Zupełnie inny świat

Wprowadzony przez Torda, Tage stawiał pierwsze kroki na wieczorze tanecznym u Landersów. Lecz stawiał je tak, jak gdyby był u siebie w domu. Wypożyczony frak leżał jak ulał, a czar i wdzięk prezentowały się w pełnej krasie. W wystawnym mieszkaniu unosił się niepowtarzalny, dyskretny zapach — Tage, bywalec dansingów, od razu go wyczuł i wdychał z rozkoszą. Są lokale i lokale.

Otóż takie domowe tańce mają w sobie coś bezpiecznego i spokojnego. Można poddać się chwili w głębokim przekonaniu, że to, co się tu dzieje, odbywa się z godnością. Wszyscy należą do tego samego kręgu, słowa i zachowania otacza atmosfera poufności; zupełnie inaczej jest w miejscach publicznych, w których zawsze trzeba dbać o swoją pozycję i autorytet, a jedyną ochronę stanowi niepewna anonimowość. Tutaj jest się zatem jak u siebie. Państwo Landersowie pokazali się tylko na początku; rozdając uśmiechy, witali się z młodzieżą i obejrzeli pierwszych kilka tańców. Potem goście mieli radzić sobie sami.

Muzyka była pierwszorzędna, w stałym rytmie i bez przerw, atmosfera ożywiona i swobodna. Birgitta Merck, z którą właśnie tańczył Tage, w pełni opanowała tę sztukę, w dodatku miała zagadkowo chłodny uśmiech, od którego przechodziły ciarki.

Zostawili roztańczone towarzystwo i przeszli do jednego z bocznych pokoi. W porównaniu z gładkim parkietem puszysty dywan zdawał się dziwnie miękki, ale przyjemnie było nieco się ochłodzić. Panna Merck opadła na niemal irytująco wygodne krzesło i wyciągnęła zgrabne nogi. Elegancko, bez wątpienia.

Tymczasem w głębi, w okazałym fotelu siedziała już skulona nonszalancko Britt Landers; głowę o zmierzwionych włosach miała opartą na czarnej, jedwabnej poduszce z wyhaftowanym bażantem we wszystkich kolorach tęczy. Tage patrzył zachwycony. Bażanty i rajskie ptaki, eksponujące niewinny, a zarazem uwodzicielski przepych swoich piórek — takie właśnie były dziewczęta obecne tu tego wieczora.

Nad fotelem Britt pochylał się młody Sellman — wysportowany typ nordycki, szeroki w ramionach, a przy stole, zastawionym owocami i napojami, kręcił się młody mężczyzna wzrostu mniej niż średniego, przysadzisty, o nadmiernie żywym temperamencie, zazwyczaj nazywany po prostu Geniuszem.

Tage podszedł do stołu, nalał szklaneczkę ponczu pannie Merck, a sobie grogu. Tutaj nie oszczędzało się na tym, co mogło podkręcić atmosferę, ani na wyrafinowanych efektach świetlnych, ani tym bardziej na napojach, ponieważ niemal wszyscy obecni tu młodzi mężczyźni byli już po maturze i potrafili się pilnować.

— Czy ktoś przypadkiem nie ma aspiryny? — głośno zapytał Geniusz.

— Pannę Landers rozbolała głowa? — odpowiedział pytaniem Tage.

— Słuchajcie tego, niewiniątka. — Geniusz roześmiał się. — Aspiryna ma dużo szersze zastosowanie niż ci się wydaje, chłopcze. Jest artykułem pierwszej potrzeby na tak suto zastawionym stole. — Gestem dłoni wskazał ustawione na nim butelki. — To ogromna lekkomyślność z waszej strony nie wziąć ze sobą aspiryny na bal u Landersów.

— Aha — bąknął Tage, zażenowany swoją dziecinną gafą. — Innymi słowy, czujesz już, że bierze cię słabość?

