Źródło i licencja tłumaczenia
PARABASIS. ZWROT DO WIDZÓW
(614–705)
SCENA DWUNASTA
Chór starców, Chór białogłów.
STRYMODOROS
przodownik Chóru
Kto się wolnym mieni
Lecz do walki zwleczmy szaty,
Towarzysze mili!
zdejmują chlajny1
CHÓR
śpiew i taniec
Jakąś złowrogą sprawę,
Szlakuję2 tu Hippiasa grę
I samowładztwo krwawe.
A może to lakońskie draby,
W domu Kleistena zebrani skrycie,
Podszczuli bogom obmierzłe baby
Zdradą wziąć skarbiec, co żołd i życie
Dawał nam zawsze?
EPIRRHEMA I. POBUDKA I
STRYMODOROS
Śmią udzielać mężom rad,
Że tu o „spiżowej tarczy”
Paple białogłowski świat
Że chcą, iżbym z Lakonami
Zawarł zgodę, kornie zmilkł,
Których wiara3 taka sama,
Jaką ma zgłodniały wilk!
W rzeczy, chcą tu króla obrać,
Króla u tych świętych bram...
Lecz nie będą królowały,
Bo na straży stanę sam:
Jak Harmodios ten kord skryję
W zielonego mirtu krzak,
Jak Aristogejton stanę
Posągowo4 — w rynku — tak:
Zyskam obok niego pomnik!
Za czyn równy, równy zysk,
Gdy tej wiedmie boguwstrętnej
Szczękę złamię, zbiję pysk!
STRATYLLIDA
przodownica
Nie pozna cię mać rodzona.
Ninie5 — miłe białogłowy
Odsłońmy ramiona!
zdejmują chlajny
CHÓR BIAŁOGŁÓW
śpiew i taniec
Wszechmęże tego miasta,
Że nowy ład niesie w ten gród,
Jako swój dank6, niewiasta.
Słuszny to dank za chleb, pieszczoty,
Wśród których rosłam tutaj bez troski!
Siedem lat mając, sąd niosłam złoty7
I mąkę męłłam na kołacz boski,
Właście8 Atenie w dziesiąte lato.
Potem, szafranną odziana szatą,
Niedźwiadką byłam w Braurońskie Świątka9
Jako dziewica, kraśne paniątko,
Niosłam kosz święty, dzierżąc na ręce
Figowe wieńce!
ANTEPIRRHEMA I. OD-ZEW I
STRATYLLIDA
Miastu służbą dobrych rad?
Acz niewiastą się rodziłam,
Nie szukajcie we mnie zdrad,
Za to, że wam lepsza dola
Świta teraz z łaski pań!
Toć i ja daninę płacę,
Chłopców rodzę... to — ma dań.
A wy, stare darmojady,
Co dajecie państwu?... Gnój!
Wyście świętą dań pradziadów,
By z Medami toczyć bój,
Zjedli! Czyliż w skarb dajecie
Teraz choćby grosza pół?
Na dobitek, z waszej łaski,
Grozi nam powszechny dół!
Jeszcze tutaj śmiecie warczeć?
Ano — palcem uraź mię!
To cię tym koturnem oto,
Z byczej skóry, w pysek rznę!
STRYMODOROS
Zło się wzmaga: mnie przynajmniej nie zmylą pozory!
Więc do broni, towarzysze, kto chłop jędrny, prawy,
Zrzućmy szaty, jako męże, gotowi do sprawy!
CHÓR STARCÓW
zrzucają szaty i koturny i, nagle odmłodniawszy, tańczą nago
Hejże, w bosostopy pląs,
Jako drzewiej na Leipsydrę11,
Gdy się młody puszczał wąs,
Hej, niech młodość wróci nam,
Hej na skrzydła, jako ptaki,
Hej, otrząśnijmy z ciał starości hydrę!
EPIRRHEMA II. POBUDKA II
STRYMODOROS
W nas usterkę lub mdły12 duch,
Tam się rzucą natarczywie,
Zabiegliwie, jak rój much...
Wnet korabie13 pobudują
I popłyną w morską dal
Przeciw nam, jak Artemizja14,
Nas zwojować pośród fal.
Gdy się do konnicy wezmą,
Rycerz kłopot będzie mieć,
Bo na koniu, jak przyrosła,
Oklep siedzi babska pleć
I nie spadnie nawet w cwale!
Na te Amazonki15 bacz,
Co malował Mikon16: każda
Z konia czyni, jako gracz!
Ano, wszystkie trzeba schwytać
I kolejno każdej łeb
W dyby głobić bez litości,
Dziura w dziurę, przy kpie kiep17!
STRATYLLIDA
Jak samura wpadnę, stłukę, że ci spuchną oczy!
Będziesz wzywał swe sąsiady! Zrzućmy chusty owe,
By i w nas kobiety znano, co kąsać gotowe!
odrzucają szaty i tańczą nago
CHÓR BIAŁOGŁÓW
Czosnku ten nie będzie gryźć,
Grochu, bobu, ni ziarenka:
Jednym słówkiem spróbuj lżyć,
Wściekła jestem, będę bić,
Że polecą z was otręby,
I wspomnisz bajkę, jak żuk orła nęka!18
ANTEPIRRHEMA II. OD-ZEW II
STRATYLLIDA
Ma Lampito, wierna straż,
I tebańska krasawica19,
Ismenija — zaszczyt nasz!
Wy bezsilni, nie pomoże
Na to nawet uchwał sto,
Zwłaszcza, że wam wszyscy wkoło
Źli sąsiedzi zemstą klną.
Oto wczoraj, jam Hekaty20
Pląsy święcąc, chciała dać
Mojej dziatwie tanecznika,
Co w sąsiedztwie ma swój ród.
Chciałam przywieźć tu... węgorzu,
Przysmak on beockich wód,
Straż go na cle nie wpuściła,
Wskutek waszych uchwał złych!
Takich uchwał zaniechacie
Wtedy, arcymężne lwy!
