Sąsiedzi

Wysoko na jednej z gór stała stara sosna. Czas źle się z nią obszedł, była spróchniała i pusta w środku, sękata i tylko wysoko na jej czubku wciąż rosły zdrowe gałęzie. Ale choć jak nic miała już kilkaset lat, to jednak nie chciała umrzeć. Kto wie, czy nie dlatego, że z miejsca, w którym rosła, rozciągał się przecudowny widok. Góra, porośnięta starymi i młodymi drzewami, krzakami i wysokimi kołyszącymi się kwiatami, opadała skalnymi półkami ku wodzie. Daleko w dole leżało jezioro, ciągnące się na odległość dobrych kilku mil. Niczym szeroka rzeka pluskało przez zarośla, gdzie lasy przechodziły w zielone łąki i znów w zagajniki, a cyple i półwyspy wcinały się w pofalowaną taflę. Po jeziorze pływało mnóstwo małych wysepek, przypominających porozrzucane bukiety, a w dali na horyzoncie majaczyło pasmo błękitniejących gór, które w zachodzącym słońcu zlewały się z chmurami na niebie.

Ludzie, mijając to stare drzewo, zawsze przystawali, wykrzykując:

— Cóż za wyjątkowy widok!

Jednak już po chwili ruszali dalej.

I tylko pewna sowa, która mieszkała na tym pustym drzewie, zawsze siedziała, wpatrując się w panoramę, która się stamtąd rozciągała.

To była mądra i sędziwa sowa, która od wielu lat miała tam swoją dziuplę. Zdaje się, że nigdy nie wyszła za mąż, wiodła skromne i samotne życie w górach. Była nakrapiana i szarobrązowa, co upodabniało ją do pnia drzewa i chroniło tak, że ten, kto przechodził obok, nie zauważał jej. Poza tym była cicha jak cień. Nie śpiewała i nie pohukiwała. Tylko raz w nocy wydawała z siebie przeszywający krzyk, zanim bezgłośnie unosiła swoje lekkie skrzydła i odlatywała do lasu, by tam schwytać jakieś pisklę lub szczura.

Jednak przez większość czasu siedziała nieruchomo na drzewie, wpatrzona w dal. Za dnia nie widziała niczego zbyt wyraźnie, za to gdy zapadał zmrok, jej oczy rozbłyskiwały jak dwa okrągłe węgliki, a wtedy zamierała w bezruchu i wlepiała wzrok w las i jezioro, a już szczególnie w księżyc, gdy nadchodziła jego pora i pokazywał się na niebie. Kiedy tak całymi godzinami wpatrywała się w to rozświetlone ciało niebieskie, jej oczy robiły się jeszcze większe i okrąglejsze niż zwykle. Zakrzywiony dziób przestawał się poruszać, gdy sowa w skupieniu kontemplowała to, na co patrzy, a bywało, że obracała głowę zupełnie dokoła, jakby chcąc odpocząć od swoich rozmyślań.

W tym samym drzewie co sowa mieszkał też mały samiec myszarki leśnej1. Miał swoją kryjówkę przy korzeniu sosny, gdzie wykopał sobie dość przestronną norkę.

Pierwszego dnia, gdy się tam sprowadził, sowa go spostrzegła. O zmierzchu postawiła swoje odstające uszy, popatrzyła w dół i zapytała:

— Co to za psoty? Za czym tu tak skrobiesz?

Myszarka bardzo się przeraził. Zwinął się w kłębek i odpowiedział swoim cieniutkim, piskliwym głosem:

— Przepraszam! Naprawdę nie wiedziałem, że w tym drzewie ktoś już mieszka! Pomyślałem, że urządzę sobie tutaj, przy korzeniu, w sam raz przestronną norkę. I będę się cichutko sprawować, naprawdę bardzo cichutko! Ale jeśli zawadzam, to natychmiast się stąd wyniosę.

Sowa przez chwilę siedziała cicho, spoglądając w dół na to malutkie płochliwe zwierzątko.

