Chłopiec, który miał idée fixe

Była sobie kiedyś biedna chłopska rodzina. Mieli tylko jedno dziecko, małego chłopca, któremu dali na imię Anders.

Ponieważ nie posiadali służby, za to wciąż mieli mnóstwo pracy, mały Anders przez większość czasu musiał się zajmować sam sobą.

Zanim nauczył się chodzić, leżał w wózku, który wystrugał dla niego ojciec, a który matka stawiała pod topolą na podwórzu przed domem. Spędzał tam większą część dnia i spoglądał w górę, na drzewo. A gdy widział, jak listki podrygują na wietrze i wirują na swoich cienkich ogonkach, wymachiwał z radości rączkami i wierzgał nóżkami. Jego oczy miały kolor letniego nieba, były świetliście błękitne. Miał też najkształtniejsze usteczka na świecie, które zwijał w trąbkę ze zdziwienia, jednocześnie przekrzywiając główkę, by popatrzeć na wszystko, co latało w powietrzu. Na przykład dwa motyle, które tuż nad nim tańczyły najrozkoszniejszy balet, albo na polującą jaskółkę. Zdarzało się też, że na brzegu wózka siadała mała zięba. Przekrzywiała główkę i spoglądała na Andersa swoimi malutkimi zaciekawionymi oczkami, a on patrzył na nią. Ale wystarczyło, że zamachał rączkami, a zięba płoszyła się i odlatywała. Wtedy chłopczyk próbował unieść głowę lekko nad poduszkę i zobaczyć, dokąd odfrunął ptaszek. Oczywiście przylatywały i muchy i sadowiły się na kołderce, którą przykryty był Anders. Matka zawczasu rozsypywała na niej trochę cukru, żeby nie siadały na twarzy chłopczyka, Anders zaś obserwował uważnie ich lot, to, jak zacierały rączki i jak mlaskały, zajadając się cukrem. A kiedy w pobliżu nie było ani ptaków, ani owadów, które mógłby obserwować, wtedy leżał i patrzył na sunące po niebie letnie chmury i jakby rozmyślał nad wszystkim, co dzieje się dokoła.

— Tylko traci siły, gdy tak leży i wypatruje sobie oczy — mówiła matka i zarzucała swój fartuch na wózek tak, jak się przykrywa płachtą klatkę z kanarkami, gdy się nie chce, by za głośno popiskiwały.

Ale mały Anders reagował zupełnie inaczej. Gdy za sprawą matki robiło się ciemno, zaczynał przeraźliwie krzyczeć. I krzyczał tak długo, aż nie zabrała fartucha, a wtedy on uspokajał się i pogodniał, i znów zaczynał wymachiwać rączkami, spoglądając w górę drzewa.

Gdy Anders miał ledwie sześć lat, posłano go, by pasł gęsi na pagórku za chatą. Rósł tam niewielki lasek, tuż obok niewielkiego stawu w którym ptaki mogły sobie popływać, jeśli miały ochotę. Anders przychodził tam wczesnym rankiem, zabierał chleb, trochę sera i butelkę kwaśnego mleka i spędzał na wzgórzu prawie cały dzień, podczas gdy jego rodzice szli do pracy we dworze.

Któregoś wieczora, gdy wracając do domu, przechodzili obok miejsca, w którym przebywał Anders, ojciec zatrzymał się i popatrzył. Pod krzakami przy stawiku leżała sterta patyków i gałęzi, powiązanych skrawkami sznura w tak nietypowy sposób, że ojciec zapytał zdziwiony:

— Co to za dziwactwa?

Anders nie odpowiedział. Leżał tylko i grzebał ręką w trawie, a na słowa ojca zrobił się cały czerwony na twarzy.

— Pytam, na co ci te śmieci?

— Pomyślałem, że zbuduję sobie aeroplan! — odpowiedział z wolna Anders, nie podnosząc wzroku.

