dokonać przeobrażeń! Ale stało się tak, jak być powinno; szło tu o tęgą, dzielną kobietę, którą wykoleił długi pobyt w sztucznej atmosferze — godziła ona w męża, który wszelako stał na mocniejszych nogach. Swego przyrodzonego miejsca na ziemi, swej posiadłości ziemskiej ani na chwilę nie opuścił. Usunąć go stąd było niepodobieństwem.

Różne bywały czasy... Następnego roku panowała znowu susza i poważnie zmniejszyła plony, i nadgryzła otuchę osadników. Kłosy na polu paliły się, atoli ziemniaki — owe osobliwe ziemniaki — nie marniały, jeno kwitły, kwitły. Łąki powoli szarzały, ale ziemniaki kwitły. Wszystkimi sprawami kierowała moc wyższa, ale łąki poczynały szarzeć.

Wtedy któregoś dnia zjawił się Geissler, dawny sołtys Geissler. Raz wreszcie się znowu pokazał. Łaska Boża, że żył i znowu przyszedł. Ciekawa rzecz, po co on przyszedł?

Tym razem wszelako nie przyniósł ze sobą dużego kufra ani dokumentów co do kupna gór itp. Przeciwnie, ubrany był bardzo skromnie, zarost jego posiwiał, a oczy otoczone były czerwoną obwódką. Nie towarzyszył mu żaden tragarz, miał jeno tekę do akt, nic poza tym, ani nawet pospolitej torby podróżnej nie posiadał.

— Dzień dobry! — rzekł Geissler.

— Dzień dobry! — odpowiedzieli Izak i Inger. — Pan znowu podróżuje?

Geissler skinął głową.

— Dziękuję także za odwiedzenie mnie w Trondheim — dodała Inger.

Izak przytaknął również i rzekł:

— Tak, my oboje dziękujemy panu serdecznie.

Ale Geissler był szczery i oświadczył z miejsca:

— Spieszę na drugą stronę, do Szwecji.

Jakkolwiek susza srodze Izaków trapiła, to przecież rozweselili się obecnością Geisslera. Nowy duch w nich wstąpił. Ugościli go suto, promienieli radością, że mogą okazać mu serdeczność i wdzięczność — wszakże uczynił dla nich tyle dobrego.

Sam Geissler był swobodny, bynajmniej nie przygnębiony. Snuł natychmiast najróżniejsze plany, przez okno spoglądał na pola i z zadowoleniem kiwał głową. O, wciąż jeszcze trzymał się prosto i wyglądał tak, jakby miał przy sobie kilkaset talarów. Wraz z nim zstąpiło do chaty życia i radość, nie dlatego, jakoby był hałaśliwy, nie, jeno posiadał taki dziwnie ujmujący sposób prowadzenia rozmowy.

— Sellanrå to doprawdy wspaniała miejscowość! — rzekł. — Coraz więcej ściąga tu ludzi, naliczyłem już pięć osad, a może jest ich więcej?

— Ogółem siedem, dwie znajdują się głębiej, z gościńca dojrzeć ich nie można.

— Siedem folwarków, czyli około pięćdziesięciu dusz. Powoli zabuduje się cała okolica. A macie już prawo do utrzymywania własnej szkoły?

— A jakże.

— Słyszałem coś o tym. Macie szkołę na gruncie Bredego, jako że znajduje się w samym środku pustkowia. He, he, więc Brede został gospodarzem! — Geissler uśmiechnął się lekceważąco. — O tobie, Izaku, dużo słyszałem, wszyscy opowiadają, że tęgi z ciebie majster. Bardzo się cieszę! To i tartak sobie postawiłeś?

— Tak, taki sobie. Ale przydatny. Niejedną już belkę przycięło się dla sąsiadów.

— Doskonale, tak być powinno!

— Nie chciałby go pan zobaczyć? Ucieszyłbym się, gdybym usłyszał, co pan o nim powie.

Geissler skinął na znak zgody i wyraził gotowość dokładnego zwiedzenia tartaku i wypowiedzenia swej opinii, zupełnie jakby się na tym znał. Jednocześnie spytał:

— Miałeś przecie dwu chłopaków, gdzie drugi? W mieście? W biurze? Hm! — rzekł Geissler. — Ale ten tutaj ci się udał, chłop jak świeca! Jak ci na imię?

— Sywert.

— A drugiemu?

— Elizeusz.

— I w biurze inżynierskim siedzi? Czegóż się tam uczy? Toć to psi chleb, wieczne głodowanie. Mógł był przyjść do mnie.

