Rozdział trzeci W drogę, panowie!

Wakacje wymyślono jedynie dlatego, że gdyby kilkuset krzykliwych buszmenów1, urwipołciów, zawadiaków i innych basałyków2 przebywało w szkole przez dwanaście miesięcy bez żadnej przerwy, nieszczęśliwa szkoła musiałaby runąć. Najpotężniejszy budynek nie zdołałby bez wytchnienia wytrzymać tych wstrząsów i drgań, tych wrzasków i krzyków, którymi lud szkolny objawia swoje istnienie. W każdej niemal szkole można zauważyć pod koniec roku opadanie tynku z pował3 i szpary w podłodze. Okazało się koniecznością wypuszczanie na dwumiesięczną wolność tatarskiej czeredy, aby można załatać szczerby, pomalować powały, zasklepić pęknięcia w murach i umocnić schody. W ostatnich dniach czerwca szkoła najwyraźniej jęczy, trzeszczy i drży nocami. Kropla wydrąża skałę non vi, sed saepe cadendo4. Szkoła jest to skała, drążona non vi, sed saepe wrzeszczando. Połączone głosy kilkuset wspaniałych wyjców są groźną potęgą w przyrodzie. Szkoła jest to dobra i kochająca matka, ale i najlepsza matka często zatyka sobie uszy, potem ukochane dziatki5 wypycha na boży świat, aby na szerokiej przestrzeni wykrzykiwały swoją radość. Wytrzymałość ludzka ma swoje granice.

Szkoła, w której „związek trzech Z” ćwiczył się w mądrości, wypchnęła swoje dziatki w upalny czerwcowy dzień, pachnący wonią akacji, nabrzmiały nadąsanym buczeniem bąków i upstrzony kolorowymi plamkami motyli. Słońcu było tak gorąco, że uczyniwszy sobie wachlarz z białych chmur jak z bujnych piór strusich, chłodziło sobie rozpaloną twarz. Jaskółki zmęczone upałem siadały na telegraficznych drutach tak gęsto, że najpilniejsze depesze brnęły po nich z trudem. Zdawało się, że tkwiące na łanach pszenicy strachy na wróble zaczną niedługo zdejmować pogniecione kapelusze z patyka głowy i gałganiaste odzienia z chudych ramion.

— Strasznie gorąco! — rzekł Zdzisław. — Nie chce mi się gadać, bo mi się zdaje, że słowa oblewają się potem. Czy tobie też tak gorąco?

— Nie wiem — odrzekł sennie Zenobi.

— Jak możesz nie wiedzieć?

— Po prostu. Jestem umarły z gorąca i niczego nie czuję. Patrz, idzie Zbyszek... Właściwie to nie idzie, ale się jeszcze porusza.

— Pokój temu domowi! — rzekł Zbyszek radośnie.

— Jakiemu domowi? Przecie siedzimy nad rzeką... Wyrwało ci się jak umarłemu kadzidło.

— W tym wcale nie ma sensu! — zaśmiał się Zbyszek.

— Śmiejesz się jak Piekarski6 na mękach — rzekł Zdzisław. — Za gorąco jest na wszelki sens. Siadaj, bo za chwilę otworzę posiedzenie, a posiedzenie musi być na siedząco.

— Czy leżeć można?

— Można, bylebyś nie zasnął, bo to nie Liga Narodów7.

— O, o! — krzyknął Zenobi. — Statek płynie wodą... Takiemu to dobrze!