— Że co niby? Aeroplan? — przeraził się ojciec. — Latać chcesz? Jak jakieś skrzydlate paskudztwo? Wróble latają i sroki, i jastrzębie, i gołębie, ale chłopcy stąpają po ziemi na dwóch nogach i nie mają takich szalonych pomysłów, żeby się wzbić w powietrze. Wyrzuć mi te śmieci do stawu, a na przyszłość daruj sobie takie głupoty!

Anders posłuchał rozkazu, choć zrobił to niechętnie, a ojciec nie domyślał się nawet, ile go to kosztowało.

I tak znów upłynęło dobrych kilka lat. Chłopiec skończył dwunasty rok życia i latem wypasał krowy w lesie. Zimą zaś chodził do szkoły i uczył się, a nauczyciel był z niego zadowolony. Chwalił, że jest pojętny, pilny i pracowity. I mówił, że kto wie, czy i z niego nie będzie kiedyś dobry nauczyciel!

Teraz, gdy przyszło lato, szkoła była zamknięta. Mimo to Anders często zabierał ze sobą książki do lasu. Choć nie te same, które czytał w ciągu roku szkolnego — tyle wiedział nawet jego ojciec.

Te pełne były osobliwych ilustracji i zaszyfrowanych tekstów, a gdy ojciec Andersa próbował je czytać, nie rozumiał ani krzty.

— Co to za dziwne książki? — zapytał Andersa. — Mam nadzieję, że to nic podejrzanego i że nie zamącą ci w głowie? Skąd żeś wytrzasnął tę „mondrości”?

Więc Anders wyjaśnił, że pożyczył te książki z plebani, co uspokoiło rodziców.

— Napisane jest w nich, jak wszystko się ze sobą łączy w całość, i co zrobić, by się ze sobą łączyło. I to wszystko jest bardzo ciekawe! — powiedział Anders.

— Nie należy nad tym za dużo rozmyślać, synu! — powiedziała matka z nieszczęśliwą miną. — Pilnuj tylko, by krowy się nie zgubiły, a ja będę ci dawać szczodrze jedzenia do tobołka...

Pogłaskała Andersa po głowie, ale gdy już ruszyli dalej z ojcem, poskarżyła się zatroskana:

— Trudno zmiarkować, co też chodzi po głowie naszemu Andersowi. Zawsze miał coś takiego dziwnego w oczach! Jakby widział rzeczy, których inni nie potrafią dostrzec.

I westchnęła ciężko na myśl o swoim osobliwym synu.

Czas płynął. Anders miał już siedemnaście lat. Ukończył naukę i przestał uczęszczać do szkoły. Teraz miał chodzić na służbę do dworu i pomagać ojcu na roli. Jednak któregoś dnia oświadczył mu, że pragnie iść na termin do stolarza. Łatwo przychodziło mu budowanie wszystkiego, co tylko sobie wymyślił, więc ufał, że może być z niego zdolny snycerz2.

Najpierw ojciec w ogóle nie chciał o tym słyszeć. W końcu on sam od zawsze pracował na roli, podobnie jak jego ojciec i dziad, więc nie znajdował żadnego racjonalnego powodu, dla którego i jego syn nie miałby tego robić.

Za to matka wzięła stronę Andersa, mówiąc, by pozwolić mu przynajmniej spróbować. I tak to chłopak trafił na nauki do stolarza w Västerås3.

Tam okazał się być chłopakiem chętnym do nauki i pracowitym i już po niedługim czasie majster zaczął mu powierzać całkiem odpowiedzialne zadania. Wieczorami zaś, aż do późnej nocy, Anders czytał swoje techniczne książki, a gdy tylko nadarzyła się wolna chwila, od razu zabierał się za niewielki model maszyny latającej, który co rusz poprawiał i ulepszał.

W warsztacie miał towarzysza, który nazywał się Olle Finson. Był to chłopak porządny i robotny i Anders bardzo się z nim zaprzyjaźnił. Pewnego wieczora, gdy Olle zjawił się znienacka w jego pokoju, spostrzegł, że Anders szybko coś przed nim chowa, coś, co stało na stole.

