Malena i Malona

Kilkaset lat temu w pobliżu wielkiego lasu mieszkało małżeństwo chłopów wyrobników. Mieli dwie małe córeczki, bliźniaczki; jedna miała na imię Malena, a druga Malona. Pewnego dnia ich ojciec się pochorował, a matka nie chciała zostawić go w pustym domu.

— Dziś, moje dziewczynki, same pójdziecie do kościoła — oznajmiła matka. — Nic złego was nie spotka, jeśli tylko będziecie szły prosto przed siebie. Gdy wyjdziecie z lasu, zobaczycie kościół na szczycie wzgórza.

Umyła i ubrała córki. Miały kwieciste kamizelki, spod których wystawały śnieżnobiałe rękawy koszuli, i krótkie zielone spódnice, a ich włosy opadały na plecy spod czerwonych czepców. W zawiniątku dostały od matki chleb i ser oraz dwa miedziane pieniążki, które miały rzucić na tacę w kościele.

Dziewczynki chwyciły się za ręce i ruszyły w drogę.

— Piękna dziś pogoda — powiedziała Malena, spoglądając na czyste letnie niebo.

— Prawdziwie niedzielna pogoda — odpowiedziała Malona.

Gdy już uszły kawałek drogi, zobaczyły wąską ścieżkę, która wiodła między sosnami i niejako sama wytyczała kierunek.

Malena stała bez ruchu, spoglądając w głąb lasu.

— A co, gdybyśmy poszły tą ścieżynką? — powiedziała. — Wówczas o wiele szybciej doszłybyśmy na miejsce niż długim i nudnym duktem.

— Nie wiadomo, dokąd ta ścieżka prowadzi — powiedziała Malona. — Poza tym matka wyraźnie nam powiedziała: „Prostą drogą przez las”.

— Matka na pewno nie wiedziała, że ten skrót w ogóle istnieje — odpowiedziała pospiesznie Malena. — A ja mam taką szaleńczą ochotę pójść właśnie tędy. Idziesz ze mną, Malona?

— Idę drogą, którą kazała mi iść matka, a ty idziesz ze mną! — odpowiedziała Malona zdecydowanym głosem.

— Widzimy się przed kościołem! — zawołała Malena.

Zdążyła już wbiec na ścieżkę i wkrótce zniknęła między drzewami.

Malona wołała za nią, a ponieważ siostra nie odpowiadało, rozpłakała się. Ale wtedy przyszło jej do głowy, że czas płynie i że pewnie spóźni się do kościoła, więc zaczęła biec co sił w nogach.

Po chwili spotkała na drodze chłopca. Miał gołą głowę i przedstawiał dość nieszczęsny widok.

— Dlaczego jesteś taki smutny? — zapytała Malona i zwolniła kroku.

— Ojciec posłał mnie, bym poszukał naszej krowy, ale nie mogę jej znaleźć, choć biegam już od kilku godzin tak, że aż krwawią mi stopy.

— Biedaku — powiedziała Malona. — Potrzebujesz pomocy? — dodała, chwytając chłopca za rękę, i ruszyła z nim do lasu. — A jak zwie się twoja krowa? — zapytała.

— Gwiazdka, ma się rozumieć — odpowiedział. — Ma białą gwiazdę na czole.

Wtedy Malona zaczęła głośno śpiewać:

Jej głos był tak jasny i dźwięczny, że ledwo skończyła piosenkę, a już usłyszeli muczenie krowy.

— To Gwiazdka — powiedział chłopiec i się uśmiechnął. — Jak nic zaraz tu będzie.

Ledwo przebrnęli przez zarośla, a już zobaczyli krowę, jak stała i przeżuwała zieloną trawę.

Ale nie była sama. Na ziemi, tuż przy niej, siedziała staruszka i doiła mleko do niewielkiego korytka. Gdy dostrzegła dzieci, tak się przestraszyła, że o mały włos nie przewróciła się na trawę.

— Zlitujcie się nade mną, łaskawi państwo! — powiedziała drżącym głosem. — Ale byłam tak głodna i spragniona, że nie umiałam się powstrzymać i musiałam sobie upuścić kroplę mleka. Byłam pewna, że ta błogosławiona krowa spadła mi z nieba.

— Napij się mleka! — zachęciła ją Malona. — A tu jest chleb i ser.