Statek na Wiśle nie był zdarzeniem wstrząsającym, lecz trzy spojrzenia wlokły się za nim z wyrazem tęsknoty. Wypływał z miasta rozprażonego jak piec piekarski, zanurzony w chłodnej wodzie, pomiędzy zielone łęgi8 w daleką szerokość. Wałęsał się tam rzeźwy wiatr, zieleniła się radość nadbrzeżna i każdy znużony dzień kąpał się w głębokiej rzece. Oni zaś byli bardzo utrudzeni. Gadali wesoło, bo nie umieli inaczej, zdawało się jednak wszystkim trzem, że powrócili z dalekiej, męczącej podróży, trwającej bez mała dziesięć bitych miesięcy. Przedzierali się przez mrok i gęstwinę, czasem długo w noc. Pracowali sumiennie, zapalczywie i ze szlachetnym uporem, a Zbyszek najwięcej z nich. Mało posiadał książek własnych, więc późnym dopiero wieczorem pożyczał potrzebne od innych, gdy ci inni zrobili swoje. Uczył się przy stuku ojcowskiego młotka; już był zmęczony, kiedy pochylał się nad książką, bo wracał z dalekich korepetytorskich wypraw; dlatego dłużej patrzył na brzuchaty okręcik, który na bielańskim9 zakręcie zahuczał radośnie, a gdy zniknął, Zbyszek cicho westchnął.

Zdzisław spojrzał uważnie na bladą i wymizerowaną twarz przyjaciela i cień smutku, jak cień przelatującego ptaka, przebiegł przez jego twarz. Zaraz mu się jednak oczy roześmiały. Nikt ze śmiertelnych nie powinien widzieć zmartwienia na jego obliczu. Potężne jego myśli i najwspanialsze plany zawsze się zjawiały na świecie w kwiecistym uśmiechu, co właśnie stało się w tej chwili, sądząc z niezwykłego migotania oczów.

— Wielkie mecyje10, statek! — rzekł z wątpliwym szacunkiem o wybitnej jednostce wiślanej floty, bijącej łapami wodę. — Muszę jednak przyznać, że ta dorodna kaczka sprowadziła na mnie natchnienie.

— Uciekajmy, przyjacielu! — wrzasnął Zenobi w stronę Zbyszka. — On zacznie improwizować.

— Upał zmącił mu zmysły — odrzekł Zbyszek z powagą. — Nie możemy go opuścić w tym stanie.

— Żaden z was nawet się nie ruszy — mówił Zdzisław — bo skamienieje z radości i podziwu. Jeśli padniecie przede mną na twarz i uderzycie imitacją głowy o ziemię siedem razy, gotów jestem wam powiedzieć, jak wspaniały pomysł przyszedł do mojej prawdziwej głowy. Czy padacie na twarz?

— Padamy!

— Czy tłuczecie o ziemię głowami?

— Zrobione!

— Teraz wam mogę powiedzieć, ale powoli, gdyż mam umysł niezmiernie wzburzony.

— Woda niedaleko — wtrącił ze współczuciem Zenobi. — Może jaki mały okład...

— Z Kolumba też pokpiwały różne kiepskie matoły. Nie szkodzi! Ale jeśli mi będziesz przerywał, powiem ci o wszystkim dopiero jutro, a jutro będę gadał już do nieboszczyka, bo w nocy umrzesz z ciekawości. Zbyszku! Będę mówił do ciebie, a ta kreatura niech usłyszy przy sposobności. Gdzie dwóch mądrze gada, tam trzeci korzysta.

— Czy ty tak długo potrafisz? — krzyknął Zenobi. — Jeśli zaraz o wszystkim nie powiesz, utopimy cię we dwóch.

— Dawniej palono geniuszów na stosie, teraz ich chcą topić. Dobrze, będę mówił. Powiedzcie mi, bracia Zety: czy jest gorąco? Czy jest lato? Czy są wakacje?

— Ślepy koń dawno już to zauważył...

— Niech ci będzie! Nie zadaję wam naiwnych pytań, używam jedynie roztropnej metody Sokratesa11, wypróbowanej wobec maluczkich, prostodusznych i ludzi niedołężnego umysłu. Odrzuć ten kamień, bo ja mam tu obok cięższy! Słuchaj raczej, co ja wymyśliłem. Zapytuję was: dlaczego trzech zdrowych małpiszonów siedzi w mieście i smaży się na rozżarzonej patelni zamiast, jak ten statek, podążyć w szeroki świat?