— A czy wiesz, że myszarki są moim pożywieniem? — zapytała sowa, przewracając oczami. — Mogłabym cię w te pędy schwytać i zjeść, to byłaby najprostsza rzecz na świecie. Choć na moje oko wyglądasz na tak znikomo małego, że chyba szkoda fatygi, a ponieważ już zacząłeś się tu urządzać, to proszę bardzo, możesz zostać. Radzę jednak cicho się sprawować, bo nie chcę, by mi przeszkadzano w moich filozoficznych rozmyślaniach!

— Pokornie dziękuję! Pokornie dziękuję! — zapiszczał myszarka, kuląc się tak bardzo, jak tylko potrafił. — Obiecuję nigdy nie robić kłopotów. Ale to miejsce jest wyjątkowo przyjemne! Taki mech dokoła drzewa, taki idealnie wyżłobiony pień, a do tego tuż obok płynie strużka! Oglądałem już wiele mieszkań, ale żadne z nich nie dorównywało temu. Pozwolę sobie zapytać, czy długo już mieszkasz w tym dostojnym drzewie, czy może i ty jesteś tu nowa?

Sowa nie odezwała się ani słowem. Obróciła głowę dookoła, zmrużyła swoje żółte oczy i przeleciała bezszelestnie na czubek wysokiego świerka.

— Dobry Boże, co za bufonka! — wymamrotał myszarka i czmychnął do swojej norki, by dokończyć jej urządzanie.

Zdarzyło się, że pan myszarka, gdy już się na dobre zadomowił w swoim mieszkanku, stał któregoś dnia w kuchni i zajadał niewielkiego ślimaka. Przykucnął na tylnych nogach, trzymając go między łapkami, a jego tyci języczek łapczywie wylizywał ze skorupki to, co w niej jeszcze zostało. Wtedy nagle zrobiło się tak ciemno, że myszarka przestał widzieć cokolwiek.

Zaskoczony, obrócił się i o mały włos nie zemdlał na widok sowy, która zasłoniła wejście do norki. Jej wielkie i miękkie ciało wypełniło otwór niemal w całości, a okrągłe nieruchome oczy świeciły jak płomienie. Myszarka wypuścił z łapek ślimaka, a jego niewielkim korpusem wstrząsnął dreszcz przerażenia.

— Doprawdy! — powiedziała przeciągle sowa. — Ależ się musiałeś wystraszyć. Bo wyglądasz, jakbyś miał dostać apopleksji!

— Przepraszam! — zapiszczał myszarka i siląc się na uśmiech, pokazał wszystkie swoje małe i ostre zęby. — Ale nie byłem świadomy twojej obecności. Czemu zawdzięczam tę wyjątkową wizytę?

— Ach, chciałam tylko zobaczyć, jak mieszkasz — odpowiedziała sowa jakby od niechcenia. — Wygląda na to, że dość wygodnie się tu urządziłeś.

Sowa kręciła swoją okrągłą głową i rozglądała się dokoła.

— Tak, to przeurocze miejsce! — pośpieszył z odpowiedzią myszarka. — Trudno o przytulniejsze! Proszę tylko spojrzeć! Tutaj mam spiżarkę z półkami na ziarna, żołędzie, ślimaki i inną żywność. A tam, w głębi norki, zapas suchej trawy. Mogę się tam wślizgnąć i położyć wygodnie w ciepełku, choćby w lesie szalała najgwałtowniejsza burza.

Biegał po norce, podczas gdy jego chudy ogon wirował, kreśląc za nim zamaszyste koła.

— Choć jak dla mnie jest tu zdecydowanie za ciemno — powiedziała sowa. — Gdy się mieszka tak, jak my, w najlepszym miejscu w całej okolicy, nie należy się izolować od widoku.

— Nie do końca rozumiem, co chcesz powiedzieć — rzekł myszarka, kuląc się przed sową. — Widoku? Jakiego widoku?

