AKT TRZECI

Hola, przyjacielu, proszę cię, jedno słowo. Czy nie jesteś z orszaku młodego Parysa?

Jestem, kiedy za nim idę.

Chciałem się pytać, czy mu służysz?

Służę panu.

Szlachetnemu służysz panu; trudno go nie chwalić.

Więc chwała panu!

Wszak znasz mnie, nieprawda?

Tak jest, panie, z widzenia.

Przyjacielu, poznaj mnie lepiej, jestem pan Pandarus.

Spodziewam się, że poznam waszą dostojność lepiej.

Pragnę tego.

Wielka wasza łaskawość.

Łaskawość? Nie, przyjacielu, jestem tylko dostojny i jaśnie oświecony. Co to za muzyka?

Znam ją tylko po części: jest to muzyka instrumentalna.

Czy znasz muzykantów?

Bardzo dobrze.

Komu grają?

Słuchaczom, panie.

Dla czyjej przyjemności, przyjacielu?

Dla mojej, panie, i dla przyjemności amatorów muzyki.

Mam na myśli rozkaz, przyjacielu.

Komu mam rozkazać?

Widzę, przyjacielu, że się nie rozumiemy: ja nazbyt dworski, a ty nazbyt bystry. Na czyje żądanie ludzie ci grają?

Teraz przynajmniej wiem, o co idzie, panie. Otóż ludzie ci grają na żądanie mojego pana, Parysa, który jest tu osobiście, a z nim śmiertelna Wenus, kwintesencja piękności, niewidoma1 dusza miłości...

Kto, synowica moja, Kresyda?

Nie, panie, Helena. Czy nie mogłeś się domyślić z przypisanych jej przymiotów?

Zdawałoby się, przyjacielu, że nie widziałeś Kresydy. Przychodzę rozmówić się z Parysem w interesie księcia Troila. Wpadnę na niego bez ceremonii, bo interes gorący.

Interes gorący! Co za frazes niedowarzony!

Piękne pozdrowienie tobie, pani, i całej tej pięknej kompanii; niech piękne życzenia prowadzą was pięknie, w pięknej mierze do pięknego celu, a przede wszystkim dla ciebie, piękna królowo, niech piękne myśli pięknym będą wezgłowiem!

Drogi panie, jak widzę, jesteś pięknych słów pełen.

Mówisz, słodka królowo, jak twoja piękna wola. Piękny książę, doskonała muzyka ucięta2.

A ty ją uciąłeś, kuzynie; musisz ją teraz naprawić, musisz ją nadsztukować własną sztuką. Helko, to człowiek pełen harmonii.

Nie, pani, bynajmniej, na uczciwość.

O panie...

Głos mój przykry, możesz mi wierzyć, bardzo przykry.

Doskonale! Wiemy, że tak mówisz czasami przez kaprys.

Mam interes do księcia, droga królowo. Czy pozwolisz mi, mości książę, słowo jedno powiedzieć?

Nie, nie, tak się nam nie wywiniesz, musisz nam co zaśpiewać, musisz koniecznie.

O moja słodka królowo, naigrawasz się ze mnie. Otóż, mości książę, drogi pan mój i najszacowniejszy przyjaciel, a brat twój, Troilus...

Panie Pandarus, miodopłynny panie...

Daj spokój, słodka królowo, daj spokój! Poleca się uprzejmym twoim względom.

Nie wykpisz się z naszej melodii; albo inaczej niech nasza melancholia spadnie na twoją głowę!

Słodka królowo! Słodka królowo! Co to za słodka królowa, na honor!

A słodką damę zasmucić co za kwaśna obraza!

Nie, nie, na nic się to nie przyda, na nic, możesz mi wierzyć, na nic. Na takie słowa nie zważam wcale, nie, bynajmniej! Otóż pan mój prosi cię, żebyś raczył go wytłumaczyć, jeśli się przypadkiem zapyta król o niego przy wieczerzy.

Panie Pandarus...

Co rozkaże moja słodka królowa, moja najsłodsza królowa?

Jakąż to wyprawę układa? Gdzie wieczerza tej nocy?

Ale tylko, mój panie...