— Jest to wcale roztropne pytanie — przyznał Zbyszek.

— Oczywiście! Połowa miasta czyni jakieś wyprawy, wyjeżdża, wędruje, wylatuje, wybiega, ucieka i szuka powietrza, wody, morza, gór, tylko my, niedorajdy, siedzimy tutaj. Licho wie po co. Dlaczego my nie wyjeżdżamy?

— Bo jesteśmy łapserdaki — rzekł Zenobi ciemnym głosem.

— Za co? — zapytał ściślej Zbyszek.

— O nieporadna duszo, która pytasz za co! Czy wolność cokolwiek kosztuje? Czy za radość się płaci?

— Za jazdę koleją się płaci...

— A któż nam każe jechać koleją? Mamy nogi, czy ich nie mamy?

— Jeżeli wszystko na świecie nie jest złudzeniem, zdaje mi się, że mam nogi — rzekł Zenobi. — Zbyszek, jak jest z tobą?

Zbyszek, oszczędzając słów, wyciągnął przed siebie dwa chude pedały12, z czego jawnie się okazało, że i on ma nogi.

— Posłuchajcie, małpoludy! — rzekł Zdzisław gorąco. — Mamy przed sobą dwa miesiące czasu, sześćdziesiąt dni...

— Sześćdziesiąt dwa — poprawił ścisły Zenobi. — Lipiec i sierpień mają po dni trzydzieści jeden.

— Tym lepiej! Wybieramy się jutro o świcie i idziemy przed siebie...

— Dokąd?

— Wszystko jedno dokąd. W nieznane! Najcudowniej się idzie, gdy się nie wie, dokąd się dąży. Pójdziemy na zachód i będziemy gonić słońce.

— Zedrzemy buty — wtrącił nieśmiało syn szewca.

— Wtedy będziemy wędrowali boso. Zdarzało się to większym od nas. Co o tym myślicie? We trzech damy radę wszystkiemu. Pójdziemy sobie po szerokiej drodze, przez pola, przez łąki, pod obłokami.

— A jeśli będzie padało? — zapytał Zenobi.

— Kapuściane głowy dobrze rosną na deszczu. Czy nigdy na ciebie nie padało? Przeczekasz deszcz i pójdziesz dalej...

— Ostatecznie mogę to zrobić.

— Zrobisz, zrobisz... Będzie to piękna wyprawa, wspaniała wyprawa! Powiedz, Zenobiuszku, dobrze wymyśliłem?

Zenobi zmarszczył czoło i nagle wydał z siebie przeraźliwy głos, przypominający grube, opasłe, ochrypłe i zakopcone buczenie okrętowej syreny.

— Rozumiem cię! — rzekł Zdzisław z zachwytem. — Już jedziesz... A ty, Zbyszku?

— Pogadam z ojcem. Biedaczysko zostanie sam...

— Wierz mi, że mu będzie lżej, gdy z domu zniknie jedna żarłoczna paszcza, ale pogadaj.

— Dobrze, a co my będziemy jedli?

— Co się zdarzy... — odrzekł Zdzisław niepewnie.

— Bardzo rzadko się zdarza, aby na drzewach rosła kiełbasa, a przydrożne kamienie zamieniały się w chleb.

— Coś trzeba będzie kupić...

— Słusznie! Ludzie jednak mają takie zastarzałe poglądy, że za wszystko chcą od razu pieniędzy. Tak od razu nie da się ich tego oduczyć. Widzę, że cię opuściło natchnienie...

— Bynajmniej! Pozwólcie, że dzisiaj będę rozmyślał, a jutro wam o wszystkim powiem dokładnie. Czy panowie zechcą odwiedzić mnie jutro około dwunastej?

— To zła pora. Czy nie można by około piątej?

— Można, ale czemu tak późno?

— Bo o tej porze dostajesz podwieczorek, a przecie nie będziesz opychał się sam, gdy na to będzie patrzyło dwóch przyjaciół.

— Uwaga twoja jest głęboka, chociaż godna złoczyńcy. Przybywajcie o piątej.

