Sakrament

Za dnia miasto stanowi krajobraz taki sam jak wszystkie inne — strome masywy naszpikowane oknami, złote smugi światła, formujące się w zadymionej ulicznej atmosferze, i nie w pełni przyjemna woń spalanej benzyny. Za to wieczorem!

Mżysty jesienny wieczór... Sylwetki wyraźnie zarysowanych źródeł światła odbijają się w mokrym asfalcie jako nierzeczywiście rozmyte, bezkształtne, roziskrzone powierzchnie — nieruchome kałuże światła, kapiącego z neonów i lejącego się z latarni na chodnik, by zniknąć w połyskującym wilgocią mroku jezdni, oraz żywe świetlne potoki i strużki, które sączą się i wartko płyną przed posuwającymi się z trudem gondolami tramwajów, obłymi cielskami autobusów z niebieskim klejnotem1 na czole i reflektorami aut, rozjarzonymi niczym szeroko otwarte oczy drapieżnika szukającego zdobyczy. A wszystko to zyskuje wymiar, którego nie ma za dnia; strumienie świateł jak bezcielesne ciała opadają w czarny, a zarazem przezroczysty świat pod naszymi stopami, przez co można się zastanawiać, czy zjawiska dnia nie stanowią jedynie przemijającej nadziemnej części tajemniczych roślin, których korzenie wiją się i plączą ze sobą gdzieś głęboko w trudno dostępnych pokładach.

Kinematografy kuszą zawijasami świateł — miejsca schronienia przed mrokiem wieczoru, słotą jesieni i niezaspokojoną pustką codzienności. Pełnia i spokój czekają w marzeniach na ekranie, a ciemne grupki ludzi nadciągają ze wszystkich stron niczym ćmy, lgnące do papierowych lampionów na sierpniowym przyjęciu2. Ich oczy są oślepione blaskiem, ich twarze utraciły swój napięty wyraz i teraz wyłania się z nich głodne dziecko, które każdy skrywa głęboko w swoim wnętrzu, a które dopomina się bajek i pięknych snów o tym, czego rzeczywistość nie może mu dać. Ubrań wierzchnich nie zdejmuje się — to oznaka miłosiernej samotności i każdy oczekuje, że zostanie nią otulony w sali wypełnionej widzami; samotności, która spowija dziecko w kolory i przygody, kiedy ono kuli się i naciąga kołdrę na głowę.

Przytłumione oświetlenie sufitowe przygasa niczym pośpieszny zmierzch w tropikach. Widzowie stopili się w homogeniczną, ciemną masę; można by pomyśleć, że stali się jednym. Ale oni nie są jednym, tylko każdy jest sam jeden — już ich nie widać, teraz to oni widzą.

Rozpoczyna się kronika filmowa z tego tygodnia. Ślub rumuńskiej księżniczki. Jesienne manewry. Amerykański mistrz sztuki życia chodzi po linie, by zyskać sławę. Europejskie królowe piękności. O, to właśnie jest Świat, zmieniający się, chaotyczny, pełen dziwów. Widzimy Świat takim, jaki jest.

Znów palą się światła, ale nie pełnią mocy. Można się rozejrzeć i sprawdzić, czy są jacyś znajomi. Britt dostrzega Tagego Werina; siedzi nieco dalej w głębi sali, w towarzystwie uroczej ciemnowłosej dziewczyny, trochę starszej od niej. Tage wita się z Britt.

Kolejny raz zapada ciemność, lecz Viola zdążyła dostrzec tę drugą — kołnierz z futra skunksa, dobrze ubrana, śliczna, i to całkiem, całkiem, ale raczej z lepszych sfer, lepszych niż ona sama.

Rzeczywistość dokoła pogrąża się w mroku i zmienia w sen, który tymczasem na jaskrawo oświetlonym czworokącie staje się jedyną rzeczywistością: Podejrzenie.

To najnowszy film z niebiańską Bel Bird.

