PROLOG
(1–253)
Scena przedstawia stok Akropolis, wiodący ku Propylejom. W głębi widoczny jest portyk Propylejów i pięciobramne wejście po marmurowych schodach. Bardzo wczesny poranek, po czym, w miarę rozwoju akcji, pełny dzień i wieczór.
Gromiwoja, dostojna mężatka ateńska, przechadza się i niecierpliwie wypatruje przed siebie.
SCENA PIERWSZA
GROMIWOJA
z wzrastającą niecierpliwością
Na orgie Pana3, Koliady4 łamańce,
Na pląs, na skoki — zaprosić kobiety..
Byłby ich legion — z bębny5, z kastaniety!
Dzisiaj ni jedna nie przyszła mężatka!
pauza — patrzy w dal...
z radością
Wchodzi Kalonike.
SCENA DRUGA
Gromiwoja i Kalonike, młoda mężatka ateńska.
GROMIWOJA
KALONIKE
dygając i wstając
Czemu się chmurzysz? Cóż to, dąsy, fochy?
Brwi w kabłąk marszczyć... tobie nie przystoi!
GROMIWOJA
Mnie gniew unosi na nas, na niewiasty.
Twierdzą mężczyźni i tak... bez pochyby7,
Iżeśmy szelmy...
KALONIKE
mrugając oczkiem
GROMIWOJA
By obradować nad rzeczą olbrzymią,
Z obojętnością gęsi doma8 drzémią...
Śpi gnuśne9 ciało!
KALONIKE
Przyjdą! Wszak trudno wyjść z domu kobiecie:
Ta się nad mężem trzęsie czule z rana,
Ta budzi czeladź10, ta świeże pieluszki
Ściele, ta kąpie, owa karmi dziecię...
GROMIWOJA
ironicznie
Prócz mego dzieła —!
KALONIKE
Czy to przypadkiem nie jest kawał gruby?
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
z rosnącym zapałem
KALONIKE
GROMIWOJA
To byśmy wpadły tu, jakoby z procy...!
Lecz to rzecz inna — to myśli mej owoc,
Owoc bezsennie przepędzonych nocy!
KALONIKE
filuternie12, niby na ucho
GROMIWOJA
patetycznie
Że przezeń całą zbawimy Helladę —
My, płeć bezbronna!
KALONIKE
skeptycznie
Mów, choć nie wierzę w naszą płeć bezbronną!
GROMIWOJA
Albo ze świata zniknie Peloponez...
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
Nie będę Aten szarpała! Lecz słuchaj!
Kiedy się zejdą na wiec białogłowy
Z Peloponezu, z Beocji, z Attyki,
Zbawim Helladę społem17 — my — „podwiki”!
KALONIKE
Co zbawiennego? My, siedzące w kwiatach,
W szafrannych18 szatach, malowane damy,
Szumne jedwabiem — w złocistych sandałach,
My mamy zbawiać ojczyznę?? Czym, czymże?
GROMIWOJA
porywczo
Strój szafranowy, pachnidła i meszty19,
Róż i przeźrocze giezłeczka20, co wdzięki
Wpół obnażają... no, domyśl się reszty!
KALONIKE
zaczyna się orientować
GROMIWOJA
Z mężczyzn nie porwie na drugiego piki...
KALONIKE
z ferworem
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
Buciki perskie, najdroższe w Atenach!
GROMIWOJA
KALONIKE
Puszczona z łuku, lecieć tu powinna!
GROMIWOJA
A tu te nasze attyckie kobiety
Wszystko wpierw robią, czego nie potrzeba.
Lecz i z Pomorza — ni jednej — o nieba —
Ni z Salaminy — nie ma!
KALONIKE
Każda o świcie już jedzie na szkucie22...
GROMIWOJA
Że przyjdą pierwsze, Acharnów małżonki!
KALONIKE
Ta wprzód się musi poradzić Hekaty23.
pokazując w dół
A tam znów inne; przyjdą — jeszcze chwilka...
patrząc w inną stronę
GROMIWOJA
spostrzegła i poznała
KALONIKE
Toż się tu cały cielętnik rozbryka!
