O jeźdźcu, który nie bał się żadnej pogody

Na dalekim południu, w Tyrolu1, gdzie w wysokich górach śnieg nigdy nie topnieje, a w dolinach winorośl dojrzewa na palącym słońcu, stoi wiele zamków.

Jeden z nich nosi nazwę Freudenstein2. Przed wielu laty mieszkał tam dzielny rycerz zwany Rudolph von Eilen.

Odbył wiele wypraw z wojskami cesarza Niemiec, którego był poddanym, i był dwukrotnie żonaty. Miał sześciu synów.

Obie jego żony, które poślubił jako zacne młode panny, spoczywały na przyzamkowym cmentarzu, a jego sześciu synów rozjechało się po różnych częściach wielkiego niemieckiego cesarstwa.

Hrabia Rudolph był starym człowiekiem i sprzykrzyło mu się samotne życie na zamku, postanowił więc po raz kolejny się ożenić, by w starym grodzie znów zagościła radość i młodość.

Być może nigdy by mu to nie przyszło do głowy, gdyby nie zobaczył pewnej młodej damy z Wenecji3, której uroda wywarła na nim ogromne wrażenie. Miała co prawda ledwo szesnaście lat, a on był już po sześćdziesiątce, ale ponieważ ona była zwykłą mieszczanką, córką wpływowego kupca, rycerz Rudolph liczył na to, że jego oświadczyny — jako przedstawiciela jednego z najznamienitszych tyrolskich rodów, a ponadto przyjaciela cesarza — zostaną przyjęte.

I tak już niedługo otrzymał pozytywną odpowiedź, a kilka miesięcy później sam ruszył do Wenecji po swoją piękną pannę młodą. Nie bez powodu dano jej na imię Stella4, bo doprawdy roztaczała blask jak gwiazda, jadąc konno przy boku swojego narzeczonego. Zamek Freudenstein był szeroko znany ze swojego pięknego położenia i wystawności, z jaką cały dwór został urządzony, ale młoda Włoszka nie umiała przywyknąć do wysokich gór, które ze wszystkich stron okalały dolinę Adygi5.

Jej czarne spojrzenie cały czas miało w sobie jakiś tęskny wyraz. Chętnie stawała na frontowym balkonie zamku i spoglądała w stronę Włoch, ku którym rwącym strumieniem płynęła Adyga, podobnie jak wszystkie jej myśli.

Tęskniła za morzem i miękkim, weneckim dialektem. Umierała z tęsknoty za słońcem i swoją ojczyzną.

I w końcu naprawdę umarła, wydawszy na świat córeczkę. Pochowano ją na cmentarzu kościelnym w pobliżu zamku, obok dwóch niemieckich zacnych gospodyń grodu.

Tak też nastał jej koniec.

Po żadnej wcześniejszej hrabia Rudolph nie rozpaczał tak bardzo jak po tej trzeciej żonie. Kochał ją z młodzieńczą żarliwością i teraz, gdy została mu odebrana, poczuł, że nie może dłużej pozostać na zamku. Nie da się ukryć, że mała Jolanta odziedziczyła po matce czarne oczy i złotorude włosy, ale była takim kruchym i małym stworzeniem. Hrabia Rudolph ledwo odważył się ją dotykać swoimi topornymi rycerskimi dłońmi i niejako nie mógł wybaczyć córce, że matka jej narodziny przypłaciła życiem.

Dlatego zostawił ją pod opieką włoskich służących zmarłej żony, a sam dosiadł konia i w towarzystwie swoich rycerzy i giermków pogalopował w dal, zgnębiony na duszy, zostawiając za sobą rodzinny zamek, by w wojennej zawierusze zapomnieć o żałobie, a może i odnaleźć śmierć.

Mała Jolanta dorastała na zamku Freudenstein i wcześnie przejęła nad nim władzę.