— Co to takiego, że nie możesz mi tego pokazać? — zapytał Olle.

Anders wahał się kilka dobrych chwil, po czym odrzekł:

— To coś, nad czym rozmyślam, odkąd w ogóle zacząłem myśleć. Nie zamierzam jednak mówić ci, co to, bo nie chcę, byś się ze mnie naigrawał.

— Jakże bym śmiał? — powiedział Olle. — Jeśli się na tym nie poznam, to się nie poznam, choć wtedy zawsze przecież możesz mi wytłumaczyć.

— No to patrz! — powiedział Anders i ostrożnie zdjął płachtę ze swojego modelu. — Buduję aeroplan. Jestem pewien, że da się latać. Tak pewien, jak tego, że można chodzić. I nie poddam się, zanim nie wygłówkuję, co i jak trzeba zrobić.

— Maszyna latająca! — wykrzyknął Olle i klasnął w dłonie. — Wielkie nieba! Ale jak niby coś takiego stworzyć?

— Usiądźże, to ci wytłumaczę — powiedział Anders i podsunął Ollemu krzesło.

No i zaczął tłumaczyć. Zwykle raczej nie był gadatliwy, teraz jednak mówił z niezwykłą łatwością. Oczy mu błyszczały, gdy formułował swe myśli tak precyzyjnie i jasno, że jego towarzysz aż rozdziawił usta i słuchał z zapartym tchem.

— Wzbić się w powietrze i lecieć to żaden problem — powiedział Anders. — Ale widzisz, trudność polega na tym, jak sterować maszyną, jak mieć pewność, że wytrzyma każdą pogodę i będzie się wznosić i opadać tak, jak się jej każe. Tego jeszcze nie potrafię zrozumieć i pewnie dopiero za wiele lat mi się to uda. Ale, że się uda, tego jestem pewien! — Po tych słowach uderzył pięścią w blat tak mocno, że cały stół się zatrząsł. — Nie poddam się, zanim nie rozwikłam tej zagadki!

Od tego dnia Olle stał się powiernikiem przyjaciela. Anders wytrwale pracował nad swoją maszyną, a gdy tylko coś w niej ulepszył, dzielił się tym z Ollem. Cieszył się, że ma kogoś, z kim może porozmawiać o tym, co bez przerwy zaprzątało jego myśli. Olle nie rozumiał pewnie aż tak dużo, jak sądził Anders, za to słuchał wszystkiego z uwagą i zainteresowaniem. A gdy przytakiwał z zapałem, mówiąc, że coś jest jasne, albo zwyczajnie siedział z szeroko otwartymi oczami i słuchał, Anders czuł, że to pomaga mu kontynuować pracę i że ma w koledze wsparcie i otuchę.

Wtedy to właśnie Anders postanowił wykonać swój model w większej skali. W tym celu zbudował szopę w lesie za miastem, w której składował potrzebne materiały. Każdej niedzieli i gdy tylko znalazł wolną chwilę, gnał tam i pracował nad swoją maszyną. Często też zabierał ze sobą Ollego.

I tak pewnego dnia aeroplan był gotowy. Wyglądał niczym wielki ptak z rozpiętymi skrzydłami.

— Popatrz! — powiedział Anders. — Cały czas myślałem o ptakach. Bo to one najlepiej latają, więc skoro i my mamy latać, to musimy się uczyć od nich. Podejdź i stań tu obok mnie. I mocno się trzymaj! — dodał i wszedł na deskę, od której odchodziły dwa wielkie obciągnięte płótnem skrzydła. — Teraz! Raz, dwa, trzy!

Ale maszyna ani drgnęła. Anders zmarszczył brwi i zawołał:

— No to uważaj, Olle! Tylko trzymaj się mocno, żeby się nie przewrócić!