Gdy wam kości kto połamie
I ukręci głupie łby!
Wypędzają poza scenę Chór starców.
SCENA TRZYNASTA
Chór białogłów, Gromiwoja.
Gromiwoja wybiega z Przedsieni wzburzona.
STRATYLLIDA
Skąd się ta chmura na twym czole wzięła?”21
GROMIWOJA
Chmurzą me czoło: weszłam w błędne koło.
STRATYLLIDA
GROMIWOJA
STRATYLLIDA
GROMIWOJA
STRATYLLIDA
GROMIWOJA
CAŁY CHÓR
GROMIWOJA
Już nie mam władzy, by je dzierżyć dłużej.
Do mężów swoich wszystkie chcą uciekać.
Pierwszą schwyciłam, jak pchała się w szparę,
By się przedostać nią w Pana pieczarę22,
Drogą, jak puszcza się w dół kołowrotem23,
Tę tu, na bramie; tamtą, zaraz potem
Za warkocz łapię, gdy za swoim gaszkiem24
W dom Orsilocha25 chciała lecieć ptaszkiem.
Każde im łgarstwo, każdy wykręt płuży26,
By wrócić do dom.
chyłkiem wymyka się I mężatka
zastępując jej drogę
SCENA CZTERNASTA
Te same. Mężatka I.
MĘŻATKA I
Mam doma wełnę mileską27 w tobole,
Boję się... mole...
GROMIWOJA
energicznie
Ni kroku dalej!
MĘŻATKA. I
Zaraz... tylko ją... na łóżku rozłożę!
GROMIWOJA
MĘŻATKA I
GROMIWOJA
Mężatka I cofa się zawstydzona i staje na boku, wybiega Mężatka II.
SCENA PIĘTNASTA
Te same. Mężatka II.
MĘŻATKA II
uciekając, spostrzega Gromiwoję i woła
W domu zmarnieje!
GROMIWOJA
Len niełupiony wybrała się łupić!
Wracaj natychmiast!
MĘŻATKA II
Wracam w tej chwili, tylko, że go zmiędlę...
GROMIWOJA
Na to międlenie każda ma ochotę!
Mężatka II cofa się zaperzona do poprzedniej, która się z tego cieszy.
Wychodzi powoli mężatka III.
SCENA SZESNASTA
MĘŻATKA III
Póki nie wyjdę z obrębu gontyny29!
GROMIWOJA
MĘŻATKA IIL
GROMIWOJA
A dziś odmiana?
MĘŻATKA III
Pozwól... do domu... odejść, o Gromwoja,
Poślę po babkę30...
GROMIWOJA
Tu, coś twardego masz?
dotyka szat mężatki
MĘŻATKA III
GROMIWOJA
Podobne raczej. Zbadam te wykręty...
odkrywa chiton i wyciąga spod niego miedziany hełm, który owa mężatka porwała ze świątyni
Udajesz dreszcze?
MĘŻATKA III
GROMIWOJA
MĘŻATKA III
Chwila u Zamku, jak gołąbka biała,
Chcę w szłom się schować i tam, jak gołąbka...
GROMIWOJA
Więc urodziny tego synka, szłomu,
Tu, na tym miejscu wyprawisz, nie w domu!
Mężatka III cofa się bardzo szybko i gibko.
MĘŻATKA I
Gdym Smoka-Stróża ujrzała32 na skale!
MĘŻATKA II
Mnie tu puchacze33 budzą co godzinę!
GROMIWOJA
Wy się tak rwiecie ku mężowskim łonom!
Myślicie, że się oni nie rwą do nas?
Wiem, że tam nocy34 przepędzają smętne.
Więc poskramiajcie swe serca namiętne,
Pocierpcie jeszcze jakiś czas samotne!
Wróżba nam głosi zwycięstwo stukrotne,
Gdy ten bunt zniknie. Chcecie, to ogłoszę?
pokazuje im zwój pergaminowy
WSZYSTKIE KOBIETY
GROMIWOJA
czyta ze zwoju proroctwo35
Uciekające od samców i wyrzekające się dudków,
Zbliży się koniec niedoli i Zeus, piorunu Władyka,
Sprawi, że będzie na wierzchu, co było na dole...
MĘŻATKA I
przerywając, z uciechą
Leżeć na wierzchu?
GROMIWOJA
Z chramu świętego, jaskółki, nie będzie gatunku ptasiego,
Który by chucią lubieżną przewyższył — naród jaskółczy...
MĘŻATKA II
GROMIWOJA
z mocą
Drużyno wierna, nie cofaj się z drogi!
Na Zamek, za mną! Niech na tę srom spadnie,
Co by proroctwo podeptała zdradnie!
SCENA SIEDEMNASTA
Chór Starców. Chór Białogłów.
STRYMODOROS
Strofa (Śpiew)
Gdym pacholęciem był małem:
Był raz jeden junosza36,
Co zwał się Melanio37,
A za nic na świecie
Do ślubu iść nie chciał: więc uciekł na puszcze szumiące
I zaszył się w bór:
I mieszkał wśród gór,
I splatał tam siecie,
I łowił zające.
I tylko miał wyżła wiernego u nogi,
A nigdy nie wracał w rodzicieli progi:
Tak sobie obrzydził kobiety,
Mędrzec Melanio!
My zaś nie gorsi od tego Melania.
robi dyg i przysuwa się zalotnie
Całusa chce od babuli!
STRATYLLIDA
grozi
STRYMODOROS
odskoczył zły i podniósł nogę za wysoko
STRATYLLIDA
STRYMODOROS
Czarnotyłec, strach na wrogi39,
Tudzież Formion40; tak, przebogi!
STRATYLLIDA
Antystrofa (Odśpiew)
Do tego twojego Melania.
Żył raz jeden odludek,
Tymonem41 go zwano.
Ciernistą on ścianą
Dokoła się zamknął i cały kolcami najeżył:
Eryni42 to siew.