I wyciągnęła zawiniątko z jedzeniem, który dostała od rodziców dla siebie i Maleny.

Staruszka jadła wolno, a Malona czekała jak na szpilkach. Pomyślała, że prawdopodobnie zaczęto już dzwonić na mszę i że teraz na pewno się spóźni.

Gdy staruszka posiliła się, wstała i zaczęła iść, lecz kiedy Malona zapytała, dokąd się wybiera, odpowiedziała:

— Myślałam, żeby iść do kościoła, ale starej biedaczce, takiej jak ja, trudno jest tam dojść samej.

— W takim razie ci pomogę! — powiedziała Malona i wsunęła jej dłoń w swoją. Tymczasem chłopiec tak się cieszył, że odnalazł swoją krowę, iż przytulał ją teraz i całował w jej białą gwiazdkę na czole.

— Dzięki! — rzucił pośpiesznie. —Teraz pobiegnę z nią do domu, do ojca!

I jak powiedział, tak zrobił.

Melona nawet nie pomyślała, że staruszka może iść tak przeraźliwie wolno.

Ledwo powłóczyła nogami, a po każdym kroku przystawała, kaszląc i utyskując.

— Było się kiedyś piękną i młodą! — rzekła, kiwając głową. — Ale nikt nie ucieknie przed czasem, a niekiedy człowiek ledwo trzyma się w kupie i jest jak moja stara, rozwalająca się chata. Spójrz, tam mieszkam! — powiedziała i wskazała laską coś, co prawdopodobnie było kiedyś budynkiem mieszkalnym. Teraz stała tam nędzna rudera; drzwi wypadły z zawiasów i zwisały krzywo, a jedyne okno, które dało się dostrzec, było tak małe i brudne, że nie przecisnąłby się przez nie nawet jeden promień słońca. Rozwalony komin wyglądał tak, jakby zdewastował go ogień, a wokół chaty rósł cierń i ostrożeń i ledwo dało się podejść pod drzwi.

— Oto i moja królewska twierdza — powiedziała staruszka i zaśmiała się szyderczo. — No i po zabawie.

Malonie tak się jej zrobiło żal, że najzwyczajniej w świecie zapomniała, jak powoli szły, zanim tu trafiły. A po drodze usłyszały przerażający hałas.

Zobaczyły dwóch chłopców, którzy się bili. Jeden przewrócił drugiego i ciągnął go teraz za włosy, przyciskając kolanem do ziemi.

— Jeśli w trymiga nie oddasz mojej monety, to połamię ci żebra — wrzeszczał.

— Nie wiem, co się z nią stało! Nie mam pojęcia! — jęczał chłopak, leżący w pyle drogi.

— To może nie wiesz też, że mi ją wyrwałeś? — zawołał napastnik i na tego, który się przewrócił, posypał się grad ciosów.

Malona zatrzymała się i chwyciła za swoją sakiewkę. Wyciągnęła dwa miedziaki, które dostała od matki na tacę.

— Patrzcie! — zawołała. — Każdy z was dostanie po monecie, jeśli przestaniecie się kłócić.

Chłopak, który miał przewagę, od razu puścił drugiego, tak że tamten mógł wstać z ziemi. Miedziane monety były nowe i błyszczały w słońcu, a obaj walczący czym prędzej je capnęli.

— Zobaczcie! — powiedziała Malona — dałam wam wszystko, co miałam, więc teraz wy musicie pójść z nami i bronić nas w drodze go kościoła.

— O nie, nie możemy tak się wlec! — odrzekł jeden z chłopców.

— Ale moglibyśmy biec przed wami, by torować wam drogę? — powiedział ten drugi.

I obaj pognali przed siebie, podczas gdy Malona szła wolno z ręką staruszki wsuniętą pod ramię. Zdało się jej teraz, że słyszy odległe bicie dzwonów w kościele. Bim-bam, bim-bam. A zza drzew na wzniesieniu wyjrzała kościelna wieża.

Tymczasem Malena biegła przez las. Był najcudowniejszy letni dzień, pachniało trawą i ziołami, topole i brzozy prześcigały się, by wypełnić powietrze najmilszą wonią, a wielkie sosny wypacały gorącą żywicę, która też przepięknie pachniała.

— Ach, jakże cudnie tu być! — powiedziała Malena i upadła na kolana.