Jednak wciąż nie ruszyli się z miejsca. Olle wybuchł gromkim śmiechem, za to Anders spochmurniał i zmarkotniał tak, że aż strach było patrzeć.

— Wciąż wiem za mało — powiedział jakby do siebie. — Trzeba tę sprawę dogłębnie zbadać, jeśli ma się udać.

Tymczasem stolarz, u którego pracowali, zaczął nabierać podejrzeń wobec swojego czeladnika. Pomyślał, że Anders knuje coś, o czym mu nie mówi, więc pewnego dnia zakradł się za nim do szopy w lesie. Nagle stanął naprzeciw chłopaka, który pochylony nad swoją pracą nawet nie zauważył, że ktoś do niego podszedł.

— Nad czym się tu tak męczysz? — zapytał szorstko majster.

— Ach, to coś, z czym się zmagam dla własnej przyjemności — odpowiedział Anders i cały poczerwieniał na twarzy.

— A wolno spytać, co to będzie? — zapytał ponownie stolarz.

— Oczywiście. Postanowiłem zbudować maszynę latającą, taką, która będzie unosić ludzi w powietrzu, jak skrzydła unoszą ptaki — odpowiedział Anders.

— Ach tak? No piękne plany — zaszydził stolarz. — Więc ja ci powiem, że to diabelskie sztuczki i masz przestać się nimi zajmować! Nie przystoi, by prosty chłopski syn miał tak wybujałe myśli. Czy widział kto coś podobnego? Maszyna latająca! Czytałem, ma się rozumieć, o różnych zwariowanych ryzykantach, którzy majstrowali takie wynalazki, licząc, że zaskoczą nimi świat. Ale prędzej czy później zawsze spotykała ich kara i lądowali na ziemi, jak wróble pod gradem śrutu. Zostaw tu te graty i idź do domu ubrać się, jak należy. W niedzielny wieczór porządni ludzi powinni jednak wyglądać choć trochę schludnie i przyzwoicie!

Anders nie miał wyboru, musiał wracać. Postanowił jednak jak najprędzej postarać się o inną pracę. Chciał się dostać do jakiegoś warsztatu mechanicznego, w którym nauczyłby się tego, czego potrzebował, by z powodzeniem pracować dalej i urzeczywistniać swoje marzenie.

I tak pewnego dnia, gdy stolarz zszedł na dół do warsztatu, Anders wypowiedział służbę. Postanowił ruszyć do Sztokholmu, by tam spróbować szczęścia.

— Proszę cię bardzo! — odpowiedział majster. — Na co mi pracownik, któremu roją się jakieś tam maszyny latające. Jeszcze trochę i całkiem odbierze ci rozum. Bo bzika już masz i nawet twój dobry przyjaciel i towarzysz Olle to mówi.

— Powiedziałeś tak? — zapytał Anders Ollego, który stał obok i heblował jakąś deskę.

Olle milczał. Mrużył tylko oczy i strugał, ile wlezie.

— Powiedziałeś, że mam bzika? — powtórzył Anders.

— Pamiętasz przecież, co stało się tamtego dnia, gdy mieliśmy wypróbować twoją maszynę — powiedział Olle, przerywając pracę. — Ale nie spojrzał na Andersa, patrzył jedynie na hebel i przeciągał po nim palcem wskazującym. — Trudno rzec, że byłeś wtedy przytomny na umyśle, skoro chciałeś, żeby ta maszyna wzbiła się w powietrze.

— Więc powiedziałeś o mnie, że mam bzika? — Anders ponowił pytanie; miał bardzo poważną, niemal uroczystą minę. — A więc żegnaj, Olle, jeśli zechcesz podać mi rękę!

Olle wyciągnął dłoń na pożegnanie, choć nie podniósł wzroku, za to z nosa skapnęło mu coś mokrego, co czym prędzej wytarł.