Przyjaciele rozeszli się w trzy strony świata, jedną pozostawiwszy wolną i w tej panował spokój. Wszyscy byli podnieceni, nie wyłączając projektodawcy, Zdzisława-Almanzora13, który swoim pomysłem „wszczepił im w duszę jad, co ich będzie pożerać”14. W spokojną wodę biedniutkiego ich życia cisnął kamień, co padł aż na dno serca. Jak ziarno w pulchną ziemię rzucone, poczęła w nich pęcznieć tęsknota. Spracowani chłopcy zamarzyli nagle o tej oszałamiającej wyprawie po zielonej bożej ziemi, rozśpiewanej gwarem lata. Rośli wśród kamiennych murów, w zaduchu miasta, krążyli bez końca po asfalcie, wyświechtanym i nudnym, oddychając powietrzem ciężkim, przesyconym spalenizną benzyny i smarów, a tam gdzieś daleko leżą niezmierzone dywany łąk i pola nieskończone, „malowane zbożem rozmaitem”15. Bardzo byli zmęczeni, a tam daleko lasy siwe i brodate, pachnące i rozszumiane śpiewały chórem, wołając dusze zmęczone. Będą nieszczęśliwi, jeśli nie ruszą na tę wyprawę po radość i słońce; tacy będą nieszczęśliwi jak Beduin16 na Saharze, co śmiertelnie znużony ujrzał z oddali palmy i wieżyczkę minaretu17, a po godzinach wędrówki przekonał się, że to kłamliwe złudzenie, fatamorgana.

Wyprawy tej najbardziej, najserdeczniej zapragnął Zbyszek, biedny syn biednego łatacza butów. On nigdy jeszcze nie wyjrzał poza krańce miasta. Zdzisław był gdzieś daleko, Zenobi, posiadając ulgi kolejowe, zawędrował w ubiegłym roku aż do Krakowa. Wilanów18 był ostatnią stacją, do której dotarł Zbyszek. Dalej był już koniec świata. O, gdyby się teraz udało pójść w wesołej, najcudowniejszej kompanii, z przyjaciółmi od serca... Gdyby się udało... Jakże się to jednak może stać?

Dziwił się stary szewc, że jego pierworodny wzdycha przez sen i czasem głośno wykrzyka. Nigdy tego nie czynił, śpiąc kamiennym snem, zresztą w rodzinie nie było takich, co śpiąc, gadali. Zdarzał się nieraz zgrzytający zębami, jakby z nudów gryzł orzechy, i zdarzył się osobnik chrapiący, nikt jednak nie gadał. Szewcy są milczący na jawie, po cóż mają gadać we śnie?

— Mowę miałeś w nocy — rzekł rano do syna stary, spracowany szewc. — Co ci się stało? Rozumiałbym, gdybyś był na noc zjadł baraninę, bo po baraninie ludzie śpią niespokojnie, ale ty nic nie jadłeś. Co cię trapi, chłopcze?

Zbyszek opowiedział, co go trapi. Mówił tak pięknie i tak zapalczywie, że ojciec połowy z tego nie rozumiał, wiadomo jest jednak, że Pan Bóg dał szewcom rozum wielki i zdrowy, który pomnażają pracowicie, siedząc całymi dniami w poważnym milczeniu sprzyjającym filozoficznym rozważaniom. Pojął przeto, że temu dziecku jedynemu, dobremu chłopcu, co się nigdy nie skarżył ani na głód, ani na chłód, nie może dać odrobiny radości. Tarł ręką zmarszczone czoło i targał siwe wąsy, taka jest już bowiem natura ludzka, że tymi gwałtownymi ruchami pobudza szybsze krążenie myśli. Musi to w jakiś sposób pomagać, nieraz się już bowiem zdarzyło, że człowiek zatroskany tak długo drapał się w głowę, aż coś wreszcie wydrapał. Starożytni filozofowie drapali się dość często i nie tylko w głowę, co jedni przypisują dziwnej niechęci wspaniałych tych mężów do oczyszczającej wody, inni natomiast drapaniu temu głębsze przypisują znaczenie.