— Posłuchaj, dziewczynko! — zawołał ktoś w tej samej chwili. — Podejdź no tu, to coś ci opowiem!

Malena podniosła oczy i zobaczyła drozda, który siedział na wierzchołku świerka i przyglądał się jej z góry.

Podbiegła do drzewa i stanęła pod nim, by posłuchać. Długi czas ptak nic nie mówił, w końcu jednak otworzył dziób i zaśpiewał:

— Ale ja mam skarpety i buty! — powiedziała Malena i uniosła w górę sukienkę.

— One są przebiegłe! — odrzekł drozd. — Więc i tak mogłyby ci pogryźć kostki.

— Ach, co ty wygadujesz! — żachnęła się Malena i zatupała nogami.

— Posłuchaj! — mówił dalej drozd. — Czy byłaś kiedyś w naprawdę głębokim lesie? Powiem ci, że jest tam niewielkie uśpione jezioro, w którym jest co niemiara lilii wodnych. A przy brzegu rybak zostawił swoją łódź. Widziałem ją przed chwilą, gdy tamtędy przelatywałem. Chodź, pokażę ci drogę!

Malena pomyślała, że to może być nawet zabawne, więc pobiegła po miękkim mchu za lecącym przed nią ptakiem.

Las robił się coraz ciemniejszy i bardziej cichy, ale nagle rozjaśniło się i oczom Maleny ukazało się niewielkie migoczące jezioro. Było tak przejrzyste, że drzewa, które stały dookoła i odbijały się w jego tafli, myślały, że są bardzo proste i rosłe. Pływał tam cały ogród lilii wodnych. Leżały nieruchomo na wielkich, podobnych do tarcz, liściach i wpatrywały się w letnie niebo.

— O tam, spójrz, jest łódź, z wiosłami i wszystkim, czego tylko trzeba. Teraz już sobie poradzisz — zaśpiewał drozd. — Więc żegnaj i baw się dobrze! — dodał i odleciał.

Malena rozejrzała się dookoła. Panowała tam taka cisza, jakby na całym świecie była tylko ona. Niespiesznie wsiadła do łodzi, kołyszącej się przy brzegu.

W środku było sporo wody, więc zaczęła ją wylewać czerpakiem1, który leżał na rufie. Za każdym razem, gdy go opróżniała, podskakiwała na dźwięk wody, która wpadała do jeziora. Gdy łódź była sucha, Malena usiadła w niej ostrożnie, chwyciła wiosła i ruszyła przez czarne fale. A kiedy dopłynęła do lilii, wychyliła się z łodzi, by je pozrywać — ale to nie było takie łatwe, jak przypuszczała. Ich długie, sztywne łodygi tkwiły mocno na dnie i gdy już dziewczynka chwyciła jakiś kwiat w dłonie, ten znów wyślizgiwał się jej i szedł pod wodę. Malena coraz bardziej się niecierpliwiła; z wysiłku poczerwieniała na twarzy, szarpiąc i rwąc długie łodygi, które wyciągała wysoko nad powierzchnię wody. Wreszcie udało jej się mocno złapać jakiś kwiat. Zerwała go i rzuciła na swoje łono. Ale w tej samej chwili poruszyły się wszystkie pozostałe lilie. Niczym żyjące istoty stłoczyły się wokół łodzi. Podniosły głowy, a ich długie łodygi zaczęły podpełzać do Maleny. Wijąc się i płożąc, wślizgnęły się do środka łodzi i teraz przemieszczały się w górę nóg Maleny, oplatając ją aż do wysokości ramion. W końcu jeden z wodnych kwiatów owinął swoją długą i giętką łodygę wokół jej szyi.

Dziewczynka wydała z siebie rozpaczliwy okrzyk i zaczęła wiosłować ze wszystkich sił — aż dopłynęła na drugą stronę jeziora. Tam wyskoczyła na ląd i zepchnęła łódź daleko od brzegu, po czym zaczęła biec co sił w nogach.

Gdy już straciła z oczu jezioro, zatrzymała się na chwilę, żeby złapać oddech; zorientowała się, że stoi w najpiękniejszym brzozowym zagajniku. Po każdym pniu piął się w górę krzak dzikiej róży, a ponieważ właśnie było lato, wszystkie drzewa stały w kwieciu.