— Jakiego widoku? — wrzasnęła sowa i nastroszyła się. — Otóż tego, który mamy tuż pod naszym nosem: jeziora, lasu, gór, całej tej rozległej przestrzeni, otwartej i wielkiej, ciągnącej się daleko jak okiem sięgnąć.

— Proszę mi wybaczyć — powiedział myszarka, spoglądając wystraszony w górę, na swoją wielką sąsiadkę — ale ja nic nie widzę. Jestem tak mały, że ledwo sięgam do połowy rosnącej tu dokoła trawy. Poza tym przez cały dzień nic tylko biegam i biegam, szukając pożywienia, więc wieczorem jestem zmęczony i wcześnie kładę się spać. A do tego w przeciwieństwie do ciebie nie posiadam tej niezwykłej umiejętności widzenia w ciemnościach.

— Ale przy świetle księżyca to już chyba widzisz, co? — wykrzyknęła pogardliwie sowa. — Bo księżyc, który wypełnia całe niebo i cały las swoim srebrnym blaskiem, to zauważyłeś, prawda?

Myszarka zamrugał oczami i koniec końców wydukał:

— Tak, zauważyłem, że w niektóre noce jest bardzo jasno, niemal jak za dnia, i wszystko robi się białe, białe jak mąka.

— Czyżbyś miał na myśli księżycowy blask? — zapytała sowa, spoglądając na małego myszarkę tak płomiennym wzrokiem, jakby chciała go zjeść.

— Tak, tak mi się zdaje, że chodzi o księżycowy blask! — odpowiedział przerażony.

— Zdaje się!? — oburzyła się sowa. — To nie wiesz, co widziałeś, a czego nie? To musiał być właśnie księżyc, ten wielki, świecący kształt, który czasem jest wąski jak sierp, czasem jest go pół i przypomina rozpołowione jabłko, a czasem jest okrągły jak ser. Prawda, że widziałeś księżyc?

— Rzeczywiście, zdaje mi się, że tak — odpowiedział myszarka drżącym głosem, kuląc się jeszcze bardziej. — To znaczy, myślę, że widziałem, choć nie za dobrze pamiętam.

— Jesteś ostatnią ciemięgą! Słowo daję! — krzyknęła sowa i zatrzepotała skrzydłami, aż myszarka zadrżał ze strachu. — Nie potrafisz ani myśleć, ani się wysławiać! Pomyślałam, że skoro już jesteśmy sąsiadami, to złożę ci wizytę, ale to będzie ostatni raz! Doprawdy nie mogę trwonić mojego cennego czasu na przestawanie ze stworzeniem tak durnym, jakim zdajesz się być.

I powiedziawszy to, sowa oddaliła się.

Jeszcze nie doleciała do czubka drzewa, gdzie miała swoje gniazdo, a myszarka już wypadł z norki. Potrzebował powietrza, bo o mało nie udusił się z przerażenia. Teraz biegał w tę i we w tę po trawie tylko po to, by uspokoić swoje wzburzone nerwy. W końcu wpadł z powrotem do norki, rzucił się na swój stos siana i już po chwili zasnął głęboko.

Tego wieczora przypadała pełnia księżyca, a ponieważ niebo było bezchmurne, cała okolica promieniała światłem. Widać było nawet odległe góry. Sowa siedziała na gałęzi na czubku sosny i obserwowała okolicę.

— No proszę! Znów tu jest! — powiedziała sama do siebie, gdy księżyc wyłonił się z wody niczym wielka czerwona tarcza.

Ciałem sowy wstrząsnął nagły dreszcz, ale zaraz potem ptak znów znieruchomiał i tylko wpatrywał się w dal.