Odziedziczyła urodę swojej matki i żywe usposobienie ojca, a ponieważ nie znała niczego poza wysokimi szczytami Tyrolu, to i za niczym innym nie tęskniła.

Gdy miała pięć lat, oddano ją na nauki do zakonnic, do klasztoru Mariengarten6, gdzie wkrótce stała się ulubienicą wszystkich.

Tutaj przechadzała się w skąpanym w słońcu ogrodzie i karmiła gołębie lub też bawiła się z małymi jaszczurkami, które pełzały po kamiennym murze; a gdy trochę podrosła, pozwolono jej uczestniczyć w porannej mszy. Kiedy zaczynało świtać — choć bywało, że księżyc wciąż stał na niebie — ubierała się pospiesznie i zbiegała schodami do klasztornego kościoła, w którym lichtarze na ołtarzu świeciły niczym dwie niewielkie gwiazdy. Tutaj klęczała wśród odzianych w czerń sióstr, a potem jadła śniadanie na powietrzu, w ogrodzie: mleko, masło i pyszny biały chleb.

Siostry nauczyły ją czytania, koronkarstwa i wyszywania jedwabnymi i złotymi nićmi; opanowała nawet grę na lutni i śpiew.

Przez pięć lat przebywała poza zamkiem Freudenstein, choć od czasu do czasu składano jej odwiedziny, ale gdy skończyła dziesięć lat, ojciec powrócił z wojennych wypraw i zabrał ją z klasztoru.

Pewnego dnia, kiedy mała Jolanta siedziała z robótką w klasztornym ogrodzie, usłyszała, jak ktoś głośno wali do bramy. I gdy siostra furtianka otworzyła, zobaczyła na drodze gromadę mężczyzn w zbrojach. Na ich czele na swoim bojowym rumaku siedział hrabia Rudolph.

Był teraz już człowiekiem w podeszłym wieku, choć dostojnym i rosłym jak młodzieniec; i gdyby nie długa siwa broda, opadająca mu na pierś, nikt by nawet nie pomyślał, że ma przed sobą siedemdziesięcioletniego mężczyznę.

Jego oczy żywo wypatrywały Jolanty, a gdy ta podniosła się i podeszła do miejsca, w którym się zatrzymał, chwycił ją z i uniósł wysoko ponad głowę, po czym przycisnął mocno do swojego serca.

Oczy zalane miał łzami, gdy powiedział:

— Jesteś córką swojej matki i odtąd pragnę żyć już tylko dla twojego szczęścia.

Po czym posadził dziewczynkę przed sobą na koniu i pogalopował z nią na zamek Freudenstein. Nie obyło się w klasztorze bez łez tego dnia, gdy opuściła go mała Jolanta, choć ona sama raczej się z tego radowała. Z wielką dumą siedziała na rumaku ojca, otoczona rycerzami i giermkami, a gdy wjechali na most zwodzony grodu Freudenstein, na wieży głośno zadęto w trąby. Odtąd w starym zamku miało się zacząć nowe życie.

Nie potrwało długo, jak mała Jolanta zadomowiła się w grodzie ojca.

Nauczyła się piec chleb i warzyć piwo, a wszystko, za co się zabrała, szło szybko i sprawnie. W zimowe wieczory grała z ojcem w szachy lub siedziała przy strzelającym iskrami kominku z tamburkiem7 w dłoni i wyszywała, podczas gdy ojciec opowiadał jej o swoich wielkich wojennych czynach.

Hrabia Rudolph jakby odmłodniał w towarzystwie swojej córeczki, a jego jedynym zmartwieniem było to, że tak prędko zamieniała się w piękną młodą pannę, którą niebawem będzie zobowiązany wydać za jakiegoś dzielnego rycerza. Sama Jolanta słyszeć nie chciała o zamążpójściu, choć miała już siedemnaście lat.

— Nigdzie nie będę tak szczęśliwa, jak przy tobie, ojcze, tutaj na zamku Freudenstein — powiedziała i ucałowała go, a wtedy wszystkie myśli o wydaniu córki za mąż uleciały mu z głowy.