Nagle w jednym z krzaków coś dziwnie zaszeleściło, a spośród brzozowego listowia i różanych kwiatów wypełzło niewielkie stworzenie. Malena nigdy jeszcze nie widziała niczego podobnego. Przypominało nieco niewielką dziewczynkę, ale nie miało ubrań. Jedynie zwiewny jasnozielony welon spowijał jej ciało, a włosy na głowie kłębiły się niczym chmura słonecznych promieni. To musiała być rusałka.

Nie zważając na Malenę, pomknęła przez trawę i zniknęła pod wiszącą brzozą. Ale tuż potem z lasu wyłoniły się dwie inne niewielkie istoty, podobne do niej. Wtem ze wszystkich stron zaczęły nadciągać malutkie rusałki, biegnąc rozpędzone w tańcu.

W zagajniku była niewielka otwarta przestrzeń, okolona brzozami, i tam właśnie zaczęły się teraz najbardziej magiczne pląsy. Rusałki raz tańczyły w wielkich kołach, to znów podskakiwały w górę niczym koniki polne lub bzyczały w powietrzu jak osy, bo niektóre z nich miały niewielkie przeźroczyste skrzydła.

Czasem któraś z nich zatańczyła sama, podczas gdy inne się przyglądały, a potem znów tworzyły wspólnie krąg. Wirowały coraz szybciej i szybciej, jednocześnie śpiewając i śmiejąc się od czasu do czasu. To był najdziwniejszy śpiew. Brzmiał, jak krople tryskające ze źródła, jak pszczoły, gdy bzyczą w kwiatach lipy, a jednak powstawały z tego prawdziwe melodie, jak gdy ktoś na przemian gra bardzo powoli i szybko na wydających najwyższy ton strunach skrzypiec.

Malenie zdało się, że jeszcze nigdy nie słyszała czegoś tak zachwycającego i zamiast schować się pod liście, szła przez łąkę coraz dalej przed siebie, żeby lepiej widzieć i słyszeć. Nagle taniec i muzyka zamarły. Rusałki szeptały coś do siebie, po czym ruszyły prosto na Malenę. Zupełnie jakby obsiadł ją cały pszczeli rój. Przewróciła się na ziemię i teraz czuła, jak wszystkie tańczą po niej. Ich niewielkie stópki chodziły po jej ramionach, piersiach i twarzy.

W końcu wydało jej się, że nadciągają tysiącami, i leżała zupełnie bez ruchu, pewna, że umrze.

Rusałki coraz szybciej poruszały nogami, a muzyka rozbrzmiewała coraz głośniej i głośniej — do chwili, w której wszystko nagle ustało.

Malena otworzyła oczy. Znajdowała się sama w cudnie pachnącym brzozowym gaju, a wszystkie kwiaty dzikiej róży uśmiechały się do niej.

Mogłoby się jej wydawać, że to wszystko było tylko snem, gdyby nie fakt, że na ramionach i nogach miała mnóstwo sinych i zielonych śladów, jakby ktoś szczypał ją po całym ciele.

Gdy podniosła się z ziemi, była tak obolała i obita, że nie mogła już biec tak szybko jak do tej pory. Powoli ruszyła dalej przez las.

— Gdybym tylko umiała się stąd wydostać! — westchnęła. — Gdybym choć zobaczyła kościół, żeby wiedzieć, w którą stronę mam iść!

Wyszła na szerszą drogę. Były na niej nawet ślady koni i wozów, więc na pewno zaprowadziłaby ją do ludzkich siedzib. I gdy tak maszerowała, napotkała osobliwą kobietę — młodą i piękną, ale bardzo biednie ubraną. Miała na sobie prosty, skromny strój z lnianego płótna. Rozpuszczone włosy opadały jej na plecy i sięgały brzegu spódnicy. Na widok Maleny zatrzymała się i nisko dygnęła.

Dziewczynka sądziła, że kobieta chce ją o coś zapytać, ale ta nic nie mówiła.

— Czy wiesz może, dokąd wiedzie ta droga? — zaczęła Malena.

— Oczywiście, że wiem! — odpowiedziała nieznajoma. — Idzie się nią i idzie, i w końcu dochodzi się tam...

— Gdzie „tam”? — zapytała Malena, spoglądając na kobietę.

— Tam, dokąd się idzie, ma się rozumieć — odpowiedziała nieznajoma i roześmiała się.