— Idź teraz — rzekł stary ojciec — a ja pomyślę.

Zbyszek spojrzał na ojca ze zdziwionym zachwytem i wyszedł z domu. Spojrzał na niebo i przyczajona tęsknota aż w nim krzyknęła. Na niebie piętrzyły się wysokie, śnieżnobiałe chmury, zwalone jedne na drugie, tarzające się po błękicie. Dzień był promienisty i upajający. Jaskółki szyły niebieskie płótno nieba czarnym ściegiem, a wysoko, wysoko, kąpał się w lazurowej topieli aeroplan19 i płynął przez chmury; znudziło mu się pływanie na brzuchu, więc się położył na wznak, potem dał nurka, pływak znamienity.

Skoro tutaj jest tak pięknie, jakże cudownie musi być tam, gdzie te białe chmury dotykają ziemi? W tamte strony pełznie właśnie po moście pociąg, żelazna gąsienica... Po co Zdzisław tak okrutnie pokazał mu tę Ziemię Obiecaną20?

To samo pytanie zadawał sobie Zenobi. Ojciec-konduktor nie mógł pojąć tego nierozważnego planu.

— Gdy wszyscy będą chodzili piechotą — rzekł z niesmakiem — kolej zbankrutuje.

Matka jednakże, przeczuwając radość syna, była zgoła innego zdania.

— Czego się nauczy w pociągu? Że podczas jazdy nie wolno otwierać drzwi i wychylać się przez okno?

— A na piechotę więcej się nauczy? — pytał drwiąco konduktor.

— Więcej. Kraj zobaczy i zobaczy ludzi. Nałyka się dobrego powietrza i będzie im wesoło we trzech. Chłopiec napracował się, więc niech idzie; nic mu się złego nie stanie, a użyje za wszystkie czasy. Ma zresztą swoje oszczędności.

Przedstawiciel mechanicznego środka lokomocji protestował, ale słabo, gdyż odjeżdżał o jedenastej trzynaście, więc miał mało na to czasu, poza tym nie on — jak się rzekło — był zawiadowcą stacji, lecz matka. I kasa była w jej ręku, a to było najważniejsze. Zenobi spenetrował szybko, że właściwe mocarstwo było po jego stronie. Czule przeto pożegnał się z ojcem, który wracał dopiero za dwa dni, a wyprawa mogła wyruszyć już nazajutrz o świcie.

— Nie przechodź przez tory kolejowe — rzekł mu ojciec na pożegnanie. — I jeszcze jedno ci powiem. Gdy już nie będziecie mogli powłóczyć nogami, będziesz pewnie próbował pojechać pociągiem na gapę, ty albo twoi przyjaciele. Chciałbym wtedy capnąć jednego z was! Będzie mu gorąco...

— Ukarałbyś własne dziecko? — krzyknęła ze zdumieniem matka.

— W pociągu nie ma własnych dzieci... W pociągu są pasażerowie!

— A mnie też byś capnął, co?

Konduktor zastanowił się poważnie: kto jest potęgą większą — kolej czy prawowita małżonka? Ponieważ zagadnienie było niezmiernie trudne do natychmiastowego rozstrzygnięcia, wolał nie odpowiedzieć i udając, że się bardzo śpieszy, począł się żegnać.

O piątej godzinie Zenobi pobiegł czym prędzej do Zdzisława, u którego już był Zbyszek. „Trójka hultajska” była w doskonałym komplecie; zawsze rozważna i spokojna, w tej chwili zdradzała żywe objawy opętania. Wszyscy mieli roziskrzone oczy i rumieńce na twarzach. Jedynie dlatego żaden z nich nie tańczył ani nie wydawał przeraźliwych okrzyków, które są śpiewem radości, że w naradzie brała udział matka Zdzisława. Objęła ona nad wyprawą najwyższy protektorat, uznawszy, że pomysł jej syna, chociaż na pozór awanturniczy, jest piękny.

