Źródło i licencja tłumaczenia
AGON. TURNIEJ
(475–608)
CHÓR STARCÓW
Strofa (Śpiew)
Wszak nie lza nam znosić niedolę!
Natychmiast zbadajmy występek ten sami:
Dlaczego gród skalny zajęty?
Dlaczego niewiasty wzięły Akropolę
Niezwładną i dzierżą Bogini chram1 święty?
STRYMODOROS
do Senatora
Stosuj wszelkie śledztwa kruczki,
Gdyż byłoby wieczną hańbą
Płazem puścić takie sztuczki!
SCENA DZIESIĄTA
Ciż sami.
SENATOR
ostro, do Gromiwoi
A wiesz, iż ja tutaj rządzę;
W jakim celu zamykacie
Gród przed nami na wrzeciądze?
GROMIWOJA
Które wojnę podżegają.
SENATOR
GROMIWOJA
z przekonaniem
By Pejsandros mógł kraść przecie,
Oraz wojny apostoły.
Zawsze burdę wynajdziecie.
Niech więc sobie te warchoły
Łamią głowy, mózgi suszą,
Z tego skarbu nic nie ruszą!
SENATOR
GROMIWOJA
My będziemy skarbem władać.
SENATOR
aż podskoczył ze zdumienia
GROMIWOJA
Czyż nie my szafujem godnie
Całym waszym mieniem doma?
SENATOR
GROMIWOJA
SENATOR
Pieniędzy na wojnę trzeba!
GROMIWOJA
SENATOR
GROMIWOJA
SENATOR
ostro
GROMIWOJA
SENATOR
ironicznie
GROMIWOJA
SENATOR
GROMIWOJA
Lecz my spełnim to bezkrwawo!
SENATOR
GROMIWOJA
SENATOR
GROMIWOJA
SENATOR
Nos do wojny kłaść tak naraz?
GROMIWOJA
SENATOR
ostro
Lub cię batem..
GROMIWOJA
Ale radzę — wstrzymaj łapę!
SENATOR
przyskakując
Taką mam na ciebie chrapę!
RODIPPE
zasłaniając Gromiwoję
SENATOR
do Rodippy
do Gromiwoi
GROMIWOJA
Czasu wojny długotrwałej
Myśmy siła5 złego... siła,
Od was, mężczyzn, znieść musiały,
A cierpliwość... z nami była!
Nie lza było słówkiem pisnąć,
Choć burzyła się krew na was.
Więc śledziłyśmy was ładnie
I, bywało, siedząc w domu,
Słyszym nieraz, jak zapadnie
Straszny wyrok złej uchwały
W sprawie ważnej! Więc ból dusząc,
Uśmiech kłamiąc... pełne sromu6,
Takeśmy się was pytały:
„Jakaż jest dziś treść układów?
Cóż tam uchwaliła Rada
Na kolumnach wyryć miejskich7?”
„Rzecz nie twoja — mąż powiada.
Milcz, nie pytaj!...” — Więc milczałam!
KRYTYLLA
SENATOR
GROMIWOJA
I znów słychać, żeście głupstwo
Jeszcze gorsze uradzili.
Więc pytamy: „Mój kochany,
Czyście znowu oszaleli?”
On się koso8 wejrzy na mnie:
„Bierz się, krzyknie, do kądzieli,
Bo w łeb trzasnę, że zawyjesz!
Mąż niechaj się wojną para!”9
SENATOR
GROMIWOJA
oburzona
Czyż nam nie lza było radzić,
Nawet gdyście wariowali?
Gdy już jawnie — po zwyczaju —
Wrzeszczeliście na ulicach:
„Nie ma męża w całym kraju,
Nie ma zbawcy naród cały!”
Więc my wtedy obwołały
Sejm niewieści, by Helladę
Wyrwać z toni wspólną mocą.
Czekać jeszcze? Na co, po co?
Więc gdy zbawczą kobiet radę
Przyjąć chcecie sercem wdzięcznym,
I, jak my wpierw, milczeć, luby,
Ocalimy was od zguby!
SENATOR
Nie ma zgody!
GROMIWOJA
SENATOR
Wobec ciebie, co na głowie
Czepiec nosisz? Raczej zginę!
GROMIWOJA
śpiew
Masz ten czepek z moich rąk:
Niech go waść na główkę wsadzi
ubiera go w czepek
KRYTYLLA
dając mu wrzeciono i wełnę
Naści i wrzeciono!
RODIPPE
daje mu koszyczek i len
GROMIWOJA
opasuje go zapaską
Żuj bób miękki, snuj przędziono,
Jak ta stara!
Lecz tymczasem:
„Baba niech się wojną para!”
Powszechny śmiech, uciecha, taniec.
STRATYLLIDA
konwie z wodą i te dzbany,
Połączmy się, aby razem
wodzić taniec rozśpiewany!