Prawdziwa jej krew!
Nie ufał, nie wierzył
Wśród mężczyzn nikomu!
Przed waszym łotrostwem uciekł w puszczę z domu,
Klął i bił was, draby, i zadawał klęski,
Tymon, wróg męski:
Lecz kochał kobiety niezmiernie
I wiernie!
RODIPPE
STRYMODOROS
ironicznie
RODIPPE
STRYMODOROS
RODIPPE
Bo choć młódką się nie czuję —
Jestci, komu las karczuję!
SCENA OSIEMNASTA
GROMIWOJA
wypada gwałtownie z bramy Przedsieni
Hej, do mnie!
Przybiega co tchu Mężatka I.
MĘŻATKA I
wbiegają inne kobiety
GROMIWOJA
pokazując w dół Akropoli
Rażony ślepym szałem Afrodyty!
modląc się, podnosi dłonie
Spraw, niech precz od nas idzie drogą prostą!43
MĘŻATKA II
wypatrując
GROMIWOJA
MĘŻATKA I
dostrzegła kogoś w dole
GROMIWOJA
MYRRINE
Kinesjas, mąż mój, o losu zrządzenie!
GROMIWOJA
do Myrriny
Drażń, rozpal zmysły, całuj, a nie całuj,
Pozwól na wszystko, niczego nie żałuj,
Krom45 tego, czego wzbrania kielich święty!
MYRRINE
GROMIWOJA
Razem go schrupiem!
do reszty kobiet
Wszystkie kobiety chowają się w Przedsieniach. Gromiwoja odbiera od Stratyllidy tarczę i oszczep, przypina złocisty szłom i staje w postawie warty przed bramą. Stratyllida chowa się za mur. Wpada
Kinesjas, aż siny, za nim niewolnik Manes niesie jego synka.
SCENA DZIEWIĘTNASTA
Kinesjas, Gromiwoja.
KINESJAS
Jakbyś mnie rozpiął na tortur obręczy!
GROMIWOJA
KINESJAS
GROMIWOJA
KINESJAS
GROMIWOJA
KINESJAS
GROMIWOJA
KINESJAS
GROMIWOJA
KINESJAS
GROMIWOJA
z nagłą, uprzedzającą grzecznością
Imię twe dobrze znane w naszym kole:
Ciebie twa żona przy biesiadnym stole
Wspomina czule przy każdym ust kąsku,
Czy to jest jajko, jabłuszko, brzoskwinia,
Mówi: „To dla mnie, cóż dla mego Kinia?”
KINESJAS
GROMIWOJA
Naszych, w tej chwili chełpi się twa żona:
„Z Kineczkiem moim równać ich nie mogę!”
KINESJAS
GROMIWOJA
KINESJAS
Co mam, to daję z najszczerszą ochotą!
GROMIWOJA
KINESJAS
Wżdy47 mnie nie cieszy nic a nic na świecie,
Odkąd odeszła ona z mego domu!
Już w progu żre mnie smutek i ciemięży,
Gdzie spojrzę, pustki, nuda: jeść nie mogę,
Apetyt tracę, bo mnie krzepa pręży!
SCENA DWUDZIESTA
Z Przedsieni wychodzą Gromiwoja i Myrrine, żywo ze sobą namawiając.
MYRRINE
Nie chce, więc po co mnie ciągniesz, niebogę?
KINESJAS
wyrywając się naprzód
Zejdź do mnie, słodka!
MYRRINE
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
MYRRINE
chce odejść
KINESJAS
Wzruszy to dziecię! Synku, proś mamusi!
Niewolnik Manes podnosi chłopczyka, Myrrine śmieje się do dziecka.
CHŁOPCZYK
KINESJAS
oburzony
Sześć dni nie myte, nie ssało — biedota!
Ulitujże się!
pauza
MYRRINE
Nie ma litości nad nim...
KINESJAS
ostro
MYRRINE
bardzo poważnie
schodzi po stopniach, odbiera i pieści malca
KINESJAS
do siebie — stojąc obok
I jakiś wabik i wdzięk od niej bije,
A że się dąsa i zadziera noska,
To tylko przez to będzie... jeszcze słodsza!
MYRRINE
całuje dziecię
Daj pysia mamie, twój całus — najmilszy!
KINESJAS
zaczyna ją ściskać
Nie słuchaj innych kobiet! Nie truj życia
I mnie, i sobie!
MYRRINE
daje mu klapsa
KINESJAS
Tak zaniedbane!
MYRRINE
oschle
KINESJAS
Kury rozwłóczą?
MYRRINE
KINESJAS
Mireczko, od nas tak dawno w ofierze!
To grzech; wróć do dom!
MYRRINE
Zawrzecie oraz wojnę skasujecie!
KINESJAS
MYRRINE
Teraz pamiętaj, żem się zaprzysięgła!
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
ogląda się za Manesem
Manes odbiera od Myrriny dziecię i odchodzi: malec się drze przeraźliwie
Więc kładź się zaraz!
MYRRINE
Gdzież by to zrobić?
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
Dobrze nam będzie na ziemi.
MYRRINE
Luboś52 ty hultaj, nie chcę... tak... na rosie!
wybiega
KINESJAS
zacierając ręce, biega żywo — podryga
MYRRINE
wbiega ze składanym leżakiem, rozkładają go oboje
Lecz zapomniałam czegoś... Ach... rogoże53!
KINESJAS
kładąc się na leżak
MYRRINE
Niedobrze, brzydko, tak na samych paskach...
KINESJAS
MYRRINE
chyląc usta
wybiega
KINESJAS
smakując
MYRRINE
wnosząc rogóżkę
W mig zdejmę szatki... czegoś nie ma jeszcze...
Poduszki!
KINESJAS
MYRRINE
wybiegając
KINESJAS
do siebie — spocony i zmęczony — rozciąga się na łożu
MYRRINE
wnosząc poduszkę
KINESJAS
MYRRINE
Byś żonie nie zawiódł w tej przymierza sprawie!