Przed pięciu laty przybyła do Hollywood3 jako biedna dziewczynka z Rhode Island4, a teraz jest uwielbianą na całym świecie Bel; zawdzięcza to swojej urodzie, smukłej sylwetce, rozmarzonemu, tajemniczemu uśmiechowi, wyważonej grze aktorskiej i gigantycznej reklamie. Niczyj los nie jest tak godny pozazdroszczenia jak jej, w dodatku leży w zasięgu niemal każdego. Czekając, można wczuć się w jej sytuację, w to, jak wiodło się jej wcześniej (była ekspedientką, wyobraź sobie, a teraz?), jak stała się wielką Bel, jak teraz jej się wiedzie, co myśli o życiu i miłości. Kto przejdzie się Kungsgatan5 albo Strandvägen około południa, naliczy dziesiątki, a może i setki takich małych Bel Bird. Te same wąskie brwi pod filcowym kapeluszem cloche6, to samo błyszczące spojrzenie i ten sam płynny, wdzięczny chód. Te same myśli o życiu i miłości.

Nie przeceniaj jednak jej potęgi. Była tylko życiem, które wlano w formę. Przyjechała do Hollywood jako rozjarzona, zamknięta w sobie dusza, z nadzieją na to, że jej namiętnościom będzie dane rozkwitnąć, ale tylko w kostiumie. I tak się stało. A kostium wyssał życie z jej życia i nagrodził ją złotem i sławą. Stała się wielką Bel Bird. Na najnowszej fotografii, zamieszczanej na okładkach zachwycających się nią tygodników z całego świata, można zobaczyć, jak idealnie kostium i życie, forma i treść, stopiły się w jedno: biodra lekko wypchnięte w tył, barki i szyja wysunięte do przodu, ręce subtelnie uniesione, w tej pozie bawi się ze swoim psotnym kotkiem rasy angora, a jej ruch wyraża taką pewność i ona sama od stóp do głów wydaje się tak idealna, że oglądający zastanawia się, czy owa doskonała postać to śmiertelniczka czy może jednak bezosobowa istota, która jest ponad tym, co w indywidualności żenujące i śmieszne — swoisty duch czasu...

Lecz tego wieczora nie ukazała się jeszcze na ekranie, na razie tylko jej zamek otwiera podwoje. Bal! Blask! Goście! Migotliwy przepych wieczorowych toalet. Mężczyźni o rozjarzonym, zakochanym spojrzeniu, powściągliwa grzeczność ujmujących dżentelmenów. Tymczasem lord Marmour...

Sam w niewielkim salonie. Jego nieco nijaka, choć o regularnych rysach, twarz wyraża niepokój. Gdzie jest lady Marmour, jego ukochana, jego żona? Stary sługa, dozgonnie wierny, nic nie wie.

Reszta służby — nie, nikt nic nie wie.

Stary zdziczały park, rozedrgany grą księżycowej poświaty i ostro zarysowanych cieni, roztacza magię Szekspirowskich7 czasów wokół krętych ścieżek i stuletnich pni. Listowie drży, cienie skaczą. Gdzieś daleko w tle eteryczna postać wyłania się z rozmytego światła. To ona! Lady Marmour — Bel Bird! Tymczasem głęboki cień zalegający pod dębem zagarnia delikatną postać mrocznym ramieniem — czarna sylwetka mężczyzny wychodzi jej naprzeciw.

Para nie jest jednak sama; ciemna postać kobiety w powłóczystej sukni — to zapewne jedna z zaproszonych dam — pojawia się na pierwszym planie. Widziała wszystko. Unosi suknię, rzuca jeszcze szybkie, złe spojrzenie ku tamtym dwojgu, którzy rozmawiają oparci o drzewo, i pośpiesznie kieruje się z powrotem w stronę zamku.

Serca widzów zalewa gorąco. Najwyraźniej chodzi tu o zakazaną namiętność. Bo o cóż by innego?