— Słaby to ja jestem zawsze. Ciało jest słabe, jak wiesz, za to duch ochoczy. Więc nie byłoby w tym nic dziwnego. Naprawdę smutne jest jednak to, że raczej zaczynam czuć się kolosalnie silny. To naprawdę zły znak, jak mniemam. Za chwilę ogarnie mnie nieodparta chęć, by przeskoczyć przez ten stół, zastawiony szkłem.

— Obyś tylko nie skończył jak ten docent z Lundu1, co to ubzdurał sobie, że jest wyjcem i postanowił zwiesić się z drzewa na ogonie. Złamał nogę.

Wszyscy wybuchnęli śmiechem.

— To prawie jak ja niedawno — stwierdził Sellman. — Jednego dnia, a właściwie jednej nocy wyszedłem z chłopakami z politechniki na miasto, a kiedy wróciliśmy, chłopcze, nie masz pojęcia...

Pozostali czekali na puentę, ale z tej czy innej przyczyny ciąg dalszy nie nastąpił. Albo Sellman w ogóle nie zamierzał dojść do puenty, albo pożałował, że w ogóle zaczął.

— Nawet wy z politechniki nie zmienicie się w takie amfibie jak lud Finlandii za obecnej prohibicji2 — powiedział Tage. — Zamawiasz herbatę w restauracji, to pytają, czy mocną. Jak powiesz, że mocną, dostaniesz koniak. W filiżance.

Obie panie wywnioskowały z tonu rozmowy, że słowa te były skierowane do nich, że to hołd składany u ich stóp, i sprawiło im to przyjemność, nawet jeśli nie w pełni rozumiały ową egzaltację w stosunku do spirytualiów. Wyprostowały się i dały upust swojemu zadowoleniu, zanosząc się dźwięcznym śmiechem.

— Sam znam to najlepiej — odezwał się Geniusz. — Wiecie, że ja też szmuglowałem? Tak dla dreszczyku emocji, rzecz jasna; chciałem zobaczyć, jak to jest.

Dziewczęta przestały kokietować, ich zainteresowanie stało się mimowolne, jak wtedy gdy ogląda się trzymający w napięciu film.

— Nie wiemy — powiedziała Britt, wpatrując się w niego okrągłymi ze zdziwienia oczami.

— Może pan opowiedzieć więcej? — zapytała Birgitta Merck.

Geniusz przybrał odpowiednią pozycję, po czym barwnie opisał ekscytującą jazdę autem ściganym przez policję. Dzięki temu, że kierowca (a być może w pewnym stopniu i sam Geniusz) zachował zimną krew, udało się wykonać przeogromnie trudny plan, czyli zrzucić na zakręcie ładunek alkoholu do rowu. Tak więc, gdy policja dogoniła ich kawałek dalej, samochód wiózł same niewiniątka i ani kropli napojów wyskokowych.

Cisza. Britt westchnęła.

Ale to Geniusz miał całkowitą władzę nad atmosferą w pokoju. Lżejszym tonem podjął wątek:

— Ma to jednak swoje konsekwencje. Podobno ludzie z wybrzeża zupełnie podupadli.

— Wyniszczył ich nałóg?

— Nie, nie, przemyt. Podupadli moralnie.

— Ale czy pan też nie przemycał? Chce pan nas przekonać, że podupadł moralnie? — Panna Merck roześmiała się.

— Hm, kto wie — powiedział Geniusz tajemniczo i wzruszył ramionami. — Ja jednak szmuglowałem dla dreszczyku emocji, mówiłem przecież. Ale gdy w grę wchodzi zarobek, rzecz od razu zmienia się w co innego. Żal tej hołoty; biedni są, to prawda, mam dla nich przeogromne zrozumienie, w końcu jest się tylko człowiekiem, zgoda... Ale tu mimo wszystko chodzi o zaprzedanie się, więc to nie do końca to samo, prawda? Był nawet taki jeden stary przemytnik... Szmuglował tony, ale skończył z tym, gdy zdał sobie sprawę, do czego to prowadzi: że de facto dziewięćdziesiąt procent tamtejszych ludzi podupadło moralnie przez przemyt. Nie, taki poszukiwacz przygód, desperado3, może ryzykować — Geniusz znów lekceważąco wzruszył ramionami — ale uczciwi, trzeźwo patrzący na życie rybacy? Nie chcemy, żeby się zdemoralizowali. Tage, nie sądzisz, że mam rację?