Co mówi moja słodka królowa? Moja synowica pogniewa się z tobą, panie. Nie należy ci wiedzieć, gdzie tej nocy wieczerza.

Zakładam się o głowę, że u mojej pięknej nieprzyjaciółki3 Kresydy.

Nie, nie, nic podobnego; o sto mil jesteś od prawdy. Twoja nieprzyjaciółka dziś chora.

Więc dobrze, wytłumaczę go.

Wybornie, łaskawy panie. Ale skąd przyszła ci myśl wymówić nazwisko Kresydy? Ach, nie, biedna twoja nieprzyjaciółka jest chora.

Domyślam się...

Domyślasz się? Czego się domyślasz? Dalej, dajcie mi lutnię; jestem na twoje rozkazy, piękna królowo.

To mi się nazywa być uprzejmym.

Synowica moja szalenie jest zakochana w pewnej rzeczy, którą posiadasz, słodka królowo.

Dostanie ją, byle to nie był mąż mój, Parys.

Parys? Nie pragnie go wcale. On i ona to dwoje.

Nietrudno, żeby z takich dwojga zrobiło się troje.

Ani chcę więcej o tym słuchać. Wolę wam zaśpiewać moją piosneczkę.

I owszem, prosimy. Na uczciwość, słodki panie, piękne masz czoło.

Wolne żarty, wolne żarty!

Niech treścią twojej piosneczki będzie miłość; ta miłość zgubi nas wszystkich. O Kupidynie4! Kupidynie! Kupidynie!

Miłość? O, tak jest, miłość zgubi nas wszystkich.

Miłość! Miłość! Nie żądam nic prócz miłości.

Na uczciwość, tak właśnie zaczyna się moja piosneczka:

Prawda, zakochany po uszy.

Je tylko same gołębie, kochanko, a taka strawa wyrabia krew gorącą, a krew gorąca rodzi gorące myśli, a gorące myśli rodzą gorące czyny, a gorące czyny to miłość.

Czy to jest rodowód miłości? Gorąca krew, gorące myśli i gorące czyny? Toć to żmije; czy więc miłość jest żmij plemieniem? Słodki panie, kto dziś do boju wystąpił?

Hektor, Deifobus, Helenus, Antenor i całe rycerstwo trojańskie. I ja miałem ochotę zbroję dziś przywdziać, ale moja Helka ani chciała na to zezwolić. A brat mój Troilus dlaczego w domu został?

Dąsa się na coś. Ty wiesz o wszystkim, panie Pandarze.

Ja? Miodosłodka królowo, ja nie wiem o niczym. Pragnąłbym wiedzieć, jak im się dziś powiodło. Nie zapomnisz, książę, o wytłumaczeniu twojego brata?

Co do włoska.

Żegnam cię, słodka królowo.

Poleć mnie twojej synowicy.

Nie omieszkam, słodka królowo.

Co tam nowego? Gdzie pan twój? U mojej synowicy Kresydy?

Nie, panie, czeka na pana, żebyś go tam poprowadził.

Otóż i on nadchodzi. Co tam nowego? Co tam nowego?

Ruszaj stąd, pachołku.

Czy widziałeś moją synowicę?

Gotuje9 się, przyjdzie za chwilę. Teraz musisz cały twój dowcip pokazać. Tak się rumieni i oddech ma tak prędki, jakby się jej jaki duch pokazał. Przyprowadzę ją. Nie było jeszcze piękniejszej hultajki. Oddech ma tak prędki jak dopiero co złapany wróbel.

Tylko śmiało! Na co się przyda rumieniec? Wstyd jest niemowlęciem. Masz ją teraz przed sobą. Powtórz teraz jej samej przysięgi, które mi recytowałeś. Co? Znowu się wymykasz? Czy trzeba cię pilnować, nim się ułaskawisz? Czy trzeba? Jeśli tak cofać się będziesz, wprzężemy cię do hołobli10. Czemu do niej nie mówisz? Dalej! Podnieś tę zasłonę i pokaż nam twój obrazek. Ach, biedne to światło dzienne! Jak się lękacie je obrazić! Gdyby było ciemno, zbliżylibyście się prędzej. Tak, tak właśnie, całuj, a dobrze przyciskaj. Co? Czy to pocałunek na wieczną dzierżawę? Tu buduj, cieślo, miłe tu powietrze! Do ostatka sobie wytrzęsiecie dusze, nim was rozłączę. Sokół będzie miał swoją sokolicę mimo wszystkich kaczek na rzece! Tylko śmiało!

