Naprzód — w górę!

Istnieje wiele sposobów na to, by sprawdzić, kim jest dana osoba. Najprostszy to otworzyć książkę telefoniczną, o ile poszukiwany podał prawdziwe nazwisko i posiada telefon. Viola tak właśnie zrobiła i odnalazła w niej nazwisko Hill. Nosiło je kilka osób: handlowiec, porucznik, hydraulik, rzeźnik, nauczycielka pierwszych klas szkoły ludowej1 i wdowa.

Nauczycielka odpadła od razu, tak samo wdowa. Choć może jednak? Mógł być przecież synem wdowy, telefon mógł być na jej nazwisko, jeśli na przykład prowadziła jakiś interes albo utrzymywała się samodzielnie w inny sposób. Czy jednak nawet w takim wypadku syn nie powinien figurować w wykazie osobno? W końcu nie był już taki młody — około trzydziestki, raczej po niż przed. Tak czy siak nie dało się tego wykluczyć. No to dalej.

Hydraulik, rzeźnik, robotnik przewozowy. Nie. Miał delikatne, jasne dłonie, bez śladów pracy fizycznej. Porucznik? Raczej na pewno nie, porucznik chodzi na tańce w mundurze. W przeciwnym razie zrobiłby z siebie durnia.

To musiał być handlowiec. Hill, Walter, Handl., Vallingatan2 3.

„Handlowiec”, kim jest taki handlowiec? Czy matkę Violi, która prowadzi małą, ciemną trafikę, dałoby się nazwać handlowcem, gdyby była mężczyzną? Może. O takim, co chodzi od domu do domu i sprzedaje miotły i trzepaczki, też można poniekąd powiedzieć, że jest handlowcem. O takim, co w kolejnym już pokoleniu odziedziczył duże, renomowane przedsiębiorstwo, przecież też tak się mówi? A pomiędzy nimi są niezliczone stopnie pośrednie.

„Vallingatan 3” — niejasne3! Obejrzy budynek i klatkę schodową. Sama nazwa ulicy nic jej nie mówiła. Bo przecież są ulice i ulice. Można porównać adresy: Villagatan4 numer taki a taki z jej własnym: Viola Petterson, Sigtunagatan5 8. Ale Vallingatan nie miała określonego charakteru.

Inny sposób zdobycia informacji to zapytać wprost tego, kogo sprawa dotyczy. Nie jest to niezawodna metoda, ale zazwyczaj można takie informacje w jakimś stopniu zweryfikować. Żeby wykorzystać ten sposób, trzeba jednak znać daną osobę bliżej, niż ona zna pana Hilla. Nie wystarczy, że się tańczyło w Novilli6 oraz wymieniło intensywne spojrzenia i kilka zdań, przyziemnych pod kątem treści, lecz wymownych ze względu na sondujący ton.

Trzeci i najbardziej niezawodny sposób — mianowicie wypytanie znajomych mężczyzny — również wiązał się z trudnościami, ponieważ Viola nie znała nikogo z kręgu pana Hilla. Na razie nie było więc lepszego rozwiązania niż książka telefoniczna, a co do reszty, trzeba będzie wnioskować z tego, co po tamtym wieczorze pozostało w pamięci.

Przysunęła głowę do oparcia kanapy obitej szarozielonym aksamitem w kwiatowy wzór, zamknęła oczy i spróbowała odtworzyć, jak wyglądał, gdy prosił ją do tańca.

Tak, był naprawdę przystojny. Brunet, miał w sobie coś demonicznego.

Odprasowany, zadbany, elegancki — takie robił wrażenie. Ile kosztował materiał na jego garnitur, nie potrafiła ocenić, nie była aż tak obeznana z modą męską. Za to koszula miała delikatny połysk — trikolin7 wysokiej jakości. Krawat ładny i wyszukany — to zauważyła, ale nie mogła sobie przypomnieć kolorów. Na serdecznym palcu lewej ręki nosił sygnet z czerwonym kamieniem — wyglądał przez to na mężczyznę godnego zaufania i wyrafinowanego. Zapewne był handlowcem z lepszych sfer.