— Ale nie powinniście iść bez celu — rzekła — bo gdy was wędrowanie znuży, nie będziecie mieli podniety i zawrócicie czym prędzej, kiepskie mieszczuchy. Otóż niech tak będzie: pójdziecie, którędy się wam podoba, a w powrotnej drodze odwiedzicie moją cioteczną siostrę, do której dam wam list. Mieszka ona w górskiej już okolicy. Nie widziałam jej od kilku lat i nie wiem dobrze, co się z nią dzieje. Jest to przezacna kobieta, która ocaliła po śmierci męża mały mająteczek i mieszka w nim z córką.

— Doskonale, mamusiu — rzekł Zdzisław. — Rzecz cała w tym, czy w ogóle pójdziemy. Nie wiemy jeszcze, jak brzmią meldunki wielkich wędrowników.

— Więc sobie tutaj gadajcie, a ja pójdę po bułki na podwieczorek.

— Sienkiewicz mówi: „po spyżę21”. Tak się powinno mówić, gdyż w tej chwili jesteś w rycerskim obozie.

— Dobrze! Idę po spyżę.

— Kipling22 woła w tym miejscu: „Powodzenia w łowach!”23 — zaśmiał się oczytany Zdzisław. — Do rzeczy, do rzeczy! — zakrzyknął, gdy zostali sami. — Idziemy? Zenobi, gadaj, co wiesz.

— Idę — rzekł z powagą Zenobi. — Moja matka przygotowuje w tej chwili zapasy, a ja mam przy sobie kapitał, z którym można zawędrować na koniec świata.

— Ile? Ile?

— Dwadzieścia siedem złotych!24

— O Boże... — jęknął cicho Zbyszek.

— Są to oszczędności moje i mojej matki — mówił Zenobi i z dumą, i ze wzruszeniem. — Zbierała je długo, drogie matczysko. Ale to jeszcze nie wszystko! Dostałem plecak ojca i starą pelerynę matki, dwa garnuszki, maszynkę spirytusową i latarkę konduktorską.

— Stanley25, wędrując przez Afrykę, nie mógł mieć wiele więcej. Zenobi, jesteś bogatym podróżnikiem, a twoja matka jest cudowną matką. Wznieśmy okrzyk na jej cześć: niech żyje!

— Niech żyje! — ryknęli wspaniałym chórem, Zenobi zaś uwieńczył gorące głosy gwizdem tak wspaniałym, że zwisająca z pułapu26 lampa zadrżała szklanym głosem.

— Teraz na mnie kolej, przyjaciele — mówił Zdzisław. — Ja posiadam mniej gotówki, bo tylko dwadzieścia dwa złote i sześćdziesiąt groszy, co razem z twoimi tworzy potężną sumę czterdziestu dziewięciu złotych z groszami. Moglibyśmy założyć bank! Poza tym posiadam rzecz najważniejszą: namiot.

— Nie może być!

— Może być! Istnieją rozmaite legendy, skąd się ten dziwny przedmiot znalazł w naszym domu, dość, że jest i dzisiaj w nocy został załatany. Sądząc z wielkiej ilości dziur w namiocie, używał go jakiś romantyk, który lubił patrzeć na gwiazdy. Mam dalej: potężne i gwoździami podkute buty po ojcu, bo mój ojciec chodził po górach, nóż prawie morderczy, ale kupiony, bo w rodzinie nie było żadnego mordercy, mapę i rozmaite pożyteczne drobiazgi. Czy to dość?

— Zdzisławie — rzekł Zenobi — jak się nazywał ten wielki afrykański podróżnik, którego znalazł Stanley?

— Livingstone27.

— Prawda! Wobec tego Livingstone, wędrując przez Afrykę, nie mógł mieć wiele więcej — rzekł Zenobi z powagą, powtarzając słowa Zdzisława. — Zbyszku, wystąp!