I tak minął kolejny rok.

Ale gdy Jolanta ukończyła osiemnaście lat, znów stanęła na balkonie, patrząc na pochód wiosny w dolinie Adygi.

Wszystkie strumienie pędziły w dół górskich zboczy, a w dolinie już kwitło wino, którego silnie aromatyczny zapach wypełniał powietrze. Czasem na łąki spadał nagły deszcz, a zaraz potem słońce znów oświetlało spienione bielą bystrza8. Wtedy Jolanta udała się do swojego ojca i oświadczyła:

— Myślę, że teraz jednak pora, bym wyszła za mąż, drogi ojcze. Nie mogę przecież na zawsze zostać na zamku.

Wówczas rycerz Rudolph kazał wciągnąć na wieżę sztandar, biały z czerwonym gryfem w koronie, na widok którego we wszystkich grodach w dolinie zrozumiano, że na zamku Freudenstein szykuje się bal, i ze wszystkich stron ciągnęli tam ludzie, by zobaczyć piękną Jolantę, której imię było już powszechnie znane w okolicy.

Ona tymczasem stała na balkonie i widziała poruszenie w promieniach słońca.

Wyglądało to tak, jakby mnóstwo małych pszczół i much pełzało po trawie, ale teraz podeszły bliżej i błysnęły bronią i złotem. Traktem ku zamkowi Freudenstein podążała cała gromada jeźdźców.

Wkrótce potem z przeciwnej strony w górę doliny zaczął wspinać się kolejny zastęp jeźdźców i w końcu Jolanta dojrzała, jak od twierdzy Hocheppan9 ciągnie ku zamkowi nieprzerwany sznur mężczyzn na koniach.

W sali rycerskiej nakryto długi stół, przy którym hojnie ugoszczono zebranych, a sama Jolanta usługiwała i chodząc wkoło, nalewała napitek do pucharów, po czym wręczała je rycerzom.

Najwyżej ze wszystkich gości posadzono rycerza Wolframa z Sigmundskron10.

Był to przystojny mężczyzna, a po jego manierach i zachowaniu od razu było widać, że pochodzi z zacnego rodu.

Jolanta długo mu się przyglądała, gdy pił z pucharu, który mu podała.

— Wysoko nosisz głowę — powiedziała. — I przybyłeś tu w towarzystwie wielu wojów i giermków. Kim więc jest ten, któremu mój ojciec wyznaczył pierwsze miejsce przy swoim stole?

— Zwę się Wolfram — powiedział rycerz, wypinając pierś. — I nie ma w tym nic nadzwyczajnego, że daje mi się najwyższe miejsce na uczcie twego ojca, gdyż nikt mi nie dorówna, jeśli chodzi o wysokie urodzenie, a i cesarzowi na dźwięk mego imienia drga powieka. Panna, która kiedyś zostanie moją żoną, będzie chadzać najbliżej cesarzowej i zasiadać przy cesarskim stole.

Mówiąc to, przeszył Jolantę wzrokiem tak, że pewnie zadrżałyby jej dłonie, gdyby nie była taka dzielna.

Ale ona pewnym krokiem podeszła do rycerza, siedzącego tuż obok Wolframa.

Był to młody mężczyzna, ubrany z wielkim przepychem i galanterią. Jego palce aż błyszczały od pierścieni z diamentami, a na piersi zwisały ciężkie złote łańcuchy.

— Z wyglądu wnoszę, że jesteś pan potężnym i bogatym mężczyzną — powiedziała Jolanta, podając mu puchar. — Jakie jest twoje imię i skąd pochodzisz?