Obrączki brak. Hm, mógł ją, rzecz jasna, zdjąć, to się zdarza... Viola uśmiechnęła się wyrozumiale, może na wspomnienie jakiejś farsy filmowej. Gdyby Los tak chciał, to czy coś mogłoby stanąć na przeszkodzie? Obrączka na pewno nie. Są, na szczęście, rozwody, bez wątpienia wszystko dobrze się skończy. Nie, tego rodzaju podejrzenie odstraszało ją w tak małym stopniu — przynajmniej w owej chwili, w jej fantazjach — że raczej czyniło przygodę bogatszą w treść, bardziej niebezpieczną i ekscytującą, z zabarwieniem nieco tragicznym. No bo co będzie z tą drugą? Na takie rzeczy nie można jednak zważać, gdy walczy się o własne szczęście. Cały świat walczy o szczęście, silniejszy wygrywa. Wyprostowała jedną nogę — szczupłą, kształtną, w jedwabnej pończosze — i popatrzyła na nią z aprobatą. Miała swoje walory i była ich w pełni świadoma.

Powoli otrząsając się z tych aż nazbyt nierealistycznych marzeń, powróciła jednak do czystego prawdopodobieństwa. Przecież był jeszcze stosunkowo młody, dlaczego miałby tak wcześnie się żenić? W każdym razie byłoby prościej, gdyby nie był żonaty. Walczyć desperacko, pchać się w ogień, żeby zdobyć mężczyznę — coś takiego mogło dostarczyć wrażeń na jeden wieczór, kiedy siedziało się wygodnie w ciepłej sali kinowej, zaś w rzeczywistości oznaczałoby to, że będzie musiała jeszcze długo, długo tkwić na tej szarozielonej kanapie w kwiatowy wzór, zaściełanej dla niej co wieczór, i gapić się na białą, przetartą kapę na łóżku matki w rogu pokoju i na tego głupiego pieska z porcelany na komodzie, i słuchać głośnego tykania budzika dobiegającego z kuchni. Boże, jak bardzo zbrzydło jej już wszystko w tym domu! I ta pasmanteria, w której całymi dniami pracowała! Czy coś na nią jeszcze czeka! Znów z aprobatą popatrzyła na nogę.

Zresztą sama mogła dowiedzieć się, czy jest żonaty (wciąż jednak pod warunkiem, że faktycznie to on był Walterem Hillem, którego znalazła w książce telefonicznej); mogła zadzwonić na jego numer i poprosić do telefonu panią Hill. A jeśli taka by istniała i podeszła, i odezwała się w słuchawce? Wtedy zawsze można było posłużyć się takim wyjaśnieniem: „Tu Elektrolux8, dzwonimy z pytaniem, czy moglibyśmy przyjść jutro o jedenastej zaprezentować nowy model odkurzacza” — i tym sposobem ani pani Hill, ani nikt inny nigdy się nie dowie, kto dzwonił. Zadzwoniłaby z budki telefonicznej, żeby matka też nie słyszała. Nie po to czyta się kryminał za kryminałem, żeby niczego się nie nauczyć. A jeśli pani Hill nabrałaby podejrzeń, zorientowawszy się, że to rozmowa z automatu? To niech sobie nabiera, przecież i tak nic jej nie zrobi.

Dobiegł ją trzask drzwiczek kuchenki. Matka wróciła z trafiki i rozpalała ogień, żeby przygotować obiad. Viola słuchała szurania kroków, krążących między stołem, spiżarką i kuchenką. Wreszcie podniosła się z westchnieniem, które wyrażało tak niechęć, jak i współczucie dla niej samej i matki; i poszła pomóc w nakrywaniu do stołu.