— O tak, to prawda — odparł Izak więcej z uprzejmości niż z przekonania. Żal mu było Geisslera. Poczciwy Geissler nie wyglądał na to, żeby mógł zatrudniać kogoś obecnie. Na pewno wiodło mu się teraz nie najlepiej, wystarczyło spojrzeć na jego postrzępione rękawy.

— Nie wzułby pan suchych pończoch? — spytała Inger, kładąc przed nim parę najpiękniejszych własnego wyrobu.

— Nie, dziękuję — odparł krótko, jakkolwiek z pewnością miał nogi do cna przemoczone. — Szkoda, że do mnie nie przyszedł — ciągnął dalej. — Bardzo by mi się przydał, — Co mówiąc, wyjął z kieszeni małą srebrną tabakierkę i bawił się nią w zamyśleniu. Była to może ostatnia kosztowność, jaka mu pozostała z dawniejszych czasów.

Ale niepokój jakiś trawił go aż nadto widocznie i w rozmowie przeskakiwał z przedmiotu na przedmiot. Schował tabakierkę i znowu zaczął o czymś nowym:

— Jakże szare twoje łąki! Poprzednio myślałem, że to cień. Czemu to właśnie u ciebie musi się wypalać? Sywert, chodź jeno ze mną!

Żwawo podniósł się od stołu, podziękował Inger za jedzenie i zniknął. Sywert poszedł za nim.

Udali się nad rzekę. Przez całą drogę Geissler śledził dokoła mądrymi oczyma, nagle przystanął i rzekł:

— Tutaj! — Po czym objaśnił: — Tak dalej być nie może, żeby wam się ziemia paliła. Przecież macie tu rzekę wszechmocną, skąd możecie czerpać wodę. Jutro łąka na nowo się zazieleni!

Zdumiał się Sywert i zdołał tylko wykrztusić:

— Tak!

— Teraz wykopiesz mały, spadzisty rów, grunt jest tu równy. Tu i przy rzece ustawimy rynny. Macie tartak, musicie więc mieć i trochę długich desek. Tak! A teraz przynieś motykę i łopatę i w tym miejscu zacznij kopać. Ja zaraz tu wrócę i naznaczę porządnie linię.

Pobiegł do chaty, a w butach jego aż kląskało, tak były przemoczone. Zapędził natychmiast Izaka do zbijania rynien: potrzeba wielu rynien i trzeba je ułożyć tam, gdzie przekopywanie rowu nie jest wskazane. Izak próbował oponować, iż to daremna robota, ponieważ droga jest za daleka i ziemia za sucha oraz że woda w ziemię wsiąknie, zanim dopłynie do łąki. Geissler przyznał, że owszem, ziemia w rowie nałyka się najpierw do sytości, ale potem już popłynie dalej i napoi wilgocią wszystkie grunty.

— Jutro o tym czasie, zobaczysz, odżyją na nowo pola i łąka.

— Ano — rzekł Izak i zabrał się do zbijania rynien.

Geissler wrócił do Sywerta.

— Doskonale! — zawołał. — Tylko tak dalej! He, he, zaraz to spostrzegłem, że dzielny z ciebie chłopak! Rów poprowadzisz ściśle wedle kołków, które tu zatykam. — I znowu pobiegł do Izaka: — Jedna rynna gotowa, ale pamiętaj, sześć ich potrzeba. Spiesz się, spiesz, jutro wszystko się zazieleni i żniwa będą uratowane!...

Geissler przysiadł na pagórku i był zachwycony; gawędził, a myśli jego zmieniały się błyskawicznie.

— Masz trochę smoły i pakuł? Doskonale, u ciebie niczego nie braknie. Bo widzisz, początkowo będą rynny przeciekały, potem jednak napęcznieją i staną się szczelne niby zalakowana butelka. Powiadasz, że pozostało ci nieco smoły i pakuł po budowie łodzi, no, a gdzie masz tę łódź? Na górze, na jeziorze? Muszę ją zobaczyć!

O, Geissler tak wiele obiecywał! Był to trzpiot nie lada, jeszcze bardziej niespokojny niż dawniej. U niego wszystko się paliło, wszystko musiało się robić piorunem, szastu-prastu! Nie był on wolny od samochwalstwa. Oczywiście tkwiła w nim skłonność do przesady. Było wręcz niepodobieństwem, żeby pola i łąka miały zazielenić się w ciągu jednej nocy; ale Geissler niedługo się namyślał i prędko postanawiał. Człek doprawdy osobliwy.