Przy tych słowach cały chór rusza na orchestrę w pląsie i śpiewie.
CHÓR BIAŁOGŁÓW
Antystrofa (Odśpiew)
Mych kolan nie zegnie omdlenie:
Z druhnami iść na bój śmiertelny ślubuję,
Bo ducha mężnego w nich cenię!
Na czole im świeci męstwo, wdzięk, ochota,
I miłość ojczyzny i mędrców promienie
I młodość, uroda i cnota!
STRATYLLIDA
do Gromiwoi
Palisz słowem, jak pokrzywa:
Idź, jak burza, nie ustępuj!
Los cię do zwycięstwa wzywa!
SCENA JEDENASTA
Ciż sami.
GROMIWOJA
I Afrodis, Cypru Ksieni
W łona i kolana męży
Rzucą pełny pęk promieni
I czar słodki i tęsknotę
I tę lubość, która pręży,
I rozkosznych skurczów drgania...
...Wiem, że kiedyś... nam Hellada
Jedno wielkie miano nada,
Patronek pokoju miano...!
SENATOR
GROMIWOJA
Zakażemy wam, po rynkach
W zbrojach chodząc, zbijać bąki.
RODIPPE
GROMIWOJA
Do mis, garnków, grochu, mąki,
Z piką, szłomem i w pancerzu,
Jakby jakie korybanty!10!
SENATOR
podpiera się pod boki, dumnie
GROMIWOJA
To się nawet śmiesznym staje,
Gdy z Gorgoną na puklerzu11
Taki pan... targuje flądrę!
KRYTYLLA
Ten, co na łbie ma fryzurę,
Z konia bobu sobie kupił
I nasypał go w misiurę12.
Inny zasię, żołdak tracki,
Jakby jakiś Tereus13 drugi,
W ręku tarcz i oszczep długi,
Z babą, niby to na migi,
Targował się, a tymczasem
Wyżarł jej najźralsze14 figi!
SENATOR
Pogmatwany bieg wypadków
W tylu krajach, jak rozplątać?
GROMIWOJA
SENATOR
GROMIWOJA
Kłębek nici, wtedy biorę
Motowidło i nić łączę
Jednę tutaj, tam zaś inną...
Tak i wojnę tę powszechną
Rozplączemy i tak będzie!
Nawiązując przez poselstwa
Nici zgody tu, tam, wszędzie!
SENATOR
ironicznie
Nici kłębek, motowidła,
Tak i wojna da się zładzić15,
Wy niemądre?!
GROMIWOJA
Z wami była, snulibyście
Politykę, jak ja przędzę.
SENATOR
GROMIWOJA
Myje wełnę na potoku,
Tak kołtuństwo trzeba z ludu
Zmyć i z miasta, jako wióry
Gnać, a kłęby powikłane
Polujących na godności
I na tłuste synekury16 —
Zgrzebłem międlić bez litości —
I urywać łby skalane!
Potem czesać czystą wełnę,
W jeden kosz swobody wspólnej
Wszystkich kładąc: więc wmieszkanych17
Pobratymców i związkowych
Nawet i dłużników owych,
Co stracili prawa ludzkie,
Trzeba mieszać w ten kosz wspólny.
Przebóg, wszystkie miasta one,
Zakładane, jak osady
Naszej macierzystej ziemi,
Wiedz, że jako rozrzucone
Pasma leżą, zatem słabe.
Więc te pasma
Zebrać wszystkie w ten kosz pełny,
Potem zbić na jeden wełny
Zwał, chociażby nie bez trudu
I tkać nowy płaszcz dla ludu!
SENATOR
żartując
Wojnę międli i grępluje18,
Chociaż w niej udziału nie ma?
GROMIWOJA
z oburzeniem i boleścią w głosie
Och, podwójny udział mój,
Więcej nawet! Wszak rodzimy
I na krwawy ślemy bój
Syny nasze...
SENATOR
Zło spoczywa — nie budź licha!19
GROMIWOJA
Wiosny, szczęścia, pląsów, gry,
My przez wojnę... same w łożach,
Ale mniejsza nasze łzy!
Boli serce me, że dziewki
W pustych izbach starość żre!
SENATOR
GROMIWOJA
Wróci li chłop, choć dziad siwy,
Wnetże pannę młodą zmówi.
Wszako pora dziewki krótka!
Gdy jej młodość, krasa minie,
Już zamknięte dla niej wrótka
I już siedzi duszą całą...
Nad kabałą...21
SENATOR
posuwa się zalotnie ku Gromiwoi
GROMIWOJA
przerywając ten wybuch tężyzny
Czas już na cię kupić trumnę,
A ja ci placuszek z miodem sama przygotuję.22
Ten zaś wian pogrzebny daję na twe czoło23 dumne!
Rzuca nań kosmykami wełny i daje mu „placek”, klapsa dłonią.