— Ależ tak — powiedział Tage. — Bez wątpienia fenomenalny wyczyn, lecz tym niemniej niezgodny z prawem...

— Niezgodny z prawem — parsknął Geniusz. — Taki z ciebie zakichany filister i faryzeusz, że wychodzisz mi z tego rodzaju argumentem. Koleżeństwo, to rozumiem, wierz mi, wiem, co to honor; a jak kto wątpi, to, mówiąc wprost, już ja go nauczę moresu. Panie wybaczą. Ale filistrem to ja nie jestem. A ty, zdaje się, też nie pisujesz dla tych kościółkowców ze „Svenska Morgonbladet”4. Naprawdę taki z ciebie zakichany demokrata, że chcesz wykreślić z życia wszelką przygodę i wielkość i sprawić, by stało się równie słabe jak ten sikacz Ekmana5? O, nie, jest tu jeszcze ktoś, kto zna wartość prawdziwych mężczyzn, którzy nie boją się poważyć na to czy tamto. Bez dwóch zdań wolę eleganckiego gangstera w rodzaju Ala Capone6 niż jakiegoś przeciętniaka, który nie stoi wyżej jak dwa cale ponad swoim stadem.

— Piękne dzięki — powiedział Tage, który czuł prawdziwy podziw dla krasomówstwa Geniusza. — Jestem raczej staroświecki, bo myślę podobnie jak ty, może nieco mniej skrajnie. Niech dygnitarzyki nazywają to powrotem do romantyzmu lat dziewięćdziesiątych7 czy jak im tam pasuje.

— Romantyzm lat dziewięćdziesiątych! Czyżby nie istniał dużo, dużo wcześniej? Przez cały antyk? A w renesansie? Zresztą ludzie nazywają naszą współczesność epoką przeciętności; i słusznie, duch czasu istotnie zmierza w tym kierunku, pod dyktando szarych mas, chcą wszystko wyrównać: stan posiadania, wykształcenie, warunki życia. Ale wiesz, co odkryłem tak zupełnie prywatnie? Że nasze czasy jednak, a może właśnie dlatego, na przekór, są epoką wielkich ludzi; i to bardziej niż wszelkie inne. Weźmy Kreugera8. Czyż jakikolwiek książę udzielny w renesansie był taką potęgą? Albo artystkę w rodzaju Grety Garbo9... Kto spośród wcześniejszych twórców zgromadził tak ogromną publiczność? Zatem owa przeciętność jeszcze nie w pełni się zadomowiła. A opinia publiczna prędzej czy później musi ulec zmianie. Ludzie nie potrafią zadowolić się powszedniością, na całe szczęście. Muszą dodać życiu blasku. Jeśli nie swojemu, to przynajmniej życiu swoich bohaterów. Dlatego właśnie muszą bardziej stawiać na przygodę i wielkość, a nie na filisterskie cnoty. Sellman, jak wiem, jest po mojej stronie.

Tage kiwnął potakująco głową. Czuł się uroczyście. Oto pojawił się ktoś, kto mówi, jakby czytał w jego duszy.

— Zastanawiam się, czy nie tak właśnie przejawia się dogłębne wyczucie Szweda w kwestii tego, co istotne w życiu — powiedział cicho. — Zapewne wielu dokładnie tak czuje i niewątpliwie mają rację.

Sellman nie wysłuchał ostatnich słów przemowy Geniusza. W chwili gdy rozległy się dźwięki bluesa, stał już przed panną Merck; ukłonił się, po czym oboje, trzymając się pod ramię, weszli do salonu, w którym kontynuowano tańce.