— Zwą mnie Friedrich von Emmerlingen — odpowiedział młody rycerz, wycierając wino z brody. — I nie ma w tym nic nadzwyczajnego, że wyznaczono mi wysokie miejsce przy stole twego ojca, bo mógłbym wyłożyć cały Freudenstein złotymi dukatami, a i tak moja kieszeń pozostałaby pełna. Ta panna, która kiedyś zostanie moją żoną, nigdy nie będzie nosić innych tkanin niż jedwab i aksamit, a jej tren będzie tak długi, że nawet sześciu paziów z trudem tylko go uniesie.

Mówiąc to, przebierał swoimi ozdobionymi diamentami rękami po złotych łańcuchach na piersi.

— No proszę — tyle tylko odrzekła Jolanta, przechodząc dalej z dzbanem.

Trzeci rycerz, któremu podała puchar, nie był najmłodszy. Miał ogorzałą twarz, tak gęsto pokrytą bliznami i szramami, że z miejsca stawało się jasne, iż nie tylko wiatry ją smagały. Gdy napił się wina, Jolanta zapytała:

— Jak ci na imię, okaleczony rycerzu? I skąd wzięły się wszystkie ślady i draśnięcia, które szpecą twą twarz?

— Zwą mnie Wilhelm, a urodziłem się w grodzie Hocheppan — odpowiedział rycerz. — Ten, kto rusza na wyprawę wojenną, musi znieść bój, a przecież wręcz nie przystoi mężczyźnie, by miał twarz gładką i delikatną jak panna.

Wtedy Jolanta zaśmiała się.

— Pewne jest, że sporo mógłbyś o sobie powiedzieć, gdybyś tylko zechciał — rzekła.

— Moje czyny mówią same za siebie — odpowiedział. — Nie wypada mężczyźnie opowiadać o tym, kim jest i co posiada. Dość powiedzieć, że z okien zamku Hocheppan widok ciągnie się aż po Merano11 — dodał i uśmiechnął się.

— Kto wie, czy nie zjawię się tam pewnego dnia, żeby to sprawdzić — odparła Jolanta i ruszyła dalej.

Gdy uczta się skończyła, rycerze odjechali do swoich siedzib, ale postanowiono, że po zbiorach winogron znów pojawią się na zamku, a wtedy Jolanta obwieści, którego z nich wybrała na męża.

Kiedy więc owoce zostały zebrane i wino dojrzało, przelano je do beczek, a tego dnia, w którym miała się odbyć uczta, słońce wzeszło z takim blaskiem, że wróżono, iż świętujący cieszyć się będę wyłącznie jego światłem.

Wczesnym rankiem złocista kula miała przejrzystość szkła, pod którym kolory jesieni nabierały jeszcze większej wyrazistości. Gdy na wieżę wciągnięto białą chorągiew, zwisała luźno z masztu, bo powietrza nie poruszał nawet najmniejszy powiew wiatru. Ale zza tyrolskich grzbietów wkrótce zaczęły się wyłaniać dziwne chmury i po niedługim czasie władcza sylwetka góry Schlern12 zniknęła we mgle. Wkrótce całe pasmo schowało się za zasłoną skłębionych obłoków i lunął deszcz.

A gdy w górach naprawdę zaczyna padać, to nie pada tam jak w innych miejscach. Kiedy obserwuje się ulewę z górskiego szczytu, naszym oczom zdaje się, że spada ona z niezmierzonych wysokości i spływa na ziemię długimi obfitymi strugami. Jolanta stała w oknie zamku Freudenstein i przyglądała się temu, jak przybywa wody i jak stopniowo wypełnia ona całą dolinę Adygi.

Chmury sunęły nisko, zakrywając jeden po drugim górskie szczyty, a poziom wody w rzece podnosił się coraz wyżej i spienione strumienie i wodospady rwącą pianą gnały wzgórzami w dół. Księżniczka poczuła powiew zimnego powietrza od przesuwających się w dali mgieł; wodziła wzrokiem po pustych traktach, na których nie dało się teraz dostrzec ani jeźdźców, ani idących pieszo. Wtem zdało jej się, że ktoś porusza się w dolinie i zobaczyła drużynę rycerzy pędzących w galopie stromym traktem, prowadzącym z Hocheppan.