KINESJAS
MYRRINE
KINESJAS
zniecierpliwiony
MYRRINE
wybiegając
KINESJAS
z pasją
MYRRINE
wnosząc wojłok
KINESJAS
wstaje
MYRRINE
nakrywając go wojłokiem
KINESJAS
ocierając pot
MYRRINE
KINESJAS
zrezygnowany
MYRRINE
odtykając flakon
KINESJAS
z gestem odrazy
Ależ to zapach — wcale nie godowy...
MYRRINE
wybiega po inny olejek
KINESJAS
MYRRINE
wybiegając
KINESJAS
sam
MYRRINE
wraca z alabastrowym słoikiem
KINESJAS
z rozpaczą
Wżdy raz się połóż; przez bóstwa na niebie —
Nie noś nic, nie męcz!
MYRRINE
Właśnie sandały zdejmę. Lecz mój drogi,
Daj za przymierzem głos!
KINESJAS
Na radzie... podam... wniosek!...
Myrrine robi przesadny — szyderski dyg i ucieka w Przedsienie.
SCENA DWUDZIESTA PIERWSZA
Kinesjas, Chór Starców.
KINESJAS
gapi się przez chwilę — osłupiały
Na proch i na sieczkę starła,
Żywcem odarła
I poszła sobie na Zamek!
Och, kogóż teraz obłapię w ramiona,
Gdy najpiękniejsza ze wszystkich stracona?
Jakże ten drobiazg nakarmię, napoję?
Hej, Lisipiesek55, przyjdź na prośby moje,
Sprzedaj mi jednę z twych mamek!
STRYMODOROS
Podle zdradzony biedaku!
Tak mi cię żal, nieboraku!
Ajaj, kto strzyma takie katusze?
Mieć takie lędźwie potężne,
Tylą urodę i takie człony
I biodra jędrne, półkule prężne,
A nie móc ściskać co rano żony?
KINESJAS
DRAKES
Ta szelma, potwór wcielony!
KINESJAS
STRYMODOROS
wznosi ręce do modlitwy, za nim cały Chór Starców
Obyś ją porwał, jak drzewo suche,
Uniósł wichurą, skręcił w orkanie,
Gnał w podniebną zawieruchę,
A potem puścił! Niech leci na ziemskie padoły
I niespodzianie
Niech się nabije na czyj... kulas goły!
SCENA DWUDZIESTA DRUGA
Herold lakoński, Senator, Chóry.
HEROLD
mąż wspaniale zbudowany, kontrast smukłych i zgrabnych Ateńczyków. Na głowie wieniec oliwny, na ramionach powłoka purpurowa, sandały zakurzone z drogi, pod chlamidą sterczy fallos
Ka są Prytany57? Chcę wam rzec nowinę!
SENATOR
HEROLD
Skróś miru59 idę ze Sparty kęs drogi!
SENATOR
HEROLD
SENATOR
Co pchasz pod delię? Czyś zochwaciał w drodze?
HEROLD
SENATOR
pokazując fallos
HEROLD
SENATOR
dotyka fallosa
HEROLD
SENATOR
Mów prawdę: wiem już, jaka to jest sprawa!
Ha, jak tam stoją interesy w Sparcie?
HEROLD
Sparta i wszyscy związkowi otęgli!
SENATOR
Od bożka Pana?
HEROLD
Za nią zaś wszystkie spartańskie kobiety
Razem, jak klacze wypuszczone z mety,
Hejże na chłopów, hej gnać precz od łoży!
SENATOR
drwiąco
HEROLD
Łazim po mieście w kuczki, jak z świecznikiem
Pod wiatr: lecz baby nie wdają się z nikim
Nie dają nawet dotknąć się mirteczków,
Aż przódziej wszyscy jednowolną radą
Mir uchwalimy i zładzim z Helladą.
SENATOR
bijąc się w czoło — do widzów
W tym się sprzysięgła; to rzecz zrozumiała...
do Herolda
Miru przybyli tu pełnomocnicy,
Ja zaś to samo wniosę na wietnicy,
Rzecz popierając tym kulasem oto!
HEROLD
Wychodzą — równocześnie jeden na lewo — drugi na prawo.
SCENA DWUDZIESTA TRZECIA
Chóry oba.
STRYMODOROS
Łatwiej ognia stłumić żary,
Niż kobietę... Wżdy pantera
Nie jest gorsza od tej starej!
pokazuje palcem Stratyllidę
STRATYLLIDA
A przede mną chcesz grać zucha
Lubo62 mógłbyś, ty nicponiu,
We mnie mieć wiernego druha?
STRYMODOROS
Nienawidzę kobiet rodu!
STRATYLLIDA
Lecz nie mogę patrzeć na to,
Żeś tak zaodziany kuso...
Pozwól, zbliżę się do ciebie
I okryję twoje ziobra!
odziewa go opończą, wszystkie robią to samo innym starcom
STRYMODOROS
z podzięką
STRATYLLIDA
Śmieszna znikła już golizna.
Gdy nie będziesz mi dokuczał,
To ci wyjmę zgrabnie z oka
Lekką ręką tego... smoka,
Który wlazł tam, no... i pląsa.
STRYMODOROS
Ten kąsyliarz zatracony:
A pochwyć go w swoje szpony,
Potem pokaż tu acana!
Przecież on mnie gryzie w oko,
Przebóg, od samego rana!
STRATYLLIDA
Chociaż jesteś szaławiła.
majstruje mu koło oka
Twoją bestia się zaryła!
wyciągła i pokazuje
Z Trykorytu ta poczwara63!
STRYMODOROS
Choć się wkopał jako w studnie,
Lecz gdy teraz, na Demetrę,
Wyjęt został, łzy mkną ciurkiem!
STRATYLLIDA
A choć jesteś znanym gburkiem
Pocałuję!
STRYMODOROS
STRATYLLIDA
całuje go, a za nią każda innego
STRYMODOROS
odmłodzony
Wy łasice, wy przychlebce!