I tak Anders odszedł z ciężkim sercem, prawie tak ciężkim jak tamtego dnia, kiedy jego aeroplan nie chciał się wzbić w powietrze. To miał być przyjaciel? Olle, któremu zwierzał się ze wszystkich swoich najskrytszych myśli i któremu zdradzał wszystkie swoje plany?

Skoro na tym ma polegać przyjaźń, to on już nigdy nie chce mieć przyjaciół!

Tymczasem w warsztacie majster rozmawiał z Ollem.

— Nie ma co, odważny i uparty czort! Nie zapanujesz nad takim.

— Tak, prawda, że to rzadki oryginał — powiedział Olle, heblując tak, że leciały wióry. — Ale pomysł z maszyną latającą to było czyste szaleństwo, choć, jakby nie patrzeć, to jednak sympatyczny i dobroduszny chłopak. Nigdy nie powiedział o nikim złego słowa i chętnie dzielił się wszystkim, co miał.

— Cóż — odparł stolarz. — Wielu jest miłych i skromnych chłopaków, i takich, którzy nie mają chorych pomysłów. Więc niech sobie idzie, skoro tak chce!

Tym sposobem Anders trafił do warsztatu mechanicznego, gdzie zaczęło się dla niego zupełnie nowe życie. Przyglądał się wszystkiemu i przysłuchiwał z wielką ciekawością. Nic nie umykało jego uwadze. Wszystko dokładnie badał i próbował zrozumieć — ludzi i książki, przyczyny i skutki; a wszystkiemu, co robił, przyświecała tylko jedna, ukochana przez niego i coraz bardziej pochłaniająca go idea: jak najlepiej skonstruować maszynę latającą? Obecnie większość czasu spędzał w samotności, bo zaczął odczuwać odrazę i stał się podejrzliwy wobec przyjaciół.

Jednak już niebawem koledzy zaczęli go podziwiać, a brygadziści ze zdziwieniem stwierdzili, że chwyta wszystko w mig i ze wszystkiego wyciąga prawidłowe wnioski, choćby mu coś tylko raz powiedzieć. Nie miał łatwo, ale nie dbał zbytnio o to, że chodzi głodny albo marznie, byle tylko jego praca szła naprzód.

Z czasem zorientowano się, że Anders buduje aeroplan. Wtedy koledzy powiedzieli, że jeśli komuś ma się to udać, to tylko jemu. Bo, jakby nie patrzeć, jest swego rodzaju geniuszem i nigdy nie wiadomo, co jeszcze może wymyślić. Brygadziści z kolei mrugali do siebie porozumiewawczo i mówili, że Anders jeszcze ich kiedyś rozsławi. Byle go tylko zostawić w spokoju, bo to, co naprawdę istotne, wymaga czasu.

A czas płynął. Anders ukończył szkołę techniczną, został inżynierem i miał ręce pełne najróżniejszej roboty, wciąż jednak myślał o swojej maszynie. Widział ją w snach, szybującą po niebie. Przesiadywał do późnej nocy, rozmyślał, robił szkice i lepił gliniane modele. I nieustannie coś ulepszał — aż do dnia, gdy położył dłoń na wielkiej kartce z własnoręcznie wyrysowanym projektem i powiedział do siebie głośno:

— Teraz już wiem, jak to zrobić, brakuje mi tylko pieniędzy; i to dużo! Ale skąd je wziąć?

Potrafił jednak tak dobrze opowiedzieć o swoim pomyśle i tak głęboko wierzył w jego powodzenie, że i inni zaczynali w nie wierzyć, więc koniec końców pozyskał środki, których potrzebował, by zlecić budowę aeroplanu.

W dniu, w którym maszyna miała wzbić się w powietrze, nieprzebrane rzesze ludzkie zebrały się, by obejrzeć to wydarzenie. Ogromne tłumy ściągały na pole Gärdet4 pod Sztokolmem, skąd miała wystartować latająca maszyna

Stała tam już i czekała. Wyglądała jak wielki, martwy ptak z wiotkimi skrzydłami; a ludzie przeciskali się, by stanąć najbliżej, jak tylko się dało, i obejrzeć ją z niewielkiej odległości.