SCENA TRZECIA
Gromiwoja i Kalonike podchodzą, witając wchodzące panie i wieśniaczki.
Wchodzi Atenka, młoda i piękna Myrrine; potem inne w różnych strojach, właściwych miejscowościom, z których pochodzą; szczególnie bogato a swawolnie wystrojona jest Koryntka. Spartanka Lampito, posągowo zbudowana, pierś i szyja odkryte; peplos, rozcięty od ramienia przez cały bok wzdłuż biodra, pozwala widzieć całą krasę lakońskiej lwicy. Myrrine, przepasana bogatym pasem.
Wchodzi Myrrine i kilka kobiet.
GROMIWOJA, KALONIKE, MYRRINE.
Zgiełk powitania, całusy, okrzyki, podziwy dla strojów, każda gada równocześnie, tempo bardzo szybkie.
MYRRINE
podchodzi do Gromiwoi
która stoi z boku, zadąsana
Cóż powiesz? — milczysz?
GROMIWOJA
Że się tak spóźniasz, gdy sprawa poważna!
MYRRINE
poprawiając pasek
Gdy rzecz twa nagła, mów, jeżeli łaska...!
KALONIKE
Aż przyjdą panie z Beocji i Sparty...
GROMIWOJA
patrząc w dal
Przybywa do nas Lampito ze Sparty!
Wchodzi Lampito z Beotką i Koryntką, a za nimi cały tłum kobiet.
SCENA CZWARTA
Gromiwoja, Kalonike, Myrrine, Lampito, Beotka, Koryntka oraz cały tłum kobiet.
GROMIWOJA
podchodzi z uprzedzającą grzecznością i wita
wszystkie otaczają Lampitę
Jakieś ty piękna Sparty nadobnica,
Cóż to za krasa, ciało siłą tryska!
Ty żubra zdusisz!
LAMPITO24
Dyć26 goła hipkam i piętą w rzyć biję27!
GROMIWOJA
gładząc jej piersi
LAMPITO
śmiejąc się, odsuwa ją lekko
GROMIWOJA
wskazując Beotkę
LAMPITO
Jest wysłannicą tamstela30.
MYRRINE
Cóż to za biodra!
KALONIKE
A ten dołeczek... brzoskwinia bez puchu!
wszystkie witają Beotkę
GROMIWOJA
wskazuje Koryntkę
LAMPITO
Dziewka z Koryntu.
GROMIWOJA
podziwiając jej strój
Szumi też na niej ta strojna dzianica!
LAMPITO
GROMIWOJA
Zwołała.
LAMPITO
MYRRINE
z niecierpliwością
GROMIWOJA
koło której zbiegły się wszystkie, podniecone ciekawością
Odrzec na jedno pytańko...
MYRRINE
wszystkie powtarzają to samo
GROMIWOJA
Ku naszych synów ojcom, co na wojnie
Marnieją? Wszakże każdej mąż w obozie?
KALONIKE
płaczliwie
W Tracji waruje... gdzieś na słocie, mrozie!
GROMIWOJA
chlipając łzy
LAMPITO
gniewnie
Już tarcz na ramię i fyrgnął, jak ptaszek!
GROMIWOJA
filuternie, chcąc rozweselić posmutniałe towarzystwo
Odkąd zaś chłopcy z Miletu zdradzili,
Odtąd nie widzę już... ośmiocalowca,
Co nas ochraniał od flirtów bykowca33!
Chcecież wy, gdybym sposób obmyśliła,
Wraz ze mną wojnę stłumić?
MYRRINE
z zapałem, pokazując pasek
Zgoda! Chociażbym zastawić ten pasek
Dziś miała jeszcze i tu przepić razem!
KALONIKE
Oddam pół siebie na cel bogobojny!
LAMPITO
Na wierch Tajgeta wybiegłabym śpiewać!