Oglądający mają wiele myśli, ale w tej chwili tylko jedną duszę i jeden wspólny sentyment. Siedzą na sali uczennice, które w swoim gronie próbują odważnie rozmawiać o erotyce, lecz zawsze towarzyszą temu wypieki na twarzy i nie do końca stłumione poczucie grzechu pierworodnego, którym jest bunt. Siedzą na sali rygorystycznie porządne panny, które nigdy nie zaznały miłości innej niż — wynikające z obowiązku — domowe ciepło w kręgu rodziców i krewnych oraz nadnaturalna czułość dla swojego pekińczyka. Siedzą na sali lekkomyślne trzpiotki, które emanują ckliwą wiarą w przeznaczenie, usprawiedliwiają wszystko i wszystko idealizują. Siedzą na sali mężatki, których życie przeszłe i przyszłe jest wyzute ze szczęścia, skrycie snujące fantazje o tym, kim mogły były się stać. Nie ma tam natomiast ani jednej kobiety, która w owej chwili wątpi w to, co widzi — czyż to nie ona sama stoi w tym parku, czyż stawką nie są jej najskrytsze marzenia, szczęście, które nigdy nie było jej dane? Piękna, bogata i wolna, niczym owo nierzeczywiste „ja” ze snów, będące dziełem nocy, każda jedna z tu obecnych znajduje się pod postacią Bel Bird w samym środku intensywnej przygody — lecz mimo wszystko całkowicie dozwolonej, bo to tylko film.

A panowie? Tych jest mniej; w większości przyszli tu, bo „ona” chciała. Gdyby nie to, pewnie wybraliby filmy przygodowe, w których męscy mężczyźni pokonują potężnych wrogów. Ale Bel Bird też jest warta kupna biletu. Ten jeden raz można przecież zobaczyć, jak kobieta powinna się prezentować.

Tymczasem nad zamkiem zbierają się burzowe chmury, a lady Marmour milczy i milczy (wiele zbliżeń). Aż wreszcie, po tym, jak mąż wybucha i artykułuje swe podejrzenie, ucieka zrozpaczona i wstrząsana dławionym bólem, zostawiwszy krótki, dumny list.

Lord jest sprytniejszy niż na to wygląda. Wpada na trop — nie swojej małżonki (widać ją w pociągu, zmierzającym do dalekiego kraju), lecz nieznanego mężczyzny, który znów pojawia się na ekranie. I tak po nocnych pościgach samochodowych i wielu trudnościach przenika do przestępczego podziemia Londynu.

(Tymczasem migawki z podróży lady Marmour — wiecznie niespokojna, zmęczona, ledwie żywa).

Knajpa. Nastrojowe, kiepskie oświetlenie. Podejrzane typy w zsuniętych na czoło czapkach z daszkiem. Kobiety o dwuznacznej prezencji. Bieda. Świat przestępczego podziemia. Świat szumowin i mętów.

Otwierają się drzwi, w progu stają lord i jego zabawny, szarmancki przyjaciel — wyprostowani, szlachetni, w eleganckich płaszczach przeciwdeszczowych, ociekający wodą. Spotykają się dwa światy: honoru i wstydu.

Owe dwa światy są doskonale wszystkim znane — światło i mrok, dobro i zło — istnieją w wyższej rzeczywistości marzeń, w której żyją dusze, przeciwstawionej tej niższej, mniej intensywnej, w której ciała dzień w dzień obcierają się o nieprzyjemne, namacalne konkrety.

Widzowie są z najróżniejszych miejsc. Większość przychodzi z ciasnych przestrzeni — zostawili tam zapach kawy i woń smażeniny, zostawili kłótnie z sąsiadami i dokuczliwość żony stróża. Zostawili niezdrowe powietrze i ciężko zarobione pieniądze. Zostawili troskę o to, skąd wziąć na kolejny czynsz. Zostawili to wszystko, co nigdy nie zetknęło się z ich nierzeczywistym „ja” w księżycowej poświacie angielskiego parku.

Ale i nie zetknęło się z tym drugim światem — podziemiem! Codzienność jest wyblakła, nawet wtedy, gdy musi głodować i marznąć, lecz tajemnicze cienie wokół podziemia nie pozwalają tego zobaczyć. Codzienność jest niczym — nie daje się wpasować w czarno-biały świat marzeń i snów. Prowizorium w oczekiwaniu na szczęście, szczęście w wersji Bel Bird, w otoczeniu bogatych mężczyzn, samochodów i modnych kreacji — jak sądzą młodzi. Porażka, rozczarowanie — jak uważają starsi, świadomi, że muszą tu pozostać, w tym stanie pośrednim, w którym ani światło, ani cienie nie są dość mocne, by uczynić to wszystko interesującym; mogą mieć nadzieję, że dzieci zdołają wspiąć się wyżej, a tymczasem przychodzą tutaj gasić pragnienie, zaglądając życiu w twarz.