Prawdę ano mówi stare,
Niezrównane porzekadło,
„Źle na świecie z łotrzycami,
Ale gorzej, gdyśmy sami!”
STRATYLLIDA
Krzywdy wam po życia kres
Nie wyrządzać: również czuję,
Że nie chcecie moich łez!
Razem teraz będziem stać,
Zgodnie gromkie pieśni piać!
CHÓR STARCÓW
Strofa (Śpiew)
Światu gorzkich prawd prawić,
Ani szydzić zeń;
Wszystko zrobim odwrotnie:
Będziem czynić i jawić
Samo tylko wesele,
Mamy bowiem za wiele
Tych bolesnych udręczeń,
Które niesie dzień!
Szczerze wyjawią, czy im nie trzeba
Gotówki,
Może tak dwie, trzy stówki?
Gdyż mamy tego huk,
Trzos koło trzosa!
A gdy tam kiedyś pokój powróci,
Co kto pożyczył, to wtedy... figa,
Niechaj nie płaci nic,
Ani pół grosza!
CHÓR BIAŁOGŁÓW
Antystrofa (Odśpiew)
Urodziwe junaki,
Karystyjska64 młódź
Więc przyjmę ich z paradą,
Groch, pieczone prosiaki,
Że aż zapach czuć!
Prawda? Same przysmaki
Na biesiadę dam,
Bo to śliczne chłopaki!
Ślinka idzie wam?
I wy też przyjdźcie do nas w gościnę,
Ale się z dziatwą wykąpcie doma,
Z godzinę
Przedtem, a dziarską minę
Przybrawszy, walcie w dom!
Nie pytający
O nic nikogo pchajcie się żwawo,
Jakbyście mieli ku temu prawo,
Jakoże u nas
Zawarte drzwi
Na spusty trzy!
SCENA DWUDZIESTA CZWARTA
Wchodzą posłowie spartańscy, ubrani śmiesznie: na biodrach ochronne „półkoszki”, jakby krótkie krynoliny na fallosy; na ramionach chlajny-dzianice zakasane wysoko.
Chór Starców, Pełnomocnik Spartański.
CHÓR
Wykręciwszy w górę wąsa,
Ichmość posły, a na biodrach
Coś im, jakby w kojcach, pląsa!
STRYMODOROS
do Spartan
Jakże się macie — mówcie, goście moi!
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
Dyć sami widzą, jako nam rzecz stoi.
STRYMODOROS
Gorączka, zda się, jeszcze się natęża?
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
Ka chce po kogo, niech mir nam zjednoczy.
Ukazuje się orszak poselstwa ateńskiego również ze sterczącymi fallosami.
STRYMODOROS
Jak na boisku podgięli dzianice;
Folgując łonom, odsłonili brzuchy,
A mają strasznie zapaśnicze ruchy!
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
Patrzcie, co może spotkać biednych ludzi!
STRYMODOROS
Czy was tak świtem jakiś skurcz nie budzi?
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
I jeśli zaraz przymierza nie będzie,
To nie ma rady, li66 zad Klejstenesa!
STRYMODOROS
Niechże was który z wyrwikusiów zoczy,
Utnie, co uciął posągom Hermesa67!
Spartanie i Ateńczycy zakrywają fallosy skwapliwie.
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
do swoich rodaków
To nie przelewki; naciągać dzianice!
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
teraz dopiero zobaczył Spartan
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
Uwidzą, jako sterczą nasze rożki!
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
Po coście przyszli do nas?
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
Jako poselstwo.
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
Więc trzeba tutaj wezwać Gromiwoi,
Niech rokowaniem ludy uspokoi!
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
STRYMODOROS
Bo słysząc o was, tutaj sama staje.
Występuje Gromiwoja z orszakiem.
SCENA DWUDZIESTA PIĄTA
STRYMODOROS
Pora się pokazać ninie
Groźną, miękką i pobożną,
Kutą, chytrą, dzielną w czynie,
Wzdy prymasy wszech Hellenów,
Czarem twoim wzięci w jeństwo,
Przyszli tu i na cię zdali
Wspólnej nawy68 bezpieczeństwo!
GROMIWOJA
Bez fałszu zadmą już w jednakie tony:
Zaraz to ujrzym. Gdzie jest Jejmość Zgoda?
Występuje boginka Zgoda (Diallage)
Nie bierz ich ręką szorstką, ni zbyt hardą,
Jak czynią nasi mężowie... z pogardą...
Lecz bierz się do nich tkliwie, jak żonusia:
Kto ręki umknie, chwytaj go za... kusia!
Boginka przedstawia pełnomocników Sparty
Za co się dadzą, za to łap i prowadź!
Pełnomocnicy ateńscy stają przed nią
A wy tu, blisko! Słuchajcież przytomnie!
Wprawdzie niewiastą jestem z płci i lica,
Lecz rozum bystry dala mi natura,
Doma zaś rozmów słuchając rodzica
Z ludźmi starszymi, wzrastałam w mądrości.
Mając was razem, chcę wam ostre słowa
Prawdy rzec, wam, co z jednego w jedności
Świętego wiadra na wspólne ołtarze
Lejecie wodę, czy to w Termopilach,
Czy też w Olimpii, czy w Delfickim jarze,
I wszędzie, mówiąc krótko: lecz wy, mimo
Wspólnego wroga barbarzyńskie ordy,
Niszczycie siebie, lud, Hellenów grody!
Uf... Już połowa oracji skończona!
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
strojąc koperczaki69 do boginki Zgody
GROMIWOJA
Czyście zabyli70, jak tu — Periklejdes
Ze Sparty — przypadł rękoma drżącemi
Do tych ołtarzy, blady trup w purpurze
Gońca, błagając Ateńców o pomoc?
Bo wtedy na was runęły dwie burze,
Rokosz Messeny i trzęsienie ziemi!