— Cóż za niezwykły twór! — mówili, szturchając się nawzajem. — Można pomyśleć, że zestrzelili jakiegoś wielkiego orła! Że też trafia się śmiałek, który ma odwagę wzbić się w powietrze na takim dziwacznym cielsku!

Wtedy jeden ze stojących z przodu towarzyszy Andersa odwrócił się i powiedział:

— Człowiek, który kazał to zbudować, wiedział zapewne, co robi. Jeszcze chwila i zobaczycie, jak mknie swoją maszyną prosto do nieba.

W końcu pojawił się sam Anders. Wychudł bardzo z powodu nerwów i nadmiernej ekscytacji i był teraz zupełnie blady na twarzy.

Przywitano go wiwatami i oklaskami, a i on pozdrowił publiczność, choć myślami był już zgoła gdzie indziej. Cała jego uwaga skupiona była na aeroplanie. Gdy przez jakiś czas przygotowywał osprzęt, wśród widzów, którzy z wyczekiwaniem spoglądali w jego stronę, zaległa zupełna cisza. A potem, tak... Anders zajął miejsce za sterem, gdzie miał siedzieć w czasie lotu, po czym, już po chwili, martwy ptak jakby ożył! Rozpostarł skrzydła, oderwał się od ziemi i nieśpiesznie poszybował w górę.

Cały wielki tłum wydał okrzyk radości, a część chłopców pognała co sił w nogach za maszyną, by zobaczyć, dokąd leci. Ta jednak nie osiągnęła jeszcze pięćdziesięciu metrów wysokości, gdy zawisła nieruchomo w powietrzu. Widać było, jak Anders dziarsko uwija się tam w górze, ale aeroplan nic sobie z tego nie robił. Zaczął chybotać się w przód i w tył, niczym jakiś pijaczyna.

Potem maszyna zatrzęsła się, jakby ją coś okropnie przeraziło; wreszcie plasnęła, wiotka jak zestrzelony ptak, prosto do kanału, uchodzącego do zatoki Värtan5.

Anders poczuł wysoko nad głową bryzg wody i odruchowo zaczął płynąć. Mimo wszystko chciał ratować życie.

Ale gdy znów stanął na lądzie — przybity z powodu wstydu i hańby, które go teraz czekały — niemal pożałował, że nie pozwolił się zabrać falom.

Gdy maszyna zaczęła szwankować, wielu ludzi krzyczało głośno ze strachu, a kiedy runęła w dół, zapadła przeraźliwa cisza. Sądzono, że się rozbije i Anders zginie.

Gdy jednak wyczołgał się na brzeg, ociekając wodą jak mokry pies, ludzie zaczęli się śmiać. Najpierw dzieci, a potem dorośli — pięćdziesięcioro, setki, tysiące osób wybuchły gromkim śmiechem. W końcu Andersowi wydało się, że cała równina Ladugårdslätten6 się śmieje. Miał ochotę zapaść się pod ziemię lub, jeszcze lepiej, odlecieć; ale pozostało mu tylko przemaszerować między wszystkimi tymi bezlitośnie śmiejącymi się ludźmi.

W ślad za nim pomknęło więcej chłopców niż biegnie za paradą wojskową, a gdy wreszcie Anders wsiadł do dorożki i ruszył z kopyta — zupełnie jakby chodziło o życie — jadąc, musiał przedzierać się przez gęste szeregi ludzi, którzy stali wzdłuż drogi i się śmiali.

— Dobrej podróży! Pozdrów od nas księżyc i wszystkie planety! — pokrzykiwali niektórzy.

— Doprawdy niezły lot! Tylko coś cię zmoczyło! Tam wysoko w górze musi nieźle padać! — wrzeszczeli inni.