Zabrałaś mi wszystkie słowa, pani.

Słowa nie płacą długów, płać uczynkiem. Ale podobno i wszystkie twoje uczynki zabierze, byle twoją czynność wzięła na próbę? Co? Znowu cmokanie? Więc słuchajcie: a na świadectwo, obie strony — wejdźcie, wejdźcie tylko. Idę wam ogień przyrządzić.

Czy chcesz wejść, panie?

O Kresydo! Ileż to razy być tam pragnąłem!

Pragnąłeś, panie? Daj to Boże! O panie!

Co daj Boże? Co znaczy ta piękna przerwa? Co za dziwne męty piękna moja kochanka ujrzała na dnie źródła naszej miłości?

Więcej mętów niż wody, jeśli moja obawa ma oczy.

Obawa przemienia cherubinów11 na diabłów; obawa nie widzi nigdy prawdy.

Ślepa obawa, którą kieruje widzący rozum, bezpieczniej stawia nogę niż ślepy rozum, potykający się bez obawy. Lękać się najgorszego jest często najgorsze wyleczyć.

O, niech pani moja będzie bez obawy; w żadnym dramacie Kupidyna nie występują potwory.

I nic potwornego?

Nic oprócz naszych przedsięwzięć, gdy przysięgamy wylewać łez morze, żyć w płomieniach, pożerać skały, ugłaskiwać tygrysy; gdy nam się zdaje, iż trudniej będzie kochankom naszym wymyślić nowe próby niż nam pokonać nałożone trudności. To jedynie jest potwornością w miłości, moja pani, że wola jest nieskończona, a siły ograniczone, że żądza jest bez granic, a działalność jest granic niewolnikiem.

Powiadają, że wszyscy kochankowie przysięgają więcej, niż mogą wykonać, a trzymają w odwodzie siły, których nie używają nigdy; ślubują więcej niż dziesięć, a wykonywają mniej niż dziesiątą część jednego. Kto jak lew ryczy, a działa jak zając, czy nie jest potworą?

A czy są tacy na ziemi? Ja przynajmniej do liczby ich nie należę. Chwal mnie wedle tego, co zobaczysz; oceń mnie po próbie. Z odkrytą zostanę głową, póki nie zasłużę na koronę; nie domagam się nagrody dzisiaj za czyn, którego mam dokonać jutro, nie mówmy o zasłudze przed jej urodzeniem, a i po urodzeniu mówmy o niej skromnie. Prawdziwa wierność nie potrzebuje słów wielu. Troilus taki będzie dla Kresydy, że co najgorszego zdoła powiedzieć potwarz, będzie szyderstwem jego szczerości, a co najszczerszego powie prawda, nie będzie szczersze od Troila.

Czy chcesz wejść, panie?

Co? Jeszcze rumieńce? Jeszczeście nie skończyli gadaniny?

Pamiętaj, stryju, że jeśli popełnię jakie szaleństwo, tobie je przypiszę.

Dziękuję. Jeśli pan mój będzie miał z tobą chłopca, to mnie go oddasz. Bądź mu wierna, a jeśli on się zmieni, mnie rób za to wyrzuty.

Znasz teraz twoich zakładników: słowo twojego stryja i moją niezachwianą wiarę.

I za nią także daję moje słowo. Jeśli w naszej familii długiego trzeba czasu, żeby nas zyskać, jesteśmy za to wierni, raz zyskani; jesteśmy jak łopuch12, możesz mi wierzyć; przyczepiamy się, gdzie nas rzucą.

Zgoda, handel dobity. Przypieczętujcie przysięgi, a ja będę świadkiem. Tu trzymam twoją rękę, tu rękę mojej synowicy. Jeśli wzajemnie wiary sobie nie dotrzymacie, gdy tyle zadałem sobie kłopotów, aby was połączyć, niech odtąd wszystkie biedne rajfury nazywają się aż do końca świata od mojego nazwiska: Pandarami14; niech wszyscy wierni kochankowie nazywają się: Troilus, wszystkie fałszywe kobiety: Kresyda, a wszystkie rajfury: Pandarus! Dodajcie: amen.