GROMIWOJA
Nam, o niewiasty, jeśli mamy zmusić
Mężów, by z sobą raz pokój zawarli,
Trzeba się wyrzec...
MYRRINE
z niecierpliwością
GROMIWOJA
Posłuszne?
MYRRINE
GROMIWOJA
wszystkie odskakują zawiedzione: gesty niechęci i odrazy
Cóż to za dąsy, miny, mruki, fochy?
Liczka pobladły, w oczach łzy, jak grochy!
Więc chcecie słuchać, czy nie? Cóż powiecie?
MYRRINE
KALONIKE
GROMIWOJA
do Kaloniki
Mówiłaś, że się dasz przeciąć żelazem?
KALONIKE
Przez ogień przejdę...! Tylko nie broń tego...
z hipokryzją
GROMIWOJA
do Beotki
BEOTKA
Wszystkie krzyczą: „raczej przez ogień”, tylko Lampito stoi chmurna.
GROMIWOJA
Czy nas niesłusznie na tragediach szarpią?
Każda z bab chciwą jest rozkoszy harpią35!
zwraca się do Lampity
My same zbawim — samowtór36 — Helladę,
Więc stawaj ze mną!
LAMPITO
z westchnieniem rezygnacji
Smętna małżeńska... bez męża komnata,
Tu o mir sprawa, mir i pokój świata!
GROMIWOJA
ściska ją i całuje
Kobieta ista38 i obywatelka!
KALONIKE
pojednawczo
Jakoś wstrzymamy, co niech Bóg odwróci,
Czyż jednak przez to pokój zdobędziemy?
GROMIWOJA
Doma w chitonkach przeźroczo-pajęczych,
Wpółobnażone pokazując wdzięki,
Zsztywnieją nasi panowie i zechcą
Garnąć się do nas: więc ich odpalimy: —
Że wtedy pokój zawrą, daję rękę!
LAMPITO
Uwidział z bliska i tę jej pierś gołą,
Miecz pomsty rzucił, ugiął przed nią czoło...
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
Jeśli zaś gwałtu zażyją, wlec zechcą
Przemocą w alkierz?
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
A w swoich gwałtach nie zażyją smaku.
Dokuczaj, ile zdołasz! Wnet broń złożą.
Bo mąż przenigdy nie zazna rozkoszy,
Kiedy ją żona naumyślnie płoszy!
KALONIKE
niby zdecydowana
LAMPITO
porozumiawszy się z Beotką, Koryntką i Peloponezjankami
Że muszą miru dotrzymać i zgody,
Lecz któż przysili zmienników ateńskich,
By raz już przecie nie mącili wody?
GROMIWOJA
LAMPITO
Bogini — mają skarb, a w portach flotę!
GROMIWOJA
Dziś w naszym ręku będzie Akropolis
I skarb związkowy. Wysłałam gromadę
Najstarszych kobiet, by zajęty Grojec
Cichcem, niby to składając ofiary,
Gdy my te spiski knujem.
LAMPITO
Jak wszystko robisz i chwacko i gracko!
GROMIWOJA
Mężne niewiasty, że jej nie złamiecie!
LAMPITO
GROMIWOJA
klaszcze
wbiega branka Scytyjska, na plecach łuk i kołczan, przez ramię ma puklerzyk, na głowie misiurka
Dać tu bydlątko!
Wbiega służba; niosą przybory do ofiary, wieńce róż i jaśminów, kadzidło w puszce i czekają na rozkazy Gromiwoi.
KALONIKE
Jakąż przysięgą chcesz nas wiązać?
GROMIWOJA
patetycznie
...Na tarczy, jak to siedmiu wojów czyni
U Ajschylosa — zarzniemy baranka45.
KALONIKE
Dążących, składać na wojny puklerzu!
GROMIWOJA
zła, że się jej przeciwi
KALONIKE
namyśla się głęboko — po czym z ferworem
Rznijmy w ofierze przysiężnej, siwego...
GROMIWOJA
szydersko
KALONIKE
obrażona
Przysięgać?