— Ile już tam masz rynien? Za mało! Im więcej ich ustawisz, tym szybciej popłynie woda. Zobaczysz, nie pożałujesz, jeśli zbijesz z dziesięć albo dwadzieścia rynien dziesięciołokciowych. Co mówisz, posiadasz deski dwunastołokciowe? Bierz je, opłacą się na jesieni!

I znowu go coś poderwało. Wstał i pobiegł w górę do Sywerta.

— Doskonale! Ach setny1 chłop z ciebie, Sywercie! Doskonale! Ojciec twój robi rynny, będzie ich więcej, niż przypuszczałem. Biegnij teraz do ojca, a żwawo, i przynieś to, co gotowe, zaczniemy!...

Przez całe popołudnie trwało wściekłe uganianie, wariacka praca w tempie wyścigowym, obcym im dotychczas. Nie spoczęli na chwilę, nawet na jedzenie nie mieli czasu. Ale patrzcie — woda już spływa! Tu i ówdzie musieli rów pogłębić, tu i ówdzie trzeba było naprawić położenie rynny, ale woda płynęła! Wszyscy trzej uwijali się do późnego wieczora, naprawiali i ulepszali swoje dzieło, do cna nim pochłonięci. A gdy woda poczęła już coraz szerzej rozlewać się na wyschłej ziemi, wtedy w sercach osadników rozbłysnął jasny promień radości.

— Zapomniałem zegarka, która jest teraz? — spytał Geissler. — Tak, zielono tu będzie jutro o tym czasie — rzekł.

W nocy Sywert zerwał się z posłania i pobiegł do ścieku. Tam też spotkał ojca, który również wyszedł, żeby się przekonać, jak woda leci. Ach Boże, co za naprężenie i co za zdarzenie na pustkowiu!

Ale następnego dnia Geissler długo nie ruszał się z łóżka, był do niczego, zapał go opuścił. Zabrakło mu nawet ochoty na obejrzenie łodzi i z wysiłkiem tylko zdobył się na to, że przynajmniej tartak zwiedził. Nawet i ściekiem przestał się zajmować. Gdy ujrzał, że łąka przez noc się nie zazieleniła, stracił otuchę; nie brał tego pod uwagę, że woda spływała bez przerwy, użyźniając coraz szersze łany. Mimo to trzymał się jako tako i rzekł:

— Być może, że dopiero jutro ujrzysz wyniki, ale bądź dobrej myśli.

Nad wieczorem przyczłapał Brede Olsen. Przyniósł próbki skałek, żeby pokazać je Geisslerowi.

— Moim zdaniem ich wartość jest niepospolita — rzekł Brede.

Ale Geissler na kamienie nawet nie spojrzał.

— To ty w taki sposób zajmujesz się gospodarstwem, że wałęsasz się po górach i bogactw szukasz? — spytał szyderczo.

Brede atoli nie był już owym dawnym Bredem, nie mógł więc ścierpieć, żeby mu dawny sołtys w dalszym ciągu urągał. Zaperzył się tedy, zaczął go „tykać” i palnął:

— Ja tam twojego gadania wcale nie słucham!

— Nie mądrego dotychczas nie wymyśliłeś, robisz same głupstwa i tyle — odparł Geissler.

— A ty co? — rzekł Brede. — Coś zrobił przez cały ten czas? Kupiłeś górę, która jest bez wartości. He, he, tyś mi się udał, he, he, mądrala z ciebie, jakich mało!

— Precz stąd! — huknął Geissler.

I rzecz dziwna, Brede zastosował się do rozkazu bardzo skwapliwie, pospiesznie zarzucił na plecy wór z kamieniami i wyszedł bez pożegnania.

Geissler zajął dawne miejsce przy stole i jął pilnie przeglądać swoje papiery. Był czerwony jak burak. Chciał uprzytomnić sobie, jak się sprawa ma z ową górą miedzianą, z kontraktem, z analizą, przecież to prawie szczera miedź, dobra ruda, musi z tym coś począć, nie powinien tego zaniedbywać.

— Bo widzisz, to jest właściwy powód, dla którego tu przyszedłem — odezwał się do Izaka. — Mam zamiar sprowadzić tu sporo robotników i urządzić wielką kopalnię. Co ty na to?

Izakowi zrobiło się znowu żal Geisslera, dlatego nie oponował.