Anders siedział, zakrywając rękami oczy, ledwo żywy z żalu i rozpaczy, a gdy już dotarł do domu, dobrze pozamykał wszystkie drzwi i padł jak długi na łóżko, gdzie przeleżał bez ruchu całych dwadzieścia godzin.

Jak on się teraz pokaże ludziom, skoro musi przyznać, że cała jego praca na nic się nie zdała, a wszystkie powierzone mu pieniądze zostały zmarnowane. Niestety rzeczywistość okazała się o wiele gorsza, niż się tego spodziewał. Patrzono na niego jak na przestępcę albo szaleńca. A najbardziej przemądrzali twierdzili, że taki finał dało się przecież przewidzieć.

— Zawsze był z niego niezły oryginał — mówili jego towarzysze. — Czy nie brzmiał jak człowiek niespełna rozumu, gdy objaśniał nam te swoje pomysły!

— Osobiście nigdy mu nie wierzyłem — zapewniał jeden solenniej od drugiego i nawet ci, którzy kiedyś najbardziej go wspierali i przymilali mu się, teraz, patrząc mu prosto w twarz, mówili, że od początku wiedzieli, że to będzie fiasko.

A gdy, słysząc to, zrozpaczony powiedział:

— Przecież należeliście do tych, którzy wróżyli mi sukces i wierzyli we mnie...

Oni, potrząsając głowami, stwierdzili ozięble:

— Czyżby? Nic takiego nie pamiętamy.

— Dobrze umieć tak wszystko zapomnieć — rzekł strapiony i odszedł.

Można więc zrozumieć, że nikt już nie dawał mu pieniędzy na to, by dalej próbował zbudować swoją maszynę latającą. Odtąd chodził jak wyrzutek, z którym nikt nie chce mieć do czynienia. A pewnego dnia zaginął. Niektórzy twierdzili, że odebrał sobie życie, inni, że wyjechał na południe, by szukać szczęścia w innych krajach.

Niczego nie zapomina się tak szybko jak człowieka, jeśli ten przestaje się pokazywać, więc nie minęło wiele dni, a Anders został zapomniany jak kamień, który opadł na dno morza i nad którym przetaczają się bałwany fal, niespokojne i wzburzone, nie pytając o to, co cicho zatonęło.

Mijały miesiące i lata. I tak, któregoś dnia w gazetach można było przeczytać o Szwedzie, który nazywał się Anders Bengtson. Wynalazł maszynę latającą, zbudował ją i wypróbował — i okazała się być czymś wyjątkowym i innym od wszystkiego, co na tym polu do tej pory udało się osiągnąć. Najpierw w pojedynkę, a potem z kilkoma towarzyszami, przeleciał całe Niemcy. Latał swoją maszyną przy wietrze i burzy, i ciemną nocą, a ona zawsze okazywała się bezpieczniejsza od okrętów na oceanie. Obecnie planował lot do Skandynawii, dokąd już za kilka dni miał wylecieć z Hamburga7.

— Anders Bengtson! — powtarzali jego byli towarzysze z namysłem. — To chyba musi być nasz Anders. Wyjątkowy był z niego chłopak. Zawsze wiedzieliśmy, że któregoś dnia zadziwi świat.

Zaś jego nauczyciele kręcili głowami i mówili:

— Czyż nie mieliśmy o nim zawsze wysokiego mniemania? Na początku mu nie szło, ale to się zdarza każdemu. A teraz, proszę! Teraz wszyscy widzą, na co go stać!

Z niecierpliwością czekano więc, kiedy latająca maszyna wyląduje w Sztokholmie.

I tak któregoś dnia w Västerås stolarz i Olle Finson szli drogą, prowadzącą do lasu. Nagle ujrzeli coś zadziwiającego, lecącego wysoko w przestworzach.

— A to co?! — wykrzyknął majster, zadzierając głowę. — Toż to nie ptak ani chmura! Co to, u licha, może być?