Zbyszek był blady i drżącą ręką otarł sobie pot z czoła.

— Ja nie mogę pójść — powiedział cichym głosem.

— Czemu? — wrzasnęli tamci.

— Bo wy macie dużo, a ja nic...

— I myślisz, że dlatego nie pójdziesz?

— Myślałem, że pójdę... Ale teraz zmieniłem zdanie... Jakbym mógł? Nie chcę być ciężarem... Wszystko robiłem... Właściwie nie ja, lecz mój ojciec... Wczoraj zniknął na pół dnia i zdobył... zdobył... trzy złote. To za mało.

— Kto ci o tym powiedział, że za mało? Siedemnaście złotych za mało?

— Jakie siedemnaście? Trzy!

— Trzy i czterdzieści dziewięć, to razem pięćdziesiąt dwa, pięćdziesiąt dwa przez trzy to siedemnaście i coś. Tak mówi Pitagoras28.

— To wy tak mówicie...

— Zbyszku, stary przyjacielu — rzekł poważnie Zdzisław. — Nasze serce jest twoim sercem. Nasz kawałek chleba jest twoim kawałkiem chleba. Czy jeszcze tego nie pojąłeś? Gdybyś ty miał trzydzieści złotych, a my nic, nie powiedziałbyś, że każdy z nas ma po dziesięć?

— Oczywiście — szepnął Zbyszek.

— Więc czemu kręcisz, zbójco? — zaśmiał się Zenobi. — Panowie, wznieśmy okrzyk na cześć jego ojca, który zdobył trzy złote, co było tak trudne, jak dla innego zdobycie tysiąca. Niech żyje!

— Niech żyje! — wrzasnęli we dwóch, bo Zbyszek ze wzruszenia nie mógł dobyć głosu.

Nagle oczy mu się zaświeciły, jak gdyby sobie coś radosnego przypomniał.

— Ale ja coś mam! — rzekł szybko.

— A widzisz... Gadaj prędko, co to jest: widelec, termos, laska?

— Ja mam psa! — wykrzyknął Zbyszek triumfalnie.

— Psa? — zdumieli się. — Nigdy o tym nie mówiłeś, nikt go nie widział.

— Bo to jest taki dziwny pies, który się chowa przed ludźmi. Jest to mój przyjaciel... Wierny pies, a taki mądry jak diabeł. Jeżeli pójdzie z nami, może się bardzo przydać.

— Nie bardzo — rzekł zafrasowany Zenobi. — Psu trzeba dać jeść.

— Jemu nie trzeba — zaśmiał się Zbyszek. — On się sam żywi, własnym przemysłem. Na moim utrzymaniu zginąłby z głodu, a jednak żyje.

Opowiedział im dokładnie, jak jednego dnia znalazł przedziwnego kundla ze złamaną nogą, jak go wyleczył i jak z nim zawarł przymierze.

— To jest tajemniczy pies — mówił. — Znika czasem na długo, potem zjawia się jak gdyby nigdy nic. Nie chcę przesadzać, ale on rozumie ludzką mowę. Nazywa się Apasz.

— Nomen omen29 — zaśmiał się Zdzisław. — Szkoda, że nie Zagraj!

— Czemu właśnie Zagraj?

— Bo wtedy cała kompania byłaby na Zet. Dobrze, ale jeżeli on jest taki dziwak, może nas nie uznać.

— Powiedziałem wam, że on rozumie ludzką mowę. On już wie o wszystkim.

— Zwierzałeś mu się? I cóż on na to?

— Oszalał z radości. Mam niejakie podejrzenia, że zanim dostał się do uczciwego domu, wiódł bardzo podejrzane życie. Wolę was uprzedzić.

— Jak myślisz, Zenobi, zabrać tego opryszka?

— Zabrać. Skoro mamy mieszkać w namiocie, będzie nas strzegł.

— Dobrze. Będziemy mieli z sobą nie byle jakie kapitały. Wobec tego wszystko załatwione, a jutro w drogę, panowie!