— Co to może być...? — zastanawiała się sowa. — Dlaczego się pojawia, a potem odchodzi? Czy mieszka w wodzie, z której wzbija się w niebo, czy może w niebie i stamtąd zanurza się w wodę? Czasami się zjawia, a czasami go nie ma. I jak szybko potrafi latać! Jeszcze przed chwilą stał nad tamtymi trzema świerkami po drugiej stronie przepaści, a teraz wisi już wysoko na niebie. Czasami jest blady i wygląda, jakby go mdliło. Za to dziś wieczór jest czerwony i jakiś zdenerwowany. — Sowa zaśmiała się głucho i przeskoczyła na koniec gałęzi. — Huuu-hu! Huuu-hu! — krzyknęła przenikliwie. — Nie myśl sobie, że ktoś się tu boi!

Ale od razu obleciał ją strach, że księżyc za złe jej weźmie te krzyki, więc szybko schowała się między gęstsze gałęzie, spośród których, przekrzywiając głowę, oglądała promienie tańczące na wodzie.

Całą noc siedziała, wpatrując się w nieboskłon.

— Czym to wszystko właściwie? — zastanawiała się sowa, wytrzeszczając swoje wielkie oczy. — To niebieskie powietrze tam w górze, a na nim te wszystkie malutkie, migoczące kropeczki i to świecące coś, co leci ciszej od sowy z morza do nieba i znika za lasem. Jaki jest tego sens? A te wszystkie czarne lasy i jeziora, i wyspy? Po co leżą tam zupełnie bez ruchu? Ach! Znów powietrze płonie tak niezwykle — powiedziała i raz jeszcze się wzdrygnęła podczas gdy nad wierzchołkami lasu zapłonęło kilka cichych błyskawic. — Co to oznacza? Jak to rozumieć? Wszystko to jest takie zadziwiające! I nie pojmie się tego, choćby nie wiem ile główkować.

Sowa nastroszyła pióra i znów usadowiła się tak, by móc obserwować niebo i ziemię.

A myszarki już nie odwiedzała.

— Może mi być szczerze wdzięczny, że daję mu spokój i że go nie zjadłam! — pochwaliła samą siebie sowa. — Ale nie zamierzam już marnować energii na gadanie o tym nierozumnym stworzeniu! — powiedziała i poszybowała przy zmierzchu nad samą głową myszarki, by zapolować na małe ptaszki.

Aż tu pewnego dnia wewnątrz drzewa zapanował wyjątkowy niepokój. Sowa słyszała wyraźnie, jak skrzypi coś i łomocze w dole przy korzeniu. Zupełnie jakby przyszli stolarze, którzy teraz przybijali coś młotkami i piłowali w pniu sosny.

„Co to, u licha?”, pomyślała sowa, wytrzeszczając oczy.

A ponieważ łomot wciąż przybierał na sile, zleciała z drzewa i zajrzała do norki, z której dochodził hałas. Wtedy zobaczyła małego pana myszarkę, który właśnie z zapałem wbił zęby w duży kawałek kory, najwyraźniej odgryzionej z drzewa. Gdy spostrzegł obecność sowy, z przerażenia wypuścił łup, choć nie zdołał nic powiedzieć. Skądinąd nie było takiej potrzeby, bo sowa od razu zaczęła krzyczeć, bardzo rozeźlona:

— Czy wolno mi spytać, co tu się wyrabia? Niezłe urządzasz widowisko! Przecież obiecałeś być cicho, a teraz skrobiesz tu i drapiesz jak szalony! Z jakiej przyczyny?

Pan myszarka, zalękniony, podniósł wzrok na sowę i dygocząc na całym ciele i trzęsąc wąsami, splótł swoje małe łapki.

— Stokrotnie przepraszam, jeśli przeszkodziłem ci w rozmyślaniach — powiedział ulegle. — Naprawdę starałem się być cichutko, jak tylko się dało, ale sprawy tak się mają, że ja...— Zawstydzony spuścił wzrok. — A więc... Z całym szacunkiem dla obietnicy, zaręczyłem się i zamierzam tu niedługo urządzić wesele. Chciałem więc poszerzyć nieco mieszkanko, by uczynić je choć odrobinę wygodniejszym dla mojej przyszłej żony. Powinna przecież mieć tu własny kącik, w którym mogłaby się zaszyć i odetchnąć, gdy prace domowe zbytnio ją wymęczą. Sypialnię też trzeba trochę powiększyć, no i oczywiście pomyśleć o pokoju dziecięcym, na przyszłość, w razie gdyby...