Hoplitów71 zebrał huf czterech tysięcy
Kimon i całą Lakonię zratował,
Więc gdy z tej toni wydrą was Ateńcy,
Wy krwią ich teraz szafujecie szczodro?
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
oburzony
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
nie słucha i nie wie o czym mówią, tylko manipuluje koło boginki Zgody: naraz usłyszał ostatni wyraz i przytakuje
Śliczne, co śliczne, ino byś całował!
GROMIWOJA
zwracając się w tej chwili do niego
do Ateńczyków
Do was, odzianych w niewolne kubraki,
Przybyli, gromiąc tessalskie żołdaki,
Rażąc Hippiasa siepaczy włóczniami,
W dzień ów, gdy w boju krwawym oni sami
Wam pomagali i — miast72 kurt niewolnych —
Lud nasz ubrali znowu w strój wolności!
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
GROMIWOJA
Wy bój toczycie, godząc w się żelazem
Pomsty? Pokoju czemu nie zawrzecie?
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
Nasz gród oddadzą...
GROMIWOJA
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
O który ciągle ból czujemy srogi.
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
GROMIWOJA
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
GROMIWOJA
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
Aha — Echinunt, Melijską ostoję,
Za nim leżącą i łydki Megary!
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
GROMIWOJA
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
GROMIWOJA
krzyk wszystkich mężów, potakujący
Gońcie i głoście mir związkowym wszędzie!
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
Więc jakże gonić? Wżdy nasi druhowie
Chcą, jak my czubić...
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
Chcą wszyscy!
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
GROMIWOJA
Bo was na Zamku ugościć chcą panie
Tym wszystkim, co w tych puzderkach zamknięto.
Tam też przysięgę zobowspólną, świętą,
Złożycie. Każdy potem weźmie żonę
I w dom odejdzie...
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
PEŁNOMOCNIK SPARTAŃSKI
PEŁNOMOCNIK ATEŃSKI
Wszyscy wchodzą przez Propyleje w głąb, pozostaje tylko Chór.
CHÓR BIAŁOGŁÓW
Strofa (Śpiew)
Płaszcze, suknie na święto
I złotości rój!
Tym się z wami dzielimy;
Wszak niemałą przynętą
Cały ten skarb mój!
Kto ma dzieci, niech leci
I te panny, co noszą
Na procesji kosz,
Niech się tu do nas poufnie zgłoszą
I biorą, co chcą, bo owe skrzynie
Choć mają niby jakieś zamknięcie,
To jednak łatwo... zerwać pieczęcie
I brać to, co się nawinie...
Lecz nie wiem, aza w skrzyni co znajdziecie...
Chyba widzicie lepiej ode mnie:
Ja sama patrzę daremnie,
I widzę na dnie li... śmiecie!
Antystrofa (Odśpiew)
Głodujące czeladzie,
Drobnych dzieci lik75,
Niech się do mnie skieruje:
Mam bułeczki na składzie
Z pszenicy i fig:
Są kołacze gotowe,
Chleby z pieca garcowe!
Zapraszamy was!
Więc gdzie jest jaka głodna biedota,
Wszyscy niech zniosą przed moje wrota
Worki i mieszki: Manes, niecnota,
Ten mój parobas, hojnie namierzy,
Co się tam komu należy.
Tylko dam jedną maleńką przestrogę:
Lepiej się trzymać od drzwi z daleka...
Bo ugryźć może bryś76 w nogę
Mniej ostrożnego człowieka!
- chlajna (staroż.) — męski płaszcz z grubej wełny. [przypis edytorski] ↩
- szlakować (daw.) — śledzić. [przypis edytorski] ↩
- wiara — tu: wiarygodność. [przypis edytorski] ↩
- Jak Aristogejton stanę posągowo (...) Zyskam obok niego pomnik — przy tych słowach przybiera Strymodoros posturę posągu, a za nim wszyscy choreuci. Pretensja do pomnika obok bohaterów wolności Harmodiosa i Arystogejtona jest tym komiczniejsza, że ustawa zabraniała stawiać komukolwiek posągu obok tej wielkiej dwójcy: tak wielka była cześć tych obrońców wolności. [przypis tłumacza] ↩
- ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
- dank (daw.) — podziękowanie. [przypis edytorski] ↩
- sąd niosłam złoty — naczynie złote, w którym obnoszono tak zwane άρρητα, arrēta, tj. zakazane symbole bogini Demetry. [przypis tłumacza] ↩
- własta — władczyni. [przypis edytorski] ↩
- Niedźwiadką byłam w Braurońskie Świątka — Świątko Braurońskie obchodzono na cześć Artemidy: dziewczątka wyżej lat dziesięciu, ubrane w pozłociste chitonki, łaziły na czworakach, udając niedźwiedzice. Był to symbol błagalny, aby się przestała gniewać Artemida za to, że kiedyś zabito oswojoną jej niedźwiedzicę w Brauronie, osadzie attyckiej. Niedźwiedzicę zabił młody Ateńczyk, gdyż pokaleczyła mu siostrę. Bogini zesłała zarazę na miasto, a jako środek przebłagalny ustanowiono ten obrzęd. [przypis tłumacza] ↩
- perory — przemowy. [przypis edytorski] ↩
- Jako drzewiej na Leipsydrę — znowu blagi Zagłoby. Leipsydria były to forteczki na granicy Beocji i Attyki w górach Parnetu przeciw Hippiasowi, który je w końcu zdobył, ale rzecz się działa przed 100 laty. [przypis tłumacza] ↩
- mdły (daw.) — słaby. [przypis edytorski] ↩
- korab (daw.) — statek. [przypis edytorski] ↩