GROMIWOJA
emfatycznie
Zarzniemy gąsior wina czerwonego
I przysięgniemy w puchar... nie lać wody46!
LAMPITO
GROMIWOJA
do służby
Służba wnosi ogromny czarny puchar i gąsior wina, zapieczętowany woskiem, z plombami na taśmie.
KALONIKE
MYRRINE
dotykając czule czary
GROMIWOJA
Służba wykona rozkazy. Wszystkie rokoszanki wkładają wieńce na głowy, sypiąc kadzidło na ołtarz. Gromiwoja modląc się, przecina wstęgę i plombę, wyjmuje szpunt i nalewa.
Kielichu, przyjmcie od kobiet ślub klęty!
KALONIKE
LAMPITO
wciągając woń
MYRRINE
pcha się
KALONIKE
Losują, ciągnąc z urny kamyczki: los pada na Kalonikę.
GROMIWOJA
Jedna niech głośno powtarza me słowa,
Każda niech święcie przysięgi dochowa!
Rota przysięgi
KALONIKE
powtarza głośno — inne półszeptem
GROMIWOJA
Kalonike milczy. Gromiwoja ostro
KALONIKE
głosem trwożnym, drżącym
Kolanka gną się pode mną... Gromwoja!
GROMIWOJA
KALONIKE
przytomniej
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
KALONIKE
GROMIWOJA
WSZYSTKIE BIAŁOGŁOWY
GROMIWOJA
podnosi czarę, pryska libację trzy razy na ołtarz
pije i po kolei piją wszystkie. Ostatnia Myrrine, pryska libację51 i mówi
MYRRINE
Wspólnej przyjaźni i służby i drużby!
Dają się słyszeć gromkie okrzyki i wesołe dźwięki tamburynów i kastanietów.
LAMPITO
GROMIWOJA
Starsze niewiasty Bogini grodzisko
W tej chwili wzięły. Lecz, droga Lampito,
Wróć i służ doma mężnie dobrej sprawie!
Na zakładnika zaś sobie zostawię
Twe druhny.
Krótkie pożegnanie z Lampitą, która spiesznie odchodzi do Sparty
Zamkniemy wrota na mocne okowy!
Szykują się w uroczysty orszak.
KALONIKE
Na nas?
GROMIWOJA
Tu nie pomogą ni prośby, ni groźby,
Ni ognia żary, by te zwalić wrota,
Chyba... poddać się... przyjdzie im... ochota!
KALONIKE
By nie przylgnęło do nas tchórzyc miano!
Z wolna, orszakiem w takt marsza tamburynowego idą na Akropolis — i zamykają wrota.
- Bakchos (mit. gr.) — bóg wina, znany też jako Dionizos; w mit. rzym.: Bachus (Bacchus). [przypis edytorski] ↩
- Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności. Afrodyta nie miała rodziców, narodziła się z piany morskiej u wybrzeży Cypru. [przypis edytorski] ↩
- Pan (mit. gr.) — bóg pasterzy, przedstawiany z koźlimi nogami i rogami; jego rzymski odpowiednik to Faun. [przypis edytorski] ↩
- Koliada (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, od jej miejsca kultu (Kolias w Attyce). [przypis edytorski] ↩
- z bębny — dziś popr. forma N.lm: z bębnami. [przypis edytorski] ↩
- płochy (daw.) — zmienny w uczuciach. [przypis edytorski] ↩
- bez pochyby (daw.) — niechybnie, na pewno. [przypis edytorski] ↩
- doma (daw.) — w domu. [przypis edytorski] ↩
- gnuśny (daw.) — leniwy, pozbawiony energii. [przypis edytorski] ↩
- czeladź (daw.) — służba. [przypis edytorski] ↩
- faramuszka (daw.) — rzecz błaha. [przypis edytorski] ↩
- filuternie (daw.) — figlarnie, w sposób lekko prowokujący. [przypis edytorski] ↩
- Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski] ↩
- zawisnąć (daw.) — zależeć. [przypis edytorski] ↩
- niech go dunder świśnie — niech go piorun strzeli. [przypis edytorski] ↩
- zginie cała Beocja (...) niech tylko zostaną węgorze! — Beocja słynna była z ryb i węgorzy, które poławiano w jeziorze Kopais. [przypis tłumacza] ↩
- społem (daw.) — razem. [przypis edytorski] ↩