— To nie jest dla ciebie sprawa obojętna — mówił Geissler dalej, — Wtedy przybyłoby tu wielu ludzi, rozlegałby się hałas i huk eksplozji, nie wiem, czyby ci się to podobało. Chociaż z drugiej strony rozpocząłby się tu wielki ruch przyjezdnych i nowe życie i mógłbyś dużo zarobić na sprzedaży sera, mleka, masła i tak dalej. Mógłbyś dużo na tym zarobić.

— Tak — rzekł Izak.

— A swoją drogą otrzymywałbyś wysokie procenty z kopalni. Zgarnąłbyś krocie!

— Już i tak za wiele mi pan wypłacił...

Nazajutrz Geissler opuścił folwark i powędrował na wschód, ku Szwecji. Izak chciał mu towarzyszyć, ale usłyszał odpowiedź: „Dziękuję, nie trzeba”. Dziwne rzeczy działy się w sercu Izaka na widok tak samotnie odchodzącego biedaka. Inger dała mu na drogę spory zapas żywności, nawet andrutów upiekła dla niego. Oprócz tego chciała dołączyć i śmietany butelkę, i dużo jaj, czego jednak nie przyjął. Inger bardzo się z tego powodu zmartwiła.

Geisslerowi przykro było rozstawać się z Sellanrå, ponieważ nie miał czym zapłacić za gościnę, on zaś lubił płacić za wszystko. Dlatego żegnając się, rzekł do Poldynki.

— Weź to na pamiątkę ode mnie! — I wręczył jej swoją tabakierkę, srebrną tabakierkę! — Możesz jej użyć do przechowywania szpilek. Co prawda nie bardzo ładna, w domu mam ładniejsze, miałbym tam niejedno dla ciebie...

Lecz po odejściu Geisslera pozostało jedno — ściek, który pracował dzień i noc, tydzień za tygodniem, dzięki któremu zazieleniły się pola, przekwitły ziemniaki i w kłosach ziarno dojrzało.

Sąsiedzi bliżsi i dalsi schodzili się jeden po drugim, żeby obejrzeć to cudo. Przyszedł i Aksel Ström, właściciel Månelandu, człek samotny i niemający znikąd pomocy, a przecież dający sobie radę z wszystkim. Był on dziś weselszej myśli, ponieważ przyrzeczono mu na lato dziewczynę do pomocy, skutkiem czego spadł mu kamień z serca! Nie wymienił nazwiska dziewczyny i Izak nie wypytywał go o to, ale chodziło tu o Barbro Bredego, potrzebne były tylko pieniądze na telegram do Bergen. No i Aksel, aczkolwiek był człowiekiem oszczędnym, ba, nawet wręcz skąpym, poświęcił pieniądze na telegram.

Aksela zwabiła tu sztuczna struga Izakowa, okazywał szalone dla niej zainteresowanie i przyjrzał się jej uważnie od końca do końca. Na jego osiedlu brakło wprawdzie większej rzeki, ale przepływał dość wartki strumyk. Brakło mu również desek do rynien, ale ściek można było przeprowadzić chyba równie dobrze za pomocą bardziej spadzistego rowu. W niższej części jego gospodarstwa stan wegetacji nie przedstawia się tak rozpaczliwie, gdyby jednak susza trwać miała dłużej, nawodnienie byłoby i tam konieczne.

Przyjrzawszy się wszystkiemu, zamierzał odejść. Wobec czego Izak i Inger zaprosili go do chaty, ale on oświadczył, że bardzo mu się spieszy, ponieważ dziś jeszcze pragnie rozpocząć kopanie rowu. I poszedł.

O, był to człowiek całkiem inny niż Brede!

Teraz też Brede zdobył ważny powód do wycieczek poprzez torfowiska, by popaplać o sztucznej strudze na Sellanrå!

— Tak to bywa, jeżeli się jest za pilnym na swym gospodarstwie — mówił. — Najpierw kopał i kopał rowy w celu osuszenia, a dziś musi kopać rowy, żeby pola swoje nawodnić.

Izak był cierpliwy, ale często, coraz częściej pragnął uwolnić się od tego próżniaka i gaduły. Brede miał obowiązek utrzymywania w porządku linii telegraficznej. Ale obowiązkowość i Brede to dwa wrogie sobie światy. Władza zwierzchnia kilkakrotnie już zmyła mu głowę i teraz właśnie po raz drugi zaproponowano Izakowi przyjęcie służby po Bredem. Ano, Brede zupełnie telegraf zaniedbał, a pochłonięty był jedyną myślą o kruszcach ukrytych w skałach górskich — był to jego bzik.