Jeźdźcy byli coraz bliżej i po niedługim czasie opuszczono most zwodzony, by mogli po nim wjechać Wilhelm z Hocheppan i Friedrich von Emmerlingen, którzy mimo deszczu dotarli w gościnę na zamku Freudenstein. Gdy już zmienili odzienie i zasiedli do stołu, Jolanta wystąpiła naprzód, by wznieść powitalny toast.

— Że też umiałeś tu przycwałować w taką pogodę! — powiedziała, podając puchar Friedrichowi von Emmerlingen. — Doprawdy nie przypuszczałam, że można odważyć się ruszyć w drogę w taką ulewę.

— Trzy razy byłem bliski tego, by zawrócić — odpowiedział rycerz Friedrich. — Ale pragnienie, by ponownie ujrzeć twoje oblicze, było silniejsze od wszystkich nawałnic na ziemi — powiedział, wychylając swój kielich do samego dna.

Gdy Jolanta podała puchar Wilhelmowi z Hocheppan, rzekła:

— Nigdy nie uwierzyłabym, że pokonasz tę stromą i niebezpieczną drogę z Hocheppan przy takim oberwaniu chmur, żeby napić się wina na zamku Freudenstein.

Ale rycerz Wilhelm uśmiechnął się i ujął kielich w dłonie.

— Czyżby padało? — powiedział mimochodem. — Doprawdy nie zorientowałem się, że kropi.

Oczy Jolanty błyszczały, gdy odbierała pusty puchar, a tego dnia tańczyła tak urzekająco i tak oszałamiająco śpiewała pieśni, że obaj zalotnicy złożyli obietnicę, iż powrócą w trzeci dzień świąt Bożego Narodzenia, by usłyszeć jej wyrok. Tego bowiem dnia miała ona powiedzieć „tak” jednemu z nich, a potem udać się ze swym wybrankiem do jego grodu, jako prawowita małżonka.

Nadeszła bezśnieżna zima. Można by sądzić, że w dolinie Adygi wciąż panuje piękna, choć zimna jesień. Ale tuż przed Bożym Narodzeniem zaczął sypać śnieg i opady z każdym dniem przybierały na sile. Drugiego dnia świąt zerwała się zamieć, a trzeci zaczął się taką burzą, jakiej do tej pory nikt jeszcze nie widział.

— Żaden śmiertelnik nie zdoła tu dotrzeć w taką pogodę — oświadczył rycerz Rudolph.

Nie kazał więc nakrywać stołów ani wystawiać wina.

Nawet chorągwi nie wciągnięto na maszt.

Wystarczyłby jeden podmuch wiatru, by podrzeć ją na strzępy. Mimo to Jolanta przywdziała strój balowy i wkroczyła do sali rycerskiej w haftowanej złotem jedwabnej sukni z aksamitnym trenem.

— Spodziewasz się kogoś? — zapytał ojciec, chwytając ją za brodę. — Nie sądzisz chyba, że ktoś z twojego powodu odważy się stawić czoła żywiołom po to, by dobrzeć do Freudenstein w taki dzień jak ten.

— Jeśli ktoś prawdziwie mnie miłuje, nie czeka na łaskę nieba, lecz przybywa przez sztormy i śniegi, by dać dowód tego, że dotrzymuje słowa — odpowiedziała.

Ledwo wyrzekła te słowa, a już pod zwodzonym mostem rozległ się sygnał trąbki i zobaczono samotnego jeźdźca; biały od śniegu, wjechał galopem na zamkowy dziedziniec, a po chwili rycerz Wilhem z Hocheppan bez świty kroczył schodami na górę.