— W razie gdyby w waszym domu zaroiło się od młodych! — wrzasnęła sowa. — Ach tak, więc to była ta nasza umowa o przestrzeganiu ciszy. Nie dość, że sam biegasz w tę i z powrotem jak oszalały, to jeszcze ściągniesz tu teraz jakąś pannę myszarkę, oczywiście tysiąc razy gorszą od ciebie samego! A już wkrótce zaroi się tu od małych myszek, których krzyki i harce będę musiała znosić dzień i noc. Pokorne dzięki! Nie ścierpię tego!

Pan myszarka zwinął się w kłębuszek. I tylko jego ogon od czasu do czasu poruszał się spazmatycznie po ziemi.

— Wybacz! — popiskiwał, kajając się. — Obiecuję odwołać cały ten remont mieszkanka. Choć, gdybyś tylko znała moją milutką narzeczoną... Bardzo jest małomówna, ani piśnie! Nigdy jeszcze nie widziałem, żeby otwierała pyszczek kiedy indziej, niż by coś zjeść. A co się tyczy dzieci, to póki co jeszcze ich nie ma; i doprawdy nikt nie wie, czy w ogóle się pojawią, choć oczywiście zawsze ma się nadzieję zobaczyć dziedzica swojego nazwiska i...

— Swojej głupoty! — przerwała sowa.

— W rzeczy samej! — zgodził się pan myszarka.

— No więc, daję ci jeszcze chwilę na zastanowienie się — oznajmiła sowa. — Wszystko zależy od tego, jak się zachowasz. I proszę mnie nie prowokować! — dodała, strosząc pióra — bo wówczas może się to dla ciebie skończyć katastrofą!

Powiedziawszy to, oddaliła się, podczas gdy mały pan myszarka z łomoczącym sercem siedział bez ruchu, odprowadzając ją wzrokiem.

Od tego momentu zachowywał jednak największą ostrożność. Ledwo odważył się ruszać i nigdy nie zabierał się za poszerzanie norki, gdy sowa była w domu. A choć stare ptaszysko nastawiało uszy, by nie umknął mu choćby najcichszy odgłos z parteru, musiało przyznać, że przy korzeniu drzewa zawsze panowała cisza jak makiem zasiał. Za to o zmierzchu, gdy sowa leciała do lasu na polowanie, pan myszarka przystępował do pracy.

Wygryzał otwory w ścianach, by powiększyć pomieszczenie, znosił do środka trawę i wrzosy, by pozatykać ewentualne pęknięcia i szczeliny, i w ogóle dokładał wszelkich starań, by uczynić wszystko tak przestronnym i pięknym, jak tylko potrafił, by godnie przyjąć swą młodą wybrankę, która wkrótce miała się pojawić w jego domu.

Ale gdy tylko sowa wracała do domu, pan myszarka wpełzał do swej kryjówki i leżał tam spokojnie i nieruchomo, zupełnie jak martwy.

Wreszcie nadszedł dzień zaślubin.

Przyjęcie odbyło się w domu panny młodej, więc w norce u stóp sosny było, jeśli to w ogóle możliwe, jeszcze ciszej niż zwykle. Ale tego samego dnia wieczorem młoda para przybyła do siebie. Skradali się ostrożnie, szepcząc najciszej jak się dało, byle tylko sowa ich nie usłyszała, gdyby tak się złożyło, że już wróciła z polowania. A jednak, choć zachowywali największą ostrożność, sowie i tak zdało się, że słyszy jakieś osobliwe chrobotanie w norce i nagle, ni stąd ni z owąd, pojawiła się w otworze wejściowym.