Akcja na ekranie rozwija się typowo. Wytropiony młody mężczyzna, z którym lady Marmour spotkała się w parku, okazuje się być jej zaginionym, upadłym, nieszczęśliwym bratem. Pogubiony w życiu, na koniec chory i zabiedzony, ledwo trzymając się na nogach, krąży po Podziemiu, a na ratunek przychodzi mu jedynie budzący litość włamywacz, który pod siermiężnym swetrem skrywa złote serce. To właśnie z powodu brata, by nie ujawnić jego hańby, lady Marmour całymi dniami milczała zlękniona, aż wreszcie uciekła od ukochanego męża, niezdolna dalej żyć w cieniu jego niegodnego podejrzenia. Jej dusza była równie krucha i szlachetna jak jej ciało. Lady idealna.

W żyłach brata płynie ta sama dumna krew. On też chce dokonać poświęcenia. By ratować siostrę przed hańbą, która ciąży na jego splamionym nazwisku, nie zgadza się porzucić mroku na rzecz światła. Lord Marmour i jego przyjaciel wiedzą jednak, czego wymaga poczucie obowiązku od dżentelmena. Z pomocą włamywacza, który traci przez to najlepszego, a właściwie jedynego, przyjaciela — ukradkiem ściera on łzę z pokrytego bliznami policzka (zbliżenie) — uprowadzają brata, bardzo już osłabionego. W tak zawiłej sytuacji dobrym rozwiązaniem będzie jego śmierć, która istotnie następuje w trakcie podróży do domu: brat, szczęśliwy jak dziecko, które po długiej tułaczce znów jest wśród swoich, wydaje ostatnie tchnienie w ramionach szwagra.

Nad Bel Bird-lady Marmour, która tymczasem trafiła na Rivierę, pojawia się niedający nadziei zachód słońca, który przynosi zmierzch wśród palm i oleandrów. Ona jest już niemal u kresu sił!

Wreszcie, po długich poszukiwaniach, zostaje odnaleziona. Pracownica hotelu, stara, dobra kobieta, właśnie uratowała ją od samobójstwa (gaz). W kurczowo zaciśniętej dłoni nieprzytomnej damy tkwi podobizna męża. W trakcie rekonwalescencji, szczęśliwa z powodu odzyskania dobrego imienia, lecz wciąż jeszcze słaba i poruszona wieścią o śmierci brata, lady Marmour spotyka się z mężem. Całą historię kończy długi pocałunek, sfilmowany oryginalnie i pięknie.

Widzowie wydmuchują nosy i podnoszą się z krzeseł, które składają się z trzaskiem. Było mimo wszystko piękniej, niż się spodziewali. To była wielka sztuka, taka, którą określa się mianem „uszlachetniającej rozrywki”. Cisną się do wyjścia.

Jednorodna masa rozpada się na cząsteczki — takie można odnieść wrażenie. W rzeczywistości stanowi ona jedno, w o wiele większym stopniu niż w chwili, gdy światło zgasło po raz pierwszy. Uczestniczyła w sakramencie, zjednoczyła się w ciele i duszy niebiańskiej Bel Bird. Jeśli upojone spojrzenia Britt i Violi czymś się różnią, kiedy obie, niesione strumieniem ludzi, zbliżają się do wyjścia, to tym, że oczy Violi szybciej przyzwyczajają się do światła i z większym uporem trzymają się obrazów rzeczywistości. Viola kolejny raz i z głęboką niechęcią mierzy Britt wzrokiem. Bel Bird zawsze pozostanie jedyną w swoim rodzaju, niezrównaną, lecz niestety, ona sama, ani żadna inna, taka nie jest. Britt przechodzi obok. Zapomniała o tej drugiej. Uśmiecha się do siebie delikatnym, rozmarzonym uśmiechem. To odbicie półuśmiechu niebiańskiej Bel Bird.