— Oto jeden z przyszłych wielkich ludzi — powiedział Geniusz i wskazał kciukiem na Sellmana. — Śledzenie wywodów go nie interesuje, za to działanie... To właśnie jest jego żywioł. Czyż nie widać po nim, że wywodzi się z wikingów? Wiking o amerykańskim podbródku. Rozumie tempo nowoczesności. Jak sądzisz, co osiągnie za dwadzieścia lat?

— Chcesz powiedzieć, że coś fenomenalnego?

— Oczywiście. Wielki przemysł. Przy takim tempie... Jego ojciec zarabia sto tysięcy rocznie.

— Jasny gwint!

— Wnioskuję z twojego tonu, że kult herosów jeszcze nie umarł. Niech żyją dawni bogowie! Za dawnych bogów!

Wypił swój koniak i nalał kolejny kieliszek. Tymczasem Tage poprosił do tańca Britt Landers. Czuł, że wstąpiła w niego nowa siła. Czyż i on nie wywodził się z wikingów? Nawet jeśli jego ojciec nie zarabiał stu tysięcy, to przecież przyzwoity mężczyzna mógł coś osiągnąć w świecie. Niech żyją dawni bogowie...

W salonie pary bawiły się w podrzucanie kolorowych balonów. Panowie, w większości nieco już podchmieleni, chwytali je i z dziką uciechą ściskali mocno w dłoniach, by pękły, zaś panie wśród okrzyków chroniły balony z matczyną czułością, co prowadziło do licznych pogoni i przepychanek. Wśród tańczących zaczęto rzucać serpentyny — szeleściły w powietrzu, oplątywały ramiona i nogi i rozciągane niczym gumowe taśmy zrywały się. W ten barwny chaos przecisnął się Tage ze swoją partnerką.

Słowa wielkiego człowieka mają w sobie coś przedziwnego — są bezwzględnie zaraźliwe. Istnieją takie książki, które zawsze otwiera się z czcią; wie się, że coś w nich jest, że wszyscy uważają, iż coś w nich jest — i w rzeczy samej coś się znajduje. Jedni znajdują w nich to, inni — tamto, w każdym razie regularnie jest z tego jakiś rezultat, o ile podchodzi się do dzieła z właściwym, owocnym zaufaniem. Tak samo dzieje się, gdy mówi uznana sława — jej przemowa staje się prawdą i doznaniem dla tego, kto wykazuje się nabożną ufnością.

Czegoś takiego doświadczył w tej chwili Tage, przypomniawszy sobie, że Vilhelm Berg nazwał Britt chimerą i ucieleśnieniem pragnienia.

Nie tańczyła z taką wprawą jak panna Merck ani z taką jak Viola, jednak nawet to dodawało jej czaru. Miało się poczucie, że to, co u tamtych było już w pełni ukształtowane, u Britt Landers było dopiero w zalążku — obietnica z całą mocą nieznanego. Jej miękkie ciało było jak miękka glina, która oczekuje na swą ostateczną formę, a w błyszczących ufnością oczach, w wilgotnych wargach, rozchylonych, gdy w milczeniu i z uwagą słuchała tego, kto akurat mówił, kryła się ta sama urzekająca, chłonąca wszystko podatność.

Czego to nie można byłoby zrobić z takiej młodej kobiety!

Upojony już wcześniej słowami Geniusza o zdobywcach świata i jednostkach niepospolitych, Tage odpływał coraz dalej w przestworza uśpionych możliwości. Rozbrzmiewająca rytmicznie muzyka była marszem triumfalnym. Takt jego własnych kroków dyktował rytm uderzeniom pulsu świata. Wirująca w powietrzu długa, bladoczerwona serpentyna usidliła go w swych splotach, on jednak parł dalej, nie przejmując się tymi więzami. Nawet nie poczuł, gdy taśma delikatnego papieru rozerwała się i zawisła na jego piersi niczym order; oddychał głęboko i ze swobodą, stawiał kroki jeszcze odważniej, uśmiechając się jak młody bóg, który zrzuca okowy.