Kobiety poruszały się w milczeniu między meblami w małej kuchni. Bo i o czym tu rozmawiać? Klienci pasmanterii nie byli bardziej interesujący od tych w trafice. Viola żywiła silne podejrzenie, że było wręcz odwrotnie — co prawda w sklepie pani Petterson kupowali głównie robotnicy, niemniej jednak mężczyźni. Ale co to obchodziło jej matkę? Ona już się nażyła z mężczyzną. W średnim wieku, zmęczona i trochę nieobecna, krążyła po kuchni, mamrocząc do siebie, jak gdyby była sama. Brzmiało to tajemniczo, ale Viola wiedziała, w czym rzecz — gdzie miały stać półmiski, ile jeszcze, zanim zapiekanka ze śledziem będzie odgrzana, jak bardzo zimno mogło być teraz w kuchni. Viola rozłożyła talerze i widelce, poruszając się jak we śnie, nieprzyjemnym śnie. Cerata na stole wydawała się odpychająco zimna w dotyku, a apetyt Viola straciła już na samą myśl o starej zapiekance, która była nijaka nawet zaraz po upieczeniu, czyli przedwczoraj. Otoczone wysokimi budynkami podwórze tonęło już w mroku, ale okna na klatkach schodowych lśniły chłodnym, ostrym światłem. Panowała taka cisza, że tykanie budzika brzmiało wręcz gniewnie.

— Dzieciak obok znów się drze — odezwała się Viola.

— Mm — odpowiedziała matka, która w obliczu tego niezaprzeczalnego faktu nie miała już nic do dodania.

Matką krzykacza była niezamężna robotnica. Viola czuła dla niej lekką pogardę, bo tamta dała sobie zrobić dzieciaka, zaś pani Petterson żywiła do niej pewną dozę chłodnej, wynikającej z pryncypiów sympatii za to, że udało jej się ustrzec przed pułapką małżeństwa. Temat został już jednak przedyskutowany.

— Wychodzisz wieczorem? — zapytała matka powolnym głosem.

— Tak.

Jadły w milczeniu, a na kuchence grzała się woda do zmywania.

— Tylko nie narób sobie kłopotów — dodała matka i odłożyła talerz do zlewu, który miała akurat za plecami.

Viola zrobiła pogardliwy grymas.

— Przecież nie jestem jakąś tam głupią krową.

— Nigdy nie wiadomo. W końcu nie różnisz się od innych.

— Ech, co ty tam o mnie wiesz.

Znów zapadła cisza. I w tej ciszy pani Pettersson zaczęła zmywać. Viola wycierała naczynia. Jej zagniewane myśli krążyły letargicznie wokół ostatnich słów matki: „W końcu nie różnisz się od innych”. Czy takie określenie nie zawiera w sobie bezgranicznej pogardy? Nie różnić się od innych oznacza to samo co być zerem, niczym. Inni! To są ci szarzy, bezkształtni, którzy do niczego nie doszli, którzy tylko trzymają się jakiegoś miejsca; może wezmą z kimś tam ślub, może będą mieli dzieci, całe gromady, które też nie będą się niczym wyróżniać. Nie różnisz się od innych! To zniewaga, zbyt ciężka, by w ogóle na nią odpowiadać. Viola znalazła odrobinę pocieszenia, kolejny raz spoglądając przelotnie na swoje nogi i stopy. Dlaczego ona nie miałaby do czegoś dojść? Ha, ona im jeszcze pokaże...

Kiedy zmywanie zostało zakończone, spojrzała na zegarek i włożyła płaszcz i kapelusz.

— Tylko nie szwendaj się za długo po nocy — powiedział powolny, zmęczony głos. — Wiesz, że nie będę mogła zasnąć, póki nie wrócisz.

— Tak, wiem — powiedziała Viola.

(Za każdym razem, gdy córka wracała do domu, pani Pettersson nieodmiennie spała już głębokim snem).

A potem zeszła po kiepsko oświetlonych schodach.