- Artemizja — mężna królowa Halikarnasu (M. Azja), siostra i małżonka króla Mausolosa, któremu wystawiła olbrzymi grobowiec Mausoleon (mauzoleum) zwany, a zaliczany do siedmiu cudów świata. Biła się przeciw Ateńczykom w bitwie morskiej pod Salaminą 480 r. przed Chr. na czele 58 własnych korabi bojowych tak mężnie, iż o niej właśnie powiedział Kserkses te sławne słowa: „Mężowie stali się niewiastami, niewiasty mężami w tym boju”. (Herodot, Dzieje VIII 88). [przypis tłumacza] ↩
- Amazonki — wojownicze plemię kobiet (porównaj Dahomej), mieszkały nad Pontem (Morze Czarne). W mitycznych czasach najechały Attykę konno: Tezeusz, heros ateński, zmógł je i wygnał. [przypis tłumacza] ↩
- Na te Amazonki bacz, co malował Mikon — w przedsionku Poikile stoa (Krasna sień) namalował sławny malarz koni, Mikon (ateński Kossak), epizody walk Amazonek z Ateńczykami, Tezeuszem i jego drużyną. Mikon syn Fanachosa był zarówno tęgim rzeźbiarzem. [przypis tłumacza] ↩
- kiep (daw.) — wulgarna nazwa kobiecych genitaliów. [przypis edytorski] ↩
- bajkę, jak żuk orła nęka — bajka Ezopa: zając, ścigany przez orła, prosi żuka gnojka, swego kuma, o ratunek. Żuk przyjął go w gościnę. Nadleciał orzeł: żuk prosi go, aby mu nie krzywdził przyjaciela, którego bronią prawa gościnności. Orzeł nie zważa na zaklęcia, w oczach żuka rozdziera zająca. Żuk gnojek postanowił zemstę. Wyszukał gniazdo orła, wytoczył jaja orle jedno po drugim na brzeg gniazda i postrącał. Orzeł pobudował się powtórnie na niedostępnej skale. Żuk gnojek i tam zrobił tak samo. Wtedy orzeł uwił gniazdo na Olimpie, na kolanach Zeusa. Żuk gnojek poleciał na Olimp, puścił gnojkiem na Zeusa. Zeus się porwał, aby te żukowe perfumy strząsnać; jaja wypadły i stłukły się. [przypis tłumacza] ↩
- krasawica (daw.) — piękność. [przypis edytorski] ↩
- Hekate (mit. gr.) — bogini ciemności, strzegąca bram Hadesu. [przypis edytorski] ↩
- Mistrzyni, własto ogromnego dzieła, skąd się ta chmura na twym czole wzięła? — te dwa wiersze, oraz w. 712, to dosłowny cytat z Telefosa, tragedii Eurypidesa, którego Arystofanes ośmiesza. [przypis tłumacza] ↩
- pieczara Pana — na półn. stoku Akropoli; w niej Apollo schwytał Kreuzę i zapłodnił. Syn Kreuzy, Ion, wnuk Erechtheusa, od którego wywodzi się plemię Jonów. [przypis tłumacza] ↩
- puszcza się w dół kołowrotem — kołowrót, czyli winda: nie wiadomo nic bliżej o tej windzie, czy i gdzie była: prawdopodobnie była wtedy właśnie, gdyż roboty na Akropolis koło świątyń dopiero co ukończono; przypuszczam tedy, że jest mowa o jednym z takich kołowrotów do celów budowy. [przypis tłumacza] ↩
- gaszek (daw.) — zdrobnienie od gach, tj. kochanek. [przypis edytorski] ↩
- Orsilochos — Ateńczyk hulaka, znany kobieciarz. [przypis tłumacza] ↩
- płużyć (daw.) — sprzyjać. [przypis edytorski] ↩
- mileską — dziś popr.: milezyjską, pochodzącą z Miletu, greckiego miasta na wybrzeżu Azji Mniejszej. [przypis edytorski] ↩
- Ejlityja — bogini połogów. [przypis tłumacza] ↩
- gontyna (daw.) — świątynia. [przypis edytorski] ↩
- babka — tu: akuszerka. [przypis edytorski] ↩
- szłom (daw.) — hełm. [przypis edytorski] ↩
- Gdym Smoka-Stróża ujrzała — Wąż, Smok, grodu stróż: legendą był już wtedy, jak to Herodot, VIII 41, przyznaje. Cześć jednak była dla niego u ludu, ale oświecony ówczesny Ateńczyk widział w nim tylko symbol. Pallas Atene Fidiasza ma go u nóg przy tarczy: tym komiczniejsza jest ta mężatka, która twierdzi, iż go żywego widziała. [przypis tłumacza] ↩
- puchacze — sów i puchaczy było i jest mnóstwo w Atenach tak, że, gdy coś kto niepotrzebnie zrobił, mówiono: „niesie sowę do Aten” (γλαῦκ’ Ἀθήναζε); ptak Atenie poświęcony. [przypis tłumacza] ↩
- nocy — dziś popr.: noce. [przypis edytorski] ↩
- czyta ze zwoju proroctwo — poeta wyszydza, gdzie może, łatwowierność ziomków, którzy zbyt często dawali się brać na wróżby, proroctwa pokątne. Był to po prostu przemysł ówczesnych okultystów, którzy w myśl zasady swojej, vulgus decipi vult... fabrykowali na kopy rozmaite wróżby. Jako towar pierwszorzędny uchodziły wróżby Bakisa, wieszczka najpopularniejszego. [łac. vulgus decipi vult, ergo decipiatur: plebs chce być oszukiwany, więc niech będzie oszukiwany; red. WL] [przypis tłumacza] ↩
- junosza (reg.) — młodzieniec. [przypis edytorski] ↩
- Melanion — postać raczej mityczna, uczeń Chirona (jak Achilles), który go wprawiał do łowów w lasach Arkadii. Pokonał w biegu Atalantę i miał z nią syna Parthenopeja. Ale to nie jest w sprzeczności z śliczną pieśnią Strymodora: Melanion gardził kobietami: Atalanta to była bogini. [przypis tłumacza] ↩
- Myronides — zwyciężył Beotów pod Ojnophytą. [przypis tłumacza] ↩
- Myronides był też kudłacz, czarnotyłec, strach na wrogi, tudzież Formion — ogół Ateńczyków wierzył, że ludzie dołem i na grzbiecie porośli są bardzo waleczni a mocni. [przypis tłumacza] ↩
- Formion — był sławnym admirałem. [przypis tłumacza] ↩