Obecnie coraz częściej zachodził do Izaka z coraz to nową wiadomością o odkrytym skarbie. Tajemniczo kiwał głową i mówił:

— Nie chwalę się, ale co znalazłem, to znalazłem! Ho, ho, świat się zdziwi!

Oto, na co marnotrawił swój czas i swoje siły. Gdy następnie zmęczony powrócił do swej chałupy, wtedy w kąt rzucał wór wypełniony nową kolekcją kamieni, prychał i sapał, i twierdził, że nikt tak nie pracuje na utrzymanie rodziny jak on, Brede. Na kwaśnym gruncie bagnistym zasadził nieco ziemniaków i kosił rosnące dokoła chaty liche trawsko — oto cała jego praca na roli. Wlazł na fałszywe drogi, brnął coraz dalej, beznadziejnie. Już teraz torfiasty dach jego chałupy rozlatywał się w strzępy i butwiały schody do kuchni, niewielkie toczydło wywrócone walało się na ziemi, a wóz wciąż jeszcze stał pod gołym niebem.

Brede miał o tyle szczęśliwe usposobienie, że nie przejmował się podobnymi drobiazgami. Gdy dzieci zabawiały się kulaniem toczydła, kochany ojczulek pomagał im w tym, jakby był ich beztroskim rówieśnikiem. Lekkoduch i leniuch bez krzty powagi, najczęściej słodko uśmiechnięty, charakter słaby bez najmniejszego poczucia odpowiedzialności, lecz przemyślny w wydostawaniu środków na podtrzymanie wegetacji swej rodziny. Żyli nędznie, jak zwykło się mówić — z ręki do ust. Ale kupcowi sprzykrzyło się już to wieczne żywienie Bredego i jego rodziny na kredyt, powiedział mu to już nie raz, a teraz powiedział w tonie ostrym. Brede oczywiście przyznał kupcowi słuszność i przyrzekł solennie, że niebawem ureguluje wszystko — sprzeda całe gospodarstwo, zarobi na tym, po czym spłaci wszelkie długi.

Tak, sprzeda grunt choćby i ze stratą, co mu po tym?! Tęsknił za wsią, za plotkami, próżniactwem i sklepem kupca — tęsknił za tym wszystkim, zamiast spokojnie na pracować i dorabiać się w zapomnieniu o wielkim świecie. Przepadał za ludźmi i za nowinkami, a tu, na pustkowiu, z kimże miał gadać? Był czas, że Inger była na pustkowiu jedyną istotą gadającą, ale od pewnego czasu zmieniła się, stała się znowu milczkiem.

Tak, wyprowadzając się ze wsi, skrzywdził siebie. Zazdrość go piekła na widok nowego woźnego w sołectwie i nowego woźnicy u doktora. Opuścił tych, którzy go potrzebowali i teraz radzili sobie bez niego. Jakiż to woźny i jaki woźnica? Czyż nie powinni byli prosić jego, Bredego, o powrót na dawne stanowiska?!

Ale co z Barbro, czemu usiłował ulokować ją na Sellanrå? — O, dużo na ten temat gadał z swoją żoną. Gdyby się tak powiodło, czekałaby dziewczynę piękna przyszłość, a może i całą rodzinę Bredego. Posada gospodyni u dwóch kawalerów w Bergen nie była zła, ale Bóg raczy wiedzieć ,do czego by tam Barbro w końcu doprowadziła. Była ładna i powabna, a na Sellanrå było przecież dwu synów!

Brede atoli, zmiarkowawszy, że plan zawiódł, wymyślił plan inny. Zresztą, o co się martwić? Doprawdy, pokrewieństwo z Inger, osobą karaną, nie przynosiło zaszczytu, obecnie nie brak chłopaków na pustkowiu! Był przecież Aksel Ström. Miał grunty i gammę, pracował i oszczędzał, i skupywał powoli inwentarz i tak dalej: był kawalerem i potrzebował babskiej pomocy.

— Tyle ci mogę powiedzieć, że w Barbro znajdziesz to, czego ci potrzeba — powiedział do Aksela. — Przyjrzyj się, oto jej fotografia...