Młoda para stała właśnie pośrodku podłogi, spleciona w uścisku i wpatrzona w siebie bez pamięci.

Początkowo nie zauważyli obecności sowy, jednak gdy ta wściekłym „huuu-hu” dała o sobie znać, rozdzielili się i trzęsąc się ze strachu, odwrócili w stronę niespodziewanego gościa.

Sowa nic nie powiedziała, za to wbiła wzrok w drobniutką pannę młodą tak ostro, że świeżo upieczony małżonek uznał za swój obowiązek interweniować.

— Moja żona! — powiedział, rozkładając jedną ze swoich malutkich i chudych łapek. — Moja kochana żonka!

Sowa nadal wpatrywała się w pannę młodą, która skuliła się i schowała za swojego małżonka.

— Zapewne jesteście teraz bardzo szczęśliwi!? — odezwała się wreszcie szyderczym tonem.

— Bezgranicznie! — odpowiedział pan myszarka.

— Ach tak, bezgranicznie! — zapiszczała malutka panna młoda.

— A wiecie, co słyszałam? — ciągnęła dalej sowa, wskakując do norki. — Wiecie, co słyszałam? Że najlepsze, co się może przytrafić żyjącym stworzeniom, to umrzeć w najszczęśliwszej chwili swojego życia.

— Co chcesz przez to powiedzieć? — zapytał niespokojnie pan myszarka.

— To, co właśnie powiedziałam — odparła sowa. — Że najszczęśliwszy los to zakończyć życie w chwili, gdy dało nam maksimum szczęścia, które ma do zaoferowania. Wszystko, co przychodzi potem, zdaje się jedynie marnością. A ponieważ wy dwoje właśnie doświadczyliście bezgranicznego szczęścia, chcę wam zrobić tę przysługę i pozwolić wam umrzeć, zanim szara codzienność i wszystkie jej troski i smutki sprawią, że zapomnicie o tej błogiej chwili.

Sowa przysunęła się bardzo blisko pary myszarek.

— Co masz na myśli? — wykrzyknął pan myszarka. — Nie chcesz chyba...

— Zjeść was! — przerwała mu sowa. — Tak, taki właśnie mam zamiar! Tym samym oddam i wam, i sobie samej największą możliwą przysługę. Uwolnię się od wszystkich przyszłych kłótni i niepokojów w moim zacisznym domu, wam zaś podaruję największe szczęście, jakie może przypaść komukolwiek w udziale. Pozwolę wam pożegnać się z życiem w jego najpiękniejszym momencie!

Sowa prędko pochyliła się do przodu i mocno chwyciła pannę młodą w pasie.

— Ach, tylko nie ją, nie ją! — krzyczał pan myszarka, padając na kolana. — A jeśli już musi zginąć, to i mnie nie oszczędzaj! Nie mógłbym bez niej żyć. Niech więc podzielę jej los!

— Tak właśnie będzie — wymamrotała sowa, przełykając ostatni kawałek małego zwierzęcia, po czym chwyciła mocno pana myszarkę i wsadziła go sobie do dzioba.

To były ledwie dwa małe kąski, które nie obciążyły zbytnio ani jej żołądka, ani sumienia.

Sowa bezgłośnie wzleciała na najwyższą gałąź sosny, gdzie usiadła i patrzyła na księżyc w pełni, który właśnie wynurzył się z morza i sunął w górę po niebie. „Czy to znów on?”, pomyślała. „Skąd przybywa, i dokąd zmierza?”.

Nie poruszała się i niemal nie oddychała.

— Ach, gdyby to się dało pojąć! — wymamrotała. — Myślę i myślę, a jednak nie potrafię tego rozwikłać. Jaki to wszystko właściwie ma sens?

Sowa nadal siedziała bez ruchu na drzewie, wpatrując się w dal. I jeśli nie jest dziś martwa, to wciąż tam jeszcze siedzi.