- Tymon — „mizantrop”, znana postać ówczesnego świata. Żył współcześnie z Arystofanesem. Stratyllida zestawia bardzo komicznie i dowcipnie z mitycznym Melanionem tego Tymona, którego znano doskonale w Atenach, a zarazem łże o tej jego miłości do kobiet, było bowiem przeciwnie. [przypis tłumacza] ↩
- Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, karzące zwłaszcza przewiny wobec rodziny i rodu, przedstawiane ze skrzydłami i z wężami we włosach, doprowadzające do szału i dręczące tych, których ścigają. [przypis edytorski] ↩
- Obojga Kyter, Pafu, Kypru, Włosto... — przyjmuję tu znakomitą koniekturę T. Zielińskiego Marginalien I, „Philologus” LX, 1901, str. 1–16, który ten wiersz odnosi do Kinesjasa, a nie jak wszyscy inni uczeni do Afrodyty. Gromiwoja wypowiada tu formułkę zaklęcia, aby „złe” poszło precz. [przypis tłumacza] ↩
- Chloę mija — gr. Chloe: Zielna, przydomek Demetry, bogini zasiewów i zieleni, która miała świątyńkę na stoku Akropoli. [przypis tłumacza] ↩
- krom (daw.) — prócz. [przypis edytorski] ↩
- Pyjonia — żart słowny tłumacza od starop. pyje, tj. genitalia męskie. [przypis edytorski] ↩
- wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski] ↩
- miano — tu: mienie, majątek. [przypis edytorski] ↩
- W tej ślicznej grocie — we wzmiankowanej wcześniej Grocie Pana na północnym stoku Akropoli. [przypis tłumacza] ↩
- Tajne Źródełko — po grecku Klepsydra, dosłownie: kradziona, skryta woda; wysoko na skale zamku ateńskiego jest niewielka pieczara, a w niej źródło, z którego dotychczas wodę czerpią dla Akropoli. [przypis tłumacza] ↩
- mitręga (daw.) — zwłoka. [przypis edytorski] ↩
- lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski] ↩
- rogoża — rodzaj maty plecionej z łyka. [przypis edytorski] ↩
- wojłok — gorszy gatunkowo filc. [przypis edytorski] ↩
- Lisipiesek — dostawca żywego towaru, znany wówczas Philostratos, którego ludność przechrzciła na Kynalopeksa, co tłumaczę dosłownie: Lisipiesek. [przypis tłumacza] ↩
- ka (reg.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- prytan — wysoki urzędnik w staroż. Grecji, reprezentant fyle zasiadający w Radzie Najwyższej. [przypis edytorski] ↩
- Konisal sprośny — Konisalos, krewny Priaposa, demon rozpusty. [przypis tłumacza] ↩
- mir (daw.) — pokój. [przypis edytorski] ↩
- buława lakońska — σκυτάλα λακωνικά, wałek, który dostawał wódz lakoński: takiej samej grubości drugi wałek zatrzymywali eforowie, aby odczytać raporty wodza i przesłać mu tajne rozkazy. Korespondencja odbywała się za pomocą wąziutkich pasków pergaminu, które nawijano, splot koło splotu, na wałek i pisano na nich poprzecznie drobno; potem paski zdejmowano, oddawano je posłańcowi, aby je wręczył tej osobie, która miała taki sam wałek. Ta nawijała paski powtórnie, litery układały się jak przedtem i pismo odczytywano. Tu obaj mężowie odczytali sekret bardzo szybko na swoich buławach. [przypis tłumacza] ↩
- niepożyty (daw.) — niedający się pokonać. [przypis edytorski] ↩
- lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski] ↩
- Z Trykorytu ta poczwara — Trykorythos, jeden z powiatów Attyki, leżący na bagnach i moczarach. Nieznośna i niezdrowa okolica Aten z powodu mnogich komarów i muszek. Źródło malarii, która w krótkim po wojnach perskich czasie zaczęła toczyć i trawić piękne greckie ciało, doprowadzając pomału szlachetną rasę do upadku cielesnego. [przypis tłumacza] ↩
- Karystos — miasteczko na Eubei, sławne urodą mężczyzn, którzy uchodzili za ówczesnych Don Juanów. [przypis tłumacza] ↩
- luto (daw.) — srodze. [przypis edytorski] ↩
- li (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- Utnie, co uciął posągom Hermesa — aluzja do Hermokopidów: Arystofanes kpi z całej ówczesnej św. inkwizycji. [przypis tłumacza] ↩
- nawa (daw.) — okręt (częsta metafora państwa). [przypis edytorski] ↩
- strojąc koperczaki (daw.) — zalecając się. [przypis edytorski] ↩
- zabyć (reg.) — zapomnieć. [przypis edytorski] ↩
- hoplici — ciężkozbrojna piechota w staroż. Grecji. [przypis edytorski] ↩
- miast (daw.) — zamiast. [przypis edytorski] ↩
- nikam (reg.) — nigdziem. [przypis edytorski] ↩
- mglić (daw., reg.) — mdlić, tj. osłabiać. [przypis edytorski] ↩
- kto w domu hoduje głodujące czeladzie, drobnych dzieci lik — nigdy Grekowi tak źle być nie może, iżby zapomniał dowcipu i wdzięku. I to prawda. W tym strasznym 411 roku, kiedy w Atenach nędza i głód doszły ostatnich niemal granic, kiedy już i pieniędzy zabrakło i w kasach rządowych i prywatnych — naród bawi się i słucha w teatrze takich na pół bolesnych, a na pół żartobliwych kpinek z własnej biedy. [przypis tłumacza] ↩
- bryś — brytan, pies. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Arystofanes
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Gromiwoja · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-gromiwoja/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Edmund Cięglewicz
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.