Po kilku tygodniach przyjechała Barbro. Aksel był już w połowie sianokosów, nocą kosił, we dnie przewracał, a poza tym całe gospodarstwo spoczywało na jego barkach. Ale teraz przyszła Barbro. Zjawiła się niby dar niebios. Okazało się, że umie pracować, szorowała naczynia, prała bieliznę i gotowała, doiła kozy i pomagała na łące przy grabieniu siana, a jakże, nawet siano pod dach znosiła. Była wszędzie. Aksel postanowił wynagrodzić ją sowicie.

Nie była tu tylko obrazkiem pięknej damy, o nie! Wysokiego wzrostu i smukła, głos jej był nieco zachrypły, zdradzała dojrzałość i doświadczenie w wielu sprawach życiowych. O nie, podlotkiem już nie była. Aksela uderzyła twarz jej chuda i wynędzniała:

— Na fotografii jesteś zupełnie inna — zauważył.

— Podróż mnie tak zmarnowała, no i powietrze miejskie.

I rzeczywiście nie trwało długo, a znowu się zaokrągliła i nabrała rumieńców:

— Wierzaj mi, taka podróż i to szkaradne powietrze miejskie bardzo człowieka marnują.

Dawała też do poznania, na jakie pokusy była narażona w Bergen. — O, tam trzeba się mieć na baczności! — Ale swoją drogą oświadczyła, że Aksel musi zaabonować dla niej „Gazetę Bergeńską”, ponieważ chce wiedzieć, co słychać w świecie. Nawykła teraz do czytania, do teatru i muzyki, a tu nudno, tak powiedziała.

Aksel był zadowolony z pomocy Barbro, dlatego zaabonował gazetę i tolerował jej rodzinę, która coraz częściej odwiedzała jego gammę, nie żałując sobie jedzenia ni picia. Służącej swej pragnął sprawić przyjemność. Jakże śliczne były teraz wieczory niedzielne, gdy Barbro brzdąkała na gitarze, śpiewając jednocześnie zachrypłym nieco głosem. Aksel był tym do głębi wzruszony.

W ciągu lata poznał wprawdzie i ujemne strony Barbro, ale na ogół był z niej zadowolony. Miewała swoje humory i miała język nie od parady... Owej soboty, gdy Aksel zmuszony był zejść do wsi, do kupca, nie powinna była opuszczać gammy i inwentarza, pozostawiając wszystko na łasce opatrzności. Powodem była nieznaczna kłótnia. I dokąd poszła? Do swoich tylko, do domu ojca. Aksel powrócił w nocy i nie zastał Barbro, zaopatrzył inwentarz, posilił się i udał na spoczynek. Barbro zjawiła się nad ranem.

— Chciałam sobie przypomnieć, jak się mieszka w chacie z drewnianą podłogą — rzekła szyderczo.

Co miał na to odpowiedzieć, skoro nie miał chaty, a tylko gammę z podłogą z ubitej gliny. Oświadczył więc, że i on ma deski, i on kiedyś postawi dom jak się należy! Wtedy zdawało się, że Barbro zupełnie już się uspokoiła, i jakkolwiek była to niedziela, pobiegła do lasu, przyniosła sporo gałązek jałowca, którymi wysłała gliniastą podłogę.

Ponieważ okazała tyle dobroci i troskliwości, przeto i Aksel chciał być dobry i wydobył piękną chustkę kupioną poprzedniego wieczora. Pierwotnie zamierzał przechować ją aż do chwili, kiedy uzyska od niej coś wyjątkowego. Nie czekał jednak tej chwili, dał już teraz. Podobała jej się bardzo, przymierzała ją i pytała Aksela, czy jej do twarzy. O, nadzwyczajnie, zresztą jej we wszystkim do twarzy, choćby w koszyku na głowie! Na to roześmiała się głośno i pragnęła się odwzajemnić:

— W Bergen chodziłyśmy wszystkie w kapeluszach, naturalnie z wyjątkiem dziewczyn ze wsi. Ale ta chustka więcej mi się podoba niż kapelusz...

Tedy znowu prawdziwa przyjaźń!

A gdy Aksel wydobył przyniesioną wczoraj z poczty gazetę, Barbro usiadła natychmiast i rozczytywała się w najnowszych wiadomościach ze świata. Czytała o włamaniu u złotnika bergeńskiego przy ulicy Nadmorskiej, o bójce Cyganów, o zwłokach noworodka, zawiniętych w starą koszulę i znalezionych we fiordzie.

— Czyj to może być noworodek? — dociekała Barbro. Ulegając dawnym nawykom, przeczytała także i rubrykę z cenami targowymi.

Tak minął wieczór.