Wówczas Jolanta wybiegła mu na spotkanie i rzuciła się w jego ramiona. Jego ubranie było pokryte śniegiem, lecz ona nie zważała na to, że jego kosztowny strój został całkowicie zniszczony. Zarzuciła mu ręce na szyję i pocałowała go w usta, otoczone mokrym i pełnym grudek lodu zarostem.

— Wiedziałam, że przybędziesz! — wykrzyknęła. — Do ciebie jednego chcę należeć!

Rycerz Wilhelm przez trzy dni przebywał na zamku Freudenstein. W końcu niebo przejaśniło się tak, że mógł powrócić do Hocheppan. Ale w czasie letniego przesilenia miało się odbyć ich wesele.

W dzień ślubu wszystkie tarasy i ogrody uginały się od róż, a dzwony na zamku Freudenstein obwieściły, że Jolanta kroczy do ołtarza w zamkowej kaplicy u boku rycerza Wilhelma.

I tak nastał moment, w którym miała pożegnać się ze swoim ojcem i wsiąść na konia, by udać się do Hocheppan ze swoim nowo poślubionym mężem.

Stary rycerz Rudolph był bardzo wzruszony; po jego brodzie skapywały łzy, gdy Jolanta długo i bez słowa go przytulała. Ona sama jednak wyglądała na szczęśliwą i nie mogła płakać.

A gdy już miała dosiąść konia, jej mąż chwycił ją pośpiesznie w talii i posadził przed sobą.

— Teraz jest moja, a im jest bliżej mnie, tym lepiej będę mógł ją ochronić przed wszelkim złem.

Powiedziawszy to, ruszył przez zwodzony post, a za nim cała jego zacna świta.

Gdy opuścili Freudenstein, zorientowali się najpierw, że wisi nad nimi burza. Jeden grzmot następował po drugim, a pioruny krzyżowały się w dusznym powietrzu.

— Czy powinniśmy zawrócić? — zapytał rycerz Wilhelm swoją młodą żonę. — Zanosi się na okropną nawałnicę.

— Mój dom jest teraz w Hocheppan, więc jedziemy do domu — odpowiedziała Jolanta.

Wtedy Wilhelm dźgnął konia ostrogami i pogalopowali dalej.

Wkrótce jednak droga zrobiła się tak stroma, że zwierzę ledwo — noga za nogą — było w stanie iść naprzód. Grzmiało tak głośno, jakby niebo miało pęknąć na pół, a Jolanta musiała zamknąć oczy, żeby nie oślepiły jej pioruny.

— Czy chcesz, byśmy jechali dalej? — zapytał rycerz Wilhelm. — Do Hocheppan jeszcze daleka droga.

— Dobrze mi tu, gdzie siedzę — odpowiedziała Jolanta. — A jeśli pragniesz tego samego co ja, to jedziemy dalej w górę.

Wilhelm pochylił się i pocałował swoją żonę w czoło, po czym ciaśniej otulił ją swoim płaszczem.

W milczeniu wspinali się dalej, bo jedno ledwo słyszało głos drugiego z powodu huczącej dokoła burzy. Silne powiewy wiatru raz po raz zmuszały rumaka, by się zatrzymał, i oboje czuli, że ryzykują życie, jadąc pod górę stromą drogą prowadzącą do Hocheppan, wyłożoną wielkimi, śliskimi kamieniami.

Gdy koń wreszcie przeszedł przez kładkę, prowadzącą do stajni, Jolanta była ledwie żywa. Rycerz Wilhelm zdjął ją z siodła i zaniósł schodami na górę, pod wielkie okno, z którego rozciągał się widok na dolinę Adygi, Bolzano13 i Merano. W tej samej jednak chwili uderzył piorun i przepołowił skałę znajdującą się naprzeciwko.

Wtedy Jolanta zaśmiała się i przytuliła się mocno do męża.

— Cóż, niech sobie grzmi i niech pioruny kruszą turnie — powiedziała. — Teraz już nic na świecie mnie nie wystraszy, bo jestem twoja. A ty potrafisz dosiąść konia w każdą pogodę.