Miała przepiękne usta i śnieżnobiałe zęby. Zatem co sprawiało, że jej oczy miały taki dziwny wyraz?

Ach, tak! Przecież ona nigdy nimi nie mrugała.

— Dlaczego nie mrugasz oczami? — zapytała Malena, wlepiając w nią wzrok. — Przecież powinnaś choć czasem zamrugać!

— A na co by się to zdało? — odpowiedziała kobieta. — Do czego miałabym mrugać?

— Ależ ty dziwnie mówisz — powiedziała Malena z powagą. — I kim tak właściwie jesteś? Panią domu czy panną?

— Ani panią, ani panną — odparła nieznajoma. — Jestem władczynią lasu, skogsrå2, ale nigdy nie miałam małżonka i nie zamierzam wychodzić za mąż.

— Władczynią lasu! — powtórzyła Malena. — W takim razie jesteś czymś przerażającym!

— Zależy, jak na to patrzeć! — odpowiedziała leśna pani i językiem zgarnęła do ust liść, który właśnie zerwała. — Jak dla mnie to wcale nie jest przerażające! Raczej wesołe. Tutaj, w lesie, można robić, co się chce. Moim zdaniem ludzie są niewymownie nudni i głupi. Zostań tu ze mną, to się zabawimy!

Popatrzyła na Malenę swoim przedziwnym, zimnym spojrzeniem i uśmiechnęła się.

— Dziękuję bardzo, ale muszę pędzić do kościoła. Czeka tam na mnie moja siostra, Malona. Pewnie już dość długo — odpowiedziała Malena.

— Dlaczego więc mówisz: „Dziękuję bardzo”, skoro nie chcesz przyjąć mojego zaproszenia — powiedziała skogsrå i szarpnęła Malenę za włosy. — A Malona niech sobie poczeka, bo zdaje się, bardzo to lubi. Spójrz na to! — dodała, sięgając do swojej kieszeni. — Spójrz, mam tu jabłko, naprawdę smaczne i dojrzałe zimowe jabłko. Jak będziesz miła, to dam ci ugryźć!

I podała Malenie okazały, jędrny, żółto-czerwony owoc. Dziewczynka pomyślała, że jabłko wygląda bardzo kusząco i wbiła w nie zęby, ale ledwo je ugryzła, przypomniała sobie, że ten, kto zje jabłko, które ofiarowała skogsrå, jest nieodwracalnie stracony — więc prędko wypluła wszystko na drogę.

— Gardzisz moim najpiękniejszym jabłkiem! — wykrzyknęła tamta.

Jej oczy miotały pioruny i wysunęła w stronę Maleny język. Wyglądem przypominała rysia, który szykuje się, by zabić jakiegoś małego ptaszka.

Dziewczynka nic nie powiedziała. Rzuciła się do ucieczki i biegła co sił w nogach. Ale skogsrå ruszyła za nią w pogoń. Malena wyraźnie słyszała jej nagie stopy przeskakujące po kamieniach.

W jednej chwili las się przerzedził i już, już Malena widziała przed sobą otwartą przestrzeń i kościół wysoko na wzgórzu.

Gdy odwróciła głowę, z tylu nie było już nikogo. Słyszeć dał się jedynie szum wysokich sosen.

Ze wzgórza rozbrzmiewały dzwony — bim-bom, bim-bom — a drogą, wiodącą do bram kościoła, szła Malona, prowadząc staruszkę pod rękę.

Właśnie miały wejść do środka, gdy dogoniła je Malena.

— Ach, najdroższa! Że też jednak udało mi się dotrzeć na czas! — powiedziała, a serce waliło jej jak młotem, tak szybko tu biegła. — Kochana siostrzyczko, przepraszam, przepraszam! Byłam tak głęboko w lesie. I niewiele brakowało, a zostałabym tam na zawsze.

— Cóż mam ci powiedzieć! — odrzekła Malona i ucałowała siostrę. — I ja nie poszłam prostą drogą, i rozdałam wszystko, co dała nam na drogę matka: ser i chleb, i miedziane monety. Teraz nie mamy co rzucić na tacę!

W tej samej chwili w świątyni pięknie zagrały organy.

— A co tam! — odpowiedziała Malena. — Najważniejsze, że jednak spotkałyśmy się u bram kościoła.

I tak w milczeniu weszły razem do środka.