STRATYLLIDA
czyniąc tak samo
RODIPPE
tak samo
Wszystkie białogłowy wśród powszechnego śmiechu dekorują Senatora.
GROMIWOJA
Idź już, idź na ową łódź!
Charon25 woła: chodźże, chódź!
A ty wzbraniasz się precz jechać?
SENATOR
wzburzony, staje frontem do publiczności, jakby ją wzywał na świadka
Lecz przed senatem w tej posturze stanę,
Jaką mi dała ta zacna podwika!
Wychodzi taki udekorowany.
GROMIWOJA
Nie wystawiły, ale w trzecie rano
Będziesz miał wszystko, cały strój gotowy,
Jak trup mieć winien na dzień pogrzebowy!
Gromiwoja odchodzi z orszakiem w głąb Przedsieni. Oba Chóry, starców i białychgłów podchodzą w pląsach i stają naprzeciw siebie.
- chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski] ↩
- Demeter (mit. gr.) — bogini zbóż, pól uprawnych i rolnictwa, siostra Zeusa. [przypis edytorski] ↩
- niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski] ↩
- jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- siła (daw.) — wiele. [przypis edytorski] ↩
- srom (daw.) — wstyd. [przypis edytorski] ↩
- na kolumnach wyryć miejskich — ówczesny sposób archiwizacji uchwał oraz traktatów międzypaństwowych. [przypis edytorski] ↩
- koso (daw.) — krzywo. [przypis edytorski] ↩
- Mąż niechaj się wojną para! — cytat z Homera Iliada VI, w. 492 (Hektor do Andromachy) πόλεμος δ᾽ άνδρεσσι μελήσει. Homera cytowano jako powagę i to rozstrzygającą. [przypis tłumacza] ↩
- korybanty — [dziś popr.: korybanci], kapłani frygijskiej Kybeli, którzy podczas pochodów na jej cześć biegali jak szaleni w pełnej zbroi, robiąc okrutny harmider. [przypis tłumacza] ↩
- puklerz (daw.) — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski] ↩
- misiura — rodzaj płytkiego hełmu. [przypis edytorski] ↩
- Tereus — bohater mityczny, książę Tracji. [przypis tłumacza] ↩
- najźralszy (daw.) — najdojrzalszy. [przypis edytorski] ↩
- zładzić (daw.) — uporządkować. [przypis edytorski] ↩
- synekura — z łac. sine cura (bez troski) dobrze płatne stanowisko, nie wymagające przesadnego wysiłku. [przypis edytorski] ↩
- wmieszkani (gr. μέτοικος, métoikos) — wyraz ten biorę z przedmowy księgarza Hieronima Wietora 1521 (Rozmowy Salomona z Marchołtem). Co do tego całego ustępu patrz Przedmowa. [przypis tłumacza] ↩
- gręplować — rozplątywać przy pomocy specjalnego urządzenia włókna wełny, bawełny lub lnu. [przypis edytorski] ↩
- Zamilcz, wasze! Zło spoczywa — nie budź licha! — przestrzega Senator, aby Gromiwoja nie przypominała strasznej, niebywałej, a tak niedawnej klęski na Sycylii, gdzie zginął kwiat młodzieży ateńskiej w krwawych bojach lub w mękach hańby, głodu, niewoli wśród owych latomii (kamieniołomów). Rozpacz matek nie miała granic. Poeta nie mógł pozwolić Gromiwoi rozwodzić się na ten temat, gdyż, miast śmiechu komedii, łatwo by zatrząsł teatrem tragiczny płacz i jęk. [przypis tłumacza] ↩
- aza (daw.) — czy. [przypis edytorski] ↩
- siedzi duszą całą... nad kabałą... — tj. czekając, jako stara panna, czy też jeszcze jawi się kawaler i pytając wszelakiej wróżby (kocha — nie kocha itp.). Kabała, wyraz hebrajski, oznacza w ogóle naukę tajną o badaniu przyszłości. [przypis tłumacza] ↩
- ja ci placuszek z miodem sama przygotuję — placek z miodem dawano umrzykom dla podziemnego psa Kerberosa, jak pieniążki (obole) dla przewoźnika łodzi, Charona. [przypis tłumacza] ↩
- wian pogrzebny daję na twe czoło — zmarłych wieńczono, jako tych, którzy ukończyli walkę życia, agon wygrali przed tymi, co tu jeszcze żyją — jeszcze nie dościgli kresu. [przypis tłumacza] ↩
- naści (reg.) — masz. [przypis edytorski] ↩
- Charon (mit. gr.) — sługa Hadesa-Plutona, przewoził dusze zmarłych przez podziemną rzekę Styks do krainy umarłych. Starożytni Grecy kładli swoim zmarłym na języku obol, drobną monetę, jako zapłatę dla Charona. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Arystofanes
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Gromiwoja · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-gromiwoja/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Edmund Cięglewicz
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.