Amen.

Amen.

Amen. A teraz pokażę wam izbę; żeby łóżko nie wygadało waszych pięknych utarczek, wygniećcie je na śmierć; a teraz, marsz!

Nie.

Nie, królu.

Tym lepiej.

Dzień dobry! Dzień dobry!

Jak się masz? Jak się masz?

Co? I ten rogal mną gardzi?

Co tam nowego, Patroklu?

Dzień dobry, Ajaksie.

Hę?

Dzień dobry.

Dzień dobry dziś i dzień dobry jutro.

Cud!

Jaki?

Ajaks biega tam i sam24 po polu, szukając samego siebie.

Jak to?

Jutro ma się mierzyć sam na sam z Hektorem, a w proroczej dumie heroicznych cięgów plecie trzy po trzy, nic nie mówiąc.

Jak to być może?

Stąpa jak paw nadęty, krok jeden i pauza; zamyśla się jak gospodyni, która za całą arytmetykę ma tylko głowę, żeby uregulować swój rachunek; gryzie sobie wargi z ogromnie mądrym spojrzeniem, jakby mówił: „Siedzi w tej głowie dowcip, byle chciał wyleźć”; i wielka w tym prawda, tylko że ten dowcip tak zimno tam spowity jak iskra w krzemieniu: żeby ją wywołać, trzeba wprzód dobrze krzesać. Zgubiony to człowiek na wieczne czasy, bo jeśli mu Hektor nie skręci karku w pojedynku, to on go sam sobie skręci w próżności. Nie poznał mnie; gdy mu: „Dzień dobry, Ajaksie”, powiedziałem, on mi odrzekł: „Dziękuję, Agamemnonie”. Co myślisz o człowieku, który mnie bierze za wodza? Zmienił się w rybę lądową, bezjęzyczną potworę. Bodaj przepadło dobre u ludzi imię! Można je nosić na lice i na nice25 jak skórzany kaftan.

Musisz być moim do niego posłem, Tersycie.

Kto? Ja? Nie odpowie nikomu. Nie jego rzemiosłem odpowiadać. Mówić to dobre dla żebraków, u niego język w pięści. Odegram wam jego rolę: niech mnie pyta Patroklus, przedstawię wam Ajaksa.

Przemów do niego, Patroklu. Powiedz mu, że błagam pokornie walecznego Ajaksa, aby zaprosił do mojego namiotu najdzielniejszego Hektora, bez zbroi, aby wyrobił dla niego list żelazny u wielkomyślnego, najjaśniejszego, sześć lub siedem razy dostojnego naczelnika greckiej armii, Agamemnona, i tak dalej. Zaczynaj.

Błogosław, Jowiszu, wielkiemu Ajaksowi!

Hm!

Przychodzę w imieniu zacnego Achillesa.

Hę?

Który błaga cię pokornie, abyś raczył zaprosić Hektora do jego namiotu.

Hm!

Abyś wyrobił dla niego list żelazny u Agamemnona.

Agamemnona!

Tak jest, panie.

Ha!

Co na to odpowiadasz?

Bóg z tobą, z całego serca.

Co odpowiadasz, panie?

Jeśli będzie jutro pogoda, o jedenastej godzinie rzecz się tak lub owak rozstrzygnie: bądź co bądź, drogo zapłaci, nim mnie złapie.

Ale co odpowiadasz, panie?

Bądź zdrów, z całego serca.

Czy tylko naprawdę tak nastrojony?

Nie tak nastrojony, ale tak rozstrojony. Jaką wyda muzykę, gdy mu Hektor rozpłata czaszkę, nie wiem; ale jestem pewny, że nie wyda żadnej, chyba że skrzypek Apollo z jego żył porobi struny.

Pójdziesz do niego natychmiast z listem.

To daj mi drugi do jego konia, bo to z dwóch rozumniejsze stworzenie.

Bodaj źródło twoich myśli ustało się i znowu było czyste, bym mógł w nim osła napoić! Wolałbym być kleszczem barana niż takim walecznym nieukiem.