- szafranny — barwiony drogim żółtym barwnikiem. [przypis edytorski] ↩
- meszty — rodzaj lekkich pantofli. [przypis edytorski] ↩
- giezło — luźna koszula płócienna. [przypis edytorski] ↩
- pawęż (daw.) — tarcza. [przypis edytorski] ↩
- szkut — (gw.) chłopak, urwis; szkuta to duża łódź. [przypis tłumacza] ↩
- Hekate (mit. gr.) — bogini ciemności, strzegąca bram Hadesu. [przypis edytorski] ↩
- Lampito — w oryginale mówi dialektem spartańskim, w tłumaczeniu zaś — góralskim. [przypis edytorski] ↩
- na dwa bożyca — zaklęcie spartańskie ulubione: na dwa bożyca (dual), tj. na Kastora i Polydeukesa; zaklęcie kobiet na dwie boginie: Demeter i Korę. [przypis tłumacza] ↩
- dyć (reg.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
- goła hipkam i piętą w rzyć biję — mowa o ćwiczeniach gimnastycznych, jakim oddawały się spartańskie kobiety na równi z mężczyznami. [przypis edytorski] ↩
- nikiej (reg.) — jak. [przypis edytorski] ↩
- hruba — tu: ważna, bogata. [przypis edytorski] ↩
- tamstela (reg.) — stamtąd. [przypis edytorski] ↩
- wici (daw.) — wezwanie na wojnę w formie gałązek (witek). [przypis edytorski] ↩
- gaszek (daw.) — kochanek. [przypis edytorski] ↩
- bykowiec — skórzany bicz. [przypis edytorski] ↩
- Feb (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca i muzyki. [przypis edytorski] ↩
- harpia (mit. gr.) — demon w formie ptaka o kobiecej głowie. [przypis edytorski] ↩
- samowtór (daw.) — we dwoje. [przypis edytorski] ↩
- Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski] ↩
- isty (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski] ↩
- wżdy (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytorski] ↩
- Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
- Helena (mit. gr.) — najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty, porwana przez Parysa, którego wspomagała Afrodyta, wdzięczna za werdykt uznający ją za najpiękniejszą boginię; stało się to przyczyną wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
- Ferekrates — ówczesny komediopisarz grecki. [przypis edytorski] ↩
- pokiela (reg.) — dopóki. [przypis edytorski] ↩
- chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski] ↩
- na tarczy, jak to siedmiu wojów czyni u Ajschylosa, zarzniemy baranka — Gromiwoja mówi o scenie z tragedii Ajschylosa Siedmiu pod Tebami, przemowa posła do Eteoklesa: siedmiu bohaterów, zabiwszy tura na czarnej pawęży, przysięgło nie odstąpić od Teb, aż je zdobędą. [przypis tłumacza] ↩
- nie lać wody — w starożytnej Grecji wino pito zwykle rozcieńczone. [przypis edytorski] ↩
- własta (daw.) — władczyni. [przypis edytorski] ↩
- Pejtho (mit. gr.) — bogini przekonywania i uwodzenia. [przypis edytorski] ↩
- meszty — rodzaj lekkich pantofli. [przypis edytorski] ↩
- Nie stanę (...) jak lwica na tarle — mowa o tarle do sera; tarła takie miały trzonek zazwyczaj artystycznie wyrobiony; ulubioną formą była zgięta lwica, jako rękojeść. [przypis tłumacza] ↩
- libacja — płynna ofiara. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Arystofanes
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Gromiwoja · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-gromiwoja/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Edmund Cięglewicz
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.