Lecący przedmiot przybliżał się coraz bardziej. Niczym jakieś ogromne ptaszysko sunął, furkocząc, nad wierzchołkami drzew. A jaskółki zataczały wokół niego wielkie kręgi, krzycząc:

— Wi-wi! Uważaj!

Słońce skierowało nań wszystkie swoje promienie, by zbadać, co to właściwie takiego, a delikatne letnie obłoki kołysały się i tańczyły na jego drodze jak fale, które bujają się przed łodzią.

Teraz obiekt znalazł się niemal dokładnie nad głowami stolarza i Ollego.

— Zdaje mi się czy ktoś tam siedzi? — zapytał majster, wskazując ręką wysoko w górę. — Ależ tak, słowo daję! Czy to nie jakiś człowiek lata tu sobie w środku dnia? Kto, u licha, może mieć tyle odwagi, by wybrać się w taką podróż?

Olle Finson tak zadzierał głowę, że omal nie złamał sobie karku.

— Już wiem! — wykrzyknął po chwili. — To ta latająca maszyna, o której czytaliśmy w gazetach. To maszyna Andersa Bengtsona, który przeleciał morze i dotarł tu aż z Niemiec!

— Kto by pomyślał! — powiedział stolarz, rozdziawiając usta. — No kto by pomyślał...! Kiedy Anders pracował z nami, zawsze miał tę maszynę w głowie. Teraz wreszcie udało mu się ją wysłać w powietrze! Oj tak, bystry był z niego chłopak! W sumie wiedziałem, że mój warsztat to nie miejsce dla niego. Nie był stworzony do rzeczy tak banalnych jak heblowanie desek.

— Boże wielki! — wykrzyknął Olle, który wciąż stał i gapił się w górę na maszynę, pędzącą na wschód. — Tamtego dnia, gdy Anders po raz pierwszy wypróbował swój wynalazek i nawet nie ruszyliśmy z miejsca, pomyślałem, że choć to kiepska sprawa, przyjdzie jeszcze dzień, gdy będzie miał więcej szczęścia. Bo nie jest z tych, którzy poddają się, napotkawszy przeszkody.

Statek powietrzny szybował coraz dalej na wschód i było go już widać w pobliżu Sztokholmu. Anders miał go oczywiście posadzić na ziemi, gdy tam doleci. By go uhonorować, przygotowano wielki bankiet. I wyznaczono mówcę. Ten chodził teraz w tę i z powrotem po swoim pokoju studenckim z rękami pod połami płaszcza i powtarzał to, co zamierzał powiedzieć. A była to bardzo piękna i chwytająca za serce mowa. Miał mówić o biednym chłopskim synu, o wielkim synu swojej ojczyzny, na którego dziś zwrócone były oczy całego świata. Miał go przywitać w kraju, w którym jednakowoż zawsze — hm, zawsze? (cóż, musi to powiedzieć) — spodziewano się po nim wielkich rzeczy. I choć, co zrozumiałe, to powietrze było obecnie jego prawdziwym żywiołem, to drugim, i kto wie, czy nie cieplejszym, było oddanie, była... Hm... Ta miłość, którą widział w sercu swojego ludu. Bo przecież musiał czuć, jak szeroko otwarte są dla niego ramiona wszystkich i jak wszyscy wiwatują na jego cześć, krzycząc: „Witaj, ach, witaj, zacny synu przestworzy!”.

Mówca przerwał czytanie. W oczach miał łzy i musiał wytrzeć sobie nos.

Jednak nie dane mu było wygłoszenie tej tak starannie przygotowanej oracji.

Anders nigdy nie posadził swojej maszyny na płycie lotniska w Sztokholmie. Z otwartych trybun i wzgórz południowej dzielnicy widać było szybujący ku miastu aeroplan. Opadał i wznosił się. Potem zrobił trzy długie okrążenia nad dachem stołecznego zamku, na chwilę zawisł zupełnie nieruchomo, po czym wystrzelił jak strzała w powietrze i odleciał w stronę morze.